M

uốn tham quan các điểm du lịch nổi tiếng hãy đến Cuzco, hồ Titicaca, nhưng muốn tìm hiểu thực tế về cuộc sống, con người Peru thì Juliaca là điểm em cần”, chị Dao đã “dụ” tôi lên nơi chị ở bằng cách này.

Juliaca (một tỉnh miền núi phía Nam của Peru) là thành phố nghèo, nhỏ ở độ cao 4.000 mét so với mực nước biển. Nhưng cái nhìn đầu tiên khi bước xuống phố ở Nam Mỹ xa xôi là “Sao giống Việt Nam thế?”. Tại Juliaca này, lúc nào cũng có xe xích lô, mà lại nhiều vô kể. Chỉ cần 70 xu (khoảng bốn ngàn đồng Việt Nam) là có thể chạy bất kỳ đâu trong thành phố.

Chị Dao dẫn tôi đến thăm nhà gia đình chồng người Peru: “Ông anh chồng của chị sắp đám cưới. Ổng gần 50 tuổi, có đến mấy đứa con rồi”. Tôi ngạc nhiên: “Cưới vợ mới à?”, chị lắc đầu: “Không, cưới vợ của ổng đấy chứ”.

Thì ra, ở Peru, yêu nhau là cứ về sống chung, sinh con đẻ cái, đến khi nào thật sự hiểu nhau, có tài sản chung đủ nhiều mới làm đám cưới. Vì thế, những cặp có với nhau mấy mặt con đám cưới là bình thường. Đám cưới của các cặp còn trẻ, chưa có con mới là hiếm.

Sau màn chào hỏi, giới thiệu với gia đình, để tỏ sự thân mật, tôi mỉm cười, khen với cô em chồng của chị Dao (người Peru): “Tu má ma es mui bồ ní tà (mẹ của em đẹp quá!)”. Cô em chồng nghe xong, tự nhiên sững người ra, mặt đỏ chín. Chết, trước khi đi, tôi học tủ câu này rồi mà, không thể nào sai được. Cũng may, chị Dao nghe được liền giải thích: “Tiếng Tây Ban Nha cũng như tiếng Việt, chỉ cần lên xuống giọng sai là ý nghĩa đã khác rồi.

Nếu em nói ‘ma má’ thì đó có nghĩa là mẹ, nhưng em nói ‘má ma’ thì nó lại có nghĩa là…vú”. Hèn chi…

✤✤✤

Trên chuyến xe buýt từ Juliaca đi Puno, trước khi khởi hành, ông tài xế lôi từ trong túi ra vài lá coca bỏ vào miệng nhai. Ông lim dim mắt, nhai từ từ, thỉnh thoảng lại gục gặc đầu như đang trầm tư suy nghĩ một chuyện gì đấy. Một lát sau, ông mở bừng mắt, miệng mỉm cười.

Chị Dao đố tôi: “Cậu đoán xem ông tài xế đang làm gì?”. Vụ này thì sách có nói nhai lá coca là một tập tục lâu đời của người Peru. Trong lá coca có chất cocain, sẽ làm con người tỉnh táo, sảng khoái hơn. Chị nghe thế cười xòa: “Đó chỉ là lý do phụ thôi. Lý do quan trọng nhất là người Peru trước mỗi chuyến đi nhai lá coca để dự đoán về chuyến đi sắp đến của mình. Chính vị của lá coca sẽ nói lên điềm lành hay điềm gở. Nếu có vị đắng, chát khác hẳn ngày thường thì chuyến đi sắp đến phải thật cẩn thận vì có thể sẽ gặp chuyện chẳng lành”.

Ở Peru gần hai tháng, đi khá nhiều nơi, tôi nhận ra lá coca giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống người dân, đặc biệt là các tỉnh miền núi. Ở Peru, lá coca được bán công khai, nhan nhản tại các chợ, rẻ như bèo, chỉ với 1 sol (khoảng 6 ngàn đồng Việt Nam) là có thể mua được một vốc thật to lá coca.

----------------a54-------------------

Khi nhà nghiên cứu người Tây Ban Nha Oviedo đến Peru năm 1535, ông đã từng viết: “Họ luôn mang theo bên mình lá coca, họ có thể không kiệt sức qua hai ngày không ăn uống chỉ với việc nhai lá coca”.

Sự kỳ diệu này tôi cũng được thấy qua chuyến đi bộ dọc đường mòn Inca vừa qua, trong khi khách du lịch phải mang theo nước, viên sinh tố và những thức ăn có năng lượng cao để leo núi thì những người thồ hàng chỉ mang theo lá coca bên mình, vậy mà họ vác những bao đồ vài chục ký chạy như bay. (Theo nghiên cứu của Bảo tàng Thực vật Đại học Harvard thì lá coca chứa một lượng protein rất cao và nhiều vitamin: A, B1, B2, B6…).

Không những thế, người Peru còn dùng lá coca để cúng, chữa bệnh. Dịp tôi đến Peru, vừa hay cũng trùng thời gian tổ chức lễ hội “trả nợ Đất Mẹ” (Pachamama) vào tháng 8 hằng năm của họ. Để cầu xin may mắn, hạnh phúc, người Peru sẽ cầm bốn chiếc lá coca ứng với mỗi điều khấn, sau đó đặt vào hộp carton. Sau đó, hộp này sẽ được mang lên ngọn núi cao trong vùng và đốt. Họ tin rằng, nếu tất cả cháy bùng lên nghĩa là Đất Mẹ chấp nhận điều ước của mình. Ngược lại, nếu hộp carton không cháy hết, có nghĩa ước mơ đó đã bị Đất Mẹ khước từ.

-----------a55-----------------

Ngoài ra, người Peru còn có lễ cắt tóc máu. Trẻ em 1 tuổi mới bắt đầu làm lễ cắt tóc. Sau 12 giờ đêm, người ta cho trẻ ngồi lên cái bàn, đặt nhiều lá coca xung quanh. Người đỡ đầu (phải là người khá giả), là người cắt tóc đầu tiên cho đứa trẻ, sẽ cầm nhiều lá coca lành lặn bỏ vào cốc rượu. Sau đó, mỗi người đến cắt vài sợi tóc thì lại kẹp tiền mừng vào. Số tiền này là để giúp gia đình đứa trẻ có một số vốn ban đầu để lo cho con ăn học.

Lá coca được sử dụng làm thuốc và dùng cho các nghi lễ tâm linh từ cách đây hơn 4.000 năm. Thời Inca, lá coca còn được xem như là “tiền” để trao đổi, buôn bán, đóng thuế,… Ngoài ra, lá coca còn được dùng như thuốc giảm đau cho các bệnh nhân, chữa đau răng, nhức đầu, côn trùng chích.