T

ôi cùng Lismary đi chợ. Vừa bước ra đầu ngõ, Lismary chợt khựng lại, mặt khá hoảng hốt chỉ vào xác con gà cùng lông vương vãi rồi lẩm bẩm: “Biết ngay, bị ếm bùa rồi!”.

Cũng như các nước Trung Nam Mỹ khác, bùa chú, mê tín là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa tinh thần của người Cuba.

Lismary là sinh viên Y khoa năm thứ năm, sống với chồng tại Thành phố Santa Clara (cách Havana khoảng 300 km). Cô cho biết, tại Cuba, cũng có hai dạng thầy phép: Curandero (thầy phép tốt) giúp cầu an, khử tà và Palero (thầy phép xấu) có thể làm phép hại mình. Nếu có người muốn hại mình, họ sẽ nhờ Palero khấn rồi giết con gà mái đen vất gần nhà mình. Những “tà khí” đó sẽ theo ám và làm hại.

“Hèn chi thời gian gần đây toàn gặp chuyện xui xẻo. Tôi cũng nghi là có người ếm bùa hại. Hôm nay thì rõ ràng rồi”, cô nói.

Giải thích xong, Lismary cũng lật đật đi tìm mua con bồ câu trắng (màu trắng tượng trưng cho sự tinh khiết) và trứng rồi mang đến cho một Curandero để làm phép, trục cái bùa ếm mình đi.

Nhiều người Cuba rất tin và sợ các Curandero và Palero. Trong nhà đang bình an, tự nhiên gặp chuyện chẳng lành, hoặc khi trẻ em hay bị ốm vặt, họ thường đi gặp Curandero.

Thầy phép trục tà mà Lismary đến gặp là một ông trung niên mặc quần áo trắng, đeo vòng cổ, hút xì gà, nói chuyện rất nhẹ nhàng, tình cảm. Tôi hơi bất ngờ vì nhà của thầy phép tuềnh toàng, không tivi, điện thoại, máy hát, thậm chí còn nghèo hơn cả nhà dân thường. Căn phòng sực mùi nước hoa và xì gà. Nơi góc phòng có đặt tượng của vài vị thần, thánh.

“Thầy phép ở Cuba sống đơn sơ, giản dị lắm. Họ cũng có gia đình bình thường, nhưng không tham dự các lễ hội, không đến những điểm vui chơi giải trí. Mỗi lần gặp thầy phép, người ta thường trả 10 peso (khoảng 10.000 đồng), nhưng cũng có thể đưa ít hoặc nhiều hơn, tùy hoàn cảnh mỗi người. Lễ vật làm phép cụ thể là gì, từng thầy phép sẽ cho biết”, Lismary nói.

Người Cuba cũng tin thờ thần thánh. Vị thần được người dân Cuba yêu mến nhất là thần Lazaro. Tương truyền, lúc còn sống thần Lazaro bị cùi nên nhiều người hắt hủi, chỉ riêng những con chó cứ đến liếm chân ông, sau đó những vết thương của ông lành hẳn. Vì vậy, hình ảnh thần Lazaro thường là một người đàn ông khắc khổ mặc đồ vàng, chống cây nạng và có nhiều con chó đi theo. Người Cuba hay để tượng ông ở góc nhà. Mỗi ngày có tiền xu lẻ thì để vào. Đến ngày 17/12, ngày của thần Lazaro, họ sẽ lấy hết tiền đó để mua rượu, nến, đồ ngọt và thuốc lá để cúng ông. Còn những người tàn tật muốn xin tiền thường lấy ảnh thần Lazaro đặt phía trước.

Một điều khá thú vị là sinh viên Cuba cũng thường “chơi bùa”. Nếu biết tên của giáo viên, trước khi thi, sinh viên thường viết tên của giáo viên đó lên tờ giấy rồi đặt vào… ngăn đá tủ lạnh để kết quả thi may mắn. Tôi chưa thấy ở đâu có kiểu “ếm bùa” dễ thương như vậy.

Những ngày đầu đến Cuba, tại thủ đô Havana tôi trọ ở casa particular (một dạng homestay, khách du lịch ở chung với người địa phương). Tôi mua vài lon về uống với chủ nhà. Trước khi uống, theo thông tục của người vùng Trung, Nam Mỹ, ông chủ nhà cũng đổ bia xuống đất một chút để mời và tỏ lòng cám ơn đến các vị thần. Đang uống, nghe ông kể chuyện, tôi cười và bị sặc, làm đổ bia. Ông liền xua tay: “Không sao, không sao. Đừng lo. Vậy cũng là điều tốt, vì đối với người Cuba, khi bia bị đổ, những điều xui rủi sẽ theo nó đi luôn”.

Dù sao thì ở Havana vẫn là thủ đô, khá hiện đại nên các phong tục tập quán cũng mai một ít nhiều. Còn ở những tỉnh xa, các phong tục tập quán vẫn được lưu giữ trong cuộc sống hàng ngày. Còn nhớ khi tôi xuống tỉnh Sancti Spíritus, chỉ trong một ngày mà tôi học được biết bao nhiêu điều lạ trong văn hóa Cuba.

Một người bạn Cuba mới quen mời tôi đến nhà chơi, ăn trưa. Lúc này nhà cũng đang có khách. Mỗi người một tay dọn dẹp cho nhanh. Bạn vào bếp chuẩn bị đồ ăn, tôi lấy chổi quét nhà. Vừa quét, bạn đã ra hiệu ngăn lại: “Nếu quét nhà, hãy quét ra phía sau, đừng quét ra trước nhà vì đó là điều không may mắn”. Quét xong, theo thói quen, tôi dựng ngược cây chổi cất sau cửa, bạn lại tiếp tục: “Dựng ngược sau cửa là muốn cho khách không đến hoặc muốn đuổi khách đi đấy”.

Chưa hết, nhà dưới quê nên cũng có hai cửa vào. Khi vào, dĩ nhiên tôi vào cửa chính, nhưng lúc về, tiện đang ở nhà dưới, tôi vừa dợm định đi cửa sau ra vườn rồi đi quanh ra phía trước thì người bạn đi cùng cản lại: “Vào cửa nào thì phải ra cửa đó. Nếu không thì sẽ đưa những điều may mắn trong nhà đi hết”.

Ngoài ra, có một chuyện vui mà nhiều người kể lại cho tôi đó là đa số người Cuba đều rất muốn đi du lịch nước ngoài. Để ước mơ đó thành hiện thực trong năm mới, vào đêm giao thừa, họ sẽ mang va li ra ngoài đường như đi du lịch thật. Niềm tin này phổ biến đến nỗi… “ở Cuba, sau giao thừa bạn sẽ thấy rất nhiều người cầm va li đi đi lại lại ngoài đường. Nhiều khi họ còn đi thành từng đoàn, có người phía trước mở đường cầm chiêng trống gõ tưng bừng, theo sau là một hàng người xách va li cứ thế dạo khắp phố. Vui lắm!”, người bạn kể.

Có kiêng có lành

Với cặp vợ chồng già, nếu một trong hai người chết, người Cuba sẽ lấy một sợi dây đo chiều cao của người kia rồi cắt lấy đoạn dây đó bỏ vào hòm người chết. Họ tin rằng, làm như vậy, người chết sẽ không lôi người còn lại chết theo. Nếu ở Việt Nam có câu “Chớ đi ngày 7, chớ về ngày 3”, thì ở Cuba, người ta cũng kiêng không bắt đầu buôn bán, đi xa, hoặc cưới hỏi vào ngày thứ ba, vì đó là ngày không may mắn. Không chuyển nhà vào thứ bảy. Nếu nằm mơ ác mộng, thì trước 12 giờ trưa đừng kể với ai. Vì nếu kể trước giờ này thì giấc mộng đó sẽ thành hiện thực. Không được mở dù trong nhà vì mang lại điềm xấu cho gia đình. Nếu vô tình dẫm phải phân, người Cuba sẽ cho rằng đó là may mắn. Các tỉnh ở Cuba, ngựa là phương tiện giao thông phổ biến nên phân ngựa đầy đường, có lẽ họ sẽ… may mắn cả đời.