“Lời than phiền quá nhiều coi chừng đứt ruột……”

Không đợi Vương Thiên Minh kịp phản ứng, Biên Học Đạo nói: “Chúng ta đều hy vọng người giàu có văn hóa, làm tấm gương tốt cho xã hội, nhưng cũng nên thấy rằng, người giàu không có văn hóa, mấu chốt nằm ở chỗ văn hóa không có sức mạnh. Dựa vào văn hóa và quy tắc, vừa không đổi được thành công, vừa không đổi được sự tôn trọng, cũng không đổi được tiền bạc, lại càng không giải quyết được vấn đề lâu dài, thậm chí chỉ có quay lưng với văn hóa, quay lưng với đạo đức, quay lưng với quy tắc, mới có thể đạt được lợi ích thực tế, vậy thì, động lực để người giàu hướng tới văn hóa nằm ở đâu? Giàu chưa đến nơi đã xa hoa, có yếu tố tiêu dùng hư vinh, nhưng đồng thời cũng là sản phẩm của môi trường lớn bất cân bằng, không giải quyết vấn đề cốt lõi là môi trường lớn này, mà chỉ chăm chăm chỉ trích người giàu thì cũng chẳng có ý nghĩa gì.”

Vương Thiên Minh mấp máy môi, đang định dùng từ, Biên Học Đạo nói tiếp: “Văn hóa cũng giống như đổi mới, chỉ có kiên trì bền bỉ, không ngừng đầu tư, mới có thể thu được lợi nhuận cuối cùng, đó là một hiệu ứng dài hạn. Nhưng đối với doanh nghiệp mà nói, nếu không có môi trường lớn tốt, dù làm lớn đến đâu, bất cứ lúc nào cũng có thể sụp đổ, nếu luôn có một bàn tay không chịu ngồi yên, cứ sờ soạng trong lòng doanh nghiệp và doanh nhân, nếu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ không hiệu quả, hàng nhái tràn lan, vậy thì, tại sao phải đầu tư cho ngày mai? Tại sao phải đổi mới? Tại sao phải đem lại lợi ích cho người khác? Không có văn hóa không phải lỗi của người giàu, chỉ biết sao chép hàng nhái sản phẩm của người khác cũng không hoàn toàn là lỗi của doanh nghiệp, những điều này nên bắt đầu từ môi trường lớn, cần cung cấp sự bảo hộ hiệu quả hơn ở cấp độ thể chế.”

Đã mở miệng rồi, Biên Học Đạo không định tha cho Vương Thiên Minh, người ta nói làm người chừa lại một đường, sau này dễ gặp mặt, câu này không sai, nhưng hắn vốn chẳng định gặp lại Vương Thiên Minh nữa: “Có chút bất bình, nói vài câu giận dỗi, thực ra cũng chẳng sao, nhưng không giải quyết được vấn đề gì. Huống chi, rất nhiều người trong xã hội này, ngày ngày mắng chửi quan tham, quay người đi là đi thi công chức, ngày ngày mắng xã hội bất công, một khi chen chân vào nhóm lợi ích được hưởng thì lập tức thề sống chết bảo vệ những quy tắc mà họ từng mắng chửi nguyền rủa, không biết xấu hổ, ngày ngày khinh thường đạo đức của người giàu, rồi trên đường tan làm nhất định phải mua xổ số…… Tôi vừa nói Lưu Vũ Tích, là vì tôi cảm thấy trong xã hội hiện nay, người dám nói 'nhà tranh nhưng có đức ta thơm' ít lắm, gần như không có. Một người, nếu đức hạnh của bản thân còn không đủ nhìn, lại suốt ngày lấy việc phê bình đức hạnh của người khác làm nhiệm vụ của mình, chẳng phải rất nực cười sao?”

Vương Thiên Minh cuối cùng cũng hoàn hồn, điều chỉnh tư thế ngồi, hỏi Biên Học Đạo: “Biên tổng rất có tài hùng biện, không biết là học vấn gì? Đã từng du học ở đâu?”

Biên Học Đạo bình tĩnh nói: “Đại học, chưa từng du học.”

Vương Thiên Minh cảm thấy mình gỡ lại được một ván, giọng điệu mỉa mai nói: “Tôi dạy gần hai mươi khóa sinh viên đại học, thạc sĩ, tiến sĩ cũng từng dẫn dắt mấy khóa, đại học…… cũng coi là trí thức rồi.”

Biên Học Đạo cười: “Không dám nhận là trí thức.”

Vương Thiên Minh nói: “Hàn Dũ làm thơ viết —— Đời người ở vạn loại, tri thức là hiền nhất. Tri thức theo nghĩa rộng được chia làm bốn loại dựa trên nội dung, kiến thức về 'đạo là cái gì', là dữ liệu ghi chép sự thật; kiến thức về 'đạo tại sao lại vậy', là lý luận về các nguyên lý và quy luật của tự nhiên và xã hội; kiến thức về 'đạo làm như thế nào', chỉ kỹ năng và kinh nghiệm thực tế của một loại công việc nào đó; kiến thức về 'đạo là ai', chỉ thông tin về việc ai biết là cái gì, ai biết tại sao lại vậy và ai biết làm như thế nào.”

Vương Thiên Minh là giáo sư đại học, thích trưng trổ kiến thức, về việc ghép các định nghĩa ghi nhớ thì chưa bao giờ chịu thua ai, vừa rồi bị Biên Học Đạo làm khó một vố, ông ta lập tức tìm được cách phản kích.

Phan Trung Phú nhìn Vương Thiên Minh, nhìn Chúc Thực Thuần, lại nhìn Biên Học Đạo, trong lòng thở dài một tiếng: Mặc kệ đi, tùy họ tranh đấu.

Vương Thiên Minh dùng tay nhẹ nhàng xoay chén nước nói: “Nếu hiểu từ tri thức theo định nghĩa như vậy, thì trí thức nên là một tầng lớp nắm giữ tri thức, dịch sang tiếng Anh nên là 'Knowledge'. Trong chữ Hán cổ, thực ra vốn có một chữ chuyên chỉ người có tri thức, đó là 'Sĩ', là một trong bốn tầng lớp Sĩ Nông Công Thương, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ hiện đại đều nên thuộc tầng lớp trí thức. Cậu tốt nghiệp đại học, nếu không có kỷ luật gì, cầm được bằng, thì nên là cử nhân, nên xứng với hai chữ trí thức, đừng khiêm tốn nữa.”

Vương Thiên Minh còn chưa kịp tự tin dựa lưng vào ghế, Biên Học Đạo liền nói: “Ông nói như vậy là không đúng.”

Ngay lập tức, cả bàn người đều sững sờ.

Bữa cơm tử tế, hai người này thế mà lại khẩu chiến không ngừng.

Mạnh Nhân Vân khẽ đá Chúc Thực Thuần dưới bàn, Chúc Thực Thuần cầm đũa gắp một miếng thức ăn cho Mạnh Nhân Vân, trong lúc đó ném cho cô một ánh mắt “không sao đâu”.

Biên Học Đạo nhìn Vương Thiên Minh nói: “Thầy Vương, đã làm thầy, chắc hẳn không ít lần lật từ điển, vậy xin hỏi thầy Vương, trong từ điển Hán Anh, từ tương ứng với 'trí thức', có thực sự là 'Knowledge' không?”

Vương Thiên Minh nhất thời nghẹn lời, Bùi Đồng nhịn không được xen vào: “Từ trong từ điển Hán Anh tương ứng với trí thức là 'Intellectual'.”

Biên Học Đạo quay đầu nói với Bùi Đồng: “Cảm ơn.”

Nhìn Vương Thiên Minh, hắn tiếp tục thao thao bất tuyệt: “Đánh tráo 'Intellectual' thành 'Knowledge' là một sự xuyên tạc, cũng là một sự thụt lùi.”

Chúc Thực Thuần thấy thú vị, hỏi: “Sao lại nói vậy?”

Biên Học Đạo nói: “Nếu nói trí thức là 'Knowledge', vậy thì điều kiện cần để trở thành một người trí thức chính là có trí nhớ siêu phàm, đây cũng là trọng tâm của giáo dục kiểu Trung Quốc suốt hàng ngàn năm qua, từ học thuộc cổ văn ở trường tư thục, văn bát cổ trong khoa cử cho đến kỳ thi đại học ngày nay, có trí nhớ tốt là có thể đạt điểm cao, vào trường danh tiếng, làm nên sự nghiệp, những người như vậy lẽ ra được tính là người có tri thức sao? Tôi nói là không tính.”

Tự hỏi tự đáp, khí thế tràn trề, những người có mặt đều cảm nhận được sự tự tin trên người Biên Học Đạo.

Trưng trổ kiến thức? Đọ quan điểm?

Đúng là thiên đường có lối không đi, địa ngục không cửa lại lao vào.

Ngoài những thủ thư thư viện cực kỳ chăm chỉ và những nhà bình luận báo chí chuyên trách, hiếm có ai có quan điểm nhiều như người chuyên đọc báo và thẩm duyệt như Biên Học Đạo, nhất là bây giờ là năm 2004, hắn có tầm nhìn đi trước thời đại 8 năm.

Lúc này, Vương Thiên Minh không thể tiếp lời, vì ông ta phải đợi Biên Học Đạo nói ra tại sao 'Knowledge' không được tính là trí thức, mới dễ tìm cơ hội phản bác.

Biên Học Đạo tiếp tục nói: “Một 'Intellectual' nên là người có khả năng nghiên cứu, suy nghĩ, suy luận, có thể đặt ra và trả lời các vấn đề trong các lĩnh vực khác nhau. Bacon nói tri thức là sức mạnh, tất nhiên không sai, nhưng chúng ta không được quên danh ngôn của Einstein 'Trí tưởng tượng quan trọng hơn tri thức'. Tổng số nhân lực khoa học công nghệ của nước ta vượt quá 26 triệu người, đứng đầu thế giới, nhưng đến nay vẫn chưa có một người đoạt giải Nobel nào, xét nguyên nhân thì không liên quan gì đến sự chênh lệch trong cách hiểu về khái niệm trí thức và phương thức bồi dưỡng của chúng ta. Ở Trung Quốc ngày nay, người có 'Knowledge' học cao hiểu rộng thì nhiều vô kể, tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân bay đầy trời, nhưng 'Intellectual' tài cao tám đấu lại chỉ đếm trên đầu ngón tay, thiếu nhà phát minh, thiếu người đổi mới, lại càng thiếu những nhà tư tưởng có tư duy độc lập.”

“Cho nên tôi mới nói, người đạt được bằng tiến sĩ từ lâu đã không đủ để được coi là trí thức, ngay cả giáo sư đại học cũng chưa chắc đã là trí thức……”

Biên Học Đạo nói đến đây, mặt Vương Thiên Minh đỏ bừng lên, Bùi Đồng lo lắng nhìn thầy mình, cảm giác như sợ ông ta lật bàn ngay tại chỗ.

Dời ánh mắt khỏi người Vương Thiên Minh, Biên Học Đạo nói: “Về phần nhà khoa học, chỉ trong những điều kiện hạn chế mới được coi là trí thức. Người trí thức thực sự, không nên chỉ là người đọc nhiều sách, tâm hồn anh ta phải có tinh thần độc lập và năng lực sáng tạo gốc, anh ta phải theo đuổi quan niệm vì quan niệm, anh ta nên là người lấy tư tưởng làm cuộc sống. Ngoài ra, trí thức phải là người phê bình xã hội nơi mình thuộc về, cũng là người phản đối các giá trị hiện có, phê bình xã hội nơi mình thuộc về và phản đối các giá trị hiện có.”

“Một người, nếu không hoài nghi và đưa ra phê bình đối với các ý kiến phổ biến, phong tục tập quán hiện có, và những giá trị mà mọi người vô tình thừa nhận, thì người này dù đọc sách nhiều đến mấy, cũng chỉ là một cái tủ sách biết nói, người nói gì thì nói theo đó mà thôi. Từ điểm này mà xét, những vị ngồi đây, chỉ có thầy Vương hay châm biếm thời thế, mới xứng với bốn chữ trí thức.”

Vương Thiên Minh ngồi trên ghế, mặt lúc xanh lúc đỏ, đột nhiên đứng dậy, nâng ly rượu trước mặt mình lên, uống cạn một hơi, phất tay áo bỏ đi.

Bùi Đồng thấy vậy, đứng dậy nói “xin lỗi”, rồi đuổi theo. Phan Trung Phú nháy mắt với thư ký, thư ký cũng đuổi theo.

Nhìn bóng lưng thư ký, Phan Trung Phú quay người lại cười ha hả nói: “Giáo sư Vương có khí phách thư sinh, Biên tổng đừng để bụng.”

Biên Học Đạo nói: “Hồi đại học tôi nằm trong đội tranh biện, gặp đối thủ giỏi là không kìm lòng được, tổng giám đốc Phan về giúp tôi nói lời xin lỗi với thầy Vương.”

Phan Trung Phú nói: “Cứ để tôi lo.”

Bên ngoài nhà hàng, sau khi chia tay Phan Trung Phú, Chúc Thực Thuần hỏi Biên Học Đạo: “Hồi đại học cậu thực sự là đội tranh biện sao?”

Biên Học Đạo vỗ ngực nói: “Hàng thật giá thật, tôi còn là đội tuyển trường đấy……”

Ở Bordeaux vài ngày, tửu trang của Phan Trung Phú vẫn chưa mua được.

Một là tầm nhìn của ông ta cao, mấy chỗ ưng ý đều quá đắt. Hai là trung gian nói với ông ta, đầu tư tửu trang ở Bordeaux không đơn giản như vậy, không chỉ cần nhà đầu tư phải tiến hành điều tra nghiên cứu kỹ lưỡng từ trước, mà còn cần nhà đầu tư có sự kiên nhẫn gấp mười hai lần, vì thông thường mà nói, phía người bán vẫn còn một loạt thủ tục phải đi, để hoàn thành một kế hoạch mua lại tửu trang ở Bordeaux thường cần đến 6 tháng trời.

6 tháng…… thì mọi việc đã xong xuôi cả rồi.

Phan Trung Phú mua tửu trang là muốn báo thù bằng lời nói, 6 tháng sau, muốn tụ tập các bạn cùng lớp lại không dễ, vả lại đến lúc đó biết đâu người ta quên mất chuyện này rồi, ông ta việc gì phải tự vạch áo cho người xem lưng?

Hơn nữa bình tĩnh lại suy nghĩ kỹ, đầu tư tửu trang rủi ro không nhỏ, ít nhất là trong mắt Phan Trung Phú. Vì ông ta khởi nghiệp bằng nghề bán thực phẩm chức năng, con đường đi toàn là kiếm tiền nhanh, kiếm tiền chậm, ông ta không thích.

Phan Trung Phú không mua tửu trang nữa, Bùi Đồng cũng thất nghiệp, trước khi thất nghiệp, cô còn phải thay Phan Trung Phú đến chỗ trung gian một chuyến, giúp ông ta hủy bỏ ý định mua.

Tại chỗ trung gian, Bùi Đồng gặp lại Biên Học Đạo, người đã đuổi thầy Vương đi ngay trên bàn ăn.

Lần này Biên Học Đạo đi một mình.