Kovaloff, ủy viên hội đồng thành phố, thức dậy khá sớm vào buổi sáng hôm đó và phát ra tiếng rè rè — “Brr! Brr!” — qua đôi môi như vẫn thường làm dù chẳng vì lý do gì. Ông vươn vai và bảo người hầu gắp đưa cho chiếc gương nhỏ để trên bàn. Ông muốn ngắm cái nhọt vừa mọc lên trên mũi tối hôm trước; nhưng đến sự kinh ngạc tột cùng của mình, ông thấy thay vì chiếcếc mũi, mặt ông chỉ là một khoảng trống trơn phẳng lì. Hoảng hốt tột độ, ông gọi người mang nước tới và lấy khăn dụi mắt. Quả nhiên, ông không còn mũi nữa!

Đoạn, ông nhảy phắt khỏi giường và lắc mạnh người! Không, chẳng còn chiếc mũi nào nữa cả! Ông mặc quần áo rồi lập tức đi thẳng đến đồn cảnh sát.

Nhưng trước khi tiến xa hơn, chúng ta chắc chắn phải cung cấp cho độc giả một vài thông tin về Kovaloff, để họ biết vị ủy viên hội đồng thành phố này thực chất là hạng người gì. Những vị ủy viên hội đồng kiểu này, vốn đạt được danh hiệu nhờ vào các văn bằng học thức, không thể được đem ra so sánh với các ủy viên hội đồng được bổ nhiệm cho vùng Caucasus, vốn thuộc một loại hoàn toàn khác. Vị ủy viên có học thức — nhưng

Nước Nga là một đất nước kỳ diệu đến mức khi người ta nhắc đến một ủy viên hội đồng thì tất cả những người khác từ Riga đến Kamchatka đều tự nhận là đang nói về mình. Điều tương tự cũng xảy ra với tất cả các quan chức có tước hiệu khác. Kovaloff từng là ủy viên hội đồng vùng Caucasus hai năm trước đó và không thể quên vị trí từng nắm giữ; nhưng để nâng cao tầm quan trọng của bản thân, ông không bao giờ gọi mình là “ủy viên hội đồng” mà gọi là “Thiếu tá”.

“Nghe này cưng,” ông thường nói khi gặp một bà cụ bán yếm áo trên phố; “hãy đến nhà tôi ở phố Sadovaia và hỏi ‘Thiếu tá Kovaloff có sống ở đây không?’ Đứa trẻ nào cũng chỉ cho bà chỗ đó được.”

Theo đó, từ nay về sau chúng ta sẽ gọi ông là Thiếu tá Kovaloff. Thói quen của ông là đi dạo hàng ngày trên đại lộ Nevsky. Cổ áo của ông lúc nào cũng cực kỳ sạch sẽ và cứng cáp. Ông để kiểu ria mép giống như các thống đốc tỉnh, kiến trúc sư và bác sĩ trung đoàn; tóm lại là tất cả những ai có đôi má đỏ hũm và chơi bài sâm lốc giỏi. Kiểu ria này mọc thẳng ngang má về phía mũi.

Thiếu tá Kovaloff đeo một chùm con dấu, trên một vài chiếc có khắc gia huy, còn những chiếc khác khắc tên các ngày trong tuần. Ông đến St. Petersburg với hy vọng kiếm được một chức vụ tương xứng với cấp bậc của mình, nếu có thể là phó thống đốc một tỉnh; nhưng ông cũng sẵn lòng bằng lòng với chân quản lý ở một bộ nào đó. Hơn nữa, ông không chối từ việc kết hôn, nhưng chỉ với người phụ nữ nào có thể đem theo của hồi môn hai trăm nghìn rúp. Do đó, độc giả có thể tự đánh giá cảm giác của ông thế nào khi phát hiện trên khuôn mặt mình, thay vì một chiếc mũi tương đối cân đối, lại là một khoảng trống trải rộng và phẳng lì.

Để làm tăng thêm sự bất hạnh của ông, không một chiếc xe ngựa droshky nào xuất hiện trên đường, và vì thế ông đành phải đi bộ. Ông quấn kín áo choàng và cầm khăn áp vào mặt như thể đang bị chảy máu cam. “Nhưng có lẽ tất cả chỉ là trí tưởng tượng của mình; làm sao có chuyện một cái mũi rụng đi một cách ngốc nghếch như thế được,” ông nghĩ vậy và bước vào một cửa hàng bánh ngọt để soi gương.

May thay trong tiệm không có khách hàng nào; chỉ có mấy chú tiểu đồng đang dọn dẹp và kê lại bàn ghế. Những người khác với gương mặt ngái ngủ đang bê những chiếc khay đựng bánh tươi, và những tờ báo hôm qua dính đầy vết cà phê vẫn còn vứt lộn xộn. “Tạ ơn Chúa không có ai ở đây!” ông tự nhủ. “Bây giờ mình có thể thong thả ngắm mình rồi.”

Ông rón rén bước tới tấm gương và nhìn vào.

“Thật là một bộ mặt quái quỷ!” ông kêu lên và nhổ nước bọt đầy ghê tởm. “Giá mà có cái gì đó ở chỗ chiếc đằng mũi, đằng này chẳng có gì tuyệt đối cả.”

Ông cắn môi vì bực tức, bước ra khỏi cửa hàng bánh ngọt và quyết định, hoàn toàn trái với thói quen ngày thường, sẽ không nhìn hay mỉm cười với bất kỳ ai trên đường. Bỗng nhiên ông khựng lại như dính chặt chân xuống đất trước một cánh cửa, nơi một điều phi thường xảy ra. Một cỗ xe ngựa trờ tới trước lối vào; cửa xe mở ra, một quý ông mặc quân phục bước ra và vội vã bước lên bậc thềm.

Lòng kinh hoàng và sự kinh ngạc của Kovaloff lớn biết nhường nào khi nhận ra đó chính là chiếc mũi của mình!

Trước cảnh tượng kỳ lạ này, mọi thứ dường như quay cuồng xung quanh ông. Ông cảm thấy như mình khó lòng đứng vững trên đôi chân; nhưng dẫu toàn thân run rẩy như bị sốt, ông vẫn quyết định đợi cho đến khi chiếc mũi quay trở lại xe ngựa. Khoảng hai phút sau, chiếc mũi thực sự bước ra ngoài. Nó mặc bộ quân phục thêu chỉ vàng với chiếc cổ áo cứng và cao, quần bằng da sơn dương, và một thanh gươm giắt bên hông. Chiếc mũ gắn lông vũ cho thấy nó mang cấp bậc hội viên nhà nước.

Rõ ràng là nó đang đi “trả lễ ngoại giao”. Nó nhìn quanh hai bên, gọi người đánh xe “Đi tiếp đi,” rồi bước lên xe, và cỗ xe phóng đi.

Tội nghiệp Kovaloff suýt phát điên. Ông không biết phải nghĩ gì về hành động kỳ quặc này. Và quả thực làm sao có thể có chuyện cái mũi, thứ mà ngay ngày hôm qua hãy còn nằm trên mặt ông, thứ vốn chẳng biết đi cũng chẳng biết lái xe, lại mặc quân phục cơ chứ. Ông cắm cổ chạy theo cỗ xe, may sao chiếc xe đã dừng lại cách đó không xa trước Đại Chợ Moskow. Ông vội vã lao tới và len lỏi qua đám đông những bà lão ăn xin đầu quấn khăn, chỉ chừa lại hai khe hở cho đôi mắt, những kẻ mà trước đây ông từng thường xuyên đem ra làm trò cười.

Chỉ có vài người đứng trước khu chợ. Kovaloff bấn loạn đến mức chẳng thể quyết định được điều gì, và cứ đảo mắt tìm chiếc mũi khắp nơi. Cuối cùng ông thấy nó đang đứng trước một cửa hàng. Trông nó có vẻ như lọt thỏm một nửa trong chiếc cổ áo cứng ngắc, và đang chăm chú quan sát những món hàng được trưng bày.

“Làm sao mình tiếp cận được nó đây?” Kovaloff nghĩ. “Mọi thứ — quân phục, mũ nón, v.v. — đều cho thấy đó là một vị cố vấn nhà nước. Quái quỷ thật, chuyện này đã xảy ra thế nào nhỉ?”

Ông bắt đầu húng hắng ho ra điều kín đáo ở gần đó, nhưng chiếc mũi chẳng thèm đếm xỉa gì đến ông.

“Thưa ngài đáng kính,” cuối cùng Kovaloff cũng lấy hết can đảm lên tiếng, “thưa ngài đáng kính.”

“Ngài muốn gì?” chiếc mũi hỏi và quay lại.

“Tôi thấy thật lạ lùng, thưa ngài đáng kính — lẽ ra ngài phải biết mình thuộc về nơi nào — thế mà tôi lại bắt gặp ngài thình lình ở — đâu thế này? Ngài tự phán xét mà xem.”

“Xin lỗi, tôi không hiểu ngài đang nói gì. Hãy giải thích rõ ràng hơn xem nào.”

“Làm sao để tôi bày tỏ rõ ý mình hơn với nó đây?” Rồi lấy lại hết can đảm, ông tiếp tục, “Đương nhiên — vả lại tôi là một Thiếu tá. Ngài phải thừa nhận rằng việc tôi đi lại mà không có mũi là điều không thể chấp nhận được. Một bà bán táo già ở cầu Ascension có thể làm ăn buôn bán mà chẳng cần mũi, nhưng ngài biết đấy, tôi đang tìm kiếm một chức vị; hơn nữa ở nhiều gia đình tôi có quen biết với những phu nhân quyền cao chức trọng — bà Tchektyriev, vợ của một cố vấn nhà nước, cùng nhiều vị khác. Thế nên ngài thấy đấy — tôi không biết, thưa ngài đáng kính, rằng ngài——” (đến đây viên Thiếu tá nhún vai). “Xin ngài tha lỗi; nếu người ta xét sự việc từ góc độ bổn phận và danh dự — tự ngài sẽ hiểu——”

“Tôi chẳng hiểu gì sất,” chiếc mũi đáp. “Tôi nhắc lại, xin vui lòng giải thích rõ ràng hơn.”

“Thưa ngài đáng kính,” Kovaloff nói với vẻ đường hoàng, “tôi không biết phải hiểu những lời của ngài ra sao. Tôi thấy sự việc rõ như ban ngày rồi còn gì. Hay là ngài muốn — nhưng dẫu sao ngài cũng chính là cái mũi của tôi cơ mà!”

Chiếc mũi nhìn viên Thiếu tá và nhăn trán. “Ngài nhầm to rồi, thưa ngài đáng kính; tôi là chính tôi. Hơn nữa, giữa chúng ta chẳng thể có mối quan hệ thân thiết nào cả. Nhìn qua những chiếc khuy trên quân phục của ngài thì chắc chắn ngài thuộc một bộ phận hoàn toàn khác với tôi rồi.” Nói xong, chiếc mũi quay lưng bỏ đi.

Kovaloff hoàn toàn bối rối; ông không biết phải làm gì, và càng không biết phải nghĩ gì. Đúng lúc ấy, ông nghe thấy tiếng áo lụa sột soạt dễ chịu, và tiến đến là một phu nhân lớn tuổi đeo rất nhiều ren, đi cạnh bà là cô con gái duyên dáng trong chiếc váy trắng tôn lên vóc dáng mảnh mai và đội chiếc mũ rơm nhẹ nhàng. Đi sau hai mẹ con là một tên hầu cao kều với bộ ria mép dài.

Kovaloff bước lên vài bước, chỉnh lại chiếc cổ áo bằng vải lanh, sửa lại chùm con dấu lủng lẳng trên chiếc dây chuyền vàng nhỏ, và với khuôn mặt mỉm cười, ông dán chặt mắt vào vị tiểu thư kiều diễm. Nàng khẽ cúi đầu như một đóa hoa mùa xuân, và giơ lên trán bàn tay trắng ngần với những ngón tay trong suốt. Ông càng mỉm cười hơn khi thoáng thấy dưới vành mũ của nàng chiếc cằm tròn nhỏ nhắn và một phần má ửng hồng phớt.

Nhưng đột nhiên ông giật nảy người lùi lại như vừa bị lửa đốt. Ông chợt nhớ ra rằng mình chẳng có gì ngoài một khoảng trống hoàn toàn nhẵn thính ở chỗ cái mũi, và những giọt nước mắt trào ra khóe mi. Ông quay người lại định nói với tên sĩ quan trong bộ quân phục rằng hắn ta chỉ trông giống cố vấn nhà nước thôi, chứ thực chất hắn là một tên vô lại, một kẻ bịp bợm và chẳng là gì khác ngoài chính chiếc mũi của ông; nhưng chiếc mũi đã biến mất tự thuở nào. Chắc chắn nó đã kịp bỏ đi để tiếp tục cuộc hành trình đi thăm hỏi các nhà.

Sự biến mất của nó đẩy Kovaloff vào cảnh tuyệt vọng. Ông quay lại và đứng thẫn thờ dưới một dãy hành lang, đảo mắt nhìn khắp tứ phía với hy vọng thoáng thấy chiếc mũi đâu đó. Ông nhớ rất rõ rằng nó đội chiếc mũ có đính lông vũ và mặc quân phục thêu chỉ vàng; nhưng ông lại chẳng chú ý đến kiểu dáng của chiếc áo choàng, màu sắc của xe ngựa và ngựa, hay thậm chí là có tên hầu đứng sau nó hay không, và nếu có thì mặc loại đồng phục gì. Hơn nữa, có quá nhiều xe ngựa qua lại đến mức rất khó để nhận ra một chiếc, và dẫu có nhận ra đi nữa thì cũng chẳng có cách nào chặn nó lại cả.

Trời đẹp và đầy nắng. Một đám đông khổng lồ đang ngược xuôi trên đại lộ Nevsky; một dòng người đủ màu sắc lướt đi trên vỉa hè. Kìa là người quen của ông, vị cố vấn cơ mật mà ông vẫn quen gọi là “Tướng quân”, đặc biệt là khi có mặt người lạ. Kìa là Iarygin, người bạn thân thiết của ông, kẻ luôn thua bạc vào các buổi tối chơi bài sâm lốc; và đằng kia, một vị Thiếu tá khác, kẻ đã giành được cấp bậc ủy viên hội đồng ở Caucasus, đang ra hiệu gọi ông.

“Cố lên cái đồ quái quỷ!” Kovaloff lẩm bẩm. “Này! Người đánh xe, đưa tôi đi thẳng tới đồn trưởng cảnh sát.” Nói rồi, ông trèo lên chiếc droshky và liên tục hối thúc người đánh xe “Phóng nhanh lên!”

“Đồn trưởng cảnh sát có ở nhà không?” ông hỏi khi bước vào sảnh trước.

“Thưa không, ngài ấy vừa mới ra ngoài rồi ạ,” gác cổng đáp.

“À, đúng như mình nghĩ!”

“Vâng,” người gác cổng tiếp lời, “ngài ấy vừa mới đi thôi; nếu ngài đến sớm hơn một phút thì có lẽ đã bắt gặp ngài ấy rồi.”

Kovaloff, tay vẫn áp chiếc khăn vào mặt, leo lên lại chiếc droshky và cất giọng tuyệt vọng kêu lên “Đi đi!”

“Đi đâu hả ngài?” người đánh xe hỏi.

“Cứ đi thẳng!”

“Nhưng đi thế nào? Ở đây có ngã tư. Tôi rẽ phải hay rẽ trái?”

Câu hỏi này khiến Kovaloff phải suy nghĩ. Trong hoàn cảnh của ông, việc nhờ cậy đến cảnh sát là điều cần thiết; không phải vì vụ việc có liên quan trực tiếp đến họ mà vì họ hành động nhanh chóng hơn các cơ quan quyền lực khác. Còn việc đòi hỏi bất kỳ lời giải thích nào từ cơ quan mà chiếc mũi tự nhận thuộc về, ông cảm thấy sẽ vô ích, bởi những câu trả lời của gã đó cho thấy hắn chẳng coi điều gì là thiêng liêng cả, và hắn hoàn toàn có thể nói dối trong chuyện này giống như việc hắn bảo chưa từng gặp Kovaloff vậy.

Nhưng ngay khi ông chuẩn bị ra lệnh cho người đánh xe chạy tới đồn cảnh sát, một ý nghĩ lóe lên trong đầu ông: rằng cái tên tiểu nhân khốn kiếp này, kẻ trong cuộc gặp đầu tiên đã cư xử quá đỗi bất nghĩa với lợi dụng sự chậm trễ để lén lút rời khỏi thành phố; và khi ấy mọi công sức tìm kiếm của ông sẽ thành công cốc, hoặc có thể kéo dài suốt cả tháng trời. Cuối cùng, như thể được ơn trên soi sáng, ông quyết định đi thẳng đến một văn phòng đăng-kơ-ra (cơ quan quảng cáo), đăng tin về việc mất chiếc mũi, cung cấp đầy đủ chi tiết mọi đặc điểm nhận dạng để bất cứ ai tìm thấy cũng có thể đem trả ngay cho ông, hoặc ít nhất là thông báo cho ông biết nó đang ở đâu. Đã quyết định như vậy, ông ra lệnh cho người đánh xe phóng thẳng đến văn phòng đăng quảng cáo, và suốt dọc đường ông liên tục đấm vào lưng hắn — “Nhanh lên, đồ khốn! Nhanh lên!”

“Vâng, thưa ngài!” người đánh xe đáp, quất roi giòn giã vào con ngựa gầy giơ xương.

Cuối cùng họ cũng đến nơi, và Kovaloff thở hổn hển lao vào một căn phòng nhỏ, nơi một viên chức tóc hoa râm mặc chiếc áo khoác cũ và đeo kính đang ngồi bên bàn, ngậm chiếc bút giữa hai hàm răng, đếm một đống tiền xu đồng.

“Ai nhận đăng quảng cáo ở đây?” Kovaloff lớn tiếng hỏi.

“Xin phục vụ ngài,” viên chức tóc hoa râm đáp, ngẩng đầu lên rồi lại dán mắt vào đống tiền xu trước mặt.

“Tôi muốn đăng một mẩu quảng cáo trên báo của các ông——”

“Xin vui lòng đợi một lát,” vị viên chức đáp, một tay đặt những con số lên giấy, tay kia di chuyển hai hạt trên chiếc bàn tính.

Một tên đầy tớ mặc chiếc áo khoác viền bạc cho thấy hắn phục vụ trong một gia đình quý tộc đang đứng cạnh chiếc bàn với một mẩu giấy trên tay, và nói với giọng sôi nổi để tỏ ra thân thiện. “Ngài có tin nổi không, con chó nhỏ này thực ra không đáng giá nổi hai mươi tư kopeck, và bản thân tôi thì một xu cũng chẳng thèm bỏ ra mua; nhưng bà bá tước lại mê mẩn nó lắm, và treo giải thưởng tận một trăm rúp cho bất cứ ai tìm thấy nó. Nói thật với ngài, sở thích của những kẻ đó khác hẳn chúng ta; họ chẳng ngại vung ra năm trăm hay một nghìn rúp cho một con chó xù hay chó săn lông ngắn, miễn là con chó tốt.”

Viên chức lắng nghe với vẻ mặt nghiêm nghị trong khi đếm số chữ cái có trong mẩu giấy. Hai bên chiếc bàn là một đám quản gia, thư ký và người gác cổng đang cầm những mẩu giấy. Người viết tờ giấy này muốn bán một chiếc xe ngựa mui kín mang từ Paris năm 1814 và rất ít khi sử dụng; những người khác muốn thanh lý một chiếc droshky chắc chắn nhưng bị gãy một nhíp lò xo, một con ngựa chiến mười bảy tuổi, v.v. Căn phòng tập trung những con người này rất chật chội và không khí vô cùng ngột ngạt; nhưng Kovaloff chẳng hề cảm thấy gì, bởi ông đã che kín mặt bằng chiếc khăn tay và vì bản thân chiếc mũi của ông thì chúa mới biết đang lưu lạc nơi nào.

“Thưa ông, làm ơn cho phép tôi hỏi — tôi đang có việc rất gấp,” cuối cùng ông cũng thiếu kiên nhẫn lên tiếng.

“Chốc lát thôi! Chốc lát! Hai rúp, hai mươi tư kopeck — một phút! Một rúp, sáu mươi tư kopeck!” viên chức tóc hoa râm vừa nói vừa ném trả các mẩu giấy lại cho đám quản gia và người gác cổng. “Ngài muốn gì nào?” ông ta quay sang hỏi Kovaloff.

“Tôi muốn—” người kia đáp, “tôi vừa bị lừa gạt bịp bợm và tôi không sao tóm được thủ phạm. Tôi chỉ muốn các ông nhét một mẩu quảng cáo rằng bất cứ ai đưa tên vô lại này đến cho tôi sẽ hậu tạ.”

“Xin cho biết tên ngài?”

“Tại sao ông lại cần tên tôi? Tôi có rất nhiều bạn là phu nhân — bà Tchektyriev, vợ một cố vấn nhà nước, bà Podtotchina, vợ một đại tá. Chúa không muốn họ nghe thấy chuyện này đâu. Ông cứ viết đơn giản là ‘ủy viên hội đồng’, hoặc hay hơn là ‘Thiếu tá’.”

“Và kẻ bỏ trốn là nông nô của ngài à.”

“Nông nô! Nếu là hắn thì đã chẳng phải là một vụ lừa đảo lớn thế này! Chính cái mũi mới là kẻ đào tẩu cơ.”

“Hừm! Tên nghe lạ nhỉ. Và ngài Mũi này đã nẫng của ngài một khoản tiền lớn à?”

“Ngài Mũi! À, ông không hiểu ý tôi rồi! Chính cái mũi của tôi đã đi mất, tôi cũng chẳng biết đi đâu nữa. Con quỷ quái nào đã chơi khăm tôi rồi.”

“Nó biến mất thế nào cơ? Tôi không hiểu.”

“Tôi không thể kể cho ông nghe thế nào được, nhưng điều quan trọng là bây giờ nó đang đi lang thang khắp thành phố với tư cách là một cố vấn nhà nước. Đó là lý do tại sao tôi muốn các ông đăng tin rằng ai tóm được nó hãy mang nó đến cho tôi càng sớm càng tốt. Thử nghĩ mà xem; sao tôi có thể sống thiếu một bộ phận nổi bật nhường ấy trên cơ thể mình được chứ? Đâu phải chỉ là một ngón chân út; tôi chỉ cần nhét chân vào bốt là chẳng ai nhận ra sự vắng mặt của nó cả. Cứ mỗi thứ Năm tôi lại đến thăm vợ ngài Tchektyriev, vị cố vấn nhà nước; bà Podtotchina, vợ một đại tá có cô con gái rất xinh đẹp, là một trong những người quen của tôi; và bây giờ tôi phải làm sao đây? Tôi không thể xuất hiện trước mặt họ với bộ dạng thế này được.”

Vị viên chức mím môi trầm ngâm. “Không, tôi không thể đăng một mẩu quảng cáo như thế được,” ông ta nói sau một hồi lâu im lặng.

“Cái gì! Tại sao lại không?”

“Vì nó có thể làm tổn hại đến uy tín tờ báo. Giả sử ai cũng có thể đăng tin mất mũi. Người ta đã bàn tán rằng trên báo toàn nhét những thứ nhảm nhí và dối trá rồi.”

“Nhưng đây không phải chuyện nhảm nhí! Trường hợp của tôi chẳng có tí vô lý nào cả.”

“Ngài nghĩ vậy à? Nghe đây này. Tuần trước có một vụ y hệt thế này. Một vị quan chức cũng đến, y như ngài bây giờ, mang theo một mẩu quảng cáo để đăng và đã trả hai rúp sáu mươi ba kopeck; và mẩu quảng cáo này đơn giản chỉ thông báo mất một con chó xù lông đen. Trông có vẻ chẳng có gì bất thường trong đó cả, nhưng thực chất đó là một bài châm biếm; ý nói con chó xù chính là thủ quỹ của một cơ quan nào đó.”

“Nhưng tôi không nói đến con chó xù, mà là chiếc mũi của chính tôi; nghĩa là gần như chính bản thân tôi.”

“Không, tôi không thể đăng quảng cáo cho ngài được.”

“Nhưng cái mũi của tôi thực sự đã biến mất cơ mà!”

“Đó là chuyện của bác sĩ. Nghe nói có những người có thể cung cấp cho ngài bất kỳ loại mũi nào ngài thích. Nhưng tôi thấy ngài là một người dí dỏm và thích nói đùa đấy chứ.”

“Nhưng tôi thề với ngài bằng danh dự của mình. Tự ngài nhìn vào mặt tôi mà xem.”

“Việc gì phải bực bội thế chứ?” vị viên chức tiếp lời, bốc một nhúm thuốc lá hít. “Dẫu sao đi nữa, nếu ngài không phiền,” ông ta nói thêm với chút tò mò, “tôi cũng rất muốn ngắm thử nó đấy.”

Vị ủy viên hội đồng bèn kéo chiếc khăn che mặt ra.

“Trông quả là kỳ quặc thật,” vị viên chức nhận xét. “Nó phẳng lì y như cái bánh rán vừa chiên xong. Thật khó mà tin nổi.”

“Thế nào. Các ông còn định chần chừ nữa không? Ngài thấy đấy, không thể từ chối việc đăng tin mất cắp của tôi được. Tôi sẽ vô cùng biết ơn, và tôi rất vui vì sự cố này đã mang lại cho tôi niềm vinh hạnh được làm quen với ông.” Viên Thiếu tá, như chúng ta thấy, thậm chí chẳng ngại chịu đựng một chút nhục nhã nhỏ.

“Đăng quảng cáo thì đúng là không khó;” vị viên chức đáp; “nhưng tôi không thấy nó đem lại lợi ích gì cho ngài cả. Tuy nhiên, nếu ngài nhấn mạnh thế, ngài nên nhờ ai có ngòi bút cừ khôi để họ miêu tả nó như một dị thường kỳ lạ của tự nhiên, rồi cho đăng bài báo đó lên tờ North Bee” (đến đây ông ta lại bốc thêm một nhúm thuốc hít) “để làm tài liệu cho độc giả trẻ tuổi” (ông ta lau mũi), “hoặc đơn giản là một vấn đề đáng khơi gợi sự tò mò của công chúng.”

Vị ủy viên hội đồng cảm thấy hoàn toàn nản chí. Ông lơ đễnh đảo mắt nhìn xuống tờ nhật báo đang quảng cáo các buổi biểu diễn kịch nghệ. Đọc thấy tên một nữ diễn viên mà ông biết là rất xinh đẹp, ông bất giác mỉm cười, và tay sờ vào túi để xem mình có chiếc vé màu xanh nào không — bởi theo quan điểm của Kovaloff, những sĩ quan cấp cao như ông không nên ngồi ở những hàng ghế giá rẻ; nhưng ý nghĩ về chiếc mũi bị mất đã đột ngột phá hỏng tất cả.

Bản thân vị viên chức dường như cũng cảm thấy xúc động trước hoàn cảnh khó khăn của ông. Muốn an ủi, ông ta cố gắng bày tỏ sự thông cảm bằng vài lời lịch sự. “Tôi rất tiếc,” ông ta nói, “về tai nạn phi thường của ngài. Ngài có muốn thử một nhúm thuốc hít không? Nó giúp đầu óc minh mẫn, xua tan u uất và là một cách phòng bệnh trĩ rất tốt.”

Nói rồi, ông ta chìa hộp đựng thuốc hít về phía Kovaloff, đồng thời khéo léo che đi phần nắp vốn được trang trí bằng chân dung của một phu nhân nào đó.

Hành động vốn dĩ rất vô hại này lại làm Kovaloff nổi giận. “Tôi không hiểu ông tìm thấy điều gì để đùa cợt trong chuyện này cơ chứ,” ông tức giận kêu lên. “Bộ ông không thấy rằng tôi đang thiếu chính xác cái bộ phận thiết yếu để hít thuốc lá hay sao? Quỷ tha ma bắt cái hộp thuốc của ông đi. Tôi chẳng muốn nhìn thấy thuốc hít lúc này đâu, kể cả loại thượng hạng nhất, và chắc chắn là không thèm cái thứ vớ vẩn của ông!”

Nói xong, ông rời khỏi văn phòng quảng cáo trong trạng thái vô cùng bực bội và đi thẳng đến chỗ ủy viên cảnh sát. Ông đến nơi đúng lúc vị chức sắc này đang ngả lưng trên chiếc ghế bô-sê và lẩm bẩm với một tiếng thở dài thỏa mãn, “Đúng thế, mình sẽ kiếm được một khoản kha khá từ vụ này đây.”

Do đó, có thể đoán trước rằng chuyến viếng thăm của vị ủy viên hội đồng là vô cùng sai thời điểm.

Vị ủy viên cảnh sát này vốn là một nhà bảo trợ lớn cho mọi loại hình nghệ thuật và công nghiệp; nhưng thứ mà ông ta thích hơn tất cả mọi thứ trên đời chính là một tấm séc. “Đó là thứ,” ông thường nói, “mà rất khó tìm được vật tương đương; nó không cần ăn uống, không chiếm nhiều diện tích, cứ nằm gọn trong túi áo, và nếu có rơi xuống đất thì cũng chẳng vỡ.”

Vị ủy viên dành cho Kovaloff một sự tiếp đón khá lạnh nhạt, nói rằng buổi chiều không phải là thời điểm thích hợp nhất để đến giải quyết vụ việc, rằng tự nhiên đòi hỏi con người ta phải nghỉ ngơi một chút sau khi ăn (điều này cho vị ủy viên hội đồng thấy rằng viên cảnh sát này rất rành các châm ngôn của các hiền nhân cổ đại), và rằng những người đàng hoàng thì không bị mất trộm mũi.

Ẩn ý phía sau câu nói ấy quá rõ ràng. Chúng ta phải nhớ rằng Kovaloff là một người cực kỳ nhạy cảm. Ông chẳng bận tâm đến bất kỳ điều gì người ta nói nhắm vào cá nhân mình, nhưng ông không thể chịu nổi bất kỳ sự đả kích nào nhậm vào cấp bậc hay địa vị xã hội của ông. Ông thậm chí còn tin rằng trong các vở kịch, người ta có thể cho phép đả kích các sĩ quan cấp dưới, nhưng tuyệt đối không bao giờ được phép với các bậc đàn anh.

Thái độ tiếp đón của vị ủy viên cảnh sát làm tổn thương lòng tự ái của ông đến mức ông ngẩng cao đầu đầy kiêu hãnh và dõng dạc nói, “Sau những lời lẽ xúc phạm như thế từ phía ngài, tôi chẳng còn gì để nói nữa.” Và ông quay lưng bỏ đi.

Ông lết về đến nhà trong trạng thái vô cùng mệt mỏi. Trời đã bắt đầu tối. Sau mọi cuộc tìm kiếm công cốc, căn phòng của ông bỗng trở nên ảm đạm và thậm chí gớm ghiếc làm sao. Ở tiền sảnh, ông nhìn thấy tên hầu Ivan đang ngửa cổ nằm dài trên chiếc ghế bô-sê bằng da, tự giải trí bằng cách nhổ nước bọt lên trần nhà — một việc hắn làm rất cừ khôi khi lần nào cũng trúng phóc vào một chỗ. Sự bình thản của tên đầy tớ khiến ông nổi trận lôi đình; ông giáng thẳng chiếc mũ phớt lên trán hắn và mắng: “Đồ ăn hại, mày lúc nào cũng chỉ giỏi trò vô tích sự!”

Ivan vùng dậy nhanh chóng và lật đật cởi áo khoác cho chủ nhân.

Vừa bước vào phòng, vị Thiếu tá mệt mỏi và chán nản liền ngã oạch xuống chiếc ghế bành, thở dài một lúc rồi lẩm bẩm độc thoại:

“Nạy ơn đức trời phật, sao tai họa này lại giáng xuống đầu tôi cơ chứ? Nếu tôi mất một cánh tay hay một cái chân thì vẫn còn ít đau đớn hơn; đằng này lại là một kẻ không mũi! Quỷ tha ma bắt nó đi! — hắn còn làm được tích sự gì nữa chứ? Chỉ đáng đem vứt qua cửa sổ. Giá mà nó bị cướp mất trong chiến trận hay một cuộc đấu tay đôi, hoặc giả tôi mất nó do lỗi lầm của chính mình! Đằng này nó lại biến mất một cách khó hiểu. Nhưng không! Chẳng thể nào,” ông tiếp tục lẩm bẫn sau vài phút suy ngẫm, “thật khó lòng tin được một chiếc mũi có thể biến mất như thế — hoàn toàn không thể tin nổi. Chắc là tôi đang mơ, hoặc đang bị ảo giác; có lẽ tôi đã uống nhầm thay vì nước bằng chai rượu mạnh mà tôi vẫn dùng để xoa cằm sau khi cạo râu. Cái thằng ngốc Ivan đó chắc đã quên không cất nó đi, và tôi đã nốc nhạn nó vào bụng.”

Để kiểm tra xem mình có thực sự say rượu hay không, vị Thiếu tá tự véo mình đau điếng đến mức bật thốt lên tiếng kêu. Cơn đau thuyết phục ông rằng ông đang tỉnh như sáo. Ông chậm rãi bước đến chiếc gương soi và ban đầu nhắm nghiền hai mắt lại, hy vọng khi mở ra sẽ thấy chiếc mũi đột ngột trở lại vị trí cũ; nhưng vừa mở mắt ra, ông đã giật bắn người lùi lại. “Trông mới thảm hại làm sao!” ông kêu lên.

Thật sự là không thể tài nào hiểu nổi. Người ta có thể dễ dàng mất một chiếc cúc áo, một chiếc thìa bạc, một chiếc đồng hồ hay thứ gì đó tương tự; nhưng một sự mất mát thế này, lại xảy ra ngay trong chính ngôi nhà của mình!

Sau khi cân nhắc mọi tình tiết, Thiếu tá Kovaloff nghiêng về giả thuyết rằng nguyên nhân của mọi rắc rối này là do bà Podtotchina, vợ của viên đại tá, kẻ vẫn luôn muốn ép ông cưới con gái bà ta. Bản thân ông cũng năng nổ săn đón bà ta, nhưng luôn tìm cách né tránh đi đến kết cục cuối cùng. Và khi người phụ nữ đó một ngày nọ nói thẳng thừng với ông rằng bà muốn ông kết hôn với con gái mình, ông đã khéo léo chối từ, tuyên bố rằng mình hãy còn quá trẻ và còn phải cống hiến thêm năm năm nữa mới bước sang tuổi bốn mươi hai. Đây chắc chắn là lý do khiến người phụ nữ ấy vì muốn trả thù mà quyết định đẩy ông vào cảnh nhục nhã, đồng thời thuê hai ả phù thủy để thực hiện mưu đồ đó. Có một điều chắc chắn — chiếc mũi của ông không hề bị cắt đứt; chẳng có ai đột nhập vào phòng ông cả, còn về phần Ivan Yakovlevitch — hắn đã cạo râu cho ông vào hôm thứ Tư, và trong suốt ngày hôm đó lẫn toàn bộ ngày thứ Năm, chiếc mũi vẫn còn nguyên vẹn, điều mà ông thừa biết và nhớ rất rõ. Hơn nữa, nếu chiếc mũi bị cắt đứt thì tự khắc ông đã phải cảm thấy đau đớn, và chắc chắn vết thương sẽ chẳng thể lành nhanh đến thế, bề mặt cũng chẳng thể nhẵn thính như cái bánh rán được.

Đủ mọi kế hoạch xẹt qua đầu ông: nên đâm đơn kiện vợ của một sĩ quan cấp cao, hay nên đến thẳng nhà bà ta và mặt đối mặt buộc tội màn bội phản này?

Những suy ngẫm của ông bị cắt đứt bởi một luồng ánh sáng đột ngột chiếu xuyên qua mọi khe cửa, cho thấy Ivan đã thắp nến sáp ngoài tiền sảnh. Chẳng mấy chốc, chính Ivan bước vào với những ngọn nến trên tay. Kovaloff vội vã chộp lấy chiếc khăn tay che kín chỗ từng là chiếc mũi tối hôm qua, để cái đồ đần độn làm đày tớ cho ông không há hốc mồm ra khi nhìn thấy bộ dạng kỳ dị của chủ nhân.

Ivan vừa lui ra tiền sảnh thì một giọng nói lạ vang lên ở ngoài đó.

“Thiếu tá Kovaloff có sống ở đây không?” giọng hỏi vọng vào.

“Vào đi!” vị Thiếu tá nói, vùng đứng dậy và mở toang cửa.

Ông nhìn thấy một cảnh sát viên có diện mõi dễ mến, bộ ria mép hoa râm và đôi má khá phúng phính — chính là kẻ hồi đầu câu chuyện đã đứng túc trực ở đầu cầu Isaac. “Ngài bị mất mũi phải không?” hắn hỏi.

“Chính xác là thế.”

“Nó vừa được tìm thấy rồi ạ.”

“Cái gì — anh nói gì cơ?” Thiếu tá Kovaloff lắp bắp.

Niềm vui bất chợt đã làm tê liệt lưỡi ông. Ông trân trân nhìn vị cảnh sát viên, trên đôi má và đôi môi đầy đặn của hắn đang hắt lên ánh nến chập chờn.

“Đầu đuôi thế nào?” cuối cùng ông cũng cất lời hỏi.

“Nhờ một cơ duyên vô cùng kỳ lạ. Nó đã bị tóm gọn ngay lúc đang leo lên cỗ xe ngựa để trốn sang Riga. Hộ chiếu của nó đã được làm sẵn từ trước dưới tên của một viên chức; và điều kỳ lạ hơn nữa là thoạt đầu chính tôi cũng nhầm nó với một quý ông. May sao lúc đó tôi mang theo kính, và tôi nhận ra ngay đó là một chiếc mũi. Ngài biết đấy, tôi bị viễn thị, và khi ngài đứng trước mặt tôi, tôi chẳng thể phân biệt nổi mũi ngài, râu ngài hay bất cứ thứ gì khác. Mẹ vợ tôi thậm chí còn chẳng nhìn rõ được gì cơ.”

Kovaloff phấn khích đến mức phát cuồng. “Nó ở đâu? Ở đâu thế? Tôi phải phi đến đó ngay lập tức.”

“Ngài đừng có hấp tấp. Biết là ngài đang cần nó, tôi đã mang nó theo người đây rồi. Một điều kỳ lạ nữa là chủ mưu trong vụ này chính là tên thợ cắt tóc khốn kiếp sống ở đại lộ Ascension, hiện đang bị nhốt giam kỹ lưỡng trong tù. Tôi đã nghi ngờ hắn ta ăn cắp vặt và say xỉn từ lâu; ngay ngày hôm kia hắn còn nẫng vài chiếc khuy trong một cửa hàng cơ mà. Chiếc mũi của ngài vẫn còn nguyên vẹn không tổn hại gì.” Vừa nói, viên cảnh sát viên vừa thọc tay vào túi áo lấy ra chiếc mũi được bọc cẩn thận trong giấy.

“Đúng, đúng, chính nó rồi!” Kovaloff thốt lên mừng rỡ. “Ngài có ở lại uống với tôi một chén trà không?”

“Tôi rất muốn lắm chứ, nhưng ngặt nỗi không thể được. Tôi phải đi thẳng đến Trại cải tạo ngay đây. Vật giá bây giờ đắt đỏ quá. Mẹ vợ tôi sống chung với tôi, lại thêm mấy đứa con; đứa lớn thì sáng dạ và có chí lắm, ngặt vì tôi chẳng có nổi đồng nào để cho chúng ăn học.”

Sau khi vị cảnh sát rời đi, Kovaloff chìm đắm trong một khoảng không mơ hồ suốt một lúc lâu, mãi vẫn chưa thể hoàn hồn lại được trước tin vui quá đỗi bất ngờ ấy. Ông nâng niu chiếc mũi vừa tìm lại được trong lòng bàn tay và chăm chú quan sát nó một lần nữa với tất cả sự tập trung cao độ.

“Đúng, chính nó rồi!” ông tự nhủ. “Đây rồi cái nhọt bên má trái vừa mọc lên ngày hôm qua.” Và ông suýt thì cười phá lên vì sung sướng.

Nhưng chẳng có gì là vĩnh cửu trên thế gian này. Niềm vui trong khoảnh khắc thứ hai khi nó ập đến đã không còn dữ dội như khoảnh khắc đầu tiên, sang khoảnh khắc thứ ba lại càng nhạt phai hơn, và cuối cùng hòa lẫn vào trạng thái tinh thần bình thường của chúng ta, hệt như những vòng tròn do một viên sỏi thả xuống mặt nước cứ lan rộng ra rồi tan biến dần. Kovaloff bắt đầu suy ngẫm và nhận ra rằng những rắc rối của ông vẫn chưa chấm dứt; chiếc mũi đã tìm lại được đấy, nhưng nó cần phải được gắn trở lại đúng vị trí cũ.

Lỡ như không gắn vào được thì sao? Khi tự đặt câu hỏi đó cho mình, mặt Kovaloff tái mét đi. Với một nỗi kinh hoàng tả xiết, ông lao phắt về phía bàn trang điểm và đứng trân trân trước gương để chắc chắn không gắn chiếc mũi bị lệch. Đôi tay ông run lập cập.

Ông vô cùng cẩn trọng áp nó vào chỗ cũ ngày trước. Hẹn hồn! Nó chẳng thèm dính lại. Ông áp nó vào miệng, hà hơi cho nó ấm lên một chút rồi lại gắn vào lần nữa; nhưng nó nhất quyết không chịu bám.

“Dính vào coi nào, đồ ngốc này!” ông lầm bầm.

Nhưng chiếc mũi trông có vẻ cứng như gỗ, và rơi bộp xuống bàn với một âm thanh là lạ, hệt như một nút chai. Mặt viên Thiếu tá bắt đầu giật giật vì sốt ruột. “Lẽ nào nó không chịu dính thật sao?” ông tự hỏi, đầy hoảng hốt. Nhưng dẫu thử đi thử lại bao nhiêu lần thì mọi nỗ lực của ông đều đổ sông đổ biển.

Ông gọi Ivan và sai hắn đi mời vị bác sĩ đang thuê căn hộ đẹp nhất trong tòa nhà này. Vị bác sĩ này là một người có vẻ ngoài bệ vệ, để bộ ria mép đen nhánh tuyệt đẹp và có một người vợ khỏe mạnh. Ông ta ăn táo tươi mỗi buổi sáng và chăm sóc răng cực kỳ chu đáo, dùng đến năm loại bàn chải đánh răng khác nhau trong suốt ba mươi lăm phút mỗi ngày.

Vị bác sĩ đến ngay lập tức. Sau khi hỏi vị Thiếu tá xem tai nạn này xảy ra từ bao giờ, ông ta ngẩng cằm ông lên và búng một cái rõ kêu vào ngay chỗ chiếc mũi từng ngự trị, mạnh đến mức viên Thiếu tá ngửa phắt đầu ra sau và đập mạnh vào tường. Bác sĩ bảo chẳng sao cả; rồi đoạn, bắt ông quay mặt sang phải, ông ta sờ soắn vào khoảng trống trơn và thốt lên “Hừm!”; tiếp đó bắt ông quay trái và làm y hệt; cuối cùng lại búng thêm một cú nữa vào cằm khiến vị Thiếu tá giật bắn người lên như con ngựa đang bị kiểm tra răng. Sau cuộc thí nghiệm này, vị bác sĩ lắc đầu phán: “Không, không thể làm gì được đâu. Tốt hơn là cứ để nguyên thế đi, kẻo lại xảy ra chuyện tồi tệ hơn. Đương nhiên là người ta có thể ghép lại ngay lập tức, nhưng tôi đảm bảo với ngài là thuốc chữa còn tồi tệ hơn cả bệnh.”

“Nói hay thật đấy, nhưng đời nào tôi cứ thế này mà sống thiếu mũi mãi được?” Kovaloff đáp. “Chẳng có gì tồi tệ hơn thế được nữa. Làm sao tôi có thể chìa cái bộ mặt gớm ghiếc này ra thiên hạ cơ chứ? Tôi thường xuyên giao du trong giới thượng lưu, và tối nay tôi lại được mời đi dự liền hai buổi tiệc. Tôi quen biết rất nhiều phu nhân, bà Tchektyriev, vợ của một cố vấn nhà nước, bà Podtotchina — mặc dù sau những gì ả đã làm, tôi chẳng thèm dính dáng gì đến ả nữa ngoại trừ qua sự can thiệp của cảnh sát. Tôi xin ngài đấy,” Kovaloff van nài bằng giọng khẩn khoản, “hãy tìm cách nào đó gắn nó lại đi; dẫu nó không được chắc chắn lắm, miễn là nó cứ bám tạm vào đó; có nguy cơ gì tôi có thể lấy tay giữ lại cơ mà. Vả lại tôi có khiêu vũ đâu, thế nên chẳng sợ va quẹt do chuyển động đột mạnh nào cả. Còn về thù lao của ngài, xin cứ yên tâm; tôi hoàn toàn có khả năng chi trả.”

“Tin tôi đi,” vị bác sĩ đáp với giọng điệu không quá cao cũng chẳng quá thấp, mềm mại và suýt mang âm hưởng thôi miên, “tôi không chữa bệnh vì ham tiền tài. Làm vậy là trái với nguyên tắc và y đức của tôi. Đúng là tôi có nhận thù lao, nhưng chỉ để không làm tổn thương lòng tự ái của bệnh nhân bằng cách từ chối họ mà thôi. Tôi hoàn toàn có thể gắn lại chiếc mũi cho ngài, nhưng tôi xin lấy danh dự bảo đảm với ngài rằng nó chỉ làm mọi chuyện tồi tệ hơn mà thôi. Tốt hơn hết hãy để tự nhiên tự làm việc của nó. Hãy thường xuyên rửa chỗ đó bằng nước lạnh, và tôi cam đoan với ngài rằng dẫu không có mũi thì ngài vẫn sống khỏe mạnh y như khi có nó vậy. Còn về phần chiếc mũi, tôi khuyên ngài nên ngâm bảo quản nó trong một lọ rượu mạnh, hoặc hay hơn nữa là giấm ấm pha thêm hai thìa rượu mạnh, và khi ấy ngài có thể bán nó với giá hời đấy. Bản thân tôi cũng sẵn lòng mua lại, miễn là ngài đừng hét giá cao quá.”

“Không, không, tôi không đời nào bán nó với bất kỳ giá nào đâu. Thà để nó mất đi lần nữa còn hơn.”

“Xin lỗi ngài,” vị bác sĩ nói rồi đứng lên cáo từ. “Tôi rất hy vọng có thể giúp ích cho ngài, nhưng lực bất tòng tâm; dẫu sao thì ngài cũng đã thấy rõ thiện chí của tôi rồi đấy.” Nói xong, vị bác sĩ bước ra khỏi phòng với phong thái đầy đường hoàng.

Kovaloff thậm chí chẳng thèm để ý đến lúc ông ta rời đi. Chìm đắm trong dòng suy tư sâu sắc, mắt ông chỉ đăm đăm nhìn vào hàng khuy măng-sét trắng phau nhô ra từ ống tay chiếc áo khoác đen của mình.

Hôm sau, trước khi chính thức đâm đơn kiện, ông quyết định viết thư cho vợ vị đại tá xem bà ta có chịu trả lại món đồ đã tước đoạt của ông mà không cần đôi co lôi thôi gì thêm hay không.

Bức thư có nội dung như sau:

“Thưa bà Alexandra Podtotchina,

“Tôi khó mà hiểu nổi cách hành xử của bà. Xin hãy chắc chắn rằng bằng cách theo đuổi con đường đó, bà sẽ chẳng thu được gì, và chắc chắn sẽ không đạt được mục đích ép tôi cưới con gái bà đâu. Tin tôi đi, câu chuyện về chiếc mũi của tôi đã trở nên nổi tiếng khắp chốn; chính bà và không một ai khác là kẻ đóng vai trò chủ chốt trong đó. Sự tách rời đột ngột của nó khỏi vị trí mà nó từng ngự trị, cuộc đào tẩu của nó và những lần xuất hiện khi thì cải trang thành một viên chức, lúc thì dưới hình hài chính chủ, chẳng qua là hậu quả của những bùa chú tà đạo được sử dụng bởi bà hoặc những kẻ có sở thích đáng kính giống như bà. Về phần mình, tôi muốn thông báo cho bà biết rằng nếu cái mũi nói trên không được trả về đúng vị trí của nó vào ngày hôm nay, tôi sẽ buộc phải nhờ cậy đến pháp luật can thiệp.

“Nói tóm lại, với tất cả sự kính trọng, tôi vinh hạnh được làm tôi tớ khiêm nhường của bà,

“Platon Kovaloff.”

Lời hồi đáp chẳng mấy chốc đã tới tay, và có nội dung như sau:

“Thưa Thiếu tá Platon Kovaloff,

“Bức thư của ngài khiến tôi vô cùng kinh ngạc. Tôi phải thú nhận rằng tôi chưa từng ngờ ngợ sẽ nhận được những lời trách cứ bất công như thế từ phía ngài. Tôi xin đảm bảo với ngài rằng vị sĩ quan mà ngài nhắc đến chưa từng đặt chân đến nhà tôi, dù là cải trang hay dưới hình hài thực tế của hắn ta. Đúng là Philippe Ivanovitch Potantchikoff có đến thăm nhà tôi, và dẫu hắn thực sự có ngỏ lời cầu hôn con gái tôi, đồng thời là một người gia giáo, đáng kính và thông minh, nhưng tôi chưa bao giờ hứa hẹn bất cứ điều gì với hắn cả.

“Một lần nữa, ngài lại nhắc đến chuyện cái mũi. Nếu ngài có ý ngầm ám chỉ rằng tôi muốn hất hủi ngài, nghĩa là từ chối ngài, thì tôi vô cùng ngạc nhiên bởi như ngài biết rõ đấy, tâm ý của tôi hoàn toàn ngược lại. Nếu sau chuyện này mà ngài vẫn muốn hỏi cưới con gái tôi, tôi sẽ rất vui lòng chiều ý ngài, bởi đó cũng chính là mong mỏi thiết tha nhất đời tôi, và hy vọng điều đó sẽ sớm thành hiện thực, tôi xin gửi lời chào chân thành nhất,

“Alexandra Podtotchina.”

“Không,” Kovaloff thốt lên sau khi đọc lại bức thư lần nữa, “bà ta chắc chắn vô tội. Không thể nào có chuyện đó được. Một bức thư thế này không đời nào lại do một kẻ phạm tội viết ra cả.” Vị ủy viên hội đồng vốn là kẻ từng trải trong những vụ việc như vậy, bởi ông từng nhiều lần được triều đình giao trọng trách tiến hành các cuộc điều tra hình sự khi còn ở Caucasus. “Nhưng rốt cuộc thì bằng cách nào và qua trò chơi khăm quỷ quái nào của số phận mà sự việc này lại xảy ra cơ chứ?” ông tự lẩm bẩm với một cử chỉ đầy nản lòng. “Chắc chắn có bàn tay quỷ dữ nhúng vào đây rồi.”

Trong khi đó, lời đồn đại về sự kiện phi thường này đã lan truyền ra khắp thành phố, và cũng như thường lệ, không tránh khỏi việc bị thêu dệt thêm vô số chi tiết. Vào thời kỳ đó, người ta có tâm lý chung là sùng bái những phép màu siêu nhiên; công chúng vừa mới bị ấn tượng bởi các thí nghiệm thôi miên. Câu chuyện về những chiếc ghế bay trên phố Koniouchennaia hãy còn râm ran chưa dứt, và chẳng có gì đáng ngạc nhiên khi ngay sau đó người ta nghe tin chiếc mũi của Thiếu tá Kovaloff được nhìn thấy đi dạo đều đặn vào lúc ba giờ chiều trên đại lộ Nevsky. Đám đông những kẻ tò mò tụ tập ở đó mỗi ngày mỗi đông nghịt. Có bận, ai đó phao tin rằng chiếc mũi đang nằm trong cửa hiệu của Junker, thế là ngay lập tức nơi đó bị vây kín bởi một biển người đến nỗi cảnh sát phải can thiệp để vãn hồi trật tự.

Một nhà đầu cơ nào đó với khuôn mặt nghiêm nghị, có ria mép, chuyên bán bánh ngọt trước cửa nhà hát, đã cho đóng mấy chiếc ghế gỗ chắc chắn rồi đặt trước cửa sổ cửa hàng, lịch sự mời gọi công chúng đứng lên đó để ngắm nghía với mức phí vô cùng khiêm tốn là hai mươi tư kopeck. Một vị đại tạng quân nhân, vì mục đích đó mà rời nhà sớm hơn mọi ngày, đã phải trầy trật lắm mới lách qua nổi đám đông; thế nhưng để rồi rước lấy sự phẫn nộ tột cùng khi thấy trong cửa sổ cửa hàng chẳng có gì ngoài một chiếc áo lót bằng nỉ bình thường và một bức tranh thạch bản màu vẽ một thiếu nữ đang vá tất, trong khi một thanh niên bảnh chọe mặc áo ghi-lê vạt rộng đang ngắm nhìn cô từ sau một gốc cây. Bức tranh đó đã treo lủng lẳng ở đúng chỗ cũ hơn mười năm nay rồi. Vị đại tá bỏ đi, lầm bầm rủa xả trong cổ họng: “Làm sao mà lũ ngốc lại có thể để bị kích động bởi những câu chuyện ngu ngốc nhảm nhí đến thế cơ chứ?”

Lại có thêm một lời đồn khác lan rộng, rằng chiếc mũi của Thiếu tá Kovaloff không thèm đi dạo trên đại lộ Nevsky nữa mà chuyển sang Vườn Tavrichesky. Mấy cậu sinh viên Học viện Phẫu thuật đã kéo nhau đến đó bằng sạch chỉ để mục sở thị. Một phu nhân quyền quý còn viết thư cho người quản viên khu vườn yêu cầu cho phép lũ trẻ nhà bà được tận mắt chiêm ngưỡng hiện tượng hiếm có này, nhân tiện giảng giải cho chúng những bài học thích hợp.

Tất cả những sự kiện đó nhanh chóng được đám trượng phu dí dỏm trong thành phố vồ lấy, những kẻ vào thời điểm ấy đang cực kỳ thiếu thốn giai thoại để làm vui lòng các quý cô. Ngược lại, thiểu số những con người đầm tính và nghiêm túc lại tỏ ra vô cùng khó chịu. Một quý ông đã lớn tiếng tuyên bố với sự phẫn nộ rằng ông không thể hiểu nổi tại sao trong thời đại khai sáng của chúng ta mà những thứ nhảm nhí ấy lại có thể lan tràn như thế, và ông lấy làm ngạc nhiên khi Chính phủ không chịu để mắt đến những vấn đề này. Quý ông này rõ ràng thuộc tuýp người luôn muốn Chính phủ phải nhúng tay vào mọi thứ, kể cả những trận cãi vã cỏn con hằng ngày giữa họ với vợ mình.

Nhưng đến đây, mạch sự kiện lại bị che khuất bởi một lớp màn sương mù.