N

ền văn minh Inca là đế chế hùng mạnh nhất Nam Mỹ trong thế kỷ 15 - 16. Thành phố đá Machu Picchu được bình chọn là một trong bảy kỳ quan thế giới năm 2007. Cung đường Inca với tổng chiều dài hơn nửa vòng trái đất băng qua bao vực đèo hiểm trở được xây dựng cách đây hơn 5 thế kỷ. Những bức tranh bí ẩn rộng ngót nghét 500 km (gần bằng đất nước Singapore) trên sa mạc Nazca….Tất cả những điều đó đã thôi thúc tôi vác ba lô lên đường đến Peru.

Mất hơn 10 tiếng bay từ Mỹ, tôi đặt chân đến Peru lúc gần 1 giờ sáng. Để tiết kiệm 30 USD tiền thuê khách sạn, tôi quyết định tìm một góc nào đó tại sân bay ngả lưng chờ trời sáng. Những tưởng mình là “dân chơi” thứ thiệt, vậy mà tôi vẫn phải loanh quanh hồi lâu mới tìm 2 ra một chỗ tạm ổn, vì những vị trí ngon lành (sạch sẽ, gần nơi qua lại của nhân viên sân bay để an toàn hơn) đã có những “phượt thủ” thứ thiệt (dân ba lô chuyên nghiệp) chiếm mất.

Giấc ngủ bụi chập chờn, co ro trong cái lạnh cóng người rồi cũng trôi qua, 6 giờ sáng, tôi bắt taxi vào trung tâm, tìm đường lên Puno, điểm khởi đầu của chặng đường lang thang, cách Lima hơn 1.000 km.

Người ta nói Peru là bãi rác xe hơi quả thật chính xác. Peru rất hiếm xe máy, chỉ toàn xe hơi, nhưng hầu hết là xe đời cũ, từ thế kỷ trước. Chiếc taxi chở tôi móp méo và đầy “sẹo”, cửa kiếng quay bằng tay nhưng quay mãi không chịu lên. Qua ổ gà, cả xe và người cứ rung lên bần bật. Quái lạ hơn, gần tay lái lại treo lủng lẳng một chiếc giày trẻ em bé xíu, cũ kỹ. Người tài xế giải thích bằng thứ tiếng Anh bồi pha tiếng Tây Ban Nha: “Bùa đấy!”.

Khi đi đường, nếu bạn bắt được một chiếc (không phải đôi) giày của trẻ con mới biết đi, thì đó là điều cực kỳ may mắn. Người Peru tin rằng những bước đi của trẻ con sẽ dẫn họ đi đúng đường, tránh tai nạn đáng tiếc có thể xảy ra. Trong suốt gần hai tháng lang thang, thỉnh thoảng tôi vẫn thường thấy loại bùa này trên các chuyến xe khắp Peru.

Những tưởng chiếc taxi này đã chiếm ngôi vô địch xe “cùi” ở Peru, nhưng khi ra đường, tôi mới thấy nó hãy còn tốt chán so vớí các xe khác. Đường nhỏ, có dải phân cách nhưng xe cứ chạy rối tung, vượt cả đèn đỏ.

Kinh khủng nhất là tình yêu âm nhạc vô bờ bến của bác tài. Trên xe mở nhạc ầm ĩ, vừa lái bác tài vừa lắc lư theo nhạc, hát theo một cách hào hứng. Đến đoạn cao trào, ông bỏ cả tay lái, vỗ tay, vỗ đùi, lắc hông, nhún nhảy theo bài hát... Cũng may, đoạn đường từ sân bay đến trung tâm không xa, nếu không, có lẽ tôi đã đứng tim mà chết.

Vị thần tối cao của đế chế Inca chính là thần mặt trời Inti. Vì thế, người Peru vẫn tự xem mình là con cháu thần mặt trời. Từng là một đế chế hùng mạnh nhất Nam Mỹ với lãnh thổ trải dài 4.000 km, từ Bắc xuống Nam, bao gồm các quốc gia hiện nay là Peru, Ecuador, một phần các nước Colombia, Bolivia, Argentina và Chile, từng là dân tộc sở hữu những khối vàng có thể luyện thành sợi dây xích khổng lồ dài hàng chục kilomet, nhưng con cháu thần mặt trời, hậu duệ của đế chế Inca hùng mạnh ngày nào bây giờ lại phải đương đầu với chướng ngại đời thường nhất: mưu sinh.

Để nhận xét về Peru, chỉ cần một từ: nghèo. Tại quảng trường trước phủ tổng thống, thủ đô Lima, nhan nhản những em bé, thanh niên, bà già bán những bịch kẹo rẻ tiền, những cuộn giấy vệ sinh tính luôn vốn giá chỉ khoảng nửa sol (đơn vị tiền tệ Peru, 1 sol = 6.000 đồng Việt Nam). Trong khi đó, một bữa ăn trung bình tại Lima giá khoảng 4 - 5 sol. Họ rao, họ mời mọc nhưng hoàn toàn không chèo kéo. Trên gương mặt khắc khổ hiện lên vẻ cam chịu. Họ làm tôi nhớ đến Tây Tạng. Cũng những gương mặt nám đỏ vì cháy nắng, cũng những bộ đồ cũ kỹ, cũng những cái nhìn nhẫn nhục. Người nghèo sao ở đâu cũng giống nhau đến thế…

Peru có rất ít trạm điện thoại công cộng, mà thay vào đó, mỗi góc đường đều có những cô gái, chàng trai cầm sẵn vài cái điện thoại di động để khách qua đường thuê gọi, năm hào/phút (chưa tới 4.000 đồng). Vanessa, một cô điện thoại viên 15 tuổi, cho biết: “Em bắt đầu làm từ 7 giờ sáng và kết thúc vào 8 giờ rưỡi tối, một tuần bảy ngày, được trả lương 300 sol (khoảng 100 USD)/ tháng”. Nhưng đó là còn may mắn. Có người phải đạt chỉ tiêu có khách gọi đủ 400 sol/ngày mới được tiền lương là 8 - 10 sol/ngày (khoảng 60 ngàn đồng). Không đủ chỉ tiêu thì chỉ được bao cơm, không có lương.

Làm một phép tính đơn giản, nếu trung bình mỗi người gọi một cuộc hai phút (tương đương một sol) thì một ngày họ phải mời được 400 khách gọi. Đến Peru thì biết, những điện thoại viên di động như vậy nhiều vô kể ở mỗi góc đường, vì thế mức độ cạnh tranh cao khủng khiếp, có người phải bắt đầu công việc từ 5 giờ rưỡi sáng để mong kiếm thêm được vài người khách.

Peru là quốc gia thuộc Nam Mỹ, có diện tích rộng gấp 4 lần Việt Nam (1.285.220 km) nhưng dân số chỉ bằng 1/3 Việt Nam (khoảng 30 triệu người). Peru hiện là quốc gia đang phát triển, thu nhập bình quân đầu người năm 2013 là 12.000 USD (gấp 3 lần Việt Nam), nhưng phân hóa giàu nghèo rất cao.