Hai người bạn đang dùng gần xong bữa tối. Qua khung cửa sổ quán cà phê, họ có thể nhìn thấy đại lộ tấp nập người qua lại. Họ cảm nhận được những luồng gió nhẹ thoảng qua Paris vào các buổi tối mùa hè ấm áp, khiến lòng người rạo rực muốn đi đâu đó dưới những ròm cây, chẳng cần biết đi đâu, và gợi lên những giấc mơ về dòng sông lấp lánh ánh trăng, về những chú đom đóm cùng loài chim sơn ca.

Một trong hai người, Henri Simon, thở dài một tiếng thật sâu và cất lời:

“Chà! Tôi đang già đi rồi. Thật buồn làm sao. Ngày trước, vào những buổi tối thế này, tôi thấy lòng tràn đầy sức sống. Giờ đây, tôi chỉ toàn thấy những tiếc nuối. Đời người thật ngắn ngủi!”

Anh có lẽ đã bốn mươi nhăm tuổi, đầu rất hói và thân hình bắt đầu mập mạp.

Người kia, Pierre Carnier, lớn hơn vài tuổi nhưng gầy gò và hoạt bát, liền đáp lời:

“Này anh bạn, tôi đã già đi mà chẳng hề hay biết chút nào. Tôi vẫn luôn vui vẻ, khỏe mạnh, cường tráng và mọi thứ khác đều ổn. Vì ngắm mình trong gương mỗi ngày, người ta không nhận ra sự tàn phá của tuổi tác; bởi nó diễn ra chậm chạp, đều đặn và thay đổi nét mặt nhẹ nhàng đến mức những biến đổi ấy gần ik như vô hình. Chỉ vì lý do duy nhất này mà chúng ta không chết vì đau khổ sau hai hay ba năm phấn khích. Bởi vì chúng ta không thể thấu hiểu những đổi thay mà thời gian tạo ra. Để nhận thức được chúng, người ta sẽ phải trải qua sáu tháng không nhìn thấy khuôn mặt chính mình — để rồi, ôi chao, đó sẽ là một cú sốc lớn nhường nào!

“Và những người phụ nữ, bạn tôi ơi, tôi thương xót cho những sinh linh tội nghiệp ấy biết bao! Toàn bộ niềm vui, toàn bộ uy quyền, toàn bộ cuộc đời họ đều nằm ở nhan sắc, thứ chỉ kéo dài vỏn vẹn mười năm.

“Như tôi đã nói, tôi già đi mà không hay biết; tôi cứ ngẫm mình vẫn gần như một chàng trai trẻ, khi bản thân đã gần năm mươi tuổi. Không cảm thấy một chút ốm đau bệnh tật nào, tôi đi lại thong thả, hạnh phúc và bình yên.

“Sự thật phũ phàng về sự suy tàn của tôi ập đến theo một cách đơn giản nhưng khủng khiếp, khiến tôi suy sụp suốt gần sáu tháng trời — rồi sau đó tôi cũng phải đành lòng chấp nhận.

“Cũng như mọi đàn ông khác, tôi đã yêu nhiều lần, nhưng sâu đậm nhất là một bóng hồng duy nhất.

“Tôi gặp nàng ở miền biển, tại Etretat, vào khoảng mười hai năm trước, không lâu sau chiến tranh. Chẳng có gì đẹp đẽ hơn bãi biển này vào những giờ tắm buổi sáng. Nó nhỏ nhắn, hình móng ngựa, được bao bọc bởi những vách đá trắng cao ngút, khoét thủng bởi những hang động kỳ lạ gọi là ‘Portes’, một cái vươn dài ra đại dương như chiếc chân của một tên khổng lồ, cái kia thì ngắn và lùn tịt. Phụ nữ tụ tập trên dải cát hẹp giữa khung cảnh đá cao ấy, biến nơi đây thành một khu vườn lộng lẫy những chiếc váy tuyệt mỹ. Nắng đổ xuống bờ biển, xuống những chiếc ô đa sắc màu, xuống làn nước xanh ngơ; và vạn vật đều vui tươi, rạng rỡ, mỉm cười. Bạn ngồi bên mép nước và ngắm nhìn những người đi tắm. Phụ nữ bước xuống, quàng những chiếc áo choàng tắm dài, rồi duyên dáng cởi ra khi chạm tới mép sóng lăn tăn bọt trắng; họ chạy ào xuống nước với những bước chân nhỏ và nhanh, chốc chốc lại dừng lại để tận hưởng một cảm giác rùng mình thú vị vì nước lạnh, kèm theo một tiếng thở dốc ngắn.”

“Rất ít người vượt qua được thử thách của việc tắm biển. Chính tại nơi đó, họ bị phán xét từ mắt cá chân cho đến cổ. Đặc biệt là lúc bước lên khỏi mặt nước, mọi khuyết điểm đều phơi bày, dẫu cho nước là một trợ thủ đắc lực giúp che giấu làn da chùng nhão.

“Lần đầu tiên tôi nhìn thấy người thiếu nữ ấy dưới làn nước, tôi đã say đắm và ngẩn ngơ. Nàng vượt qua bài kiểm tra một cách xuất sắc. Có những khuôn mặt mà nét quyến rũ thu hút bạn ngay từ cái nhìn đầu tiên và làm bạn mê mẩn tức thì. Bạn có cảm giác như đã tìm thấy người phụ nữ mà mình sinh ra để yêu thương. Tôi đã trải qua cảm giác và cú sốc ấy.

“Tôi được giới thiệu làm quen, và chẳng mấy chốc đã xiêu lòng hơn bất cứ lần nào trước đó. Trái tim tôi khao khát nàng. Thật là một điều vừa khủng khiếp lại vừa ngọt ngào khi bị một thiếu nữ thống trị như vậy. Đó gần như là sự tra tấn, nhưng lại mang lại niềm vui vô hạn. Ánh mắt nàng, nụ cười nàng, mái tóc bay trong gió, những đường nét trên khuôn mặt nàng, cử động nhỏ nhất của các cơ mặt, đều làm tôi mê đắm, rối bời, ngất ngây. Nàng đã chiếm đoạt lấy tôi, thể xác lẫn tâm hồn, qua từng cử chỉ, tác phong, thậm chí qua cả trang phục của nàng — những bộ đồ dường như mang một vẻ quyến rũ kỳ lạ ngay khi được nàng khoác lên người. Tôi thấy mềm lòng khi nhìn thấy chiếc khăn voan của nàng vắt trên một món đồ nội thất, hay đôi găng tay vứt hờ trên ghế. Những chiếc váy của nàng đối với tôi là vô tiền khoáng hậu. Chẳng ai có những chiếc mũ đẹp như nàng.

“Nàng đã có gia đình, nhưng chồng nàng chỉ đến vào ngày Thứ Bảy và rời đi vào Thứ Hai. Dù sao thì tôi cũng chẳng bận tâm đến hắn. Tôi không ghen tuông gì với hắn cả, chẳng hiểu vì sao; chưa từng có một sinh mệnh nào lại tỏ ra kém quan trọng trong cuộc đời tôi, hay thu hút sự chú ý của tôi ít hơn người đàn ông này.

“Nhưng nàng thì sao! Tôi yêu nàng biết bao! Nàng thật xinh đẹp, duyên dáng và trẻ trung làm sao! Nàng chính là tuổi trẻ, là sự thanh lịch, là hiện thân của sự tươi mát! Chưa bao giờ tôi cảm nhận sâu sắc đến thế về việc phụ nữ là một sinh linh xinh xắn, cao quý, mỏng manh, đáng yêu và duyên dáng nhường nào. Chưa bao giờ tôi trân trọng đến thế vẻ đẹp dụ hoặc ẩn chứa trong đường cong của gò má, cái chuyển động của đôi môi, sắc hồng của vành tai, hay hình dáng của cái cơ quan ngớ ngẩn mang tên chiếc mũi.

“Chuyện này kéo dài ba tháng; rồi tôi lên đường đi Mỹ với nỗi buồn ngập tràn. Nhưng ký ức về nàng vẫn ở lại trong tôi, dai dẳng, huy hoàng. Từ chốn xa xôi, tôi vẫn thuộc về nàng trọn vẹn như khi nàng ở bên cạnh tôi. Năm tháng trôi qua, và tôi không hề quên nàng. Hình ảnh quyến rũ của nàng vẫn luôn hiện hữu trước mắt và trong trái tim tôi. Và tình yêu của tôi vẫn dành trọn cho nàng, giờ đây đã hóa thành một nỗi niềm dịu dàng êm đềm, tựa như ký ức thân thương về điều đẹp đẽ nhất và mê hoặc nhất mà tôi từng gặp trong đời.

“Mười hai năm chẳng là gì trong một đời người! Người ta không cảm nhận được chúng trôi đi. Năm tháng nối tiếp nhau nhẹ nhàng và nhanh chóng, chậm chạp mà cũng thật gấp gáp, mỗi năm đều dài đằng đẵng nhưng lại qua đi quá đỗi nhanh chóng! Chúng chất chồng lên nhau nhanh đến thế, để lại quá ít dấu vết phía sau, biến mất triệt để đến mức khi người ta quay đầu nhìn lại những năm tháng đã qua, chẳng thấy gì ngoài hư vô mà vẫn không hiểu vì sao mình lại già đi nhanh đến vậy. Quả thực, đối với tôi, hình như chỉ mới vài tháng ngắn ngủi tách biệt tôi khỏi mùa hè tuyệt diệu trên những bãi cát ở Etretat.

“Mùa xuân năm ngoái, tôi đi ăn tối với vài người bạn ở Maisons-Laffitte.

“Ngay lúc đoàn tàu chuẩn bị lăn bánh, một quý bà to béo, được tháp tùng bởi bốn cô con gái nhỏ, bước lên toa của tôi. Tôi hầu như chẳng thèm liếc nhìn người mẹ gà mái ấy, người to ơi là to, tròn ủng, với khuôn mặt tròn vo như mặt trăng được viền quanh bởi chiếc mũ khổng lồ rợp bóng ruy-băng.

“Bà ta đang thở hồng hộc, hụt hơi vì bị buộc phải đi bộ nhanh. Mấy đứa trẻ bắt đầu ríu rít trò chuyện. Tôi giở tờ báo ra và bắt đầu đọc.

“Chúng tôi vừa qua khỏi Asnieres, thì người phụ nữ ngồi cạnh bỗng quay sang tôi và nói:

‘Xin lỗi ông, nhưng có phải ông là ông Garnier không?’

‘Vâng, thưa bà.’

“Bà liền bật cười, tiếng cười hài lòng của một người phụ nữ tốt bụng; nhưng đồng thời lại mang nét đượm buồn.

‘Ông có vẻ không nhận ra tôi nhỉ.’

“Tôi ngập ngừng. Tôi có cảm giác như đã gặp khuôn mặt ấy ở đâu đó rồi; nhưng ở đâu? vào lúc nào? Tôi đáp:

‘Vâng — và không. Quả thực tôi có biết bà, nhưng tôi lại không tài nào nhớ nổi tên bà.’

“Bà đỏ mặt một chút:

‘Madame Julie Lefevre.’

“Chưa bao giờ tôi phải chịu một cú sốc lớn đến thế. Chỉ trong tích tắc, tôi có cảm giác như mọi thứ đã chấm hết đối với mình! Tôi cảm thấy chiếc băng che mắt đã bị xé toạc và tôi sắp sửa phải đối mặt với một khám phá kinh hoàng và đau xé tâm can.

“Hóa ra đó chính là nàng! Người phụ nữ to béo, tầm thường ấy, chính là nàng! Nàng đã trở thành mẹ của bốn đứa con gái này kể từ lần cuối cùng chúng tôi gặp nhau. Và những sinh linh bé nhỏ ấy khiến tôi ngạc nhiên chẳng kém gì mẹ chúng. Chúng là một phần của nàng; chúng đã là những thiếu nữ, và đã có chỗ đứng trong cuộc đời. Trong khi nàng thì chẳng còn là gì nữa, nàng — kỳ quan của sự duyên dáng thanh tao và kiều diễm. Tôi cứ ngỡ mình chỉ vừa mới gặp nàng ngày hôm qua, và đây là cách tôi gặp lại nàng sao? Chuyện đó có thể xảy ra ư? Một nỗi đau đớn nhói buốt thắt chặt lấy trái tim tôi; cùng với sự chống cự lại chính tự nhiên, một niềm phẫn nộ vô lý trước hành động tàn phá tàn nhẫn và tai ác này.

“Tôi nhìn bà, ngẩn ngơ đến thần người. Rồi tôi cầm lấy bàn tay bà trong tay mình, và nước mắt trào ra khóe mi. Tôi khóc thương cho tuổi xuân đã mất của nàng. Bởi vì tôi hoàn toàn không thể nhận ra người phụ nữ đẫy đà này.

“Bà ấy cũng vô cùng xúc động, và lắp bắp nói:

“Tôi nhìn đứa trẻ. Và tôi nhận ra phảng phất trong nó đôi chút nét duyên xưa của người mẹ, nhưng vẫn còn là một nét gì đó chưa nên hình vóc, một lời hứa hẹn cho tương lai. Và cuộc đời bỗng hiện lên trước mắt tôi nhanh tựa một chuyến tàu vụt qua.

“Chúng tôi đã đến Maisons-Laffitte. Tôi cúi hôn tay người bạn cũ. Tôi chẳng tài nào thốt lên được lời nào ngoài những câu khách sáo tầm thường nhất. Tôi quá bàng hoàng để có thể trò chuyện.

“Đêm đến, khi chỉ có một mình trong căn nhà vắng, tôi đứng trước gương rất lâu, thật lâu. Và cuối cùng tôi cũng nhớ lại được hình ảnh của chính mình ngày trước, cuối cùng cũng hình dung được trong tâm trí bộ râu mép màu nâu, mái tóc đen cùng vẻ mặt đầy sức trẻ của bản thân. Giờ đây, tôi đã già. Tạm biệt nhé!”