Tôi có quyền gì để viết về sự thận trọng, khi mà bản thân vốn có rất ít, và nếu có thì cũng chỉ ở dạng tiêu cực? Sự thận trọng của tôi nằm ở việc né tránh và từ bỏ, chứ không phải ở việc phát minh ra các phương kế và thủ pháp, không phải ở tay lái tài tình, hay ở sự sửa chữa khéo léo. Tôi chẳng có tài năng gì để tiêu tiền cho đáng, chẳng có khiếu kinh tế nào, và bất cứ ai nhìn thấy khu vườn của tôi đều nhận ra rằng tôi chắc phải có một khu vườn nào khác nữa. Thế nhưng tôi yêu sự thực, và căm ghét sự mập mờ cùng những kẻ thiếu tinh tế. Vậy thì tôi cũng có cùng quyền viết về sự thận trọng giống như quyền viết về thi ca hay sự thánh thiện. Chúng ta viết từ sự khát kọch và lòng đối kháng, cũng như từ kinh nghiệm thực tế. Chúng ta miêu tả những phẩm chất mà mình không sở hữu. Người thi sĩ ngưỡng mộ kẻ có năng lực và mưu lược; người thương gia nuôi dạy con trai cho giáo hội hoặc pháp đình; và khi một con người không mang thói kiêu ngạo hay ích kỷ, bạn sẽ tìm thấy những gì anh ta không có thông qua lời ca tụng của anh ta. Hơn nữa, sẽ là không thật lòng nếu tôi không cân bằng những lời ca tụng trữ tình đẹp đẽ về Tình yêu và Tình bạn ấy bằng những ngôn từ có âm điệu thô ráp hơn, và trong khi món nợ của tôi đối với các giác quan là có thực và thường trực, tôi lại không thừa nhận nó trong lúc đi qua.

Sự thận trọng là nhân đức của các giác quan. Nó là khoa học về những hiện tượng bề ngoài. Nó là hành động bên ngoài cùng của đời sống nội tâm. Nó là Thượng đế đang bận tâm suy tính cho loài bò. Nó vận động vật chất theo các định luật của vật chất. Nó bằng lòng tìm kiếm sức khỏe của thể xác bằng cách tuân thủ các điều kiện vật lý, và sức khỏe của tâm trí bằng các quy luật của trí tuệ.

Thế giới của các giác quan là một thế giới của những màn trình diễn; nó không tồn tại vì chính nó, mà mang mộtý nghĩa biểu tượng; và một sự thận trọng đích thực hay quy luật của các hiện tượng bề ngoài sẽ nhận ra sự đồng hiện diện của các quy luật khác và biết rằng vai trò của chính nó chỉ là phụ trợ; biết rằng nơi nó hoạt động là bề mặt chứ không phải tâm điểm. Sự thận trọng sẽ trở nên sai trái khi bị tách rời. Nó chỉ hợp pháp khi là Lịch sử Tự nhiên của linh hồn hiện thân, khi nó khai mở vẻ đẹp của các quy luật trong phạm vi chật hẹp của các giác quan.

Có mọi cấp độ thành thạo trong sự hiểu biết về thế giới này. Chỉ ra ba cấp độ là đủ cho mục đích hiện tại của chúng ta. Một tầng lớp sống vì tính hữu dụng của biểu tượng, coi sức khỏe và sự giàu có là thiện, là mục đích cuối cùng. Một tầng lớp khác sống vượt lên trên mức độ vẻ đẹp của biểu tượng ấy, như nhà thơ, nghệ sĩ, nhà tự nhiên học và nhà khoa học. Tầng lớp thứ ba sống vượt qua cả vẻ đẹp của biểu tượng để vươn tới vẻ đẹp của thực thể được biểu thị; đó là những bậc hiền triết. Tầng lớp thứ nhất có óc thực tế; tầng lớp thứ hai có khiếu thẩm mỹ; và tầng lớp thứ ba có nhận thức tâm linh. Thỉnh thoảng, trong một khoảng thời gian dài, có người đi qua toàn bộ thang bậc ấy, nhìn ngắm và tận hưởng biểu tượng một cách trọn vẹn, rồi cũng có một cái nhìn trong sáng về vẻ đẹp của nó, và cuối cùng, trong lúc dựng lều trên hòn đảo núi lửa linh thiêng của tự nhiên này, lại không hề có ý định xây nhà cửa hay chuồng trại trên đó — vì họ kính trọng sự huy hoàng của vị Thượng đế mà họ thấy đang bùng phát qua từng kẽ hở và khe nứt.

Thế giới ngập tràn những câu tục ngữ, hành động và cái nháy mắt của một thứ sự thận trọng thấp hèn — thứ sự thận trọng vốn là lòng tôn sùng vật chất, cứ như thể chúng ta không sở hữu năng lực nào khác ngoài vòm họng, chiếc mũi, xúc giác, đôi mắt và đôi tai; một sự thận trọng tôn sùng Quy tắc Tam suất, không bao giờ quyên góp, không bao giờ cho bố thí, hiếm khi cho vay, và chỉ hỏi duy nhất một câu hỏi đối với bất kỳ dự án nào: — Nó có nướng được bánh mì không? Đây là một căn bệnh giống như lớp da chai cứng cho đến khi các cơ quan sinh tồn bị hủy hoại. Nhưng sự tu dưỡng, khi hé lộ nguồn gốc cao cả của thế giới hiển hiện và hướng tới sự hoàn thiện của con người như một mục đích tối hậu, sẽ hạ thấp mọi thứ khác — như sức khỏe và đời sống thể xác — xuống thành phương tiện. Nó coi sự thận trọng không phải là một năng lực biệt lập, mà là tên gọi của sự khôn ngoan và đức hạnh khi đối thoại với thể xác và những nhu cầu của nó. Những người có học thức luôn cảm nhận và phát biểu cứ như thể một vận may lớn, việc đạt được một thành tựu dân sự hoặc xã hội, ảnh hưởng cá nhân to lớn, một phong thái duyên dáng và uy quyền, đều có giá trị như những bằng chứng cho năng lực của tinh thần. Nếu một người đánh mất sự thăng bằng và đắm mình vào bất kỳ ngành nghề hay lạc thú nào vì chính bản thân chúng, anh ta có thể là một chiếc bánh xe hoặc chiếc đinh ốc tốt, nhưng anh ta không phải là một người được tu dưỡng.

Sự thận trọng giả hiệu, coi các giác quan là mục đích tối hậu, chính là vị thần của những kẻ say sưa và hèn nhát, và là chủ đề của mọi vở kịch hài. Nó là trò đùa của tự nhiên, và do đó cũng là trò đùa của văn chương. Sự thận trọng đích thực kìm hãm chủ nghĩa cảm giác ấy bằng cách thừa nhận sự hiểu biết về một thế giới nội tại và có thật. Sự công nhận này một khi đã được thiết lập — trật tự của thế giới cùng sự phân định công việc và thời gian được nghiên cứu với nhận thức song hành về vị trí thứ yếu của chúng — sẽ đền đáp bất kỳ mức độ chú tâm nào. Bởi vì sự tồn tại của chúng ta, vốn dĩ gắn kết trong tự nhiên với mặt trời, mặt trăng quay vòng và những chu kỳ do chúng đánh dấu; dễ tổn thương biết bao trước khí hậu và xứ sở, nhạy cảm biết bao trước thiện ác xã hội, ham chuộng sự hào nhoáng và lại quá đỗi yếu mềm trước cơn đói, cái rét và nợ nần — đều rút ra mọi bài học vỡ lòng từ những trang sách này.

Sự thận trọng không đi ngược về phía sau tự nhiên để truy vấn xem nó từ đâu tới. Nó tiếp nhận các quy luật của thế giới — những thứ tạo nên điều kiện cho sinh mệnh con người — đúng như bản chất của chúng, và tuân giữ các quy luật ấy để có thể tận hưởng thứ phúc lợi đích thực của chúng. Nó tôn trọng không gian và thời gian, khí hậu, sự thiếu thốn, giấc ngủ, quy luật lưỡng cực, sự sinh trưởng và cái chết. Ở đó, để tạo ra giới hạn và chu kỳ cho sự tồn tại của con người ở mọi phía, mặt trời và mặt trăng chuyển động — những kẻ tuân thủ nghi thức vĩ đại trên bầu trời: ở đây nằm lại vật chất cứng đầu, kiên quyết không chệch khỏi quỹ đạo hóa học của nó. Ở đây là một hành tinh được gieo trồng, bị xuyên thủng và bao đai bởi các định luật tự nhiên, đồng thời được rào gián và phân định bên ngoài bằng các ranh giới dân sự cùng quyền sở hữu — những thứ áp đặt thêm những sự kiềm chế mới lên người cư ngụ trẻ tuổi.

Chúng ta ăn thứ bánh mì mọc lên từ đồng ruộng. Chúng ta sống nhờ bầu không khí thổi quanh mình và bị đầu độc bởi thứ không khí quá lạnh hoặc quá nóng, quá khô hoặc quá ẩm. Thời gian, thứ tưởng chừng trống rỗng, không thể chia cắt và thiêng liễu khi bước tới, lại bị cắt xẻ và rao bán thành những chuyện vụn vặt và mảnh giẻ rách. Một cánh cửa cần được sơn, một chiếc ổ khóa cần được sửa. Tôi cần củi hoặc dầu, hoặc bột mì, hoặc muối; ngôi nhà bị bốc khói, hoặc tôi bị đau đầu; rồi đến tiền thuế; rồi một vụ việc cần giải quyết với một kẻ vô tâm vô phế, cùng ký ức nhức nhối về một lời nói tổn thương hoặc vô cùng vụng về — tất cả những thứ ấy ngốn sạch những giờ phút trong ngày. Dù chúng ta có làm gì đi nữa, mùa hè vẫn phải có ruồi muỗi của nó. Nếu chúng ta đi dạo trong rừng, chúng ta thế nào cũng phải nuôi muỗi. Nếu chúng ta đi câu cá, chúng ta phải chuẩn bị tinh thần bị ướt áo. Thế rồi khí hậu lại là một vật cản lớn đối với những kẻ lười biếng. Chúng ta thường tự quyết định từ bỏ việc bận tâm đến thời tiết, nhưng rồi vẫn cứ ngước nhìn mây và mưa.

Chúng ta được dạy dỗ bởi những trải nghiệm vụn vặt chiếm lĩnh những giờ và năm tháng ấy. Đất đai cằn cỗi cùng bốn tháng tuyết trắng đã khiến cho cư dân vùng ôn đới phương bắc trở nên khôn ngoan và tài năng hơn người đồng loại đang tận hưởng nụ cười bất biến của vùng nhiệt đới. Người dân đảo có thể lang thang cả ngày tùy ý. Ban đêm họ có thể ngủ trên một tấm chiếu dưới ánh trăng, và bất cứ nơi nào cây chà là hoang dã mọc lên, tự nhiên — thậm chí chẳng cần một lời cầu nguyện — đã dọn sẵn một mâm cỗ cho bữa sáng của anh ta. Người phương bắc buộc phải là một gia chủ. Anh ta phải nấu bia, nướng bánh, ướp muối và bảo quản thức ăn. Anh ta phải chất đống củi và than. Nhưng ngẫu nhiên thay, lao động không thể thực hiện dù chỉ một nhát cuốc mà lại không có thêm sự hiểu biết mới nào về tự nhiên; và vì tự nhiên mang ý nghĩa sâu sắc vô tận, cư dân ở những vùng khí hậu này luôn vượt trội hơn người phương nam về sức mạnh. Giá trị của những vấn đề này lớn đến mức một người đã am hiểu những thứ khác thì không bao giờ là quá thừa khi biết về chúng. Mong sao anh ta có được những nhận thức chuẩn xác. Mong sao, nếu có đôi tay, anh ta biết cầm nắm; nếu có đôi mắt, anh ta biết đo đạc và phân biệt; mong sao anh ta tiếp nhận và lưu giữ mọi sự kiện của hóa học, lịch sử tự nhiên và kinh tế học; anh ta càng có nhiều, thì càng chẳng đành lòng bỏ sót bất cứ điều gì. Thời gian luôn mang đến những cơ hội phơi bày giá trị của chúng. Một chút khôn ngoan luôn nảy sinh từ mọi hành động tự nhiên và vô tội. Người đàn ông của gia đình — kẻ chẳng ưa thứ âm thanh nào hơn tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ nhà bếp và những giai điệu do mấy khúc củi hát cho anh nghe khi chúng cháy trên lò sưởi — có được những niềm khuây khỏa mà những kẻ khác không bao giờ dám mơ tới. Việc ứng dụng phương tiện để đạt được mục đích sẽ đảm bảo chiến thắng và những khúc ca khải hoàn trong một nông trại hoặc cửa hiệu cũng chẳng kém gì trong chiến lược của đảng phái hay chiến tranh. Người chủ gia đình giỏi giang tìm thấy phương pháp hiệu quả trong việc xếp củi trong nhà kho hay thu hoạch trái cây dưới hầm rượu, chẳng khác nào trong các chiến dịch ở Bán đảo Tây Ban Nha hay các hồ sơ của Bộ Ngoại giao. Vào những ngày mưa, anh ta tự đóng một chiếc bàn làm việc, hoặc sắp xếp hộp dụng cụ vào góc gác mái của nhà kho, chất đầy đinh, cái giũa, kìm, tua-vít và đục. Ở đây, anh ta nếm trải niềm vui thuở thiếu thời và tuổi thơ, đó là tình yêu tựa loài mèo dành cho các gác mái, tủ đựng đồ và kho chứa ngũ cốc, cùng những tiện nghi của đời sống gia đình lâu năm. Khu vườn hay chuồng gia cầm của anh ta — dẫu có là những chốn tầm thường đi chăng nữa — cũng kể cho anh nghe rất nhiều giai thoại thú vị. Người ta có thể tìm thấy lý lẽ cho chủ nghĩa lạc quan trong dòng chảy dồi dào của nguyên tố ngọt ngào tạo nên niềm vui này ở mọi vùng ngoại ô và xó xỉnh của thế giới tốt đẹp. Hãy để một con người tuân thủ luật lệ — bất kỳ luật lệ nào — và con đường của anh ta sẽ rải đầy những sự thỏa mãn. Sự khác biệt nằm ở chất lượng những niềm vui của chúng ta lớn hơn là ở số lượng.

Mặt khác, tự nhiên trừng phạt bất kỳ sự lơ đễnh nào đối với sự thận trọng. Nếu bạn coi các giác quan là tối hậu, hãy tuân theo luật lệ của chúng. Nếu bạn tin vào linh hồn, đừng vội vã vồ lấy sự ngọt ngào của cảm giác trước khi nó chín muồi trên cái cây chậm chạp mang tên nhân quả. Gặp gỡ những kẻ có nhận thức lỏng lẻo và khiếm khuyết quả là cay đắng như giấm xát vào mắt. Tiến sĩ Johnson được thuật lại là đã nói: — "Nếu đứa trẻ nói nó nhìn ra từ cửa sổ này, trong khi nó nhìn ra cửa sổ kia — hãy quất roi nó." Tính cách Mỹ của chúng ta nổi bật bởi niềm vui sướng vượt mức trung bình đối với nhận thức chuẩn xác, điều này được thể hiện qua câu cửa miệng phổ biến: "Không nhầm lẫn vào đâu được."

Nhưng sự khó chịu của việc thiếu đúng giờ, của sự rối loạn tư duy về các sự kiện, của sự xao lãng trước những nhu cầu của ngày mai, là điều thuộc về bất cứ quốc gia nào. Những quy luật tốt đẹp của thời gian và không gian, một khi đã bị sự bất tài của chúng ta làm cho trật khớp, thì sẽ biến thành những cái hang cái hố. Nếu tổ ong bị quấy rầy bởi những đôi bàn tay liều lĩnh và ngu ngốc, thì thay vì mật ngọt, nó sẽ mang lại cho chúng ta bầy ong đốt. Lời nói và hành động của chúng ta muốn được tốt đẹp thì phải đúng lúc. Tiếng mài lưỡi hái vào những buổi sáng tháng Sáu vang lên thật vui tai và dễ chịu; thế nhưng còn gì cô đơn và buồn bã hơn tiếng đá mài hay tiếng súng của người thợ gặt khi mùa làm cỏ khô đã quá muộn? Những kẻ đầu óc tán loạn và những "gã đàn ông xế chiều" phá hỏng rất nhiều thứ — vượt xa cả công việc của riêng họ — khi họ làm tổn hại đến tâm trạng của những kẻ phải giao dịch với họ. Tôi từng xem một bài bình luận về một số bức tranh, và nó gợi lại cho tôi cảnh tượng ấy khi tôi nhìn thấy những kẻ tha hóa và bất hạnh — những kẻ không trung thực với các giác quan của mình. Vị Đại Công tước cuối cùng của xứ Weimar — một người có sự hiểu biết siêu việt — đã nói: "Tôi đôi khi đã nhận xét trước những tác phẩm nghệ thuật vĩ đại, và nhất là ngay lúc này ở Dresden, rằng một đặc tính nào đó góp phần biết bao vào hiệu ứng mang lại sức sống cho các nhân vật, và mang đến cho sự sống một chân lý không thể chối cãi. Đặc tính này chính là việc bắn trúng trọng tâm đúng đắn trong tất cả các nhân vật mà chúng ta vẽ ra. Ý tôi là việc đặt các nhân vật đứng vững trên đôi chân của họ, khiến đôi bàn tay biết cầm nắm, và dán chặt đôi mắt vào đúng nơi chúng cần nhìn. Ngay cả những nhân vật vô tri vô giác, như tàu thuyền hay ghế đẩu — dù có được vẽ chính xác đến đâu đi nữa — cũng mất hết hiệu ứng ngay khi chúng thiếu đi điểm tựa trên trọng tâm của mình, và mang một vẻ bồng bềnh dao động nào đó. Bức tranh của Raphael trong phòng trưng bày Dresden (bức tranh vĩ đại duy nhất có sức lay động mà tôi từng thấy) là tác phẩm yên bình nhất và ít mang tính sân si nhất mà bạn có thể tưởng tượng; một đôi thánh nhân đang tôn thờ Đức Mẹ và Chúa Hài Đồng. Tuy nhiên, nó lại đánh thức một ấn tượng sâu sắc hơn cả những quằn quại của mười vị tử đạo bị đóng đinh. Bởi vì, bên cạnh vẻ đẹp không thể cưỡng lại của hình thái, nó còn sở hữu ở mức độ cao nhất đặc tính thẳng đứng của tất cả các nhân vật." Chúng ta đòi hỏi tính thẳng đứng này ở tất cả các nhân vật trong bức tranh cuộc đời này. Hãy để họ đứng trên đôi chân của mình, thay vì trôi nổi và dao động. Hãy để chúng ta biết tìm họ ở đâu. Hãy để họ phân biệt giữa những gì họ nhớ và những gì họ mơ. Hãy để họ gọi đúng tên sự thật. Hãy để họ cung cấp cho chúng ta các sự kiện, và tôn vinh các giác quan của chính họ bằng lòng tin.

Nhưng kẻ nào dám quy kết sự bất cẩn cho người khác? Ai mới là kẻ thận trọng? Những người mà chúng ta gọi là vĩ đại nhất lại là những kẻ nhỏ bé nhất trong vương quốc này. Tồn tại một sự trật khớp mang tính định mệnh nào đó trong mối quan hệ của chúng ta với tự nhiên, bóp méo mọi phương thức sinh hoạt của chúng ta và biến mọi quy luật thành kẻ thù, điều dường như cuối cùng đã đánh thức toàn bộ trí tuệ và đức hạnh trên thế giới để suy ngẫm về câu hỏi Cải cách. Chúng ta phải thỉnh cầu sự thận trọng cao nhất đến tham vấn, và hỏi tại sao sức khỏe, sắc đẹp và thiên tài giờ đây lại là ngoại lệ chứ không phải quy luật của bản chất con người? Chúng ta không hiểu các đặc tính của thực vật, động vật và các quy luật của tự nhiên thông qua sự đồng cảm của mình với chúng; thế nhưng điều này vẫn mãi là giấc mơ của các nhà thơ. Thi ca và sự thận trọng phải trùng khít với nhau. Các nhà thơ phải là những nhà lập pháp; nghĩa là, nguồn cảm hứng trữ tình táo bạo nhất không được mắng mỏ hay lăng múc, mà phải công bố và dẫn dắt bộ luật dân sự cùng công việc hằng ngày của đời sống. Nhưng giờ đây hai điều đó dường như đã rẽ đôi một cách không thể hàn gắn. Chúng ta đã vi phạm hết luật này đến luật khác cho đến khi đứng giữa những hoang tàn, và khi tình cờ phát hiện ra sự trùng khớp giữa lý trí và các hiện tượng, chúng ta lại tỏ ra ngạc nhiên. Vẻ đẹp lẽ ra phải là của hồi môn của mọi nam nhân và nữ nhân, chắc chắn như cảm giác vậy; nhưng nó lại là thứ hiếm hoi. Sức khỏe hay một tổ chức cơ thể lành mạnh lẽ ra phải là phổ quát. Thiên tài lẽ ra phải là con của thiên tài, và mỗi đứa trẻ sinh ra đều phải được truyền cảm hứng; nhưng giờ đây điều đó không thể dự báo trước ở bất kỳ đứa trẻ nào, và chẳng ở đâu nó là thứ thuần khiết. Chúng ta gọi những thứ ánh sáng nửa vời, lập lòe bằng sự xã giao là thiên tài; đó là tài năng tự chuyển hóa thành tiền bạc; tài năng tỏa sáng ngày hôm nay để ngày mai được ăn ngon ngủ yên; và xã hội được điều hành bởi những kẻ có tài vặt — theo đúng cách gọi của họ — chứ không phải bởi những con người mang tính thần thánh. Những kẻ này sử dụng tài năng của họ để tinh tế hóa sự xa hoa, chứ không phải để xóa bỏ nó. Thiên tài luôn có tính khổ hạnh; sự sùng đạo và tình yêu cũng vậy. Lục dục hiện lên trong mắt những tâm hồn thanh cao như một căn bệnh, và họ tìm thấy vẻ đẹp trong những nghi lễ và giới hạn chống lại nó.

Chúng ta đã phát hiện ra những cái tên mĩ miều để che đậy cho bản chất nhục dục của mình, nhưng chẳng có tài năng nào có thể nâng tầm được thói vô độ. Kẻ có tài tìm cách gọi những hành vi vi phạm luật lệ giác quan của mình là những chuyện vặt vãnh và coi chúng chẳng là gì khi so với sự cống hiến của hắn cho nghệ thuật. Chính nghệ thuật của hắn lại quở trách hắn. Nghệ thuật chưa bao giờ dạy hắn sự dâm ô, hay thói mê rượu chè, hay ước muốn gặt hái nơi mình không gieo trồng. Nghệ thuật của hắn vơi đi sau mỗi lần giảm sút sự thánh thiện, và suy suyển sau mỗi khiếm khuyết về óc thực tế. Lên kẻ khinh miệt thế giới, như hắn từng nói, thế giới bị khinh miệt ấy sẽ giáng trả sự trả thù. Kẻ coi thường những điều nhỏ nhặt sẽ lụi tàn từng chút một. Vở kịch Tasso của Goethe rất có thể là một bức chân dung lịch sử khá công bằng, và đó mới chính là bi kịch thực sự. Đối với tôi, dường như đó không phải là nỗi đau đớn chân chính khi một bạo chúa Richard III áp bức và tàn sát hàng loạt người vô tội, mà là khi Antonio và Tasso — cả hai đều có vẻ đúng — lại làm tổn thương lẫn nhau. Một kẻ sống theo những châm ngôn của thế giới này, kiên định và trung thành với chúng; kẻ kia bùng cháy với mọi tình cảm thiêng liễu, nhưng đồng thời lại ham hố những lạc thú của xác thịt mà không chịu khuất phục trước quy luật của chúng. Đó là nỗi buồn mà tất cả chúng ta đều cảm thấy, một nút thắt mà chúng ta không tài nào cởi nổi. Trường hợp của Tasso không phải là hiếm gặp trong tiểu sử hiện đại. Một con người tài hoa, có tính khí nồng nhiệt, bất chấp các quy luật vật lý, buông thả bản thân, chẳng mấy chốc sẽ trở thành kẻ bất hạnh, hay cằn nhỗi, một "người họ hàng khó chịu", một cái gai đối với chính mình và những người xung quanh.

Học giả khiến chúng ta hổ thẹn bởi cuộc đời lưỡng diện của mình. Khi một thứ gì đó cao cả hơn sự thận trọng đang hoạt động, anh ta thật đáng ngưỡng mộ; khi cần đến óc thực tế, anh ta lại thành kẻ vướng víu. Hôm qua, Caesar không hề vĩ đại đến thế; hôm nay, Job lại không hề khốn khổ đến thế. Hôm qua, rực rỡ với ánh sáng của một thế giới lý tưởng nơi anh ta đang sống, anh ta là con người bậc nhất, và giờ đây, bị đè bẹp bởi những thiếu thốn và bệnh tật mà anh ta phải tự trách lấy chính mình, chẳng còn ai nghèo đến mức thèm ngả mũ kính chào anh ta. Anh ta giống như những kẻ nghiện thuốc phiện được du khách miêu tả là hay lui tới các khu chợ trời ở Constantinople — những kẻ lủi thủi suốt cả ngày, những gã rên rỉ đáng thương hại nhất, vàng vọt, hốc hác, rách rưới, lấm lét; rồi đến chập tối, khi các khu chợ mở cửa, chúng lẻn vào tiệm thuốc phiện, nuốt lấy một nhúm thuốc rồi trở nên tĩnh lặng, hào quang và vĩ đại. Và ai chưa từng chứng kiến bi kịch của một thiên tài bất cẩn phải vật lộn suốt nhiều năm với những rắc rối tiền bạc cỏn con, để rồi cuối cùng gục ngã, lạnh lẽo, kiệt sức và vô tích sự, tựa như một vị khổng lồ bị đâm chết bởi những chiếc kim khâu?

Chẳng phải sẽ tốt hơn nếu một con người chấp nhận những nỗi đau và sự bẽ bàng đầu tiên thuộc loại này — những thứ mà tự nhiên chẳng chần chừ gì khi giáng xuống anh ta — như những lời gợi ý rằng anh ta không nên mong đợi bất kỳ ân huệ nào khác ngoài thành quả chính đáng của lao động và sự tự kìm chế của chính mình hay sao? Sức khỏe, bánh mì, khí hậu, địa vị xã hội đều có tầm quan trọng riêng, và anh ta sẽ dành cho chúng sự quan tâm xứng đáng. Hãy để anh ta coi Tự nhiên là một cố vấn vĩnh cửu, và sự hoàn mỹ của bà là thước đo chính xác cho những sự lệch lạc của chúng ta. Hãy để anh ta phân định rõ đêm là đêm, ngày là ngày. Hãy để anh ta kiểm soát thói quen chi tiêu. Hãy để anh ta thấy rằng sự khôn ngoan được bỏ ra cho một nền kinh tế tư gia cũng có thể lớn lao chẳng kém gì cho cả một đế chế, và sự khôn ngoan thu về từ đó cũng vậy. Các quy luật của thế giới được viết ra cho anh ta trên từng đồng tiền nằm trong tay. Chẳng có kiến thức nào mà anh ta biết thêm lại không có lợi, dẫu đó chỉ là sự khôn ngoan của Poor Richard, hay sự thận trọng theo kiểu Phố State của việc mua theo sào để bán theo thước; hay sự cần kiệm của nhà nông, tranh thủ cắm một cái cây vào lúc nông nhàn bởi nó sẽ lớn lên trong lúc anh ta ngủ; hay sự thận trọng nằm ở việc vun vén từng nhát búa nhỏ, từng khoảng thời gian nhỏ, từng mẩu vốn và những khoản lợi nhuận cỏn con. Ánh mắt của sự thận trọng không bao giờ được phép nhắm lại. Sắt, nếu cứ để ở tiệm thợ sắt, sẽ rỉ sét; bia, nếu không được nấu trong điều kiện khí quyển thích hợp, sẽ chua; gỗ đóng tàu sẽ mục nát ngoài khơi, hoặc nếu được cất giữ ở nơi khô ráo thoáng mát, sẽ bị căng phồng, cong vênh và mục khô. Tiền bạc, nếu giữ lại bên mình, không sinh ra lợi tức và dễ bị tổn thất; nếu đem đầu tư, lại dễ bị mất giá theo loại cổ phiếu cụ thể. Hãy giặt khi sắt còn trắng, thợ rèn nói vậy. Hãy giữ chiếc cào, người phơi cỏ nói, sát với lưỡi hái nhất có thể, và chiếc xe chở hàng sát với cào nhất có thể. Hoạt động buôn bán của người Yankee chúng ta nổi tiếng là đẩy sự thận trọng này lên đến cực đoan. Họ tự cứu mình bằng sự năng động. Họ nhận tiền giấy — tốt, xấu, sạch sẽ, rách rưới — và tự cứu mình bằng tốc độ tống khứ chúng đi. Sắt không thể rỉ, bia không thể chua, gỗ không thể mục, vải calico không thể lỗi mốt, hay cổ phiếu tiền bạc không thể mất giá, chỉ trong vài khoảnh khắc chớp nhoáng mà người Yankee cho phép bất cứ thứ nào trong số đó nằm lại trong tay mình. Khi trượt băng trên mặt băng mỏng, sự an toàn của chúng ta nằm ở tốc độ.

Hãy để anh ta học lấy một sự thận trọng ở mức độ cao hơn. Hãy để anh ta học rằng mọi thứ trong tự nhiên, dẫu chỉ là hạt bụi hay chiếc lông vũ, đều vận hành theo luật lệ chứ không phải do may rủi, và rằng gieo nhân nào thì gặt quả nấy. Bằng sự siêng năng và tự chủ, hãy để anh ta đặt tấm bánh mì mình ăn vào quyền định đoạt của chính mình chứ không phải của kẻ khác, để anh ta không phải rơi vào những mối quan hệ cay đắng và sai lầm với những người khác; bởi vì phần thưởng lớn nhất của sự giàu có chính là sự tự do. Hãy để anh ta thực hành những đức tính nhỏ nhặt. Cuộc sống con người biết bao phen bị lãng phí vào việc chờ đợi! Đừng bắt những đồng loại của mình phải chờ đợi. Biết bao lời nói và lời hứa chỉ là những lời hứa trong cuộc trò chuyện! Hãy để lời nói của anh ta là lời nói đanh thép như định mệnh. Khi anh ta nhìn thấy một mẩu giấy được gấp lại và niêm phong trôi nổi vòng quanh địa cầu trên một con tàu gỗ thông và đến được an toàn trước đôi mắt của người cần đọc nó, giữa một quần chúng đông đúc, hãy để anh ta đồng thời cảm nhận được lời răn đe phải hợp nhất bản thể của mình vượt qua tất cả những lực lượng phân tán ấy, và giữ gìn một lời hứa nhân sơ mỏng manh giữa muôn vàn giông bão, khoảng cách và tai ương đẩy đưa chúng ta sang Đông sang Tây, và bằng sự kiên trì, khiến cho sức mạnh cỏn con của một con người hiện diện trở lại để thực hiện lời hứa của mình sau nhiều tháng năm ở những xứ sở xa xôi nhất.

Chúng ta không được phép cố gắng viết ra các quy luật của bất kỳ một đức tính đơn lẻ nào chỉ bằng cách nhìn vào riêng đức tính đó. Bản chất con người không ưa những sự mâu thuẫn, mà mang tính đối xứng hài hòa. Sự thận trọng nhằm đảm bảo một đời sống vật chất tốt đẹp không phải là thứ để một nhóm người nghiên cứu, trong khi chủ nghĩa anh hùng và sự thánh thiện lại do một nhóm khác nghiên cứu, mà chúng có thể dung hòa với nhau. Sự thận trọng liên quan đến thời điểm hiện tại, con người, tài sản và các hình thái hiện hữu. Nhưng vì mọi sự kiện đều có cội rễ trong linh hồn, và nếu linh hồn thay đổi, sự kiện ấy sẽ chấm dứt tồn tại, hoặc biến thành một thứ khác, cho nên việc quản lý đúng đắn các sự vật bên ngoài sẽ luôn dựa trên sự thấu hiểu đúng đắn về nguyên nhân và cội nguồn của chúng; nghĩa là, người tốt sẽ là người khôn ngoan, và kẻ có trái tim đơn thuần sẽ là kẻ khôn khéo trong ứng xử. Mọi sự vi phạm sự thật không chỉ là một dạng tự sát của kẻ dối trá, mà còn là nhát dao đâm vào sức khỏe của xã hội loài người. Đối với một lời nói dối mang lại nhiều lợi nhuận nhất, dòng chảy của các sự kiện cũng sẽ sớm áp đặt một thứ thuế tàn phá; trong khi sự thẳng thắn chứng tỏ là chiến lược khôn ngoan nhất, bởi vì nó mời gọi sự thẳng thắn, đặt các bên vào một vị thế thuận lợi và biến công việc của họ thành tình bạn. Hãy tin tưởng con người và họ sẽ trung thực với bạn; hãy đối xử với họ một cách cao thượng và họ sẽ tỏ ra cao thượng, dẫu cho họ có phá lệ vì bạn trước mọi quy tắc thương mại của họ.

Cũng vậy, đối với những điều khó chịu và đáng sợ, sự thận trọng không nằm ở sự né tránh hay bỏ chạy, mà nằm ở lòng dũng cảm. Kẻ nào muốn bước đi trong những phần yên bình nhất của cuộc đời với bất kỳ sự thanh thản nào đều phải tự vực dậy tinh thần bằng sự quyết tâm. Hãy để anh ta đối mặt trực diện với đối tượng mà anh ta sợ hãi nhất, và sự cứng rắn của anh ta thường sẽ khiến cho những nỗi sợ hãi trở nên vô căn cứ. Tục ngữ Latin có câu: "Trong trận chiến, đôi mắt là thứ bị khuất phục đầu tiên." Đôi mắt bị làm cho khiếp đảm và phóng đại quá mức những hiểm nguy của thời điểm đó. Sự tự chủ hoàn toàn có thể khiến một trận chiến ít nguy hiểm đối với tính mạng hơn cả một trận đấu kiếm tập hay bóng đá. Các binh sĩ đã dẫn ra những ví dụ về những người từng nhìn thấy nòng đại bác được chĩa thẳng và ngòi lửa được châm lên, vậy mà vẫn bước tránh khỏi đường đi của quả đạn pháo. Những nỗi kinh hoàng của cơn bão chủ yếu chỉ giới hạn trong phòng khách và khoang tàu. Người chăn gia súc, người thủy thủ, vật lộn với nó suốt cả ngày, và sức khỏe của anh ta vẫn tự hồi sinh với nhịp đập mãnh liệt dưới làn mưa tuyết cũng như dưới ánh nắng tháng Sáu.

Khi những điều khó chịu xảy ra giữa những người hàng xóm, sự sợ hãi dễ dàng nảy sinh trong tim và phóng đại tầm quan trọng của đối phương; nhưng đó là một vị quân sư tồi. Con người nào thực ra cũng yếu đuối và tỏ ra mạnh mẽ. Đối với chính mình, anh ta thấy mình yếu đuối; đối với người khác, anh ta trông đáng sợ. Bạn sợ lão Grim; nhưng lão Grim cũng sợ bạn. Bạn lo lắng về thiện cảm của kẻ hèn mọn nhất, cảm thấy bất an trước ác cảm của hắn. Thế nhưng kẻ phá rối sự bình yên của bạn và của xóm làng một cách dữ dằn nhất, nếu bạn bóc trần những đòi hỏi của hắn, cũng mỏng manh và nhút nhát chẳng kém ai; và sự bình yên của xã hội thường được duy trì, bởi vì, như trẻ con hay nói, một người thì sợ còn người kia thì không dám. Ở đằng xa, con người ta phình to, hung hăng và đe dọa: nhưng khi đưa họ lại gần giao đấu giáp mặt, họ chỉ là một lũ yếu đuối.

Có câu tục ngữ rằng "lời chào không mất tiền mua"; nhưng sự tính toán hoàn toàn có thể đi đến việc trân trọng tình yêu vì lợi ích mà nó mang lại. Tình yêu theo truyền thuyết là mù lòa, nhưng lòng tử tế lại là điều cần thiết cho nhận thức; tình yêu không phải là một chiếc mũ trùm đầu, mà là thuốc nhỏ mắt. Nếu bạn gặp một kẻ giáo điều hay một người theo đảng phái thù địch, đừng bao giờ nhận ra những ranh giới chia rẽ, mà hãy gặp nhau trên bất kỳ vùng đất chung nào còn sót lại — dẫu chỉ là việc mặt trời vẫn chiếu sáng và mưa vẫn rơi cho cả hai — thì khoảng ấy sẽ mở rộng rất nhanh chóng, và trước khi bạn kịp nhận ra, những ngọn núi ranh giới mà đôi mắt từng dán chặt vào đã tan biến vào không trung. Nếu anh ta bắt đầu tranh cãi, ngay cả Thánh Phaolô cũng sẽ nói dối, ngay cả Thánh Gioan cũng sẽ căm thù. Một cuộc tranh luận về tôn giáo sẽ biến những tâm hồn thuần khiết và được tuyển chọn thành những kẻ thấp hèn, tội nghiệp, đáng thương và đạo đức giả biết nhường nào. Chúng sẽ lươn lẹo và khoác lác, uốn éo và trốn tránh, giả vờ thú nhận ở chỗ này, chỉ để khoe khoang và chiến thắng ở chỗ khác, mà chẳng có lấy một tư tưởng nào làm phong phú thêm cho bất kỳ bên nào, chẳng có lấy một cảm xúc dũng cảm, khiêm nhường hay hy vọng nào. Do đó, bạn cũng không nên đặt mình vào một vị thế sai lầm trước những người cùng thời bằng cách nuông chiều một mạch ngầm thù địch và cay đắng. Dẫu cho quan điểm của bạn hoàn toàn đối lập với họ, hãy cứ mặc định một sự đồng điệu về cảm xúc, hãy cứ mặc định rằng bạn đang nói chính xác những gì tất cả mọi người đều suy nghĩ, và trong dòng chảy của trí tuệ và tình yêu, hãy tuôn trào những nghịch lý của bạn thành một khối vững chắc, không mảy may một chút hoài nghi yếu đuối. Ít nhất bằng cách đó, bạn mới có thể bộc lộ một cách trọn vẹn. Những cảm xúc tự nhiên của linh hồn tốt đẹp hơn rất nhiều so với những cảm xúc tự nguyện đến mức bạn sẽ không bao giờ thể hiện được đúng con người mình trong những cuộc tranh cãi. Lúc ấy, tư tưởng không được nắm bắt đúng gọng kìm, không thể hiện được đúng tỷ lệ và các mối quan hệ thực sự của nó, mà chỉ mang lại những lời làm chứng gượng ép, khàn đọng và nửa vời. Nhưng hãy cứ mặc định sự đồng thuận và nó sẽ sớm được ban ơn, bởi vì thực chất và ẩn sâu bên dưới mọi sự khác biệt bề ngoài, tất cả mọi người đều có chung một trái tim và khối óc.

Sự khôn ngoan sẽ không bao giờ để chúng ta đứng chung với bất kỳ người nào hay nhóm người nào trên một nền tảng không thân thiện. Chúng ta từ chối sự đồng cảm và thân mật với mọi người, cứ như thể chúng ta đang chờ đợi một sự đồng cảm và thân mật tốt đẹp hơn xuất hiện. Nhưng từ đâu và khi nào? Ngày mai rồi cũng sẽ giống như ngày hôm nay. Cuộc đời cứ thế lãng phí trong lúc chúng ta đang chuẩn bị để sống. Những người bạn và đồng nghiệp của chúng ta cứ lần lượt qua đời. Chúng ta hầu như chẳng thể nói là mình đang nhìn thấy những gương mặt nam nữ mới đang tiến đến gần. Chúng ta đã quá già để quan tâm đến thời trang, quá già để mong chờ sự bảo trợ của bất kỳ kẻ nào lớn lao hay quyền thế hơn. Hãy để chúng ta hút lấy vị ngọt của những tình cảm và thói quen gần gũi quanh mình. Những đôi giày cũ ấy mới thật êm chân làm sao. Chắc chắn rằng chúng ta có thể dễ dàng vạch lá tìm sâu trong đám bạn bè của mình, có thể dễ dàng thì thầm những cái tên kiêu hãnh hơn và kích thích trí tưởng tượng hơn. Trí tưởng tượng của bất kỳ ai cũng có những người bạn của riêng mình; và cuộc đời sẽ thật dễ chịu với những người đồng hành như thế. Nhưng nếu bạn không thể có họ trên những điều kiện tương trợ tốt đẹp, bạn sẽ chẳng thể có họ được đâu. Nếu không phải Thượng đế mà chính tham vọng của chúng ta mới là kẻ đục đẽo và nhào nặn những mối quan hệ mới, thì đức hạnh của chúng cũng sẽ bay mất, giống như những quả dâu tây mất đi hương vị khi được trồng trong luống vườn.

Như vậy, sự thật, lòng thẳng thắn, dũng cảm, tình yêu, sự khiêm nhường và tất cả các đức tính khác đều tự sắp xếp về phía sự thận trọng, hay nghệ thuật bảo đảm một đời sống an vui ở hiện tại. Tôi không biết liệu cuối cùng tất cả vật chất có được tìm thấy là cấu thành từ một nguyên tố duy nhất, như oxy hay hidro hay không, nhưng thế giới của phép tắc và hành động thì được dệt nên từ cùng một thứ chất liệu, và bắt đầu từ đâu đi nữa thì chẳng mấy chốc chúng ta cũng chắc chắn sẽ lẩm nhẩm mười điều răn của mình.