Tôi không kìm được, òa khóc. Tỉnh dậy, lúc đó là 5 giờ rưỡi, tôi không sao ngủ lại được nữa. Tôi đi làm bốn ngày:

Bốn ngày đều không đến nỗi vất vả, nhưng hễ cứ đến tối là lại không tài nào chợp mắt được.

Tôi luôn cảm thấy mình ngã bệnh, nhưng lại không dám đi gặp bác sĩ, tôi sợ bác sĩ nói rằng mình mắc bệnh tương tư. Hôm kia, trong cơn mệt mỏi khó chịu, tôi vừa phát sốt vừa rét rồi chìm vào giấc ngủ. Trong giấc mơ, anh đã đến, tôi muốn mở mắt ra nhưng không tài nào mở nổi, anh ân cần ôm lấy tôi, dịu dàng hôn tôi.

Cả hai chúng tôi đều vì cuộc đoàn tụ sau bao ngày xa cách mà xúc động đến phát khóc. Thế nhưng khi tôi tỉnh lại, trước mắt lại là màn đêm vô tận.

Mao Đầu, hôm nay em mua chút thức ăn rồi về ngay. Em chẳng có tâm trạng đi chơi, lại càng không muốn xã giao với ai, chỉ muốn anh mà thôi. Đây là lần chia tay đầu tiên trong ba năm chúng ta yêu nhau, một cuộc chia tay chẳng tốt đẹp gì. Thế nên, trong đầu em lúc nào cũng hình bóng anh. Nghe Hứa Khai Tuấn nói, sửa xong cầu là mọi người đều sẽ về, vậy thì giấc mơ của em không đúng rồi. Em mong anh về sớm hơn, đây chỉ là mong muốn của em mà thôi.

Ngày mai, em vẫn đi làm, làm đến thứ Sáu, thứ Bảy em đi Quý Dương, được không anh?

"XuXuân cày" tối nay đã sửa xong rồi. Rảnh rỗi, em nhất định phải viết thêm một cuốn tiểu thuyết nữa. Chắc chắn là thế, em phải viết văn.

Ngày nào em cũng viết thư cho anh, luôn miệng kể cho anh nghe mọi chuyện của mình, và cố gắng tranh thủ thời gian gửi thư.

Mao Đầu, đừng buồn. Nhìn anh sống những ngày tháng thế này, em rất đau lòng. Nghe lời em, anh yêu ơi, đừng buồn. Tiểu Muội còn chưa hiểu chuyện, anh phải thông cảm cho em ấy. Cả hai chúng ta đều lớn rồi, mỗi người có một con đường sống riêng. Sau này trở về, em sẽ kể cho anh nghe rất nhiều câu chuyện cảm động, những câu chuyện mà anh chưa từng nghe bao giờ. Anh phải thật kiên cường nhé! Số phận sẽ không mãi đối xử bất công với chúng ta đâu. Chỉ cần ý chí chúng ta kiên định, cuộc sống nhất định sẽ tiến về phía trước theo hướng tốt đẹp. Đạo lý thì em cũng không nói rõ được, tóm lại, theo thời gian trôi qua, mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi. Lỗ Tấn từng nói: "Trên mặt đất vốn làm gì có đường, người ta đi mãi thành ra đường thôi." Hồi học tiểu học, trung học, anh có từng nghĩ đến chuyện đi về nông thôn cắm đội không? Mới bắt đầu cắm đội, anh lại từng nghĩ đến việc đi sửa đường sắt không? Tương lai tốt đẹp đến bằng cách nào, đó cũng là điều anh không tài nào biết trước, giống như con đường vậy, chỉ cần người đi tự mình nỗ lực, nhất định sẽ có ngày xuất hiện. Tình bạn là gì? Tình bạn chính là cùng chiến đấu trong một pháo đài, chính là tư tưởng và ý chí thống nhất, chính là gươm giáo do con người tạo ra, chính là lý tưởng và nguyện vọng chung, chính là đức tin sống chết không rời và sự hoài nghi chung, hành động nhất trí, chính là sự nghiệp chung, chính là sống chết có nhau. Không có tất cả những điều ấy, tình bạn nhất thời tự khắc sẽ phai tàn, con người cũng không vì thế mà phải đau lòng. Cha của Karl Marx từng nói với ông (khi ông đã xác định rõ mối quan hệ với Jenny): "Con đã có được thứ hạnh phúc mà những thanh niên bằng tuổi con hiếm khi có được, con đã tìm được một người bạn lớn tuổi hơn con, từng trải và có phẩm hạnh cao đẹp, hãy trân trọng hạnh phúc ấy. Tình bạn chân chính là bảo vật vô giá của cuộc đời. Con có thể giữ trọn vẹn niềm tin với bạn của mình, mãi mãi làm một người xứng đáng với cô ấy hay không, đó sẽ là bài kiểm tra tuyệt vời đối với nhân cách, linh hồn, tâm trí cũng như đạo đức của con. Đây mới chính là tình yêu đích thực, tình bạn vô tư!"

Ở Pháp có một giáo sư nhân chủng học tên là Lefèvre, ông là học giả nổi tiếng về nhân chủng học khu vực Đông Dương. Khi còn trẻ, ông muốn đến những khu rừng rậm ở Đông Dương để khai quật các di tích cổ xưa, nơi đó khí hậu cực kỳ oi bức, thay đổi thất thường, lại có rất nhiều bệnh thực vật. Vợ ông (người không thể sinh con) đã không chút do dự vứt bỏ cuộc sống quý tộc ở Paris, cùng Lefèvre đến Đông Dương. Trong công việc khai quật gian khổ và nặng nhọc, cô phụ giúp chồng tổ chức nhân lực khai quật, làm việc từ sáng sớm tinh mơ đến tối mịt, đầu sương dãi nắng, vượt qua muôn vàn khó khăn mà một người phụ nữ thượng lưu không thể nào tưởng tượng nổi. Bởi vì cô hiểu rằng, sự nghiệp của Lefèvre là một sự nghiệp cao cả, là công việc quan trọng nhất trong cuộc đời ông.

Đáng quý hơn nữa là, lúc bấy giờ Lefèvre vẫn chỉ là một sinh viên nghèo túng, không tên tuổi, cũng chẳng có địa vị. Sau đó, người vợ bị nhiễm độc khí mà qua đời, ông nhặt được một đứa trẻ bên cạnh thi thể của vợ. Lefèvre đã hoàn thành sự nghiệp của mình, trở về Paris, lại trải qua mấy năm nghiên cứu, cuối cùng đã thành công. Đứa trẻ này không phải do vợ ông sinh ra, mà là một đứa trẻ người An Nam (dân tộc thiểu số) ở Đông Dương bị bỏ rơi vì không nuôi nổi. Để tưởng nhớ người vợ quá cố, Lefèvre đã đặt tên cho đứa trẻ theo tên vợ mình là Xương Đại. Thế nhưng khi về đến Paris, tất cả mọi người đều cho rằng đây là đứa con do Lefèvre và Xương Đại sinh ra ở Đông Dương. Để giữ gìn sự trong sạch cho danh tiếng của người vợ (người vợ ấy cùng với sự thành danh của Lefèvre cũng trở thành một nhân vật kiệt xuất được người đời ca tụng), Lefèvre đã ngầm thừa nhận điều đó. Đây là câu chuyện của năm 1930.

Hai mươi năm sau, cô con gái Xương Đại đã trở thành một sinh viên ưu tú của một trường đại học ở Paris, một cô gái Paris chính gốc. Ngoại trừ Lefèvre, chẳng ai biết rõ (thậm chí ngay cả bản thân Xương Đại cũng không biết) trong huyết quản cô mang dòng máu An Nam. Xương Đại vô cùng xinh đẹp, cô có một vị hôn phu là sĩ quan thiếu úy trường quân sự Paris tên là Martin Joliot. Họ đã có ba năm yêu nhau, thế nhưng một biến cố đã khiến họ phải chia xa: Thiếu úy Martin được phái đến chiến trường Đông Dương trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam của Pháp lúc bấy giờ. Đêm trước ngày chia ly, họ đã bàn bạc rất lâu, quyết định đính hôn. Họ đem quyết định này kể cho Lefèvre nghe. Lefèvre đồng ý cho họ đính hôn, nhưng nói cho họ biết, tình yêu đích thực không nằm ở hình thức đính hôn, vậy đó là gì? Thế là, ông liền kể câu chuyện giữa ông và người vợ quá cố cho đôi trẻ nghe. Đó chính là câu chuyện năm 1930 mà tôi đã kể ở trên.

Đây là một câu chuyện vô cùng cảm động, là sự thật hoàn toàn xác thực.

Đây không phải là câu chuyện do tôi bịa ra, đây là một cuốn hồi ký có thật. Những câu chuyện tình yêu chân chính hiện nay ngày càng ít đi, rất nhiều người vì sự xấu xa trong nội tâm của chính mình mà ngày càng không tin vào những chuyện như thế. Thế nhưng, tại sao tình yêu cao cả luôn xuất hiện ở những nhân vật vĩ đại, trong khi những kẻ tầm thường lại chỉ có thứ tình yêu giả dối? Dường như đây là một quy luật. Có lẽ, những câu chuyện loại này có trong đầu tôi quá nhiều, thế nên mới tạo nên quan điểm tình yêu hiện tại của tôi. Nhưng, điều này là đúng, tại sao tôi lại không kiên định đến cùng? Cũng chính vì điều này, tôi mới cảm thấy đau đớn, dằn vặt.

Mao Đầu, bức thư này viết đã dài, tôi buộc phải dừng bút đây. Xin anh hãy yên tâm, tôi sẽ xử lý thỏa đáng chuyện về Tiểu Tiền cũng như những việc tương tự. Tôi chân thành yêu anh, coi anh là bạn đời trọn đời và là viên minh châu trong tâm hồn mình, tôi tuyệt đối không làm chuyện có lỗi với anh, có lỗi với lương tâm của chính mình.

Ngoài ra, anh phải giữ gìn sức khỏe, đau lưng thì đừng đi làm nữa. Một là thể hiện anh làm không nổi, hai là cũng cần được nghỉ ngơi, ba là có lợi cho việc chuyển tuyến.

Thư của tôi gửi đến, anh nhất định phải cất cho cẩn thận, rơi vào tay người khác thì không hay đâu. Chìa khóa nhất định phải bảo quản cho tốt.

Trời đã tối hẳn rồi, người yêu dấu ơi, tôi còn viết một bài "Ao cá ánh trăng", sau này sẽ gửi cho anh. Mấy hôm trước có viết một bài thơ, tình cảm trong đó thì nhiều mà vần điệu thì ít, tôi cũng gửi đi luôn nhé.

Hôm nay, đáng lẽ là ngày nghỉ lớn của các anh, không biết các anh có được nghỉ ngơi không? Có lẽ, các anh vẫn đang làm việc ấy chứ.

Mao Đầu, thiên thần trong tâm hồn tôi, hãy để em dịu dàng hôn anh, nhiệt liệt ôm lấy anh! Tạm biệt anh! Ngày mai em lại viết thư cho anh.

Đầu tôi hơi choáng, lại âm ấm sốt rồi, buộc phải dừng lại thôi, hôn em đi!

Mong anh ngày càng tuyệt vời hơn!

Đường Đường của anh

Đêm 15 tháng 3 năm 1972

Mao Đầu: Người thân yêu của em!

Bức thư gửi cho anh ngày 15, cũng bắt đầu từ ngày hôm đó, em đã ra đồng đi làm rồi.

Em vẫn luôn đợi thư của anh, thế nhưng người đưa thư cứ bảo không có, em thiếu điều muốn hận luôn người đưa thư ấy chứ.

Nếu không có gì ngoài ý muốn, thứ Bảy tuần sau, ngày 25, em sẽ đi Quý Dương, trước tiên đến chỗ chị, rồi đến chỗ anh trai nhỏ, mỗi nơi ở lại hai ngày, sau đó trước khi quay về sẽ đánh điện cho anh. Hai ngày nay tối nào em cũng bị sốt rét, sợ lạnh, khó chịu, thế nhưng ban ngày thì dường như lại chẳng có chuyện gì xảy ra cả. Vì thế, ngủ không ngon, mất ngủ, lúc nào cũng nhớ anh. Thỉnh thoảng, thực sự cảm thấy vô cùng buồn bực. Căn phòng lớn thế này, chỉ có một mình em sinh sống ở đây, vừa cô đơn vừa khó chịu. Có lúc em nghĩ: Giả sử em lâm trọng bệnh ở đây mà chết đi, cũng chẳng có ai hay biết. Mỗi ngày, em thức dậy vào khoảng 8 giờ, nhóm lò, nấu cơm, gánh nước, dọn dẹp nhà cửa, viết thư, sau đó khoảng 11 giờ thì đi làm. Giữa chừng nghỉ ngơi một chút, khoảng 6 giờ thì tan làm, nấu bữa tối. Nếu có đèn, em sẽ đọc sách đến 12 giờ, không có đèn thì đi ngủ. Dù ngủ sớm hay ngủ muộn, thế nào cũng không sao chợp mắt được; dù mệt mỏi hay rảnh rỗi, cũng vẫn không tài nào ngủ nổi. Cứ nghĩ đến anh là lại miên man không dứt. Mao Đầu ơi, tâm trạng tương tư thật là khó chịu, không có anh ở bên cạnh, em thấy sống sao mà khó khăn quá. Anh về đi, thật đấy, dù thế nào đi nữa hãy tìm cách về đi! Ở Cốc Lũng, em đã cầu xin anh, bây giờ em lại cầu xin anh một lần nữa. Em tin rằng, tình yêu của chúng ta không phải là thứ đi cầu xin mà có đâu!

"Xuân cày" đã sửa được 33 tiết, còn 17 tiết nữa, ngày kia là có thể hoàn thành. Trong lòng em còn bao nhiêu kế hoạch viết lách, thế mà chẳng viết nổi cái nào, tâm trạng không tài nào tĩnh lại được. Thế là, đành phải đọc sách. Thật sự, hễ cứ đến đêm là thời gian lại trôi qua một cách đáng sợ và khó nhọc. Màn đêm là một thứ vô cùng phiền phức, anh đưa tay chạm vào nó, lại chẳng chạm được gì; anh muốn chạy trốn khỏi sự kiểm soát của nó, lại càng không thể làm được. Màn đêm thường mang lại cho con người một cảm giác áp lực nặng nề. Em cũng từng nghĩ: Trong cuộc đời con người thường sẽ xuất hiện những "khoảnh khắc nặng nề" (em nhớ mình từng dùng cái tên này để viết một truyện ngắn), vào lúc ấy, con người dường như rời khỏi cuộc sống thực tại của mình, ngẫm nghĩ lại quá khứ của bản thân, rồi lại cúi đầu nhìn hiện tại của chính mình giống như đang nhìn một đứa trẻ sơ sinh vậy. Nó khiến người ta cảm thấy áp lực nặng nề, nhưng đồng thời thì sao nào? Chẳng lẽ lại thực sự đi tìm cái chết, con người vẫn phải tiến về phía trước chứ. Phải vậy không? Em nghĩ rất nhiều, mà cũng rất rối bời.

Mùa xuân đang bước đi với nhịp chân thong thả, dùng những sắc màu rực rỡ của mình để trang điểm cho vùng núi non. Hoa cải dầu đã nhuộm một khoảng vàng óng, chẳng bao lâu nữa lại chuẩn bị làm mạ. Kế hoạch một năm bắt đầu từ mùa xuân, mùa xuân mang đến cho nông thôn là vụ cày cấy mùa xuân, là lao động bận rộn khẩn trương. Còn nó mang đến cho chúng ta là gì?

Mao Đầu ơi, chính là sự chia ly! Là sự chia ly đáng sợ! Em lại thay đổi rồi, ngủ không ngon, nhớ anh, suốt ngày tâm thần bất định. Em cũng đang nghĩ, nhất định phải có một loại động lực nào đó để kéo em thoát khỏi tâm trạng hiện tại này. Thế nhưng, điều đó khó lắm thay!

Đường Đường của anh

Trưa ngày 17 tháng 3 năm 1972