Hai ngày sau, cuộc đấu giá kết thúc. Tổng số tiền thu được là 150.000 franc. Các chủ nợ chia nhau hai phần ba, số còn lại thuộc về gia đình nàng, bao gồm một người chị gái và một người cháu trai.
Người chị gái đã mở to mắt đầy kinh ngạc khi luật sư viết thư báo rằng bà được thừa kế 50.000 franc. Cô gái ấy đã không gặp em mình suốt sáu, bảy năm nay, và kể từ lúc người em bỏ nhà đi, cô hoàn toàn không hay biết gì về cuộc sống của em mình. Cô vội vã lên Paris, và những ai từng quen biết Marguerite đã vô cùng sửng sốt khi thấy người thừa kế duy nhất của nàng lại là một thôn nữ quê mùa, béo tốt, từ trước tới nay chưa từng rời khỏi làng quê. Cô đã trở nên giàu có trong tích tắc mà thậm chí còn chẳng biết nguồn gốc của số gia sản ấy. Tôi nghe kể sau đó rằng cô đã trở về quê, lòng trĩu nặng nỗi buồn trước cái chết của em gái, nhưng nỗi buồn ấy cũng vơi đi phần nào nhờ khoản tiền đầu tư lãi suất bốn phẩy năm phần trăm mà cô đã kịp thực hiện.
Tất cả những chuyện này, vốn được bàn tán xôn xao tại Paris – cái nôi của những chuyện thị phi – rồi cũng dần chìm vào quên lãng, và bản thân tôi cũng dần quên mất phần việc mình đã tham gia trong đó, cho đến khi một sự kiện mới khiến tôi được tường tận toàn bộ cuộc đời của Marguerite, và biết được những chi tiết bi thương đến mức tôi nảy ra ý định viết lại câu chuyện mà giờ đây tôi đang kể.
Căn phòng giờ đã trống trơn, mọi đồ đạc đều được dọn sạch, và đã treo biển cho thuê được ba bốn ngày thì một buổi sáng nọ, có tiếng chuông reo ngoài cửa.
Người hầu của tôi, hay nói đúng hơn là gã gác cổng kiêm luôn công việc giúp việc, đi ra cửa rồi đem vào cho tôi một tấm danh thiếp, nói rằng người đưa nó muốn gặp tôi.
Tôi liếc nhìn tấm danh thiếp và đọc thấy hai chữ: Armand Duval.
Tôi cố nhớ xem mình đã thấy cái tên này ở đâu, và rồi chợt nhớ ra trang đầu cuốn sách Manon Lescaut. Người đã tặng cuốn sách cho Marguerite muốn gì ở tôi đây? Tôi ra lệnh mời vị khách vào ngay lập tức.
Tôi thấy một người đàn ông trẻ tuổi, dáng cao, tóc vàng, xanh xao, mặc bộ đồ du lịch trông như đã vài ngày chưa thay, thậm chí chẳng thèm chải chuốt khi đến Paris, vì nó phủ đầy bụi bặm.
M. Duval vô cùng xúc động; anh ta không hề cố che giấu sự xúc động ấy, và với đôi mắt đẫm lệ cùng giọng nói run rẩy, anh ta nói với tôi:
“Thưa ông, tôi xin ông thứ lỗi cho chuyến ghé thăm đột ngột và bộ dạng này của tôi; nhưng người trẻ tuổi chúng tôi không câu nệ nghi thức lắm, và tôi nóng lòng được gặp ông đến nỗi còn chưa kịp về khách sạn nơi tôi đã gửi hành lý, mà vội vã chạy thẳng tới đây, vì sợ rằng nếu đến muộn, dù trời còn sớm, tôi có thể sẽ không gặp được ông.”
Tôi mời M. Duval ngồi xuống gần lò sưởi; anh ta làm theo, rồi rút khăn tay trong túi ra, che mặt lại một lát.
“Chắc ông đang thắc mắc,” anh ta tiếp tục, thở dài buồn bã, “không hiểu tại sao một vị khách lạ mặt, vào giờ này, trong bộ dạng này và lại đang rơi lệ, lại tìm đến gặp ông. Tôi chỉ đơn giản là muốn nhờ ông một việc lớn.”
“Xin cứ nói, thưa ông, tôi hoàn toàn sẵn lòng giúp đỡ.”
“Ông có mặt trong buổi đấu giá của Marguerite Gautier phải không?”
Nghe đến cái tên này, nỗi xúc động mà anh ta vừa nén lại được trong chốc lát lại trào dâng, khiến anh ta buộc phải lấy tay che mắt.
“Chắc ông thấy tôi thật lố bịch,” anh ta nói thêm, “nhưng xin hãy thứ lỗi cho tôi, và tin rằng tôi sẽ không bao giờ quên sự kiên nhẫn mà ông đã dành để lắng nghe tôi.”
“Thưa ông,” tôi đáp, “nếu việc tôi có thể làm giúp ông giúp ông vơi đi nỗi buồn, xin hãy cho tôi biết ngay, ông sẽ thấy tôi chỉ quá hạnh phúc được giúp ông thôi.”
Nỗi đau khổ của M. Duval thật đáng đồng cảm, và chẳng hiểu sao, tôi cảm thấy muốn làm một việc tốt cho anh ta. Thế rồi anh ta bảo tôi:
“Ông đã mua thứ gì đó tại buổi đấu giá của Marguerite?”
“Vâng, một cuốn sách.”
“Manon Lescaut?”
“Chính xác là nó.”
“Ông vẫn còn giữ cuốn sách chứ?”
“Nó đang ở trong phòng ngủ của tôi.”
Nghe vậy, Armand Duval như trút được gánh nặng, anh ta cảm ơn tôi như thể tôi đã giúp anh một việc lớn chỉ bằng việc giữ lại cuốn sách đó.
Tôi đứng dậy vào phòng lấy cuốn sách rồi đưa cho anh ta.
“Đúng là nó rồi,” anh ta nói, nhìn dòng chữ đề tặng ở trang đầu rồi lật các trang sách; “đúng là nó rồi,” và hai giọt nước mắt to rơi xuống những trang giấy. “Thưa ông,” anh ta nói, ngẩng đầu lên, không còn cố giấu tôi rằng mình đã khóc và vẫn đang chực trào nước mắt, “ông có coi trọng cuốn sách này lắm không?”
“Tại sao?”
“Vì tôi đến đây để xin ông nhượng lại nó cho tôi.”
“Xin thứ lỗi cho sự tò mò của tôi, nhưng có phải ông là người đã tặng nó cho Marguerite Gautier?”
“Chính là tôi!”
“Cuốn sách là của ông, thưa ông; hãy cầm lấy đi. Tôi rất vui khi có thể trao lại nó cho ông.”
“Nhưng,” M. Duval nói có chút ngượng ngùng, “tối thiểu tôi cũng phải gửi lại ông cái giá mà ông đã trả để mua nó.”
“Cho phép tôi được tặng lại nó cho ông. Giá của một cuốn sách đơn lẻ trong buổi đấu giá như vậy chẳng đáng là bao, và tôi cũng chẳng nhớ mình đã trả bao nhiêu tiền cho nó nữa.”
“Ông đã trả một trăm franc.”
“Đúng thế,” tôi nói, lần này đến lượt tôi ngượng ngùng, “sao ông biết?”
“Rất đơn giản thôi. Tôi đã hy vọng kịp đến Paris dự buổi đấu giá, nhưng chỉ sáng nay tôi mới tới nơi. Tôi hoàn toàn quyết tâm phải có được thứ gì đó từng thuộc về nàng, nên tôi vội tìm đến nhà đấu giá và xin xem danh sách các món đồ đã bán cùng tên người mua. Tôi thấy cuốn sách này do ông mua, và tôi quyết định sẽ hỏi xin ông nhượng lại, dù cái giá ông đưa ra làm tôi lo ngại rằng bản thân ông cũng có kỷ niệm gì đó gắn liền với cuốn sách này.”
Khi anh ta nói, rõ ràng là anh ta sợ rằng tôi đã quen Marguerite như anh ta từng quen nàng. Tôi vội vàng trấn an anh ta.
“Tôi chỉ biết cô Gautier qua diện mạo thôi,” tôi nói; “cái chết của nàng để lại trong tôi ấn tượng mà cái chết của một người đàn bà đẹp luôn để lại trong lòng một chàng trai trẻ từng thích ngắm nhìn nàng. Tôi muốn mua một thứ gì đó tại buổi đấu giá của nàng, và tôi cứ trả giá cao dần cho cuốn sách này chỉ vì sự cố chấp và muốn đối đầu với một người khác, người cũng khao khát có được nó và dường như muốn thách thức tôi. Vậy nên, tôi xin nhắc lại rằng cuốn sách này là của ông, và một lần nữa tôi mong ông nhận cho; đừng coi tôi như một tay đấu giá, và hãy để nó trở thành minh chứng cho tình bạn dài lâu và thân thiết hơn giữa chúng ta.”
“Tốt lắm,” Armand nói, đưa tay ra nắm chặt lấy tay tôi; “tôi nhận, và tôi sẽ biết ơn ông suốt đời.”
Tôi rất muốn hỏi Armand về Marguerite, vì dòng chữ đề tặng trong sách, chuyến đi vội vã của người thanh niên, khao khát sở hữu cuốn sách của anh ta đã khơi dậy sự tò mò trong tôi; nhưng tôi sợ rằng nếu chất vấn vị khách của mình, tôi có thể khiến anh ta nghĩ rằng tôi từ chối tiền của anh chỉ để có quyền can thiệp vào chuyện riêng tư của anh ta.
Như thể đoán được mong muốn của tôi, anh ta nói:
“Ông đã đọc cuốn sách đó chưa?”
“Tôi đọc hết cả rồi.”
“Ông nghĩ gì về hai dòng tôi viết trong đó?”
“Tôi nhận ra ngay rằng người phụ nữ được ông tặng cuốn sách hẳn phải là một người nằm ngoài hạng mục thông thường, vì tôi không thể coi hai dòng đó là một lời khen sáo rỗng.”
“Ông nói đúng. Người phụ nữ đó là một thiên thần. Đây, hãy đọc lá thư này.” Và anh ta đưa cho tôi một tờ giấy trông như đã được đọc đi đọc lại nhiều lần.
Tôi mở ra, và đây là nội dung lá thư:
“ARMAND THÂN YÊU CỦA EM:—Em đã nhận được thư của anh. Anh vẫn là người tốt, và em cảm tạ Chúa vì điều đó. Vâng, người bạn của em, em đang ốm, và là căn bệnh không bao giờ buông tha cho con người; nhưng sự quan tâm anh vẫn dành cho em khiến nỗi đau của em vơi bớt. Em nghĩ mình sẽ không sống đủ lâu để có hạnh phúc được nắm lấy bàn tay đã viết những dòng tử tế mà em vừa nhận được; những lời lẽ ấy đủ để chữa lành cho em, nếu như có thứ gì đó có thể chữa khỏi bệnh cho em. Em sẽ không được gặp anh, vì em đã cận kề cái chết, còn anh thì đang ở cách xa hàng trăm dặm. Bạn của em ơi! Marguerite của ngày xưa đã thay đổi nhiều lắm rồi. Có lẽ tốt hơn là anh đừng gặp lại em nữa, thay vì nhìn thấy em trong bộ dạng này. Anh hỏi liệu em có tha thứ cho anh không; ồ, em tha thứ bằng cả trái tim mình, người bạn ạ, vì cách anh làm tổn thương em chỉ là một cách để chứng minh tình yêu anh từng dành cho em. Em đã nằm liệt giường một tháng nay, và em coi trọng sự quý mến của anh đến mức mỗi ngày em đều viết nhật ký về cuộc đời mình, từ khoảnh khắc chúng ta rời xa nhau cho đến khi em không còn đủ sức để viết nữa. Nếu sự quan tâm của anh dành cho em là thật lòng, Armand, khi nào trở về, hãy đi gặp Julie Duprat. Cô ấy sẽ trao cho anh cuốn nhật ký của em. Anh sẽ tìm thấy trong đó lý do và lời bào chữa cho những gì đã xảy ra giữa chúng ta. Julie rất tốt với em; chúng em thường nói về anh cùng nhau. Cô ấy đã ở đó khi thư của anh tới, và cả hai chúng em đều đã khóc vì nó.
“Nếu anh không gửi tin gì cho em, em đã dặn cô ấy trao lại những giấy tờ đó cho anh khi anh trở về Pháp. Đừng cảm ơn em vì điều đó. Việc mỗi ngày hồi tưởng lại những khoảnh khắc hạnh phúc duy nhất trong cuộc đời mình đem lại cho em sự an ủi vô cùng to lớn, và nếu anh có thể tìm thấy trong đó đôi chút lời biện hộ cho quá khứ, thì về phần mình, em tìm thấy ở đó một niềm an ủi không dứt. Em muốn để lại cho anh một thứ gì đó để anh luôn nhớ về em, nhưng mọi thứ ở đây đều đã bị niêm phong, và em chẳng còn gì là của riêng mình cả.
“Anh có hiểu không, bạn của em? Em sắp chết rồi, và từ trên giường, em có thể nghe thấy một gã đàn ông đang đi lại trong phòng khách; các chủ nợ của em đã đặt hắn ở đó để canh chừng không cho ai lấy đi thứ gì, và để chắc rằng không còn gì sót lại trong trường hợp em không chết. Em hy vọng họ sẽ đợi cho đến tận giây phút cuối cùng trước khi bắt đầu bán đấu giá.
“Ồ, con người chẳng có chút lòng thương hại nào! hay đúng hơn, em đã sai, chính Chúa mới là Đấng công bằng và nghiêm khắc!
“Và giờ đây, người yêu dấu, anh sẽ đến buổi đấu giá của em, và anh sẽ mua một thứ gì đó, vì nếu em giữ lại dù chỉ là một món đồ nhỏ cho anh, họ có thể cáo buộc anh tội biển thủ tài sản bị tịch biên.
“Cuộc đời em sắp kết thúc thật buồn bã!
“Giá như Chúa nhân từ cho phép em được gặp anh một lần nữa trước khi nhắm mắt. Theo mọi lẽ, xin tạm biệt, bạn của em. Hãy tha thứ cho em vì không viết được bức thư dài hơn, nhưng những kẻ nói rằng họ sẽ chữa khỏi bệnh cho em cứ làm em kiệt sức với việc trích máu, và tay em không thể viết thêm được nữa.
“MARGUERITE GAUTIER.”
Hai chữ cuối gần như không thể đọc được. Tôi trả lại lá thư cho Armand, người chắc chắn đã đọc nhẩm lại trong đầu trong khi tôi đang đọc trên giấy, vì khi cầm lấy nó, anh ta nói với tôi:
“Ai mà tin được một người đàn bà làm nghề đó lại có thể viết ra những dòng này?” Và, bị những ký ức chế ngự, anh ta nhìn đăm đắm một lúc lâu vào những dòng chữ trên lá thư, rồi cuối cùng áp nó lên môi.
“Và khi nghĩ rằng,” anh ta tiếp tục, “nàng đã chết trước khi tôi kịp gặp nàng, và tôi sẽ không bao giờ được gặp lại nàng nữa, khi nghĩ rằng nàng đã làm vì tôi điều mà không người chị gái nào có thể làm, tôi không thể tha thứ cho chính mình vì đã để mặc nàng chết như thế. Chết rồi! Đã chết mà vẫn nghĩ đến tôi, viết và lặp lại tên tôi, Marguerite tội nghiệp, đáng yêu của tôi!”
Và Armand, trút hết nỗi lòng và những giọt nước mắt, đưa tay ra cho tôi, rồi tiếp tục:
“Người ta sẽ nghĩ thật trẻ con nếu họ thấy tôi than khóc thế này vì một người đàn bà đã chết như nàng; sẽ chẳng ai biết tôi đã khiến người đàn bà đó đau khổ như thế nào, tôi đã tàn nhẫn với nàng ra sao! Vậy mà nàng tốt bụng, cam chịu làm sao! Tôi từng nghĩ chính mình mới là người phải tha thứ cho nàng, còn hôm nay tôi cảm thấy mình không xứng đáng với sự tha thứ mà nàng ban cho tôi. Ồ, tôi sẵn sàng đánh đổi mười năm cuộc đời chỉ để được khóc dưới chân nàng trong một giờ!”
Thật khó để an ủi một nỗi đau mà ta không thấu hiểu, tuy vậy, tôi cảm thấy lòng đồng cảm sâu sắc với chàng trai trẻ, anh ta đã thẳng thắn bộc lộ nỗi đau với tôi, nên tôi tin rằng một lời của tôi sẽ không vô nghĩa với anh ta, và tôi nói:
“Anh không có cha mẹ, bạn bè sao? Hãy hy vọng lên. Hãy đi gặp họ; họ sẽ an ủi anh. Còn tôi, tôi chỉ có thể thương xót cho anh.”
“Đúng vậy,” anh ta nói, đứng dậy đi lại trong phòng, “tôi đang làm phiền ông. Xin lỗi ông, tôi đã không suy nghĩ rằng nỗi đau của tôi đối với ông thật chẳng là gì, và rằng tôi đang ép buộc ông quan tâm đến chuyện chẳng liên quan và không đáng để ông bận tâm chút nào.”
“Anh hiểu lầm ý tôi rồi. Tôi hoàn toàn sẵn lòng giúp anh; chỉ là tôi tiếc rằng mình không thể làm vơi đi nỗi khổ của anh. Nếu sự hiện diện của tôi và bạn bè tôi có thể làm anh khuây khỏa, tóm lại là nếu anh cần đến tôi, bất kể việc gì, tôi hy vọng anh hiểu rằng tôi sẽ rất vui lòng được làm bất cứ điều gì cho anh.”
“Xin lỗi, xin lỗi,” anh ta nói; “nỗi buồn làm cho cảm giác nhạy bén hơn. Cho phép tôi ở lại đây thêm vài phút nữa, đủ để lau khô mắt, để những kẻ nhàn rỗi ngoài phố không coi việc thấy một gã to xác như tôi đang khóc là một cảnh tượng kỳ lạ. Ông đã làm tôi rất hạnh phúc khi tặng lại tôi cuốn sách này. Tôi không biết làm sao để bày tỏ lòng biết ơn với ông nữa.”
“Bằng cách dành cho tôi một chút tình bạn của anh,” tôi nói, “và kể cho tôi nghe nguyên nhân nỗi đau của anh. Người ta sẽ thấy dễ chịu hơn khi nói ra điều mình đang đau khổ.”
“Ông nói đúng. Nhưng hôm nay tôi cần được khóc quá; tôi không thể nói chuyện được đâu. Một ngày nào đó tôi sẽ kể cho ông nghe toàn bộ câu chuyện, và ông sẽ thấy liệu tôi có lý do để hối tiếc về cô gái đáng thương ấy hay không. Còn bây giờ,” anh ta nói thêm, dụi mắt lần cuối và nhìn mình trong gương, “hãy nói rằng ông không nghĩ tôi hoàn toàn ngốc nghếch, và cho phép tôi quay lại thăm ông lần khác nhé.”
Anh ta nhìn tôi bằng ánh mắt dịu dàng và thiện cảm. Tôi suýt nữa đã ôm lấy anh. Còn về phần anh, đôi mắt lại bắt đầu đẫm lệ; anh thấy tôi nhận ra điều đó nên liền quay mặt đi.
“Thôi nào,” tôi nói, “dũng cảm lên.”
“Tạm biệt,” anh nói.
Và, cố gắng hết sức để nén những giọt nước mắt, anh vội vã lao ra khỏi phòng hơn là đi.
Tôi kéo tấm rèm cửa sổ nhìn ra, thấy anh bước lên chiếc xe mui trần đang đợi sẵn ngoài cửa; nhưng vừa ngồi xuống, anh đã bật khóc nức nở và lấy khăn tay che mặt lại.
