Theo thiển ý của tôi, ta không thể xây dựng nhân vật nếu chưa dành nhiều thời gian tìm hiểu về con người, cũng như không thể nói một ngôn ngữ nếu chưa thực sự học hỏi nó một cách nghiêm túc. Vì chưa đủ tuổi để hư cấu, tôi đành hài lòng với việc kể chuyện, và xin độc giả hãy tin vào tính chân thực của câu chuyện này, nơi tất cả các nhân vật, ngoại trừ nhân vật nữ chính, đều vẫn còn sống. Những người chứng kiến phần lớn các sự kiện mà tôi đã thu thập được hiện vẫn ở Paris, và tôi có thể nhờ họ xác nhận nếu lời làm chứng của tôi là chưa đủ. Hơn nữa, nhờ một hoàn cảnh đặc biệt, chỉ mình tôi có thể viết ra những điều này, bởi chỉ mình tôi mới có thể cung cấp những chi tiết cuối cùng, mà nếu thiếu chúng, câu chuyện sẽ không thể vừa thú vị vừa trọn vẹn.

Đây là cơ duyên khiến tôi biết được những chi tiết đó. Vào ngày 12 tháng 3 năm 1847, tôi nhìn thấy trên phố Rue Lafitte một tấm áp phích vàng lớn thông báo về một buổi bán đấu giá đồ đạc và các món đồ cổ. Buổi bán đấu giá diễn ra do chủ nhân ngôi nhà đã qua đời. Tên của người chủ không được nhắc đến, nhưng buổi đấu giá được tổ chức tại số 9, phố Rue d’Antin, vào ngày 16, từ 12 giờ trưa đến 5 giờ chiều. Tấm áp phích còn thông báo rằng các căn phòng và đồ đạc có thể được xem trước vào ngày 13 và 14.

Tôi vốn luôn rất thích các món đồ cổ, nên tôi quyết định không bỏ lỡ dịp này, nếu không mua được món nào thì ít nhất cũng được tận mắt chiêm ngưỡng chúng. Hôm sau, tôi ghé qua số 9, phố Rue d’Antin.

Dù còn sớm nhưng đã có khá đông khách đến tham quan, cả nam lẫn nữ. Những phụ nữ dù khoác trên mình áo choàng cashmere và nhung sang trọng, với xe ngựa đang chờ sẵn ngoài cửa, vẫn không giấu nổi vẻ ngạc nhiên và ngưỡng mộ trước sự xa hoa hiện ra trước mắt họ.

Tôi không mất nhiều thời gian để nhận ra lý do của sự ngạc nhiên và ngưỡng mộ ấy, bởi sau khi bắt đầu quan sát kỹ lưỡng mọi thứ, tôi dễ dàng nhận ra mình đang ở trong tư gia của một người phụ nữ được bao nuôi. Mà này, nếu có một điều gì đó mà các quý bà trong giới thượng lưu (và ở đó có không ít người thuộc giới này) luôn khao khát được nhìn thấy, thì đó chính là tổ ấm của những người phụ nữ mà xe ngựa của họ ngày ngày tạt nước vào xe ngựa của giới thượng lưu, những người cũng như họ, sát cánh bên họ, có lô ghế riêng tại Nhà hát Opera và tại Italiens, và là những người phô trương khắp Paris sự ngạo nghễ đầy hào nhoáng từ sắc đẹp, kim cương và những tai tiếng của mình.

Chủ nhân ngôi nhà đã chết, vậy nên những người phụ nữ đức hạnh nhất cũng có thể bước vào tận phòng ngủ của cô ta. Cái chết đã gột rửa bầu không khí của chốn phù hoa đầy uế tạp này, và nếu còn cần thêm một lý do bào chữa, họ đã có sẵn cái cớ là mình chỉ đến tham dự một buổi đấu giá mà không hề biết của ai. Họ đã đọc áp phích, họ muốn xem những gì được quảng cáo, và chọn trước món đồ mình ưng ý. Còn gì tự nhiên hơn thế? Tuy vậy, giữa bao nhiêu món đồ đẹp đẽ ấy, họ vẫn không thể ngăn mình ngó nghiêng tìm kiếm dấu vết về cuộc đời của người kỹ nữ mà họ chắc hẳn đã nghe không ít những câu chuyện lạ lùng.

Thật không may, bí ẩn đã tan biến cùng với nữ chủ nhân, và dù cố gắng đến đâu, họ cũng chỉ tìm thấy những món đồ được bày bán sau khi cô ta qua đời, chứ không thấy gì về cuộc sống lúc sinh thời của cô. Dẫu vậy, vẫn có rất nhiều món đáng giá. Đồ đạc thực sự tuyệt mỹ; có những tủ và bàn bằng gỗ hồng sắc và cẩn khảm kiểu Buhl, bình gốm Sèvres và Trung Hoa, tượng sứ Saxe, satin, nhung, ren; không thiếu thứ gì.

Tôi dạo bước qua các căn phòng, theo chân những vị khách nữ hiếu kỳ. Họ bước vào một căn phòng treo rèm Ba Tư, và khi tôi định bước vào theo thì họ đã lập tức quay ra, mỉm cười như thể đang xấu hổ về sự tò mò của chính mình. Điều đó càng khiến tôi khao khát được xem căn phòng đó hơn. Đó là phòng thay đồ, nơi bày biện đủ mọi vật dụng vệ sinh, nơi sự xa hoa của người phụ nữ quá cố dường như đạt đến đỉnh điểm.

Trên một chiếc bàn lớn áp tường, rộng ba bộ và dài sáu bộ, lấp lánh tất cả những báu vật của Aucoc và Odiot. Đó là một bộ sưu tập lộng lẫy, và không thiếu bất kỳ thứ nào trong hàng nghìn món đồ nhỏ nhặt cần thiết cho việc trang điểm của kiểu phụ nữ này mà không được làm bằng vàng hoặc bạc. Một bộ sưu tập như vậy chỉ có thể được gom góp dần dần, và chắc chắn không phải một người tình duy nhất đã bắt đầu và kết thúc nó.

Không hề bị sốc trước khung cảnh phòng thay đồ của một người đàn bà được bao nuôi, tôi tự giải trí bằng cách quan sát tỉ mỉ từng chi tiết, và phát hiện ra rằng những món đồ được chạm khắc tinh xảo này mang những chữ cái đầu và những chiếc vương miện khác nhau. Tôi nhìn món này nối tiếp món kia, mỗi món lại gợi lên một nỗi nhục nhã riêng biệt, và tôi thầm nghĩ rằng Chúa đã nhân từ với đứa trẻ tội nghiệp kia, khi không để cô phải gánh chịu hình phạt thông thường, mà thay vào đó, để cô được chết giữa lúc còn nhan sắc và sự xa hoa, trước khi tuổi già – cái chết đầu tiên của kỹ nữ – ập đến.

Trên đời này còn điều gì buồn hơn tuổi già của thói trụy lạc, đặc biệt là ở phụ nữ? Cô ta không giữ được chút phẩm giá nào, cũng chẳng khơi gợi được sự quan tâm từ ai. Sự hối hận dai dẳng, không phải về những con đường sai trái đã đi, mà về những dự định bất thành, về những đồng tiền đã phí hoài, là thứ khiến người ta buồn lòng nhất. Tôi từng biết một người đàn bà lớn tuổi trước kia từng “vui vẻ”, người duy nhất còn kết nối với quá khứ của bà ta là cô con gái có nhan sắc gần như đẹp lộng lẫy bằng bà ngày xưa. Đứa con tội nghiệp ấy, người mà mẹ chưa bao giờ nói “Con là con của mẹ” trừ khi là để sai khiến con phải nuôi nấng tuổi già của bà như bà từng nuôi nấng tuổi trẻ của chính mình, tên là Louise. Vâng lời mẹ, cô gái phó mặc bản thân mình mà không hề có ý chí, không đam mê, không khoái lạc, như thể đang làm một nghề khác mà cô được dạy bảo.

Việc liên tục chứng kiến lối sống buông thả, sự buông thả từ khi còn quá sớm, cộng thêm tình trạng ốm yếu thường xuyên, đã dập tắt trong tâm trí cô mọi nhận thức về thiện ác mà Chúa có lẽ đã ban tặng, nhưng chẳng ai nghĩ đến việc khơi dậy. Tôi sẽ mãi nhớ về cô, khi cô đi dọc theo các đại lộ gần như mỗi ngày vào cùng một giờ, được mẹ tháp tùng tận tụy như một người mẹ thực sự tháp tùng con gái mình. Khi đó tôi còn rất trẻ và sẵn sàng chấp nhận cho bản thân mình thứ đạo đức dễ dãi của thời đại. Tuy nhiên, tôi nhớ rõ sự khinh bỉ và ghê tởm đã trỗi dậy trong tôi khi chứng kiến cảnh quản thúc đầy tai tiếng này. Gương mặt cô, hơn nữa, lại mang vẻ trinh nguyên đến khó tả trong sự ngây thơ và nỗi đau u sầu. Cô giống như một hiện thân của Sự Cam chịu.

Một ngày nọ, gương mặt cô gái bỗng bừng sáng. Giữa những cuộc trụy lạc do mẹ bày đặt, dường như với cô, Chúa vẫn còn để dành cho cô một niềm hạnh phúc. Và tại sao Chúa, Đấng đã tạo ra cô mà không ban cho sức mạnh, lại để cô không có niềm an ủi nào dưới gánh nặng sầu muộn của cuộc đời? Một ngày nọ, cô nhận ra mình sắp có con, và tất cả những gì còn sót lại trong cô về sự thuần khiết bỗng nhảy múa vì vui sướng. Tâm hồn con người có những nơi trú ẩn thật kỳ lạ. Louise chạy đi báo tin vui cho mẹ. Thật xấu hổ khi phải nói ra điều này, nhưng chúng ta không kể những câu chuyện về những tội lỗi dễ chịu; chúng ta đang kể những sự thật, mà nếu không tin rằng đôi khi cần phải phơi bày sự tử vì đạo của những kẻ bị kết án mà không được lắng nghe, bị khinh rẻ mà không được xét xử, thì tốt hơn hết nên im lặng. Thật đáng xấu hổ, nhưng người mẹ này đã trả lời con gái rằng họ đã chẳng đủ ăn cho hai người, thì chắc chắn sẽ không bao giờ đủ cho ba; rằng những đứa trẻ như vậy thật vô dụng, và việc ở cữ chỉ là phí phạm thời gian mà thôi.

Ngày hôm sau, một bà đỡ – người mà tôi chỉ có thể nói là bạn của người mẹ – đã đến thăm Louise. Cô nằm liệt giường vài ngày rồi gượng dậy, xanh xao và yếu ớt hơn trước.

Ba tháng sau, một người đàn ông động lòng trắc ẩn và cố gắng chữa lành cho cô, cả về tinh thần lẫn thể xác; nhưng cú sốc cuối cùng đã quá dữ dội, và Louise đã chết vì nó. Người mẹ hiện vẫn còn sống; sống thế nào ư? Chúa mới biết được.

Câu chuyện này hiện về trong tâm trí tôi khi tôi nhìn những món đồ vệ sinh bằng bạc, và hẳn là tôi đã mất khá nhiều thời gian chìm đắm trong những suy ngẫm ấy, bởi trong phòng giờ chẳng còn ai ngoài tôi và một người phục vụ. Đứng gần cửa, anh ta đang chăm chú dõi theo tôi để xem tôi có bỏ túi món nào không.

Tôi tiến về phía người đàn ông đang lo lắng vì mình. “Thưa ông,” tôi nói, “ông có thể cho tôi biết tên người từng sống ở đây không?”

“Mademoiselle Marguerite Gautier ạ.”

Tôi biết cô ấy, cả qua tên gọi lẫn gương mặt.

“Cái gì!” tôi hỏi người phục vụ; “Marguerite Gautier chết rồi sao?”

“Vâng, thưa ông.”

“Cô ấy chết khi nào?”

“Khoảng ba tuần trước, tôi nghĩ vậy.”

“Và tại sao những căn phòng này lại được mở cửa cho xem?”

“Các chủ nợ tin rằng điều đó sẽ đẩy giá lên cao. Mọi người có thể xem trước hiệu ứng của các món đồ; ông biết đấy, điều đó thúc đẩy họ mua.”

“Vậy là cô ấy mắc nợ sao?”

“Nợ ngập đầu, thưa ông.”

“Nhưng buổi đấu giá này sẽ chi trả hết chứ?”

“Thậm chí còn dư nữa.”

“Ai sẽ nhận phần dư ra?”

“Gia đình cô ấy.”

“Cô ấy có gia đình sao?”

“Có vẻ là vậy.”

“Cảm ơn.”

Người phục vụ, sau khi đã yên tâm về ý định của tôi, khẽ chạm tay vào mũ, và tôi bước ra ngoài.

“Tội nghiệp cô gái!” tôi tự nhủ khi trở về nhà; “cô ấy chắc hẳn đã có một cái chết buồn bã, vì trong thế giới của cô ấy, người ta chỉ có bạn bè khi hoàn toàn khỏe mạnh.” Và bất giác, tôi bắt đầu cảm thấy buồn bã trước số phận của Marguerite Gautier.

Điều này nghe có vẻ phi lý với nhiều người, nhưng tôi dành một sự cảm thông vô bờ bến cho những người phụ nữ như thế này, và tôi không nghĩ cần phải xin lỗi về sự cảm thông ấy.

Một ngày nọ, khi đang trên đường đến cơ quan hành chính để làm hộ chiếu, tôi nhìn thấy ở một con phố gần đó một cô gái tội nghiệp đang bị hai cảnh sát dẫn đi. Tôi không biết đã xảy ra chuyện gì. Tất cả những gì tôi biết là cô đang khóc nức nở khi hôn lên đứa trẻ mới vài tháng tuổi, đứa bé mà lệnh bắt giữ này sẽ chia cắt cô khỏi nó. Kể từ ngày đó, tôi không bao giờ dám khinh rẻ một người phụ nữ ngay từ cái nhìn đầu tiên.