Gifts of one who loved me—

'Twas high time they came;

When he ceased to love me,

Time they stopped for shame.

1. Người ta vẫn thường nói rằng thế giới đang lâm vào cảnh phá sản, rằng nhân loại đang nợ chính mình nhiều hơn khả năng có thể trả, và rồi sẽ sớm bị đưa ra tòa án phá sản để đem bán. Tôi không cho rằng tình trạng mất khả năng thanh toán chung này — vốn dĩ chi phối ít nhiều toàn thể nhân loại — lại là nguyên nhân gây ra những rắc rối vào mỗi dịp Giáng sinh, Năm mới hay những thời điểm khác khi người ta muốn trao tặng quà cáp; bởi vì việc tỏ ra hào phóng luôn mang lại niềm vui, dù cho việc trả nợ mới là điều phiền toái. Thế nhưng, trở ngại thực sự lại nằm ở sự lựa chọn. Nếu có lúc nào đó tôi chợt nghĩ rằng mình cần phải tặng quà cho ai đó, tôi lại thấy bối rối chẳng biết nên cho gì, cho đến tận khi cơ hội trôi qua mất. Hoa và quả luôn là những món quà thích hợp; hoa, bởi vì chúng là lời khẳng định kiêu hãnh rằng một tia sắc đẹp có giá trị vượt lên trên mọi tiện ích của thế giới này. Những bản tính vui tươi ấy đối lập với vẻ mặt có phần nghiêm nghị của tự nhiên thông thường: chúng giống như tiếng âm nhạc vẳng ra từ một mái ấm nghèo khó. Tự nhiên không hề nuông chiều chúng ta: chúng ta là những đứa trẻ, chứ không phải vật cưng: người không quá ân sủng: mọi thứ được ban phát cho chúng ta không chút sợ hãi hay thiên vị, theo những quy luật phổ quát vô cùng khắc nghiệt. Tuy nhiên, những đóa hoa mong manh ấy lại giống như sự đùa giỡn và can thiệp của tình yêu và cái đẹp. Người ta vẫn thường bảo rằng chúng ta ưa chuộng lời nịnh hót, dẫu cho ta chẳng hề bị đánh lừa bởi nó, bởi vì điều đó cho thấy chúng ta đủ quan trọng để được theo đuổi. Những đóa hoa mang lại cho chúng ta một niềm vui tựa như thế: tôi là ai mà lại được gửi gắm những gợi ý ngọt ngào này? Trái cây là những món quà dễ đón nhận, bởi vì chúng là tinh hoa của hàng hóa, và cho phép người ta gán cho chúng những giá trị tưởng tượng. Nếu có ai đó gửi thiệp mời tôi đi cả trăm dặm để thăm họ, rồi bày trước mặt tôi một giỏ trái cây mùa hè ngon lành, tôi sẽ nghĩ rằng giữa công sức bỏ ra và phần thưởng nhận lại có một sự tương xứng nhất định.

2. Đối với những món quà thông thường, sự túng thiếu tạo nên sự thích hợp và vẻ đẹp mỗi khi xuất hiện, và người ta cảm thấy nhẹ nhõm khi tình thế bức bách không cho họ lựa chọn nào khác, bởi vì nếu kẻ đứng trước cửa không có giày để đi, bạn sẽ chẳng cần phải bận tâm xem mình có thể sắm cho hắn một hộp màu vẽ hay không. Và cũng giống như việc nhìn thấy một người ăn bánh mì hay uống nước, dù ở trong nhà hay ngoài trời, luôn mang lại niềm vui, việc đáp ứng những nhu cầu thiết yếu đầu tiên ấy cũng đem lại sự thỏa mãn vô cùng lớn lao. Sự túng thiếu làm việc gì cũng chuẩn mực. Trong tình trạng phụ thuộc lẫn nhau của nhân loại, thật anh hùng biết bao khi để người cầu xin được quyền định đoạt sự túng thiếu của chính họ, và trao đi tất cả những gì được hỏi xin, dẫu cho điều đó gây ra không ít bất tiện. Nếu đó chỉ là một ước muốn hão huyền, tốt hơn hết là hãy để người khác gánh lấy trách nhiệm trừng phạt kẻ ấy. Tôi có thể nghĩ đến rất nhiều vai diễn mà mình muốn đảm nhận hơn là vai các nữ thần Báo thù. Bên cạnh những vật dụng thiết yếu, quy tắc tặng quà mà một người bạn của tôi từng đề ra là chúng ta nên trao tặng cho ai đó thứ gì vốn thuộc về bản chất của họ, và dễ dàng gợi nhắc đến họ trong tâm trí. Thế nhưng, phần lớn những biểu hiện của lòng kính trọng và tình yêu thương của chúng ta lại thật thô thiển. Nhẫn và các loại trang sức khác không phải là quà tặng, mà chỉ là lời ngụy biện cho quà tặng. Món quà duy nhất chính là một phần của chính bạn. Bạn phải rỉ máu vì tôi. Thế nên nhà thơ mang đến bài thơ của mình; người chăn cừu mang chú chiên con; bác nông dân mang hạt ngô; người thợ mỏ mang viên ngọc quý; người thủy thủ mang san hô và vỏ sò; họa sĩ mang bức tranh của anh ta; cô thiếu nữ mang chiếc khăn tay do chính tay mình thêu thùa. Điều này thật đúng đắn và đẹp đẽ, bởi nó khôi phục lại xã hội trở về nền tảng ban đầu của nó, khi mà cuộc đời của một con người được gửi gắm qua món quà của họ, và sự giàu có của mỗi người chính là thước đo cho giá trị của họ. Nhưng thật là một việc lạnh lùng và vô hồn biết bao khi bạn bước vào các cửa hàng để mua cho tôi thứ gì đó không đại diện cho cuộc sống và tài năng của chính bạn, mà lại đại diện cho một thợ kim hoàn. Điều đó chỉ thích hợp cho các vị vua, và những kẻ giàu có đại diện cho các vị vua, cùng một trạng thái tài sản giả tạo, khi đi tặng những món đồ bằng vàng bằng bạc, như một dạng lễ vật chuộc tội mang tính biểu tượng, hoặc sự nộp tiền bảo kê.

3. Quy luật của những ân huệ là một dòng chảy hiểm trở, đòi hỏi phải tay chèo cừ khôi hoặc những con thuyền chắc chắn mới có thể vượt qua. Nhận quà vốn không phải là thiên chức của con người. Sao bạn lại dám ban phát chúng chứ? Chúng ta ao ước được tự lập. Chúng ta không cách nào hoàn toàn tha thứ cho một kẻ ban ơn. Bàn tay cho ta ăn có nguy cơ bị cắn bất cứ lúc nào. Chúng ta có thể đón nhận mọi thứ từ tình yêu, bởi đó là cách nhận lấy từ chính bản thân mình; nhưng tuyệt đối không từ bất cứ kẻ nào tự cho mình cái quyền ban phát. Đôi khi chúng ta căm ghét cả món ăn mà mình phải nuốt trôi, bởi vì dường như có điều gì đó hạ thấp phẩm giá của sự phụ thuộc khi phải sống nhờ vào nó.

Hỡi người anh em, nếu thần Jove ban quà cho ngươi,

Hãy nhớ đừng nhận bất cứ thứ gì từ đôi tay ấy.

Chúng ta đòi hỏi tất cả. Không gì ít hơn thế có thể làm ta thỏa mãn. Chúng ta sẽ trách cứ xã hội, nếu nó không ban cho chúng ta bên cạnh đất đai, lửa và nước, cả cơ hội, tình yêu, sự kính trọng và những đối tượng để tôn thờ.

4. Một người biết đón nhận món quà một cách tao nhã mới thực sự là người tốt. Chúng ta thường cảm thấy vui mừng hoặc tiếc nuối trước một món quà, và cả hai cảm xúc ấy đều không thực sự phù hợp. Tôi cho rằng đã có một sự khiên cưỡng nào đó được tạo ra, một sự hạ thấp phẩm giá phải gánh chịu, khi tôi vui mừng hay đau buồn vì một món quà. Tôi cảm thấy tiếc nuối khi sự độc lập của mình bị xâm phạm, hoặc khi món quà đến từ những kẻ không thấu hiểu tâm hồn tôi, khiến cho hành động ấy trở nên gượng gạo; và nếu món quà làm tôi quá đỗi hài lòng, thì tôi lại cảm thấy hổ thẹn vì sợ rằng người tặng có thể đọc thấu tâm can tôi, và nhận ra rằng tôi yêu món đồ của hắn chứ không phải con người hắn. Món quà, để thực sự chân chính, phải là sự tuôn chảy từ người cho đến với tôi, tương ứng với sự tuôn chảy từ tôi đến với họ. Khi dòng nước đã ngang bằng, thì tài sản của tôi mới chuyển sang anh ấy, và của anh ấy sang tôi. Mọi thứ của anh ấy là của tôi, mọi thứ của tôi là của anh ấy. Tôi nói với anh ta rằng: Sao anh có thể tặng tôi bình dầu này, hay vạc rượu này, trong khi toàn bộ dầu và rượu của anh vốn dĩ đã là của tôi, và niềm tin ấy của tôi dường như bị phủ nhận bởi chính món quà này? Do đó, những món quà đẹp đẽ chứ không phải những món đồ hữu dụng mới là sự lựa chọn thích hợp nhất. Việc ban tặng này thực chất là một sự soán ngôi trơ trẽn, và do đó khi kẻ thọ ơn tỏ ra vô ơn — cũng giống như mọi kẻ thọ ơn đều căm ghét những kẻ như Timon, chẳng hề mảy may đoái hoài đến giá trị của món quà, mà chỉ hoài niệm về kho tàng lớn lao hơn nơi nó được lấy ra — tôi lại đồng cảm với kẻ thọ ơn hơn là sự giận dữ của chúa ngài Timon. Bởi vì, sự kỳ vọng vào lòng biết ơn vốn dĩ vô cùng ti tiện, và liên tục bị trừng phạt bởi sự vô cảm hoàn toàn của kẻ được giúp đỡ. Thật là một niềm hạnh phúc lớn lao khi có thể rút lui mà không bị tổn thương hay oán hận, từ một kẻ không may mắn từng được bạn giúp đỡ. Việc được người khác phục vụ quả thực là một gánh nặng vô cùng lớn, và kẻ mang ơn theo bản tự nhiên sẽ luôn muốn tát cho bạn một cú. Một châm ngôn vàng ngọc dành cho những vị quân tử này chính là điều mà tôi vô cùng ngưỡng mộ ở những tín đồ Phật giáo, những kẻ không bao giờ nói lời cảm ơn, và luôn bảo rằng: "Đừng nịnh hót những kẻ ban ơn cho các người."

5. Tôi cho rằng nguyên nhân của những sự bất hòa này là do không thể có sự tương xứng giữa con người và bất kỳ món quà nào. Bạn không tài nào tặng được thứ gì cho một người có tâm hồn cao thượng. Ngay sau khi bạn giúp đỡ anh ta, anh ta lập tức đẩy bạn vào thế mắc nợ bằng sự cao thượng của chính mình. Sự giúp đỡ mà một người dành cho bạn bè của mình thật tầm thường và ích kỷ, so với sự giúp đỡ mà anh ta biết rằng người bạn của mình luôn sẵn sàng trao đi, cả trước khi anh ta bắt đầu giúp đỡ bạn và ngay cả lúc này. So với thiện ý mà tôi dành cho người bạn của mình, ân huệ mà tôi có đủ khả năng trao cho anh ta dường như quá đỗi nhỏ nhoi. Hơn thế nữa, những tác động của chúng ta lên nhau, dù tốt hay xấu, đều rất ngẫu nhiên và tùy tiện đến mức chúng ta hiếm khi có thể lắng nghe lời tri ân từ bất kỳ ai muốn cảm ơn vì một ân huệ mà không cảm thấy chút hổ thẹn hay bẽ bàng nào. Chúng ta hiếm khi có thể tung ra một đòn trực diện, mà phải bằng lòng với một đường quyền chệch hướng; chúng ta hiếm khi có được niềm thỏa mãn khi trao đi một ân huệ trực tiếp, để rồi được đón nhận một cách trực tiếp. Thế nhưng sự chính trực lại gieo rắc những ân huệ về khắp mọi hướng mà chẳng hề hay biết, và ngỡ ngàng đón nhận lời cảm ơn từ tất cả mọi người.

6. Tôi e ngại việc thốt ra bất kỳ lời phản bội nào chống lại sự uy nghiêm của tình yêu, vốn là thiên tài và vị thần của những món quà, kẻ mà chúng ta không được phép áp đặt hay ra lệnh. Hãy cứ để vị thần ấy ban những vương quốc hay những cánh hoa một cách tùy hứng. Vẫn có những con người mà từ họ, chúng ta luôn mong đợi những món quà kỳ diệu; và hãy cứ tiếp tục mong đợi chúng. Đó là đặc quyền, và không thể bị giới hạn bởi những quy chuẩn thông thường của chúng ta. Còn lại, tôi thích việc nhìn thấy rằng chúng ta không thể bị mua đi bán lại. Bản chất tuyệt vời nhất của lòng hiếu khách và sự hào phóng cũng không nằm ở ý chí, mà nằm ở định mệnh. Tôi nhận ra rằng mình chẳng có ý nghĩa là bao đối với bạn; bạn chẳng cần đến tôi; bạn chẳng cảm nhận được tôi; thế là tôi bị đẩy ra ngoài cửa, dẫu cho bạn có chìa ra cho tôi nhà cửa và đất đai. Chẳng có dịch vụ hay sự giúp đỡ nào có giá trị cả, ngoại trừ sự tương đồng. Khi tôi tìm cách gắn kết bản thân với những người khác thông qua các dịch vụ, hóa ra đó chỉ là một thứ mưu mẹo trí tuệ — chẳng hơn thế nữa. Họ ngấu nghiến sự phục vụ của bạn như ăn những trái táo, rồi gạt phăng bạn ra. Thế nhưng hãy yêu thương họ, và họ sẽ thấu cảm cho bạn, sẽ đắm chìm trong niềm vui với bạn suốt mọi khoảnh khắc.