[525] Shakespeare; hoặc Nhà thơ là một trong bảy bài luận về những nhân vật vĩ đại trong các lĩnh vực đời sống khác nhau, được xuất bản vào năm 1850 với tựa đề Những con người tiêu biểu. Những bài luận này lần đầu tiên được trình bày dưới dạng các bài giảng tại Boston vào mùa đông năm 1845, và được lặp lại hai năm sau đó trước thính giả Anh quốc. Chúng hẳn đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của những người Anh từng nghe bạn của Emerson là Carlyle, bảy năm trước đó, trình bày sáu bài giảng của ông về những nhân vật vĩ đại được chọn làm tiêu biểu. Những bài giảng ấy đã được xuất bản với tựa đề Các Anh hùng và Sự tôn thờ Anh hùng. Bạn nên đọc phần sau của bài giảng của Carlyle về Nhà anh hùng với tư cách là Nhà thơ và so sánh những điều ông nói về Shakespeare với lời của Emerson. Cả Emerson và Carlyle đều tôn kính đại thi hào nước Anh như là "bậc thầy của nhân loại." Ngay cả ở vùng New England trang nghiêm, các vở kịch của Shakespeare vẫn được tìm thấy trên giá sách bên cạnh các tiểu luận tôn giáo và các chuyên luận giáo điều. Cậu thiếu niên Emerson đã tìm thấy chúng ở đó, học cách yêu mến chúng, và khi trưởng thành, tình yêu ấy trong ông ngày càng sâu sắc hơn. Chính như một bản ghi chép về những trải nghiệm cá nhân, ông đã viết trong nhật ký của mình: "Shakespeare lấp đầy tâm trí chúng ta bằng sự kinh ngạc ngay lần đầu tiếp xúc. Chúng ta rời đi, làm việc và suy ngẫm trong nhiều năm, rồi quay lại—ông lại khiến chúng ta kinh ngạc một lần nữa. Sau đó, khi đã uống cạn chén rượu và thấm đẫm thiên tài của ông, chúng ta rời mắt khỏi ông trong một khoảng thời gian dài khác. Rồi dần dần chúng ta trở lại, và ông vẫn đứng đó, bao la vô tận như thủa ban đầu. Chúng ta đã trở nên khôn ngoan hơn, nhưng chỉ để thấy rằng ông còn uyên bác hơn bao giờ hết. Ông giống như một ngọn núi cao mà người lữ hành nhìn thấy vào buổi sáng và nghĩ rằng mình sẽ nhanh chóng đến gần, vượt qua rồi bỏ nó lại phía sau. Nhưng anh ta cứ đi suốt cả ngày cho đến trưa, cho đến tối. Ngọn núi mờ sương ấy vẫn sừng sững ngay bên cạnh, hầu như chẳng thay đổi vị trí so với ánh ban mai."
[526] Thiên tài. Ở đây, thay vì nói như trong Bàn về Tình bạn, xem chú thích 286, về thiên tài hoặc linh hồn được cho là cai quản cuộc đời của mỗi người, Emerson đề cập đến linh hồn hộ mệnh của nhân loại.
[527] Thời tuổi trẻ của Shakespeare, v.v. Thật bất khả thi để có thể thưởng thức hay thấu hiểu bài luận này nếu không có một số thông tin chung rõ ràng về tình hình của nhân dân Anh và nền văn học Anh trong thời kỳ Elizabeth huy hoàng vào [322] thời mà Shakespeare sinh sống. Để có thông tin này, hãy tham khảo một số cuốn lịch sử nước Anh ngắn gọn và một tài liệu tổng quan toàn diện về văn học Anh.
[528] Những người Thanh giáo. Những người theo phái Kháng cách nghiêm ngặt, lực lượng đã trở nên hùng mạnh đến mức vào thời kỳ Thịnh vượng chung, họ nắm quyền kiểm soát các vấn đề chính trị và tôn giáo của đất nước.
[529] Giáo hội Anh giáo. Giáo hội chính thống của nước Anh; giáo hội Giám nhiệm.
[530] Punch. Nhân vật chính trong một vở kịch múa rối, do đó cũng chỉ chính buổi biểu diễn múa rối ấy.
[531] Kyd, Marlowe, Greene, v.v. Để tìm hiểu về các nhà viết kịch này, hãy tra cứu một cuốn sách giáo khoa về văn học Anh. Kịch nghệ Anh có vẻ bắt đầu từ thời Trung cổ với những vở kịch gọi là Miracle (Kịch Phép màu), vốn là các phân cảnh từ lịch sử Kinh thánh; vào khoảng thời gian đó, các vở Mystery (Kịch Thần bí) kịch hóa cuộc đời các vị thánh cũng được trình diễn. Tiếp theo là các vở Moralities (Kịch Đạo đức), những vở kịch nhân cách hóa các đức tính và thói hư tật xấu trừu tượng. Bước đầu tiên trong việc hình thành kịch nghệ chính thống do Heywood thực hiện, khi ông sáng tác một số vở kịch hề ngắn gọi là Interludes (Kịch đan xen). Người dân thế kỷ XVI rất ưa chuộng các cuộc diễu hành pageants, những buổi biểu diễn có sự góp mặt của các nhân vật cổ điển, và Masques (Kịch mặt nạ), thể loại dần phát triển từ các cuộc diễu hành thành kịch nghệ kết hợp với âm nhạc. Vào khoảng giữa thế kỷ XVI, kịch nghệ Anh trỗi dậy—gồm kịch vui, kịch bi thảm và kịch lịch sử. Những nhân vật chủ chốt trong nhóm các nhà viết kịch đạt được danh tiếng trước khi Shakespeare bắt đầu cầm bút là Kyd, Marlowe, Greene và Peele. Ben Jonson cùng với Beaumont và Fletcher đứng hàng đầu ngay sau Shakespeare trong số những người cùng thời với ông, và trong số các nhà viết kịch khác của thời kỳ này có Chapman, Dekker, Webster, Heywood, Middleton, Ford và Massinger.
[532] Vào thời điểm mà, v.v. Có lẽ vào khoảng năm 1585.
[533] Chuyện về thành Troy. Vở kịch dựa trên cuộc chiến tranh thành Troy. Đây là đề tài của những bài thơ nổi tiếng do các nhà thơ Hy Lạp và La Mã sáng tác.
[534] Cái chết của Julius Caesar. Bản tường thuật về các âm mưu dẫn đến vụ ám sát vị tướng vĩ đại của thành Rome.
[535] Plutarch. Xem chú thích về Chủ nghĩa Anh hùng (264). Shakespeare, giống như các nhà viết kịch đi trước, đã khai thác dồi dào chất liệu từ tác phẩm Các tiểu sử của Plutarch.
[536] Brut. Một phiên bản thơ ca về lịch sử truyền thuyết của nước Anh, do Layamon sáng tác. Nhân vật chính của nó là Brutus, một vị Vua thần thoại của xứ sở này.
[537] Arthur. Một vị Vua người Anh sống vào thế kỷ thứ sáu, [323] xung quanh cuộc đời và chiến công của ông có biết bao truyền thuyết phát triển đến mức một số nhà sử học cho rằng ông cũng chỉ là một nhân vật thần thoại. Ông là trung tâm của chuỗi sử thi lãng mạn vĩ đại được kể lại bằng văn xuôi trong tác phẩm Morte d'Arthur của Mallory và bằng thơ ca trong tác phẩm Idylls of the King của Tennyson.
[538] Các vị vua mang tên Henry. Trong số các vở kịch rất được ưa chuộng vào thời Shakespeare mà ông đã nhuận sắc hoặc viết lại có các vở kịch lịch sử: Henry IV (Phần Một và Phần Hai); Henry V; Henry VI (Phần Một, Phần Hai và Phần Ba); và Henry VIII.
[539] Những câu chuyện nước Ý. Văn học Ý rất thịnh hành vào thời Shakespeare, và các tác giả đã khai thác dồi dào chất liệu từ đó, đặc biệt là từ Decameron, một tuyển tập nổi tiếng gồm một trăm câu chuyện do Boccaccio, một nhà thơ thế kỷ XIV, chấp bút.
[540] Những chuyến hải trình Tây Ban Nha. Vào thế kỷ XVI, Tây Ban Nha vẫn là một cường quốc trên các vùng biển lớn, và những câu chuyện về các cuộc chinh phạt cùng kho báu của họ tại Thế giới mới tựa như những huyền thoại lãng mạn.
[541] Uy tín (Prestige). Bạn có thể cung cấp một từ tiếng Anh tương đương cho từ tiếng Pháp này không?
[542] Điều mà không một thiên tài đơn lẻ nào, v.v. Bằng cách tương tự, một số nhà phê bình khẳng định rằng những bài thơ được gán cho nhà thơ Hy Lạp Homer thực chất được chắp bút bởi nhiều tác giả.
[543] Malone. Một nhà phê bình kiêm học giả người Ireland sống vào thế kỷ XVIII, nổi tiếng nhất với các ấn bản biên tập những vở kịch của Shakespeare.
[544] Khúc độc thoại của Wolsey. Xem vở Henry VIII của Shakespeare, hồi III, cảnh 2. Hồng y Wolsey là thủ tướng Anh dưới triều đại của vua Henry VIII.
[545] Cảnh gặp gỡ Cromwell. Xem vở Henry VIII, hồi III, cảnh 2. Thomas Cromwell là con trai của một thợ rèn người Anh; ông đã thăng tiến để trở thành đại nội thị của nước Anh dưới triều đại vua Henry VIII, nhưng vì chuốc lấy sự bất mãn của Nhà vua nên cuối cùng đã bị xử tử với tội danh phản quốc.
[546] Bản tường thuật về lễ đăng quang. Xem vở Henry VIII, hồi IV, cảnh 1.
[547] Lời ca tụng Nữ hoàng Elizabeth. Xem vở Henry VIII, hồi V, cảnh 5.
[548] Nhịp điệu kém. Không nên quá coi trọng những vấn đề này khi xác định quyền tác giả, bởi các nhà phê bình vẫn còn nhiều điểm bất đồng về chúng.
[549] Trân trọng trí nhớ, v.v. Nhận thức được giá trị to lớn của trí nhớ đối với nhà thơ, người Hy Lạp đã khắc họa [324] các Nữ thần Thơ ca (Muses) là con gái của Mnemosyne, nữ thần trí nhớ.
[550] Homer. Một nhà thơ Hy Lạp được xem là tác giả của hai sử thi vĩ đại nhất Hy Lạp là Iliad và Odyssey; ông được cho là sống vào khoảng một nghìn năm trước Công nguyên.
[551] Chaucer. (Xem chú thích 33.)
[552] Saadi. Một nhà thơ Ba Tư, được cho là sống vào thế kỷ XIII. Những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là các bài thơ trữ tình (ode).
[553] Trình bày Thebes, v.v. Câu trích dẫn này lấy từ bài thơ Il Penseroso của Milton. Tại đây, Milton nêu tên ba đề tài phổ biến nhất của bi kịch Hy Lạp,—câu chuyện về Oedipus, vị Vua bất hạnh của thành Thebes, kẻ đã vô tình sát hại cha mình; câu chuyện về dòng dõi của Pelops, Vua xứ Pisa, những kẻ sinh ra dường như để chịu đựng đau khổ—Agamemnon là một trong những người cháu nội của ông; đề tài thứ ba là chuyện về thành Troy cùng các anh hùng trong cuộc chiến tranh thành Troy,—được gọi là "thần thánh" bởi người Hy Lạp miêu tả ngay cả các vị thần cũng tham gia vào cuộc chiến.
[554] Pope. (Xem chú thích 88.)
[555] Dryden. (Xem chú thích 35.)
[556] Chaucer là một kẻ mượn ý tưởng khổng lồ. Taine, nhà phê bình người Pháp, đã bàn về chủ đề này như sau: "Chaucer có khả năng tìm tòi trong khu rừng chung cổ kính của thời Trung cổ những câu chuyện và truyền thuyết, để đem về tái canh trên mảnh đất của riêng mình và khiến chúng nảy những chồi non mới.... Ông có quyền lực và khả năng sao chép cùng dịch thuật, bởi nhờ sự gọt giuoa tận tụy, ông đã khắc in dấu ấn... tác phẩm nguyên bản của chính mình. Ông tái tạo lại những gì mình phỏng theo."
[557] Lydgate. John Lydgate là một nhà thơ người Anh sống sau thời Chaucer một thế hệ; trong tác phẩm Sách Troy và những bài thơ khác, ông có lẽ đã vay mượn từ các nguồn mà Chaucer từng sử dụng; ông tự gọi mình là "môn đệ của Chaucer."
[558] Caxton. William Caxton, tác giả người Anh, nổi tiếng hơn với tư cách là người thợ in đầu tiên của nước Anh, sinh ra sau khi Chaucer đã qua đời. Tác phẩm mà Emerson cho rằng nhà thơ đã vay mượn là bản dịch của Caxton mang tên Tuyển tập các câu chuyện về Troy (Recueil des Histoires de Troye), cuốn sách tiếng Anh được in đầu tiên, xuất hiện vào khoảng năm 1474.
[559] Guido di Colonna. Một nhà thơ kiêm sử gia người Sicilia sống vào thế kỷ XIII. Trong tác phẩm Ngôi nhà Danh vọng, Chaucer đã miêu tả viễn cảnh ông nhìn thấy "trên một chiếc cột cao hơn hẳn những cột khác, Homer và Livy, Dares người Phrygia, Guido Colonna, Geoffrey xứ Monmouth, cùng các sử gia khác của cuộc chiến tranh thành Troy."
[560] Dares Phrygius. Một bản tường thuật bằng tiếng La Mã về sự sụp đổ của [325] thành Troy, được viết vào khoảng thế kỷ thứ V, mạo nhận là bản dịch từ một tác phẩm đã thất truyền về sự thất thủ của thành Troy do Dares, một tu sĩ thành Troy được nhắc đến trong sử thi Iliad của Homer, chắp bút.
[561] Ovid. Một nhà thơ La Mã sống vào khoảng thời Chúa Jesus ra đời, có tác phẩm nổi tiếng nhất là Biến hình ký (Metamorphoses), dựa trên các truyền thuyết cổ điển.
[562] Statius. Một nhà thơ La Mã sống vào thế kỷ thứ nhất sau Công nguyên.
[563] Petrarch. Một nhà thơ Ý sống vào thế kỷ XIV.
[564] Boccaccio. Một nhà tiểu thuyết kiêm nhà thơ người Ý sống vào thế kỷ XIV. Xem chú thích về "Những câu chuyện nước Ý," 539. Người ta cho rằng bố cục của tác phẩm Decameron đã gợi ý cho cấu trúc tương tự nhưng vượt trội hơn hẳn trong Những câu chuyện xứ Canterbury của Chaucer.
[565] Các nhà thơ vùng Provençe. Những nhà thơ đến từ Provençe, một tỉnh nằm ở vùng đông nam nước Pháp. Vào thời Trung cổ, nơi đây nổi tiếng với các nhà thơ trữ tình được gọi là troubadour.
[566] Khúc ca hoa hồng, v.v. Tác phẩm Khúc ca hoa hồng (Romaunt of the Rose) của Chaucer, được viết trong thời kỳ chịu ảnh hưởng của văn hóa Pháp, là một bản dịch chưa hoàn chỉnh và rút gọn từ một bài thơ tiếng Pháp thế kỷ XIII mang tên Roman de la Rose, trong đó phần đầu do William of Loris viết và phần sau do John of Meung, hay Jean de Meung, chấp bút.
[567] Troilus và Creseide, v.v. Chaucer quy nguồn gốc của bài thơ tiếng Ý mà ông phỏng theo trong Troilus và Creseide cho một nhân vật vô danh tên là "Lollius xứ Urbino"; tuy nhiên, nguồn gốc thực sự của bài thơ là tác phẩm Il Filostrato của Boccaccio, nhà thơ người Ý đã được nhắc đến ở trên. Tác phẩm của Chaucer vượt xa một bản dịch thông thường; hơn một nửa nội dung là hoàn toàn nguyên bản, và đây là một trường ca mạnh mẽ, thể hiện sự am hiểu sâu sắc về các nhà thơ Ý—những người có ảnh hưởng thay thế hoàn toàn các nhà thơ Pháp đối với ông.
[568] Gà trống và Cáo. Truyện kể của Thầy tu nữ trong Những câu chuyện xứ Canterbury là một sự xử lý sáng tạo dựa trên tác phẩm Roman de Renart của Marie xứ France, một nữ thơ sĩ người Pháp thế kỷ XII.
[569] Ngôi nhà Danh vọng, v.v. Bố cục của tác phẩm Ngôi nhà Danh vọng, được viết trong thời kỳ Chaucer chịu ảnh hưởng từ văn hóa Ý, mang đậm dấu ấn của Dante; ý tưởng chung của bài thơ bắt nguồn từ Ovid, nhà thơ La Mã.
[570] Gower. John Gower là một nhà thơ người Anh, đồng thời là bạn và là người cùng thời với Chaucer; cả hai nhà thơ đều tìm đến những nguồn tài liệu thơ ca giống nhau, nhưng Chaucer không hề sử dụng các tác phẩm của Gower theo cách mà chúng ta có thể suy luận từ đoạn văn này. Emerson đã dựa vào trí nhớ của mình khi viết ra các sự kiện, và do đó đã mắc những sai lầm, như trường hợp của Lydgate, Caxton và Gower ở đây.
[571] Westminster, Washington. Cơ quan lập pháp nào hội họp tại Cung điện Westminster, London? Cơ quan nào tại Washington?
[572] Ngài Robert Peel. Một chính khách người Anh qua đời năm 1850, không lâu sau khi tác phẩm Những con người tiêu biểu được xuất bản.
[573] Webster. Daniel Webster, một chính khách kiêm nhà hùng biện người Mỹ vẫn còn sống khi bài luận này được viết.
[574] Locke. John Locke. (Xem chú thích 18.)
[575] Rousseau. Jean Jacques Rousseau, một triết gia người Pháp thế kỷ XVIII.
[576] Homer. (Xem chú thích 550.)
[577] Menn. Menn, hay Mann, trong tiếng Phạn là một trong số mười bốn sinh thể huyền thoại; nhân vật mà Emerson nhắc đến, Mann Vaivasvata, được cho là tác giả của bộ luật Mann, một bộ sưu tập được biên soạn khoảng thế kỷ thứ II.
[578] Saadi hoặc Sadi. (Xem chú thích 552.)
[579] Milton. Về nhà thơ kiêm nhà văn xuôi vĩ đại này của nước Anh thế kỷ XVII, Emerson nhận xét: "Không thể kể tên một nhân vật nào có tư duy vẫn còn tác động đến tầng lớp trí thức có học thức ở Anh và Mỹ với nguồn năng lượng sánh được với Milton. Là một nhà thơ, Shakespeare chắc chắn vượt trội và hơn hẳn ông về mức độ phổ biến tại các quốc gia ngoại quốc: nhưng Shakespeare chỉ đơn thuần là một âm thanh vang dội: còn con người cất tiếng hát ấy là ai, bản chất ra sao, chúng ta hoàn toàn không hay biết."
[580] Delphi. Ở đây mang nghĩa là cội nguồn của những lời tiên tri. Delphi là một thành phố ở Hy Lạp, nơi tọa lạc đền thờ tiên tri của thần Apollo, đền thờ nổi tiếng nhất thời cổ đại.
[581] Kinh thánh tiếng Anh của chúng ta. Bản dịch được thực hiện dưới triều đại vua James I bởi bốn mươi bảy học giả thần học là một tượng đài về văn phong tiếng Anh cao quý.
[582] Sách cầu nguyện (Liturgy). Một hình thức phụng vụ được định sẵn sử dụng trong nhà thờ Cơ đốc giáo—ở đây, cụ thể là nghi lễ của giáo hội Giám nhiệm. Mẹ của Emerson từng lớn lên trong giáo hội đó, và mặc dù bà tham dự nhà thờ của chồng mình, bà vẫn luôn yêu mến và đọc cuốn sách cầu nguyện theo nghi thức Giám nhiệm của mình.
[583] Grotius. Hugo Grotius là một nhà luật học, chính khách, nhà thần học kiêm nhà thơ người Hà Lan thế kỷ XVII.
[584] Các nghi thức của giáo sĩ Do Thái (Rabbinical forms). Những hình thức được tuân thủ bởi các giáo sĩ Do Thái, những học giả hoặc nhà giảng giải luật pháp.
[585] Luật chung (Common law). Theo nghĩa chung, hệ thống pháp luật bắt nguồn từ nước Anh, được sử dụng phổ biến trong số những cộng đồng nói tiếng Anh.
[327]
[586] Kinh Vệ-đà (Vedas). Những thư tịch thiêng liêng của đạo Bà-la-môn.
[587] Ngụ ngôn Aesop. Những câu chuyện ngụ ngôn được gán cho Aesop, một nô lệ người Hy Lạp sống vào thế kỷ thứ VI trước Công nguyên.
[588] Pilpay, hoặc Bidpai. Hiền triết Ấn Độ được cho là tác giả của một số câu chuyện ngụ ngôn. Qua một bản dịch tiếng Arab, chúng đã lan sang các ngôn ngữ châu Âu và được sử dụng bởi La Fontaine, nhà ngụ ngôn học người Pháp.
[589] Nghìn lẻ một đêm (Arabian Nights). Tác phẩm Giải trí Nghìn lẻ một đêm là một tuyển tập các câu chuyện phương Đông, có cốt truyện và tên gọi từ thời cổ đại.
[590] Cid. Sử thi về Cid, câu chuyện về người anh hùng dân tộc Tây Ban Nha được nhắc đến trong chú thích về Chủ nghĩa Anh hùng 139:5, được viết vào khoảng thế kỷ XIII bởi một tác giả vô danh; nó đã cung cấp phần lớn chất liệu cho hai biên niên sử Tây Ban Nha cũng như các vở bi kịch Tây Ban Nha và Pháp được viết sau đó về cùng một chủ đề.
[591] Sử thi Iliad. Tác phẩm trong đó nhà thơ Hy Lạp Homer miêu tả cuộc vây hãm và sự sụp đổ của thành Troy. Emerson ở đây bày tỏ quan điểm được nhiều học giả chấp nhận rằng đó là công trình không phải của một cá nhân, mà là của nhiều người.
[592] Robin Hood. Những bản ballad về Robin Hood, một kẻ ngoài vòng pháp luật người Anh và là người anh hùng bình dân của thế kỷ XII.
[593] Thơ ca dân gian xứ Scotland (Scottish Minstrelsy). Tác phẩm Thơ ca biên giới Scotland, một tuyển tập các bài thơ nguyên bản và sưu tầm, do Sir Walter Scott xuất bản năm 1802.
[594] Hội Shakespeare. Hội Shakespeare, được thành lập năm 1841, đã giải thể vào năm 1853. Đến năm 1874, Hội Shakespeare Mới được thành lập.
[595] Kịch Thần bí (Mysteries). Xem phần "Kyd, Marlowe, v.v." 531.
[596] Ferrex và Porrex, hoặc Gorboduc. Vở bi kịch chính thống đầu tiên của tiếng Anh, do Thomas Norton và Thomas Sackville sáng tác, được in năm 1565.
[597] Kim khâu của Gammer Gurton (Gammer Gurton's Needle). Một trong những vở kịch hài đầu tiên của tiếng Anh, do Giám mục Still viết và in năm 1575.
[598] Việc cậu thiếu niên Shakespeare có trộm bắn hươu hay không, v.v. Để có được bản tường thuật đầy đủ hơn về các sự kiện trong cuộc đời Shakespeare, trong đó một số truyền thuyết và sự thật đã được đề cập ở đây, hãy tham khảo một cuốn tiểu sử hay về nhà thơ.
[599] Nữ hoàng Elizabeth. Dưới triều đại của bà từ năm 1558 đến năm 1603, kịch nghệ Anh đã trỗi dậy và đạt đến đỉnh cao, đồng thời sản sinh ra một nền văn học văn xuôi chẳng những không thua kém thơ ca là bao.
[600] Vua James. Vua James VI của Scotland và I của Anh, người có họ hàng và là người kế vị của Nữ hoàng Elizabeth; ông trị vì nước Anh từ năm 1603 đến năm 1625.
[328]
[601] Dòng họ Essex. Walter Devereux là một quý ông người Anh dũng cảm được Nữ hoàng Elizabeth phong làm Bá tước xứ Essex vào năm 1572. Con trai ông, Robert, Bá tước xứ Essex thứ hai, là một sủng thần của Nữ hoàng Elizabeth.
[602] Leicester. Bá tước xứ Leicester, nhân vật nổi tiếng thời Shakespeare, chính là Robert Dudley, một nhà quý tộc, chính khách kiêm tướng quân người Anh, đồng thời là sủng thần của Nữ hoàng Elizabeth.
[603] Dòng họ Burleigh hoặc Burghleys: William Cecil, nam tước xứ Burghley, là một chính khách người Anh giữ trọng trách thủ tướng chính của Nữ hoàng Elizabeth suốt bốn mươi năm.
[604] Dòng họ Buckingham. George Villiers, công tước xứ Buckingham đầu tiên, là một nhà quý tộc kiêm chính khách người Anh, một sủng thần của vua James I và Charles I.
[605] Triều đại Tudor. Triều đại quân chủ Anh có dòng dõi huyết thống nam hệ bắt nguồn từ Owen Tudor. Triều đại này bắt đầu với Henry VII và kết thúc với Elizabeth.
[606] Bacon. Hãy tham khảo các tài liệu về văn học và lịch sử Anh để biết thông tin về vị chính khách kiêm học giả vĩ đại Francis Bacon, người được mệnh danh là "kẻ khôn ngoan nhất, sáng láng nhất và cũng đê tiện nhất nhân loại."
[607] Ben Jonson, v.v. Trong tác phẩm Khúc gỗ mục hay Những khám phá (Timber or Discoveries), Ben Jonson, một nhà viết kịch cổ điển nổi tiếng cùng thời với Shakespeare, đã viết: "Tôi yêu mến con người ấy và tôn kính ký ức về ông, dẫu có suýt đi quá giới hạn thờ phụng đi chăng nữa, cũng ngang ngửa bất kỳ ai. Quả thực, ông là một người chân chất, có bản tính cởi mở và phóng khoáng; sở hữu trí tưởng tượng xuất chúng, những tư tưởng cao cả và ngôn từ nhã nhặn; ở đó, câu văn tuôn chảy với sự trôi chảy dường như đôi khi người ta phải chặn lại.... Tài trí của ông hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát; giá như nguyên tắc quản lý nó cũng được như vậy thì hay biết mấy. Không ít lần ông sa vào những thứ chẳng thể tránh khỏi tiếng cười chê.... Nhưng ông đã chuộc lại những lầm lỗi ấy bằng chính các đức tính của mình. Ở con người ông, luôn có nhiều phẩm chất đáng tán dương hơn là đáng tha thứ."
[608] Ngài Henry Wotton. Một nhà ngoại giao kiêm học giả người Anh có phông văn hóa uyên bác.
[609] Những nhân vật sau đây, v.v. Những người được liệt kê đều là các nhân vật có tên tuổi của thế kỷ XVII. Sir Philip Sidney, Bá tước xứ Essex, Lãnh chúa Bacon, Sir Walter Raleigh, John Milton, Sir Henry Vane, Isaac Walton, Tiến sĩ John Donne, Abraham Cowley, Charles Cotton, John Pym và John Hales đều là những người Anh, là học giả, chính khách và tác giả. Theodore Beza là một nhà thần học người Pháp; Isaac Casaubon là một học giả người Pháp gốc Thụy Sĩ; Roberto Bellarmine là một hồng y người Ý; Johann Kepler là một nhà thiên văn học người Đức; Francis Vieta là một nhà toán học người Pháp; [329] Albericus Gentilis là một nhà luật học người Ý; Paul Sarpi là một sử gia người Ý; Arminius là một nhà thần học người Hà Lan.
[610] Nhiều người khác mà chắc chắn rằng, v.v. Emerson ở đây liệt kê một số tác giả nổi tiếng người Anh cùng thời, không được nhắc đến trong danh sách trước đó.
[611] Pericles. Xem chú thích về Chủ nghĩa Anh hùng, 352.
[612] Lessing. Gotthold Ephraim Lessing, một nhà phê bình kiêm nhà thơ người Đức thế kỷ XVIII.
[613] Wieland. Christopher Martin Wieland là một nhà văn người Đức cùng thời với Lessing, người đã dịch các vở kịch của Shakespeare sang tiếng Đức dưới hình thức văn xuôi.
[614] Schlegel. August Wilhelm von Schlegel, một nhà phê bình kiêm nhà thơ người Đức, vào khoảng đầu thế kỷ XIX đã dịch một số vở kịch của Shakespeare sang tiếng Đức cổ điển.
[615] Hamlet. Nhân vật chính trong vở kịch cùng tên của Shakespeare.
[616] Coleridge. Samuel Taylor Coleridge, một nhà thơ người Anh, tác giả của các bài giảng và ghi chú phê bình về Shakespeare.
[617] Goethe. (Xem chú thích 85.)
[618] Nhà hát Blackfriar's. Một nhà hát nổi tiếng ở London nơi hầu hết các vở kịch lớn của thời kỳ Elizabeth từng được trình diễn.
[619] Stratford. Stratford-on-Avon, một thị trấn nhỏ ở Warwickshire, nước Anh, nơi Shakespeare sinh ra và trải qua những năm tháng cuối đời.
[620] Macbeth. Một trong những vở bi kịch vĩ đại nhất của Shakespeare, được viết vào khoảng năm 1606.
[621] Malone, Warburton, Dyce và Collier. Các học giả người Anh thế kỷ XVIII và XIX từng biên tập các tác phẩm của Shakespeare.
[622] Covent Garden, Drury Lane, the Park và Tremont: Những nhà hát hàng đầu ở London trong thế kỷ XVIII và XIX.
[623] Betterton, Garrick, Kemble, Kean và Macready, những diễn viên người Anh nổi tiếng chuyên thủ các vai diễn trong kịch Shakespeare.
[624] Nhân vật Hamlet của một nghệ sĩ nổi tiếng, v.v. Macready. Emerson từng nói với một người bạn: "Tôi thấy anh là một trong những người may mắn có khả năng bị cuốn đi bởi một diễn viên kịch Shakespeare. Giờ đây, mỗi khi đến nhà hát để xem trình diễn một vở kịch của ông, kẻ bị cuốn đi chính là tôi—bởi nhà thơ."
[625] Điềm này nghĩa là gì thế, v.v. Hamlet, I. 4.
[626] Giấc mộng đêm hè (Midsummer Night's Dream). Một trong những vở kịch của Shakespeare.
[330]
[627] Khu rừng Arden. Nơi diễn ra bối cảnh vở kịch Như ý muốn (As You Like It) của Shakespeare.
[628] Bầu không khí trong lành của Lâu đài Scone. Đó là bầu không khí của Inverness, chứ không phải của Scone, nơi "bầu không khí thật nhẹ nhàng và ngọt ngào tiến đến hòa hợp cùng các giác quan thanh tao của chúng ta."—Macbeth, i. 6.
[629] Biệt thự của Portia. Xem cảnh trăng thanh gió mát trong Người lái buôn thành Venice, v. 1.
[630] Những hang động rộng lớn ấy, v.v. Xem Othello, I. 3. "Antres" là một từ cổ, có nghĩa là hang động, hầm ngầm.
[631] Kiến trúc Cyclopean. Trong thần thoại Hy Lạp, tộc Cyclops là một giống loài người khổng lồ. Thuật ngữ 'Cyclopean' được áp dụng ở đây cho kiến trúc Ai Cập và Ấn Độ, bởi quy mô hùng vĩ của các công trình cũng như kích thước khổng lồ của những khối đá được sử dụng, tựa hồ phải cần đến sức mạnh của những người khổng lồ mới có thể hoàn thành những công trình như vậy.
[632] Điêu khắc Phidian. Phidias là một nhà điêu khắc nổi tiếng người Hy Lạp sống trong thời đại của Pericles và đã làm rạng rỡ thành Athens bằng các tác phẩm của mình.
[633] Các ngôi thánh đường Gothic. Những nhà thờ lớn được xây dựng theo lối kiến trúc Gothic, hay kiến trúc vòm nhọn, thịnh hành trong thời Trung cổ; phong cách này không có sự đóng góp nào từ người Goth, và thuật ngữ này ban đầu vốn mang hàm ý chê bai, theo nghĩa "dã man."
[634] Nghệ thuật hội họa Ý. Ở Ý trong suốt thế kỷ XV và XVI, nghệ thuật tạo hình đã đạt đến đỉnh cao sự hoàn mỹ mà chưa từng có thời kỳ hay quốc gia nào sánh kịp.
[635] Những khúc ballad của Tây Ban Nha và Scotland. Những bài ballad cổ của các quốc gia này nổi tiếng bởi vẻ đẹp và tinh thần phơi phới.
[636] Kiềng ba chân (Tripod). Hãy định nghĩa từ này, và giải thích sự phù hợp của nó trong ngữ cảnh này.
[637] Aubrey. John Aubrey, một nhà khảo cổ học người Anh thế kỷ XVII.
[638] Rowe. Nicholas Rowe, một tác giả người Anh thế kỷ XVII, người từng viết một cuốn tiểu sử về Shakespeare.
[639] Timon. Xem chú thích về Quà tặng, 466.
[640] Warwick. Một chính khách kiêm danh tướng người Anh thế kỷ XV, được mệnh danh là "Kẻ tạo ra các vị Vua." Ông xuất hiện trong các vở kịch Henry IV, V và VI của Shakespeare.
[641] Antonio. Thương gia người Venice trong vở kịch Người lái buôn thành Venice của Shakespeare.
[642] Talma. François Joseph Talma là một diễn viên bi kịch người Pháp từng được Napoléon sủng ái.
[643] Một nhân tính hiện diện khắp muôn nơi, v.v. Xem những gì Carlyle bàn luận về chủ đề này trong tác phẩm Nhà anh hùng với tư cách là Nhà thơ.
[331]
[644] Daguerre. Louis Jacques Daguerre, một họa sĩ người Pháp, một trong những người phát minh ra quy trình chụp ảnh daguerreotype, nhờ đó hình ảnh được lưu giữ trên một tấm kim loại thông qua tác động hóa học của ánh sáng.
[645] Chủ nghĩa Euphuism. Từ này ở đây mang ý nghĩa gần với uyển ngữ (euphemism), một từ hoàn toàn khác biệt. Euphuism là một lối diễn đạt trau chuốt, cách điệu giả tạo, được đặt tên theo nhân vật Euphuism do John Lyly, một bậc thầy về phong cách đó vào thế kỷ XVI, sáng tạo nên.
[646] Epicurus. Một triết gia Hy Lạp sống vào thế kỷ thứ III trước Công nguyên. Ông là người sáng lập ra trường phái triết học Epicurean, chủ trương rằng sự thỏa mãn phải là mục tiêu hàng đầu của con người và niềm vui cao cả nhất chính là sự tự do.
[647] Dante. (Xem chú thích 258.)
[648] Quan quản lý các buổi yến tiệc khải hoàn, v.v. Emerson luôn bày tỏ lòng biết ơn đối với "tinh thần hoan hỉ mà Shakespeare đã rải khắp vũ trụ." Hãy xem những gì Carlyle nói trong tác phẩm Nhà anh hùng với tư cách là Nhà thơ, bàn về sự "vui tươi và tình yêu tiếng cười" của Shakespeare.
[649] Kinh Koran. Kinh thánh của người theo đạo Hồi.
[650] Đêm thứ mười hai (Twelfth Night), v.v. Tên của ba vở kịch tươi vui, rộn ràng hoặc thanh bình do Shakespeare sáng tác.
[651] Phán quyết kiểu Ai Cập. Emerson có lẽ sử dụng từ "Ai Cập" theo nghĩa là "người digan." Ông so sánh những quan điểm đó với những lời phán đoán vận mệnh do người digan đưa ra.
[652] Tasso. Một nhà thơ Ý thế kỷ XVI.
[653] Cervantes. Một nhà thơ kiêm tiểu thuyết gia người Tây Ban Nha thế kỷ XVI, tác giả của Don Quixote.
[654] Người Israel. Những nhà tiên phong Do Thái như Isaiah và Jeremiah.
[655] Người Đức. Chẳng hạn như Luther.
[656] Người Thụy Điển. Chẳng hạn như Swedenborg, triết gia huyền bí thế kỷ XVIII mà Emerson từng viết trong Những con người tiêu biểu.
[657] Hành trình của người hành hương (A pilgrim's progress). Như được miêu tả bởi John Bunyan, nhà văn người Anh, trong tác phẩm nổi tiếng Hành trình của người hành hương.
[658] Những thiên lịch sử bi thảm về sự sa ngã của Adam, v.v. Chủ đề của Thiên đường đã mất (Paradise Lost), sử thi vĩ đại của John Milton.
[659] Với ngày tận thế và chốn luyện ngục, v.v. Như được miêu tả bởi Dante trong tác phẩm Khúc ca thần thánh (Divine Commedia), một sử thi về địa ngục, luyện ngục và thiên đường.
