Ngày 3 tháng Mười.—Hôm nay có một chuyện kỳ lạ xảy ra. Tôi dậy khá muộn, và khi Mawra mang đôi giày sạch vào cho tôi, tôi hỏi con bé bây giờ là mấy giờ rồi. Nghe nói đã qua mười giờ lâu rồi, tôi vội vã mặc quần áo nhanh nhất có thể.

Thú thật, hôm nay tôi chẳng muốn đến văn phòng chút nào, bởi tôi thừa biết vị trưởng phòng của chúng tôi trông sẽ cau có như giấm mẻ. Dạo gần đây, ông ta hay nói với tôi thế này: “Này anh bạn; đầu óc anh có vấn đề gì rồi đấy. Anh cứ hay chạy long nhong như bị tà nhập. Rồi anh làm mấy bản tóm tắt tài liệu rối rắm đến mức quỷ sứ cũng chẳng tài nào hiểu nổi; anh viết tiêu đề mà chẳng thèm viết hoa chữ cái đầu, lại chẳng thêòng thêm ngày tháng hay số công văn.” Cái đồ chân dài khốn kiếp! Chắc chắn hắn ghen tị với tôi, vì tôi được ngồi trong phòng làm việc của giám đốc và gọt bút chì cho Ngài Đương Kim Tổng Trưởng. Tóm lại, tôi đã chẳng đến văn phòng nếu không vì hy vọng gặp được tay kế toán, và biết đâu có thể nặn ra chút tiền ứng trước từ cái lão keo kiệt này.

Một kẻ khủng khiếp làm sao, tay kế toán này! Còn chuyện hắn chịu ứng trước lương cho ai đó dăm ba bận—có khi đợi trời sập xuống còn dễ hơn. Bạn có thể van xin lạy lục hắn, và lâm vào cảnh khốn cùng đến nơi—cái con quỷ xám xịt này cũng chẳng thèm nhúc nhích dù chỉ nửa bước. Thế nhưng, ai cũng biết là ngay cả bà đầu bếp ở nhà hắn còn dám tát vào mặt hắn đấy thôi.

Tôi thực sự không hiểu làm việc ở phòng ban chúng tôi thì có ích lợi gì. Chẳng có bổng lộc gì sất. Ở các phòng thuế vụ và tư pháp thì hoàn toàn khác hẳn. Ở đó, một gã thô kệch nào đó ngồi trong một góc và cứ viết mãi viết mãi; hắn mặc chiếc áo rách rưới và mang cái mặt tiền xấu xí đến mức ai cũng muốn nhổ nước bọt vào cả hai thứ đó. Thế nhưng bạn phải thấy cái biệt thự lộng lẫy mà hắn đã thuê mới kinh chứ. Hắn đời nào thèm hạ mình nhận một chiếc cốc sứ mạ vàng làm quà biếu. “Anh cứ mang cái đó mà tặng bác sĩ gia đình của anh ấy,” hắn sẽ nói thế. Chẳng có thứ gì kém hơn một cặp ngựa tía, một cỗ xe đẹp, hoặc chiếc áo khoác lông hải ly trị giá ba trăm rúp là xứng đáng với hắn cả. Thế mà hắn trông có vẻ điềm đạm và trầm lặng làm sao, lại còn ân cần hỏi: “Làm ơn cho tôi mượn con dao dọc giấy; tôi muốn gọt lại cái bút.” Tuy vậy, hắn lại thừa sức hành hạ một người đâm đơn kiện cho đến khi trên người họ chẳng còn lấy nổi một mảnh vải lành lặn.

Phải thừa nhận rằng ở văn phòng chúng tôi, mọi thứ đều được tiến hành theo một cung cách đàng hoàng và lịch sự; ở đó sạch sẽ và tao nhã hơn bất cứ văn phòng chính phủ nào mà người ta có thể tìm thấy. Những chiếc bàn đều bằng gỗ gụ, và ai nấy đều được gọi là “ngài”. Và quả thực, nếu không vì sự phép tắc quan liêu này, hẳn tôi đã nộp đơn từ chức từ lâu lắm rồi.

Tôi mặc chiếc áo choàng cũ và cầm theo ô, vì trời đang lấm tấm mưa. Trên đường chẳng bóng người qua lại ngoại trừ vài người phụ nữ kéo váy trùm lên đầu. Lác đác vài phu xe ngựa hoặc chủ tiệm đang giương ô. Giới thượng lưu thì họa hoằn lắm mới thấy một viên chức đi qua. Tôi thấy một người ở ngã tư đường và thầm nghĩ: “À! Anh bạn ạ, anh đâu có đi làm văn phòng, mà là đang bám theo tiểu thư đi trước mặt đấy chứ. Anh y chang mấy gã sĩ quan cứ thấy váy đàn bà là chạy theo sằng sọc.”

Khi tôi đang miên man theo dòng suy nghĩ như vậy, tôi thấy một cỗ xe dừng trước một cửa hiệu ngay lúc tôi đi ngang qua. Tôi nhận ra ngay lập tức; đó là xe của giám đốc chúng tôi. “Lão ta chẳng có việc gì làm trong tiệm cả,” tôi tự nhủ; “chắc chắn là con gái lão rồi.”

Tôi nép sát vào tường. Một tên hầu mở cửa xe, và đúng như tôi đoán, cô lướt ra ngoài như một chú chim. Trông cô thật kiêu hãnh làm sao khi liếc sang phải rồi sang trái; cách cô nhíu mày lại và phóng những tia chớp từ đôi mắt—lạy Chúa tôi! Tôi tiêu đời rồi, tiêu đời hoàn toàn rồi!

Nhưng sao cô lại phải ra ngoài trong cái thời tiết gớm ghiếc thế này cơ chứ? Thế mà người ta cứ bảo phụ nữ phát cuồng vì xiêm y!

Cô không nhận ra tôi. Tôi đã trùm kín người bằng chiếc áo choàng của mình hết mức có thể. Nó vừa dơ bẩn lại vừa lỗi mốt, và tôi chẳng thích bị cô nhìn thấy khi đang mặc nó chút nào. Bây giờ người ta mặc áo choàng có cổ dài, nhưng áo của tôi chỉ có hai lớp cổ ngắn, và chất vải thì kém chất lượng.

Chú chó nhỏ của cô không vào được trong tiệm và đứng lại ở ngoài. Tôi biết con chó này; tên nó là “Meggy”.

Trước khi tôi đứng đó được một phút, tôi nghe có tiếng gọi: “Chào Meggy nhé!”

Quái quỷ nào thế nhỉ? Tôi ngoảnh lại và thấy hai người phụ nữ đang vội vã rảo bước dưới một chiếc ô—một người già, người kia còn khá trẻ. Họ vừa đi qua tôi thì tôi lại nghe thấy chính cái giọng đó vang lên: “Xấu hổ chưa, Meggy!”

Cái gì thế nhỉ? Tôi thấy Meggy đang hít hà một con chó chạy theo sau hai người phụ nữ. Quỷ thần ơi! Tôi tự nhủ: “Mình có say đâu nhỉ? Chuyện đó hiếm khi xảy ra lắm.”

“Không, Fidel, cậu lầm rồi,” tôi nghe Meggy nói rành mạch hoàn toàn. “Tớ đã—gâu—gâu!—tớ đã—gâu! gâu! gâu!—rất ốm.”

Thật là một con chó phi thường! Thú thật, tôi vô cùng kinh ngạc khi nghe nó nói tiếng người. Nhưng khi ngẫm kỹ lại vấn đề, tôi hết ngạc nhiên. Trên thực tế, những chuyện thế này đã từng xảy ra trên thế giới rồi. Người ta kể rằng ở Anh có một con cá ngoi đầu lên khỏi mặt nước và thốt ra vài từ bằng một thứ ngôn ngữ kỳ lạ đến mức các bậc học giả đã phải vò đầu bứt tai suy ngẫm suốt ba năm trời mà vẫn chưa tài nào giải mã nổi. Tôi cũng đọc trên báo về hai con bò bước vào một cửa hàng và đòi mua một cân trà.

Trong khi đó, những điều Meggy nói tiếp theo lại càng khiến tôi thấy kỳ lạ hơn. Nó bổ sung rằng: “Lúc trước tớ có viết thư cho cậu đấy, Fidel; có lẽ Polkan đã không mang thư tới cho cậu.”

Bây giờ tôi sẵn sàng chịu mất toi lương cả tháng nếu trước đó tôi từng nghe chuyện chó viết thư bao giờ. Điều này quả thực đã làm tôi kinh ngạc. Từ một dạo gần đây, tôi cứ nghe và thấy những thứ mà chẳng một con người nào khác từng nghe và thấy.

“Mình sẽ,” tôi nghĩ, “bám theo con chó đó để tìm cho ra ngọn ngành sự việc.” Theo đó, tôi mở ô và đi theo hai người phụ nữ. Họ đi xuống phố Bean, rẽ qua phố Citizen và phố Carpenter, và cuối cùng dừng lại trên cầu Cuckoo trước một ngôi nhà lớn. Tôi biết ngôi nhà này; đó là nhà của Sverkoff. Thật là một con quái vật! Những hạng người nào sống ở đó thế chứ! Biết bao nhiêu đầu bếp, bao nhiêu gã tiếp thị! Lại còn có cả những đồng nghiệp của tôi ở đó nữa, nhồi nhét chồng chất lên nhau như cá trích. Và tôi có một người quen ở đó, một tay thổi kèn cornet cừ khôi.

Hai người phụ nữ leo lên tầng năm. “Rất tốt,” tôi nghĩ; “mình sẽ ghi lại số nhà, để làm rõ ngọn ngành ngay khi có cơ hội.”

Ngày 4 tháng Mười.—Hôm nay là thứ Tư, và tôi vẫn đến văn phòng như mọi khi. Cố tình đến sớm, tôi ngồi xuống và gọt sạch toàn bộ chỗ bút chì.

Vị giám đốc của chúng tôi chắc hẳn phải là một người rất thông minh. Căn phòng ngập tràn tủ sách. Tôi đọc tựa đề của vài cuốn sách; chúng rất uyên thâm, vượt quá tầm hiểu biết của những kẻ thuộc tầng lớp như tôi, và toàn bằng tiếng Pháp với tiếng Đức. Tôi nhìn vào khuôn mặt ông; kìa! biết bao sự uy nghiêm ngự trị trong ánh mắt ấy. Tôi chưa từng nghe một thừa thãi nào thoát ra từ miệng ông, ngoại trừ việc khi trao tài liệu, ông thường hỏi: “Thời tiết thế nào nhỉ?”

Không, ông ấy không phải là người thuộc tầng lớp chúng tôi; ông là một chính khách thực thụ. Tôi đã sớm nhận ra mình là một kẻ được ông đặc biệt sủng ái. Nếu bây giờ con gái ông cũng thế—chà! thật là ngớ ngẩn—thôi không nói về chuyện đó nữa!

Tôi đã đọc tờ Con Ong Miền Bắc. Người Pháp mới ngốc nghếch làm sao! Có trời mới biết! Tôi rất muốn tẩn cho chúng một trận nên thân. Tôi cũng đọc được một bài miêu tả rất hay về buổi vũ hội do một điền chủ ở Kursk tổ chức. Giới điền chủ ở Kursk viết văn rất có phong cách.

Rồi tôi nhận ra lúc đó đã là mười hai giờ rưỡi, và vị giám đốc vẫn chưa rời phòng ngủ. Nhưng vào khoảng một giờ rưỡi thì có chuyện xảy ra mà không ngòi bút nào tả nổi.

Cánh cửa mở ra. Tôi cứ tưởng là giám đốc; tôi vùng dậy khỏi ghế cầm theo đống tài liệu, và—rồi—chính cô ấy—bước vào phòng. Hỡi các vị thánh thần! Cô ăn mặc đẹp làm sao. Xiêm y của cô còn trắng hơn cả bộ lông thiên nga—ồ thật lộng lẫy! Quả là một vầng thái dương, một vầng thái dương bằng xương bằng thịt!

Cô chào tôi và hỏi: “Cha tôi đã đến chưa?”

Chà! Giọng nói mới ngọt ngào làm sao. Chim hoàng yến! Đích thực là một chú chim hoàng yến!

“Thưa Ngài,” tôi định thốt lên, “xin đừng hành quyết tôi, nhưng nếu bắt buộc phải thế, thì xin hãy kết liễu tôi bằng chính bàn tay thiên thần của người.” Nhưng, Chúa mới hiểu vì sao, tôi không sao thốt nên lời, nên tôi chỉ đành nói: “Không, ngài ấy chưa tới.”

Cô liếc nhìn tôi, nhìn đống sách, rồi đánh rơi chiếc khăn tay. Lập tức tôi chồm dậy, nhưng lại trượt chân trên cái sàn đánh bóng chết tiệt, và suýt thì gãy mũi. Dù vậy tôi vẫn vớt vát nhặt được chiếc khăn tay. Hỡi các giàn hợp xướng thiên đàng, chiếc khăn tay mới tinh tế làm sao! Vừa mỏng manh lại mềm mại, làm bằng thứ vải lanh mịn màng nhất. Nó vương phảng phất thứ hương thơm quyền quý của một vị tướng quân!

Cô cảm ơn tôi, và mỉm cười dịu dàng đến mức đôi môi ngọt ngào như đường suýt tan chảy. Rồi cô rời khỏi phòng.

Sau khi tôi ngồi đó chừng một tiếng đồng hồ, một tên tiểu đồng bước vào và bảo: “Anh Ivanovitch về đi được rồi; giám đốc đã ra ngoài rồi đấy!”

Tôi không tài nào chịu nổi mấy tên hầu hạ này! Chúng cứ la cà quanh các sảnh đường, và hiếm khi thèm đoái hoài chào hỏi người ta lấy một cái gật đầu. Vâng, đôi khi tệ hơn thế; có lần một trong những tên khốn đó chìa hộp đựng thuốc hèn ra cho tôi mà thậm chí còn chẳng buồn đứng dậy khỏi ghế. “Bộ anh không biết, cái đồ nhà quê kia, rằng tôi là một viên chức thuộc dòng dõi quý tộc hay sao?”

Tuy nhiên, lần này tôi điềm tĩnh cầm lấy mũ và áo khoác; bọn người này dĩ nhiên chẳng bao giờ thèm nghĩ đến chuyện giúp người ta mặc áo. Tôi về nhà, nằm dài trên giường một lúc lâu và viết dăm câu thơ vào sổ tay:

Đã một giờ trôi từ lúc gặp nàng,

Mà tưởng chừng dài đằng đẵng cả năm;

Nếu bản thân này lòng đầy ghê sợ,

Hỡi người thương, sao sống tiếp đây nàng?

Tôi nghĩ mấy câu này là của Pushkin.

Buổi tối, tôi trùm kín áo choàng, vội vã chạy đến nhà giám đốc, và đứng đợi ở đó một hồi lâu xem liệu cô có bước ra và lên xe hay không. Tôi chỉ muốn nhìn thấy cô một lần thôi, nhưng cô không hề xuất hiện.

Ngày 6 tháng Mười một.—Trưởng phòng của chúng tôi phát điên rồi. Khi tôi đến văn phòng hôm nay, hắn gọi tôi vào phòng và bắt đầu tuôn ra những lời này: “Này anh bạn, mấy cái ý tưởng điên rồ gì thế này đã chui vào đầu anh vậy?”

“Sao cơ? Gì chứ? Chẳng có gì hết,” tôi đáp.

“Suy nghĩ cho kỹ vào. Anh đã qua tuổi bốn mươi rồi; đã đến lúc phải ra dáng người lớn đi chứ. Anh tưởng tượng cái quái gì thế? Anh nghĩ tôi không biết hết mấy trò mèo của anh chắc? Anh đang định tán tỉnh con gái giám đốc đấy phỏng? Tự soi gương xem lại mình đi và nhận thức xem anh là cái thá gì nào! Một kẻ vô tích sự, chẳng hơn không kém. Một xu dính túi tôi cũng chẳng thèm bố thí cho anh. Nhìn kỹ vào gương đi. Mang cái mặt tiền kỳ dị như một bức biếm họa thế mà anh lại dám có những suy nghĩ đó á?”

Mặc cho quỷ sứ bắt quái lão đi! Chỉ vì cái mặt lão ta có nét gì đó giống một cái lọ đựng thuốc, vì trên đầu lão mọc một búi tóc xoăn tít và đôi khi lão chải ngược lên, lúc lại chải bẹt xuống theo đủ mọi kiểu kỳ cục, mà lão tưởng mình có quyền làm tất cả mọi thứ. Tôi biết rõ chứ, tôi biết vì sao lão tức giận với tôi. Lão đang ghen tị; có lẽ lão đã nhận ra những dấu hiệu sủng ái mà người ta đã ban ơn cho tôi. Nhưng sao tôi phải bận tâm về lão làm gì? Một lão tham sự! Hắn là cái con thú quan trọng gì cho cam? Hắn đeo dây chuyền vàng với đồng hồ, tự tậu cho mình những đôi giày giá ba mươi rúp; mặc xác quỷ tha ma bắt lão đi! Tôi là con của một người thợ may hay hạng rau dưa vô danh tiểu tốt nào đó chắc? Tôi là một nhà quý tộc! Tôi cũng có thể tự thân lập công danh. Tôi vừa tròn bốn tuổi—độ tuổi mà sự nghiệp thực sự của một người thường bắt đầu. Cứ chờ đấy, anh bạn ạ! Tôi rồi cũng sẽ leo lên đến chức vụ cấp cao; hoặc giả, nếu Chúa phù hộ, thậm chí còn lên đến chức cao hơn nữa. Tôi sẽ tạo ra một cái tên vượt xa cái tên của anh. Anh tưởng ngoài anh ra không còn ai có tài cán gì nữa chắc? Tôi chỉ cần đặt may một chiếc áo khoác thời thượng và thắt cà vạt giống anh thôi là anh sẽ lu mờ hoàn toàn ngay.

Nhưng tôi lại chẳng có tiền—đó mới là điều tồi tệ nhất!

Ngày 8 tháng Mười một.—Tôi đi xem kịch. Vở “Kẻ Khờ Trong Nhà Người Nga” được công diễn. Tôi cười đến rũ rượi. Lại có cả một thể loại hài kịch âm nhạc với những trích dẫn thú vị châm biếm giới luật sư. Ngôn từ rất bỗ bã; tôi lấy làm lạ vì sao kiểm duyệt lại cho qua được. Trong vở kịch xuất hiện những câu thoại buộc tội bọn thương nhân chuyên lừa đảo; con cái chúng thì bị đồn là sống phóng túng và cư xử rất vô lễ đối với giới quý tộc.

Giới phê bình cũng bị chỉ trích; người ta bảo họ chỉ giỏi bới lông tìm vết, khiến các tác giả phải đi cầu xin sự bảo vệ từ công chúng.

Các nhà soạn kịch hiện đại của chúng ta quả thực viết ra những thứ rất thú vị. Tôi rất thích đi xem kịch. Cứ trong túi có một xu là thể nào tôi cũng ghé đến đó. Phần lớn mấy tay đồng nghiệp của tôi đều là những kẻ thô lỗ thất học, chẳng bao giờ bén mảng tới nhà hát trừ khi người ta ném vé miễn phí vào mặt họ.

Có một nữ diễn viên hát hay tuyệt trần. Tôi cũng đã nghĩ đến—nhưng xin im lặng!

Ngày 9 tháng Mười một.—Khoảng tám giờ, tôi đến văn phòng. Viên trưởng phòng giả vờ như không thấy tôi đến. Về phần mình, tôi cũng cư xử như thể hắn không hề tồn tại. Tôi đọc lướt qua và đối chiếu các tài liệu. Khoảng bốn giờ tôi ra về. Tôi đi ngang qua nhà giám đốc, nhưng chẳng thấy bóng người nào. Sau bữa tối, tôi nằm dài trên giường một lúc lâu.

Ngày 11 tháng Mười một.—Hôm nay tôi ngồi trong phòng giám đốc, gọt cho ông hai mươi ba cây bút, và cho Cô ấy—cho Ngài Tổng Trưởng Nữ, con gái ông, thêm bốn cây nữa.

Giám đốc rất thích nhìn thấy nhiều bút chì nằm trên bàn mình. Quả là một bộ óc uyên bác làm sao! Ông liên tục bao trùm mình trong sự im lặng, nhưng tôi nghĩ chẳng có chi tiết vụn vặt nào thoát khỏi tầm mắt ông. Tôi rất muốn biết thông thường ông đang nghĩ gì, điều gì thực sự diễn ra trong bộ não đó; tôi muốn làm quen với toàn bộ lối sống của những quý ông này, và có cái nhìn cận cảnh hơn về những mưu mô xảo quyệt chốn cung đình của họ, cùng mọi hoạt động trong vòng tròn ấy. Tôi đã từng nhiều lần nghĩ đến việc hỏi Ngài Đương Kim Tổng Trưởng về những điều đó; nhưng—quỷ tha ma bắt thế nào—lần nào lưỡi tôi cũng cứng lại và chẳng thể thốt ra được gì ngoài bản báo cáo thời tiết của mình.

Ước gì tôi có thể nhìn trộm vào căn phòng trống mà tôi cứ thấy mở cửa suốt. Và một căn phòng nhỏ thứ hai nằm khuất sau căn phòng trống ấy cũng khơi gợi sự tò mò của tôi. Nó được bài trí lộng lẫy làm sao; biết bao nhiêu gương soi và đồ sứ tinh xảo nằm trong đó! Tôi cũng muốn liếc nhìn vào những chốn tôn nghiêm nơi Nữ Tôn Sư, cô con gái quý, đang cầm quyền trượng. Tôi muốn xem tất cả các lọ nước hoa và hộp phấn được sắp xếp thế nào trong phòng thay đồ của cô, cùng những đóa hoa tỏa ra thứ hương thơm ngây ngất khiến người ta không dám thở mạnh. Cả xiêm y của cô vứt vãi xung quanh, mỏng manh đến mức gọi là quần áo thì quá lời—nhưng xin im lặng!

Hôm nay một nguồn cảm hứng tựa chốn thiên đàng chợt đến với tôi. Tôi nhớ lại cuộc trò chuyện giữa hai con chó mà tôi vô tình nghe được trên đại lộ Nevski. “Rất hay,” tôi nghĩ; “bây giờ thì con đường đã rộng mở trước mắt ta. Ta phải tóm cho được xấp thư từ mà hai con chó ngốc nghếch này đã trao đổi với nhau. Trong đó chắc chắn ta sẽ tìm thấy nhiều điều được sáng tỏ.”

Tôi đã từng có lần gọi Meggy lại gần và bảo nó rằng: “Nghe này, Meggy! Giờ chỉ có đôi ta ở đây; nếu mày thích, tao cũng sẽ đóng cửa lại để không ai thấy chúng ta. Giờ hãy kể cho tao nghe mọi thứ mày biết về cô chủ của mày đi. Tao thề với mày là tao sẽ không nói cho ai biết đâu.”

Nhưng con chó xảo quyệt đó cụp đuôi lại, dựng lông lên, và lủi thủi đi ra cửa một cách lặng lẽ, cứ như thể nó chẳng nghe thấy gì.

Từ lâu tôi đã có quan điểm cho rằng loài chó thông minh hơn con người rất nhiều. Tôi cũng tin rằng chúng biết nói chuyện, và chỉ vì một sự bướng bỉnh nào đó nên chúng mới không làm thế. Chúng là loài động vật cực kỳ cảnh giác, và chẳng có gì thoát khỏi sự quan sát của chúng. Giờ thì, dù có phải trả giá thế nào đi nữa, ngày mai tôi cũng sẽ đến ngôi nhà của Sverkoff để hỏi thăm về Fidel, và nếu may mắn, sẽ vớ được toàn bộ những bức thư mà Meggy đã viết cho con chó đó.

Ngày 12 tháng Mười một.—Hôm nay khoảng hai giờ chiều, tôi lên đường nhằm bằng cách này hay cách khác tìm gặp Fidel và chất vấn nó.

Tôi không tài nào chịu nổi mùi dưa cải muối xộc vào khứu giác từ mọi cửa hàng trên phố Citizen. Dưới mỗi bậc cửa nhà cũng bốc lên một thứ mùi khét lẹt khiến người ta phải bịt mũi và nhanh chóng bước qua. Quá nhiều khói và muội than từ các tiệm thợ thủ công bay lên khiến việc lách qua đó gần như là bất khả thi.

Khi tôi leo lên đến tầng sáu và bấm chuông, một cô gái khá xinh với khuôn mặt tàn nhang bước ra. Tôi nhận ra cô ta là người hầu của bà lão. Cô ta đỏ mặt một chút và hỏi: “Anh muốn gì?”

“Tôi muốn trò chuyện đôi chút với con chó của cô.”

Cô ta là một cô gái đơn thuần, tôi nhận ra ngay lập tức. Con chó chạy ra và sủa vang lừng. Tôi định tóm lấy nó, nhưng con quái vật đáng ghét suýt nữa thì táp được vào mũi tôi bằng hàm răng của nó. Thế nhưng trong một góc phòng, tôi nhìn thấy cái giỏ ngủ của nó. A! Đó chính là thứ tôi cần. Tôi tiến đến, xới tung đám rơm lên, và với sự thỏa mãn tột cùng, tôi rút ra được một bói thư nhỏ gồm những mảnh giấy vụn. Khi con chó nhỏ gớm ghiếc nhìn thấy cảnh này, nó liền cắn vào bắp chân tôi, rồi ngay sau khi nhận ra tôi đã trộm mất thứ gì, nó bắt đầu rên rỉ và làm bộ nịnh nọt; nhưng tôi bảo: “Không đời nào, đồ quái vật nhỏ; chào cưng nhé!” rồi vội vã chuồn thẳng.

Tôi tin là cô gái đó tưởng tôi điên; dù sao thì cô ta cũng hoảng sợ ra mặt.

Khi về đến phòng, tôi muốn bắt tay vào việc ngay và đọc lướt qua những bức thư dưới ánh sáng ban ngày, vì tầm nhìn của tôi không tốt khi thắp nến; nhưng con mụ Mawra khốn kiếp lại giở chứng muốn quét dọn nhà cửa. Mấy mụ đàn bà Phần Lan đầu đất này lúc nào cũng sạch sẽ quá mức cần thiết ở những nơi chẳng ai buồn để ý.

Tôi liền ra ngoài đi dạo một lát và bắt đầu suy ngẫm về những chuyện vừa xảy ra. Cuối cùng thì tôi cũng có thể thấu tỏ mọi sự thật, tư tưởng và động cơ! Những bức thư này sẽ giải thích tất cả. Loài chó quả là những tay thông minh; chúng rành rọt mọi chuyện về chính trị, và tôi chắc chắn sẽ tìm thấy trong những bức thư mọi điều mình muốn, đặc biệt là bản chất của vị giám đốc cùng toàn bộ các mối quan hệ của ông. Và thông qua những bức thư này, tôi sẽ có được thông tin về người mà—nhưng xin im lặng!

Đến chiều tối, tôi về nhà và nằm dài trên giường một lúc lâu.

Ngày 13 tháng Mười một.—Giờ thì hãy xem nào! Bức thư khá dễ đọc nhưng nét chữ thì có vẻ hơi giống loài chó.

“Fidel thân mến!—Tớ không sao quen được cái tên bình thường của cậu, cứ như thể họ không thể tìm cho cậu một cái tên nào khá hơn vậy! Fidel! Thật vô vị làm sao! Thật tầm thường làm sao! Nhưng đây không phải lúc để bàn về chuyện đó. Tớ rất vui vì chúng ta đã nghĩ ra chuyện viết thư cho nhau.”

“Tớ nghĩ rằng việc trao đổi tư tưởng, tình cảm và ấn tượng là một trong những niềm vui tao nhã nhất trên thế giới này.”

“Tớ nói dựa trên kinh nghiệm bản thân, mặc dù tớ chưa từng đi ra thế giới bên ngoài xa hơn cánh cửa trước nhà mình. Cuộc sống của tớ chẳng phải vẫn diễn ra hạnh phúc và thoải mái đó sao? Cô chủ của tớ, người mà cha cô gọi là Sophie, rất mực yêu quý tớ.”

“Cha cô ấy cũng hay vuốt ve tớ. Tớ uống trà và cà phê pha kem. Vâng, mình ạ, tớ phải thú nhận với cậu rằng tớ chẳng tìm thấy chút thỏa mãn nào ở mấy khúc xương to lớn gặm dở mà tên Polkan nhai ngấu nghiến trong bếp cả. Chỉ có xương gia cầm là ngon, và điều đó chỉ đúng khi phần tủy bên trong chưa bị hút sạch. Chúng rất ngon khi ăn kèm chút nước sốt, nhưng tuyệt đối không được có rau củ gì trong đó. Tuy nhiên, tớ chẳng thấy thói quen nào tồi tệ hơn việc người ta vo những viên bánh mỳ lại rồi cho chó ăn cả. Ai đó ngồi vào bàn, nhào nặn một viên bánh mỳ bằng những ngón tay bẩn thỉu, gọi bạn lại rồi đút thẳng vào miệng bạn. Phép lịch sự không cho phép bạn từ chối nó, và bạn đành ăn—thú thực là với sự ghê tởm, nhưng bạn vẫn phải ăn.”

“Tớ rất sẵn lòng kể cho cậu nghe mọi chuyện diễn ra ở đây. Tớ đã đề cập đến nhân vật quan trọng nhất trong nhà, người mà Sophie gọi là ‘Cha’. Ông ấy là một người rất kỳ lạ.”

“…một người kỳ lạ. Nói chung ông ấy ít nói; ông rất hiếm khi mở miệng, nhưng khoảng một tuần trước, ông cứ lẩm bẩm lặp đi lặp lại một mình rằng: ‘Mình có lấy được nó hay không đây nhỉ?’ Một tay ông cầm một tờ giấy; tay kia duỗi ra như thể chuẩn bị đón nhận thứ gì, và lặp lại: ‘Mình có lấy được nó hay không đây nhỉ?’ Có lần ông quay sang hỏi tớ rằng: ‘Mày nghĩ sao, Meggy?’ Tớ chẳng hiểu một chút nào về điều ông muốn nói, bèn hít hà đôi giày của ông rồi bỏ đi. Một tuần sau, ông trở về nhà với khuôn mặt rạng rỡ. Sáng hôm đó, ông được nhiều sĩ quan mặc quân phục đến thăm và chúc mừng. Lúc ngồi vào bàn ăn, tâm trạng ông phấn khởi hơn bất cứ lúc nào tớ từng thấy trước đây.”

“Xin lỗi cậu nhé, tớ phải dừng bút đây, v.v., v.v. Ngày mai tớ sẽ viết tiếp bức thư này.”

. . . . . .

“Giờ thì, chào buổi sáng; tớ lại xuất hiện để phục vụ cậu đây. Hôm nay cô chủ Sophie của tớ…”

“…đang trong trạng thái kích động bất thường. Cô ấy đi dự vũ hội, và tớ rất mừng vì có thể viết thư cho cậu trong lúc cô ấy vắng nhà. Cô ấy rất thích đi dự vũ hội, mặc dù cô ấy trở nên cáu kỉnh khủng khiếp trong lúc thay đồ. Tớ không tài nào hiểu nổi, mình ạ, niềm vui khi đến dự vũ hội nằm ở đâu cơ chứ. Cô ấy trở về nhà từ buổi vũ hội lúc sáu giờ sáng tinh mơ, và đánh giá qua khuôn mặt tái nhợt hốc hác của cô ấy thì cô chẳng hề ăn chút gì. Nói thật lòng là tớ không thể chịu đựng nổi một cuộc sống như thế. Nếu không được ăn thịt gà gô sốt, hay cánh gà quay, tớ chẳng biết mình sẽ phải làm gì nữa. Cháo nấu với nước sốt thì cũng tạm chấp nhận được, nhưng tớ chẳng thể nào sinh nổi chút nhiệt tình nào với cà rốt, củ cải và atisô.”

Văn phong mới bất đồng đều làm sao! Ai cũng thấy ngay là nó không phải do con người viết ra. Phần mở đầu khá khôn ngoan, nhưng đến cuối thì bản chất loài chó lại lộ nguyên hình. Tôi sẽ đọc một bức thư khác; nó khá dài và không đề ngày tháng.

“À, mình ạ, mùa xuân đến mới thú vị làm sao! Tim tớ đập thình thịch như thể đang mong chờ điều gì. Tai tớ cứ ù đi, đến nỗi tớ thường đứng nhấc một chân lên, giữ nguyên tư thế trong vài phút liền và hướng tai nghe ngóng về phía cửa. Trong thâm tâm, tớ sẽ bật mí với cậu rằng tớ có rất nhiều kẻ ngưỡng mộ. Tớ hay ngồi trên bệ cửa sổ và ngắm nhìn họ diễu hành qua lại. À! Giá mà cậu biết trong số đó có những sinh vật quái đản thế nào; có một tên chó nhà vụng về, viết hai chữ ngu ngốc lên mặt, nghênh ngang đi ngoài đường với vẻ mặt quan trọng và tưởng tượng rằng mình là một nhân vật cực kỳ to tát, rằng mọi ánh mắt trên thế giới đều đổ dồn về phía hắn. Tớ chẳng thèm đếm xỉa gì đến hắn và làm bộ như không thấy hắn tồn tại.

“Và lại có một con chó ốc đảo gớm ghiếc nào đó đã chiếm cứ vị trí ngay đối diện cửa sổ nhà tớ! Nếu nó đứng bằng hai chân sau—điều mà con quái vật đó có lẽ không làm nổi—thì nó sẽ cao hơn cha của cô chủ một cái đầu, trong khi bản thân ngài ấy vốn đã có một vóc dáng oai vệ. Hơn nữa, tên nhà quê này có vẻ vô cùng xấc láo. Tớ gầm gừ với nó, nhưng nó có vẻ chẳng thèm bận tâm chút nào. Giá mà nó nhăn trán lại được một cái thì đỡ biết mấy! Thay vào đó, nó lè lưỡi ra, cụp đôi tai to sụ lại, và cứ thế dòm vào cửa sổ—cái đồ nhà quê thô lỗ này! Nhưng cậu có nghĩ rằng, mình ạ, trái tim tớ vẫn miễn nhiễm trước mọi cám dỗ hay không? Ồ không! Giá mà cậu được nhìn thấy vị quý ông chó đã lọt qua hàng rào nhà bên cạnh cơ chứ. ‘Kho Báu’ là tên của anh ấy. Ồ mình ạ, anh ấy có cái mõm mới đáng yêu làm sao!”

“Sophie ngồi vào bàn và khâu vá gì đó. Tớ nhìn ra ngoài cửa sổ và giải khuây bằng cách ngắm nhìn người qua kẻ lại. Bỗng nhiên một tên tiểu đồng bước vào và thông báo có khách—‘Ngài Teploff’.

“‘Mời anh ấy vào!’ Sophie nói, và bắt đầu ôm lấy tớ. ‘À! Meggy, Meggy, mày có biết đó là ai không? Anh ấy da ngăm, thuộc về Hoàng Gia; và đôi mắt anh ấy mới đẹp làm sao! Vừa sẫm tối lại vừa rực rỡ như ngọn lửa.’

“Sophie vội vã chạy vào phòng. Một phút sau, một thanh niên trẻ tuổi với bộ ria mép đen nhánh bước vào. Anh ta tiến lại trước gương, vuốt ve mái tóc, và đảo mắt nhìn quanh phòng. Tớ quay đi và ngồi xuống chỗ của mình.

“Sophie bước vào và đáp lại cái cúi đầu chào của anh ta một cách thân thiện.

“Tớ làm bộ như không quan sát thấy gì, và tiếp tục nhìn ra cửa sổ. Nhưng tớ nghiêng đầu sang một bên một chút để nghe xem họ đang tán gẫu về cái gì. Ồ mình ạ! Họ bàn toàn những chuyện ngốc nghếch làm sao—nào là một tiểu thư đã nhảy hỏng bước nhảy ra sao; nào là một gã Boboff nào đó với cái cổ áo sơ mi phồng to trông giống như con cò và suýt ngã sấp mặt; nào là một ả Lidina nào đó cứ tưởng mắt mình màu xanh lam trong khi thực ra chúng màu xanh lục, v.v.

“Tớ không biết, mình ạ, cô chủ tìm thấy thứ bùa mê đặc biệt nào ở ngài Teploff đó, và tại sao cô lại mê mẩn anh ta đến thế.”

“Nếu vị quý ông thuộc Hoàng gia này làm cô ấy vừa ý, thì theo quan điểm của tớ, cô ấy hẳn cũng phải vừa lòng với cả viên chức đang ngồi trong phòng làm việc của cha cô ấy nữa chứ. Ồ mình ạ, nếu cậu biết gã đó có hình dáng thế nào! Một con rùa chính hiệu!”

“Hắn có một cái tên thật kỳ lạ. Hắn cứ ngồi ì ở đó và gọt bút chì. Tóc hắn trông giống như một bó cỏ khô. Cha cô ấy lúc nào cũng sai hắn thay cho người hầu.”

“Sophie không bao giờ kìm được cười mỗi khi nhìn thấy hắn.”

“Fidel thân mến, xin tha thứ cho tớ vì đã lâu không viết thư. Tớ đang đắm chìm trong một giấc mơ ngây ngất. Quả thực, có tác giả từng nhận xét rằng, ‘Tình yêu là cuộc đời thứ hai.’ Bên cạnh đó, những thay đổi lớn lao đang diễn ra trong ngôi nhà này. Vị nam tước trẻ tuổi luôn có mặt ở đây. Sophie đang say đắm anh ta đến phát cuồng. Cha cô ấy hoàn toàn mãn nguyện. Tớ nghe được từ Gregor, kẻ chuyên quét dọn và hay có thói quen lẩm bẩm một mình, rằng đám cưới sẽ sớm được cử hành. Dù sao thì cha cô ấy cũng sẽ gả con gái cho một vị tướng quân, một đại tá, hoặc một nam tước.”

Và rồi tôi muốn nói cho họ biết rằng cả hai bọn họ chẳng đáng để nhổ nước bọt vào. Nhưng thật bực bội làm sao! Tôi xé nát mấy bức thư của con chó ngốc nghếch thành hàng ngàn mảnh vụn.

Ngày 3 tháng Mười hai.—Không thể nào có chuyện đám cưới đó diễn ra được; đó chỉ là tin đồn nhảm nhí mà thôi. Hắn là nam tước thì có nghĩa lý gì chứ? Đó chỉ là một chức tước, chứ chẳng phải thứ vật chất thực tế nào mà người ta có thể nhìn thấy hay sờ nắm được. Chức nam tước của hắn sẽ chẳng mua nổi cho hắn cái con mắt thứ ba mọc trên trán đâu. Mũi của hắn cũng chẳng làm bằng vàng; nó y chang mũi tôi hoặc mũi bất kỳ ai khác. Hắn cũng ăn uống và ho hắng, cũng ngửi và hắt hơi bằng cái mũi đó thôi. Tôi muốn tìm cho ra ngọn ngành bí ẩn này—từ đâu mà ra tất cả những sự phân biệt giai cấp đó? Tại sao tôi chỉ là một cố vấn danh dự?

Có lẽ tôi thực chất là một bá tước hoặc tướng quân, và chỉ bề ngoài có vẻ là một cố vấn danh dự mà thôi. Có lẽ tôi thậm chí còn chẳng biết mình là ai và đang làm gì nữa. Trong lịch sử có biết bao trường hợp một quý tộc bình thường, hay thậm chí một thị dân hoặc nông dân, bỗng nhiên hóa ra lại là một vị đại chúa tể hoặc nam tước đó sao? Nào, giả sử tôi đột ngột xuất hiện trong bộ quân phục tướng quân, vai phải mang lon, vai trái mang lon, và vắt chéo một dải băng xanh trước ngực, thì lúc đó người thương của tôi sẽ cất lên giai điệu gì đây? Cha cô ấy, vị giám đốc của chúng ta, sẽ nói gì đây? Ồ, lão ta là kẻ tham vọng! Lão ta là một hội viên tam điểm, chắc chắn là hội viên tam điểm; dù lão có che giấu kỹ thế nào đi nữa, tôi cũng đã tìm ra rồi. Khi lão đưa tay cho ai đó, lão chỉ chìa ra đúng hai ngón. Chà, chẳng lẽ ngay phút này tôi không thể được bổ nhiệm làm tướng quân hay tổng giám sát hay sao? Tôi rất muốn biết tại sao tôi lại là một cố vấn danh dự—tại sao lại cứ phải là chức đó, chứ không phải gì khác?

Ngày 5 tháng Mười hai.—Hôm nay tôi đọc báo suốt cả buổi sáng. Những chuyện rất kỳ lạ đang diễn ra ở Tây Ban Nha. Tôi không hiểu hết được mọi chuyện. Người ta nói rằng ngai vàng đang bỏ trống, các đại diện của nhân dân đang gặp khó khăn trong việc tìm người kế vị, và các cuộc bạo loạn đang nổ ra.

Tất cả những điều này có vẻ rất kỳ lạ đối với tôi. Làm sao ngai vàng lại có thể bỏ trống được chứ? Người ta bảo nó sẽ do một người phụ nữ nắm giữ. Đàn bà không thể ngồi lên ngai vàng. Điều đó là bất khả thi. Chỉ có nhà vua mới có thể ngồi trên ngai vàng. Họ bảo ở đó không có vua, nhưng điều đó không thể nào xảy ra. Không thể có một vương quốc mà không có vua. Nhất định phải có vua chứ, chỉ là ngài đang ẩn giấu đâu đó mà thôi. Có lẽ ngài thực ra đang có mặt tại đó, và chỉ vì một số rắc rối gia đình, hoặc nỗi sợ trước các Cường quốc láng giềng, nước Pháp và các nước khác, nên buộc phải ẩn mình mà thôi; cũng có thể còn những lý do khác nữa.

Ngày 8 tháng Mười hai.—Tôi suýt thì đến văn phòng, nhưng nhiều cân nhắc khác nhau đã ngăn tôi lại. Tôi cứ mãi suy nghĩ về những vấn đề Tây Ban Nha này. Làm sao lại có chuyện một người phụ nữ trị vì được chứ? Sẽ không đời nào điều đó được dung túng, đặc biệt là bởi nước Anh. Ở phần còn lại của châu Âu, tình hình chính trị cũng đang vô cùng nguy ng cấp; Hoàng đế Áo——

Thú thật là những sự kiện này đã làm tôi chấn động và suy sụp đến mức cả ngày chẳng làm nổi việc gì. Mawra bảo rằng tôi rất đãng trí trong bữa ăn. Thực ra, trong lúc đãng trí, tôi đã làm rơi hai chiếc đĩa xuống đất khiến chúng vỡ tan tành.

Sau bữa tối, tôi cảm thấy người mệt mỏi, và chẳng còn chút sức lực nào để làm mấy bản tóm tắt báo cáo. Hầu hết thời gian tôi nằm dài trên giường và suy nghĩ về thời cuộc Tây Ban Nha.

Năm 2000: Ngày 43 tháng Tư.—Hôm nay là một ngày khải hoàn huy hoàng. Tây Ban Nha đã có vua; ngài đã được tìm thấy, và ta chính là ngài. Hôm nay ta đã khám phá ra điều đó; bỗng nhiên nó ập đến với ta như một tia chớp.

Ta không hiểu nổi làm sao mình có thể tưởng tượng bản thân là một cố vấn danh dự cơ chứ. Làm thế nào một ý tưởng ngớ ngẩn như vậy lại có thể chui vào đầu ta được nhỉ? Thật may mắn là chẳng có ai nghĩ đến chuyện tống cổ ta vào nhà thương điên. Giờ thì mọi thứ đã sáng tỏ, rõ mồn một như ban ngày. Trước kia—ta không hiểu vì sao—mọi thứ cứ như bị che phủ trong một lớp sương mù nào đó. Ta tin rằng đó là vì người ta nghĩ bộ não con người nằm ở trong đầu. Không có chuyện đó đâu; nó được gió thổi đến từ biển Caspi.

Lần đầu tiên, ta nói cho Mawra biết ta là ai. Khi biết rằng vị vua của Tây Ban Nha đang đứng trước mặt mình, mụ ta liền chắp tay lên đầu và suýt ngất vì hoảng sợ. Con mụ ngốc nghếch ấy trước giờ chưa từng thấy vua Tây Ban Nha bao giờ!

Tuy nhiên, ta đã trấn an mụ ngay lập tức bằng cách đảm bảo rằng ta không giận mụ vì tội trước giờ toàn đánh giày cho ta tệ hại. Phụ nữ vốn là những sinh vật ngu ngốc; người ta chẳng thể nào làm họ hứng thú với những đề tài cao siêu được. Mụ ta sợ hãi vì tưởng mọi vị vua Tây Ban Nha đều giống như Philip II. Nhưng ta đã giải thích cho mụ hiểu rằng giữa ta và y có một sự khác biệt rất lớn. Ta không đến văn phòng nữa. Quỷ thần ơi, việc gì ta phải đến đó chứ? Không, các bạn thân mến, các người đừng hòng lôi ta đến đó thêm lần nữa! Ta sẽ không đời nào tự đày đọa bản thân với đống tài liệu quỷ quái của các người nữa đâu.

Ngày 86 tháng Marchember. Giữa ban ngày và ban đêm.—Hôm nay người đưa tin của văn phòng đến triệu tập ta, vì ta đã vắng mặt suốt ba tuần liền. Ta đến đó chỉ để cho vui là chính. Vị trưởng phòng nghĩ rằng ta sẽ cúi đầu khép nép trước mặt lão và đưa ra những lời thanh minh; nhưng ta nhìn lão với vẻ mặt hoàn toàn dửng dưng, không giận dữ cũng chẳng ôn hòa, và cứ thế thản nhiên ngồi vào chỗ của mình như thể chẳng nhìn thấy ai cả. Ta nhìn đám scribbler nhốn nháo này và thầm nghĩ: “Nếu các người mà biết ai đang ngồi giữa các người đây! Hỡi Chúa tôi! Các người sẽ làm một cú chấn động cỡ nào cơ chứ. Ngay cả trưởng phòng cũng sẽ phải cúi rạp người xuống đất trước mặt ta giống như lão đang làm trước mặt giám đốc bây giờ.”

Một chồng báo cáo được đặt trước mặt ta để tóm tắt, nhưng ta không thèm chạm một ngón tay vào chúng.

Một lúc sau, văn phòng bỗng nhao lên, và có tiếng loan truyền rằng giám đốc sắp đến. Rất nhiều viên chức tranh thủ thi thảm nhau để thu hút sự chú ý của ông; nhưng ta vẫn ngồi im bất động. Khi ông bước qua phòng chúng ta, ai nấy đều vội vã cài nút áo khoác lại; nhưng ta thì chẳng có chút ý định nào làm thế cả. Giám đốc đối với ta là cái thá gì chứ? Ta phải đứng dậy chào ông ta á? Không bao giờ. Ông ta là cái giống giám đốc gì cơ chứ? Lão chỉ là một nút chặn chai, chứ chẳng phải giám đốc gì sất. Một nút chặn chai hoàn toàn bình thường, giản dị—chẳng hơn không kém. Ta cảm thấy khá buồn cười khi họ đưa cho ta một tài liệu để ký.

Họ nghĩ ta sẽ đơn giản đặt bút viết tên mình xuống—“Kẻ này kẻ nọ, Thư ký.” Sao lại thế được? Nhưng ở phía trên cùng của tờ giấy, nơi giám đốc thường ký tên, ta đã nghênh ngang viết dòng chữ lớn: “Ferdinand VIII.” Các người phải thấy bầu không khí im lặng đầy kính cẩn bao trùm lúc đó mới thú vị làm sao. Nhưng ta chỉ vẫy tay ra hiệu và nói: “Thưa các quý ông, xin đừng câu nệ hình thức!” Rồi ta bước ra ngoài, đi thẳng một mạch đến nhà giám đốc.

Ông ta không có nhà. Tên tiểu đồng định không cho ta vào, nhưng ta nói chuyện với hắn theo kiểu khiến hắn phải buông thõng hai tay đầu hàng ngay lập tức.

Ta đi thẳng vào phòng thay đồ của Sophie. Cô đang ngồi trước gương. Khi nhìn thấy ta, cô giật mình bật dậy và lùi lại một bước; nhưng ta không nói cho cô biết ta là vua Tây Ban Nha.

Nhưng ta nói với cô rằng một hạnh phúc đang chờ đón cô, vượt ngoài sức tưởng tượng của cô; và rằng bất chấp mọi mưu mô thủ đoạn của kẻ thù, chúng ta sẽ được đoàn tụ. Đó là tất cả những gì ta muốn nói với cô, và ta bước ra ngoài. Ồ, đám phụ nữ này mới xảo quyệt làm sao! Giờ thì ta đã khám phá ra bản chất thực sự của phụ nữ là gì rồi. Trước nay chẳng ai biết phụ nữ thực sự yêu ai; ta là người đầu tiên khám phá ra điều đó—cô ta yêu ác quỷ. Vâng, nói đùa gì chứ, các học giả viết toàn những chuyện vô nghĩa khi họ phán rằng cô ta thế này thế nọ; cô ta yêu ác quỷ—chỉ vậy thôi. Bạn thấy một người phụ nữ đang ngước nhìn qua ống kính lorgnette từ một lô ghế ở hàng đầu. Người ta cứ tưởng cô ta đang ngắm vị quý ông mập mạp đeo huy chương kia. Không có chuyện đó đâu! Cô ta đang ngắm con quỷ đứng sau lưng gã đó kìa. Nó đang nấp ở đó và ngoắc tay ra hiệu với cô ta. Và cô ta lấy hắn—thực sự đấy—cô ta lấy hắn làm chồng!

Tất cả những điều đó đều là do sự tham vọng, và nguyên nhân là vì dưới lưỡi có một cái bọng nhỏ bên trong chứa một con giòi nhỏ xíu bằng đầu cây kim. Và thứ này do một tay thợ cạo ở phố Bean tạo ra; ta không nhớ tên hắn lúc này, nhưng có một điều chắc chắn là, liên kết với một mụ đỡ đẻ, hắn muốn truyền bá đạo Hồi đi khắp thế giới, và kết quả là một số lượng lớn người dân ở Pháp đã cải sang đạo Hồi rồi.

Không đề ngày. Ngày hôm đó không có ngày tháng.—Ta đi dạo hành khất ngầm (incognito) trên đại lộ Nevski. Ta tránh mọi biểu hiện cho thấy mình là vua Tây Ban Nha. Ta cảm thấy việc để cho cả thế giới nhận ra mình là hạ thấp phẩm giá, vì trước tiên ta phải yết kiến triều đình. Và ta cũng bị kìm hãm bởi thực tế là hiện tại ta không có trang phục truyền thống của Tây Ban Nha. Giá mà ta kiếm được một chiếc áo choàng! Ta đã thử bàn bạc với một tay thợ may, nhưng mấy kẻ này toàn là bọn ngu ngốc đích thực! Hơn nữa, chúng lơ là công việc, ham mê đầu cơ tích trữ và đã trở thành lũ ăn hại. Ta sẽ tự may một chiếc áo choàng từ bộ quân phục công sở mới mà ta mới mặc có hai lần. Nhưng để ngăn tên thợ may tồi tệ này làm hỏng nó, ta sẽ tự tay làm lấy sau những cánh cửa đóng kín để không ai nhìn thấy. Vì kiểu dáng phải thay đổi hoàn toàn, ta đã tự tay dùng kéo để cắt.

Ta không nhớ ngày tháng. Quỷ mới biết đó là tháng mấy. Chiếc áo choàng đã hoàn thành. Mawra đã phải thốt lên kinh ngạc khi ta mặc nó vào. Tuy nhiên, ta sẽ chưa yết kiến triều đình vội; phái đoàn Tây Ban Nha vẫn chưa tới. Nếu ta xuất hiện mà không có họ thì trông sẽ chẳng ra sao cả. Vẻ ngoài của ta sẽ kém phần uy nghi. Ta đang mòn mỏi mong chờ họ từng giờ từng phút.

Ngày 1.—Sự chậm trễ bất thường của phái đoàn khiến ta lấy làm kinh ngạc. Chuyện gì có thể giữ chân họ lại cơ chứ? Có lẽ nước Pháp đang nhúng tay vào chuyện này; chắc chắn là chúng có ý đồ thù địch rồi. Ta đã đến bưu điện để dò hỏi xem phái đoàn Tây Ban Nha đã tới chưa. Trưởng bưu điện là một tên đầu đất kỳ cục chẳng biết quái gì sất. “Không,” hắn bảo ta, “ở đây chẳng có phái đoàn Tây Ban Nha nào cả; nhưng nếu anh muốn gửi thư cho họ, chúng tôi sẽ chuyển đi theo mức cước phí quy định.” Quỷ thần ơi! Ta cần thư từ làm quái gì chứ? Thư từ toàn là chuyện nhảm nhí. Thư từ là do mấy gã dược sĩ viết….p>

Madrid, ngày 30 tháng Hai.—Thế là cuối cùng ta cũng đã đặt chân đến Tây Ban Nha! Mọi chuyện diễn ra nhanh đến mức ta khó lòng tiếp thu nổi. Các đại biểu Tây Ban Nha đã đến từ sáng sớm tinh mơ, và ta cùng họ lên xe ngựa. Sự nhanh chóng bất ngờ này khiến ta có vẻ lạ lẫm. Chúng ta phóng nhanh đến nỗi chỉ trong nửa giờ là đã đến biên giới Tây Ban Nha. Khắp châu Âu bây giờ đều trải đường sắt bằng gang thép cả, và tàu thủy thì chạy rất nhanh. Thật là một đất nước kỳ diệu, Tây Ban Nha này!

Khi bước vào căn phòng đầu tiên, ta thấy vô số người bị cạo trọc đầu. Ta đoán ngay lập tức họ hoặc là những bậc đại thần hoặc là binh lính, ít nhất là đánh giá qua cái đầu cạo trọc của họ.

Vị Thủ tướng Quốc gia, người dắt tay ta, có vẻ cư xử rất kỳ lạ; hắn đẩy ta vào một căn phòng nhỏ và nói: “Ở nguyên đây, và nếu mày còn dám gọi mình là ‘Vua Ferdinand’ lần nữa, ta sẽ đập tan cái ý định đó ra khỏi đầu mày.”

Tuy nhiên, ta thừa biết đó chỉ là một bài kiểm tra, và ta tiếp tục khẳng định lại niềm tin của mình; để rồi vị Thủ tướng giáng cho ta hai gậy vào lưng đau điếng đến mức ta suýt khóc thét lên vì đau đớn. Nhưng ta nén chịu, nhớ rằng đây là một nghi thức thông thường của thời kỳ hiệp sĩ cổ xưa khi ai đó được phong chức tước cao quý, và ở Tây Ban Nha các luật lệ hiệp sĩ vẫn được duy trì cho đến tận ngày nay. Khi ở một mình, ta quyết định nghiên cứu các vấn đề của Nhà nước; ta phát hiện ra rằng Tây Ban Nha và Trung Quốc vốn là một và cùng một nước, và chỉ do sự thiếu hiểu biết nên người ta mới coi chúng là hai vương quốc riêng biệt. Ta khuyến khích mọi người khẩn trương viết từ “Spain” (Tây Ban Nha) lên một tờ giấy; anh ta sẽ thấy nó hoàn toàn giống hệt với Trung Quốc (China).

Nhưng ta cảm thấy vô cùng khó chịu bởi một sự kiện sắp diễn ra vào ngày mai; lúc bảy giờ trái đất sẽ đè lên mặt trăng. Điều này đã được nhà hóa học nổi tiếng người Anh, Wellington, dự báo trước. Thú thật, ta thường cảm thấy bất an khi nghĩ đến độ giòn và mỏng manh thái quá của mặt trăng. Mặt trăng thường được sửa chữa ở Hamburg, và sửa rất tồi tàn. Công việc đó do một lão thợ làm thùng què quặt đảm nhận, một tên đầu đất rành rành chẳng có chút ý tưởng nào về cách làm. Lão dùng chỉ sáp và dầu ô liu—hảo hớn thay thứ mùi hăng hắc đó lan tỏa khắp trái đất buộc mọi người phải bịt mũi lại. Và điều này làm cho mặt trăng mỏng manh đến mức không con người nào có thể sống trên đó được, mà chỉ có những chiếcếc mũi mà thôi. Do đó chúng ta không thể nhìn thấy mũi của mình, bởi vì chúng đang ở trên mặt trăng.

Khi ta mường tượng ra cảnh trái đất, một khối vật chất khổng lồ đó, sẽ nghiền nát mũi chúng ta thành bụi mịn nếu nó đè lên mặt trăng, ta trở nên bất an đến mức ngay lập tức xỏ giày mang vớ và vội vã chạy đến hội đồng thành phố để ra lệnh cho cảnh sát ngăn chặn việc trái đất đè lên mặt trăng.

Những vị đại thần cạo trọc đầu mà ta gặp với số lượng lớn trong sảnh đường đều là những người rất thông minh, và khi ta hô lên: “Hỡi các ngài! Hãy cứu lấy mặt trăng, vì trái đất sắp đè lên nó,” tất cả bọn họ đều xắn tay áo thực hiện mong muốn hoàng gia của ta, và nhiều người trong số họ đã trèo lên tường để gỡ mặt trăng xuống. Đúng lúc đó Thủ tướng Đế quốc bước vào. Ngay khi hắn xuất hiện, tất cả bọn họ liền tản ra tứ phía, nhưng chỉ có một mình ta, với tư cách là vua, vẫn ở lại. Tuy nhiên, điều làm ta kinh ngạc là vị Thủ tướng đã đánh ta bằng gậy và lùa ta về phòng. Sức mạnh của những phong tục cổ xưa ở Tây Ban Nha mới lớn lao làm sao!

Tháng Giêng trong cùng năm, tiếp nối sau tháng Hai.—Ta không bao giờ có thể hiểu nổi Tây Ban Nha rốt cuộc là loại đất nước gì. Các phong tục phổ biến và quy tắc nghi lễ hoàng gia thật vô cùng kỳ lạ. Ta hoàn toàn, hoàn toàn không tài nào hiểu nổi chúng. Hôm nay đầu ta đã bị cạo trọc, mặc dù ta đã la hét to hết mức có thể rằng ta không muốn làm tu sĩ. Chuyện gì xảy ra sau đó, khi họ bắt đầu đổ nước lạnh rỉ rả lên đầu ta, thì ta không biết nữa. Ta chưa từng trải qua những cực hình địa ngục nào như thế. Ta suýt phát điên, và họ phải rất vất vả mới giữ được ta lại. Ý nghĩa của phong tục kỳ lạ này hoàn toàn nằm ngoài tầm hiểu biết của ta. Nó thật vô cùng ngớ ngẩn và bất hợp lý.

Ta cũng không thể hiểu nổi sự ngu ngốc của những vị vua chưa chịu dẹp bỏ nó từ trước đến nay. Đánh giá qua mọi hoàn cảnh, ta có cảm giác như mình đã rơi vào tay của Tòa án Dị giáo (Inquisition), và người mà ta tưởng là Thủ tướng chính là Đại Inquisitor (Đại Inquisitor). Nhưng ta vẫn không tài nào hiểu nổi làm thế nào mà nhà vua lại có thể rơi vào tay Tòa án Dị giáo được chứ. Vụ việc này có lẽ đã được sắp đặt bởi nước Pháp—đặc biệt là Polignac—hắn ta là một con chó săn, cái tên Polignac đó! Hắn đã thề sẽ truy sát ta đến cùng, và bây giờ hắn đang lùng sục ta khắp nơi. Nhưng ta thừa biết, anh bạn ạ, mày chỉ là một công cụ của người Anh mà thôi. Bọn chúng là những tay thông minh và nhúng tay vào mọi vũng bùn. Cả thế giới đều biết rằng nước Pháp sẽ hắt xì hơi khi nước Anh hít một nhúm thuốc hèn.

Ngày 25.—Hôm nay Đại Inquisitor bước vào phòng ta; khi nghe tiếng bước chân hắn từ đằng xa, ta liền chui xuống gầm ghế trốn. Khi không thấy ta đâu, hắn bắt đầu c gọi. Ban đầu hắn gọi “Poprishchin!” Ta không đáp lời. Sau đó hắn gọi “Axanti Ivanovitch! Cố vấn danh dự! Nhà quý tộc!” Ta vẫn im lặng. “Ferdinand Đệ Tám, Vua Tây Ban Nha!” Ta suýt thò đầu ra, nhưng rồi nghĩ lại: “Không đời nào, anh bạn ạ, ngươi đừng hòng đánh lừa ta! Ngươi đừng hòng đổ nước lên đầu ta thêm lần nữa!”

Nhưng hắn đã nhìn thấy ta và dùng gậy lùa ta ra khỏi gầm ghế. Cái gậy chết tiệt đó thực sự làm người ta đau điếng. Nhưng phát hiện tiếp theo đã bù đắp cho ta mọi nỗi đau, đó là: mọi con gà trống đều có vương quốc Tây Ban Nha của riêng nó giấu dưới lớp lông. Đại Inquisitor tức giận bỏ đi và đe dọa ta bằng hình phạt nào đó. Ta chỉ cảm thấy khinh bỉ trước sự tức giận bất lực của hắn, bởi ta biết hắn chỉ hoạt động như một cỗ máy, như một công cụ của người Anh mà thôi.

Ngày 34 tháng Ba. Tháng Hai, 349.—Không, ta không còn sức để chịu đựng thêm nữa. Hỡi Chúa ơi! Bọn chúng định làm gì với ta thế này? Bọn chúng đổ nước lạnh lên đầu ta. Bọn chúng chẳng thèm đếm xỉa gì đến ta, và làm như không nhìn không nghe thấy gì. Tại sao chúng lại tra tấn ta? Chúng muốn gì từ một kẻ khốn khổ như ta chứ? Ta có thể cho chúng cái gì cơ chứ? Ta chẳng có gì trong tay cả. Ta không thể chịu đựng nổi tất cả những cực hình của chúng; đầu ta đau như thể mọi thứ đang quay cuồng vòng tròn. Cứu ta với! Mang ta đi khỏi đây! Cho ta mượn ba con tuấn mã nhanh như gió! Đánh xe lên hỡi xa phu, gióng chuông lên, thúc ngựa phi thật nhanh, và đưa ta rời khỏi thế giới này ngay lập tức. Xa hơn nữa, xa mãi mãi, cho đến khi chẳng còn thấy gì nữa!

À! Vòm trời đang sà xuống phủ trên đầu ta kìa; một ngôi sao lấp lánh nơi xa xôi; khu rừng với những hàng cây tối sẫm trong ánh trăng đang lướt vút qua; một làn sương xanh ngắt trôi bồng bềnh dưới chân ta; âm nhạc vang lên trong những đám mây; một bên là biển cả, bên kia là nước Ý; xa hơn nữa ta cũng thấy những ngôi nhà nông dân Nga. Chẳng phải ngôi nhà của cha mẹ ta ở đằng xa kia sao? Chẳng phải mẹ ta đang ngồi bên cửa sổ đó sao? Ôi mẹ ơi, mẹ ơi, hãy cứu lấy đứa con bất hạnh của mẹ! Hãy để một giọt nước mắt rơi trên mái đầu đang nhức nhối của nó! Kìa nhìn xem chúng tra tấn nó kìa! Hãy ôm siết đứa trẻ mồ côi tội nghiệp vào lòng đi! Nó chẳng có lấy một phút bình yên trên cõi đời này; bọn chúng săn đuổi nó từ nơi này đến nơi khác.

Mẹ ơi, mẹ ơi, xin hãy thương xót đứa con bệnh tật của mẹ! Và mẹ có biết rằng vị Bey xứ Algiers có một nốt ruồi dưới mũi hay không?