Bạn đã bao giờ biết đến một đêm Ukraine chưa? Không, bạn chưa biết gì về đêm ở Ukraine đâu. Hãy ngắm nhìn cho thỏa thích đi. Trăng sáng giữa trời; vòm trời bao la dường như đã mở rộng đến vô tận; mặt đất đắm mình trong ánh bạc; không khí ấm áp, gợi cảm và thoang thoảng vô vàn hương thơm ngọt ngào. Đêm diệu kỳ! Đêm huyền bí!

Những cánh rừng đứng im lìm, nhưng tràn đầy hơi thở thần thánh, đổ bóng dài hun hút và chìm trong bóng tối dày đặc. Những hồ nước được bao bọc bởi những bụi rậm xanh thẫm đang ngủ yên, tĩnh lặng. Những lùm cây táo gai và anh đào trinh nguyên khẽ rụt rè vươn rễ xuống dòng nước mát lành; chỉ thỉnh thoảng, những tán lá mới khẽ xào xạc một cách miễn cưỡng khi kẻ cướp là gió đêm lẻn đến hôn chúng.

Cả cảnh vật chìm trong giấc ngủ; nhưng có một hơi thở bí ẩn lan tỏa trên những vùng đất cao. Người ta rơi vào một tâm trạng kỳ lạ, siêu thực, và những bóng ma bạc trắng trồi lên từ cõi sâu. Đêm diệu kỳ! Đêm huyền bí! Bất chợt, rừng cây, hồ nước và thảo nguyên bừng tỉnh. Những chú chim họa mi của đất Ukraine cất tiếng hót, và dường như chính ánh trăng cũng đang lắng nghe khúc ca của chúng. Ngôi làng ngủ yên như thể đang bị mê hoặc; những túp lều sáng lên dưới ánh trăng, đối lập với bóng tối của những cánh rừng phía sau. Tiếng hát dần im bặt, và vạn vật tĩnh lặng. Chỉ đâu đó vẫn còn le lói chút ánh sáng từ một ô cửa sổ nhỏ. Một vài gia đình, thức khuya, đang ăn bữa tối cuối cùng ngay ngưỡng cửa nhà mình.

“Không, điệu ‘gallop’ không nhảy như thế! Giờ ta mới hiểu, nhảy thế là sai bét rồi! Bố đỡ đầu của ta đã bảo thế nào nhỉ? Phải thế này này! Hop! tralala! Hop! tralala! Hop! Hop! Hop!” Một gã Cossack trung niên, nửa tỉnh nửa say, tự nói một mình khi đang nhảy múa dọc con phố. “Trời đất ơi, điệu ‘gallop’ đâu phải nhảy như thế! Nói dối làm gì cho mệt! Làm lại nào! Hop! tralala! Hop! tralala! Hop! Hop! Hop!”

“Nhìn cái lão khùng kia kìa! Phải chi lão còn trẻ! Đằng này, một gã đàn ông trưởng thành mà nhảy múa cho trẻ con cười chê,” một bà già gánh bó rơm đi ngang qua thốt lên. “Về nhà đi! Đã đến giờ đi ngủ rồi!”

“Ta đang về đây!” gã Cossack dừng lại nói. “Ta đang về. Ta thèm quan tâm đến gã trưởng làng chắc? Lão ta tưởng cứ là người đứng đầu, rồi hắt nước lạnh vào mặt người khác, và vênh váo cái đầu lên là xong. Làm trưởng làng ư—chính ta đây cũng là trưởng làng đây này. Ừ, đúng thế—nếu không thì——” Vừa nói, gã vừa bước đến cửa căn nhà đầu tiên gặp được, đứng trước cửa sổ, lấy ngón tay gõ nhịp lên mặt kính, rồi lần mò tìm tay nắm cửa. “Này bà kia, mở cửa! Mở nhanh lên ta bảo! Đến giờ ta đi ngủ rồi!”

“Ông đi đâu thế, Kalenik? Nhầm nhà rồi!” mấy cô gái trẻ đang trên đường đi nhảy múa về ngang qua gọi với lại. “Để chúng tôi chỉ nhà ông nhé?”

“Được, làm ơn đi các cô nương!”

“Các cô nương! Nghe lão nói kìa!” một cô thốt lên. “Kalenik lịch sự chưa kìa! Chúng tôi sẽ chỉ nhà cho ông—nhưng không, phải nhảy cho chúng tôi xem trước đã!”

“Nhảy cho các cô xem ư? Ôi, các cô khéo miệng thật đấy!” Kalenik nói giọng kéo dài, cười ngặt nghẽo. Gã đe các cô bằng ngón tay, rồi loạng choạng vì không đứng vững. “Thế các cô có để cho ta hôn không? Ta sẽ hôn tất.” Gã lảo đảo đuổi theo họ.

Các cô gái hét lên rồi chạy tản ra; nhưng rồi họ nhanh chóng lấy lại can đảm và đi sang phía bên kia con đường khi thấy Kalenik chân nọ đá chân kia.

“Nhà ông đằng kia kìa!” họ gọi với theo, chỉ vào một căn nhà to hơn những căn khác, và đó chính là nhà của viên trưởng làng.

Kalenik quay về phía đó, và lại tiếp tục chửi rủa viên trưởng làng.

Nhưng viên trưởng làng bị người ta nói xấu đủ điều này là ai? Ồ, lão là một nhân vật cực kỳ quan trọng trong làng. Trước khi Kalenik lết được về nhà mình, hẳn chúng ta sẽ có đủ thời gian để nói đôi chút về lão. Mọi người trong làng đều ngả mũ mỗi khi thấy lão, và ngay cả những cô bé nhỏ nhất cũng phải chào lão buổi sáng. Trong đám thanh niên Cossack, ai mà chẳng muốn được làm trưởng làng? Trưởng làng đi đâu cũng được vào, và bất cứ gã nông dân vạm vỡ nào cũng phải đứng cung kính, tay cầm mũ, chừng nào lão trưởng làng còn đang mân mê hộp thuốc lá bằng ngón tay thô kệch, to bè của mình. Trong các cuộc họp giáo xứ và những buổi hội họp khác, mặc dù quyền lực của lão có thể bị giới hạn bởi số phiếu đa số, viên trưởng làng vẫn luôn giữ thế thượng phong, muốn sai ai đi làm đường hay đào mương thì sai.

Về thái độ bên ngoài, lão cau có, nghiêm khắc và không thích nói nhiều. Từ lâu lắm rồi, khi Hoàng hậu Catherine đáng kính còn tại vị thực hiện chuyến đi đến Crimea, lão đã được chọn làm một trong những người hộ tống trong suốt hai ngày, và đã có vinh dự lớn lao được ngồi trên hộp ghế cùng với người đánh xe hoàng gia.

Kể từ đó, trưởng làng đã hình thành thói quen lắc đầu một cách nghiêm trang và suy tư, vuốt ve bộ ria mép dài rủ xuống, và đưa ánh mắt sắc lẹm như chim ưng nhìn quanh. Dù chủ đề câu chuyện là gì, lão cũng tìm cách lái sang việc mình từng hộ tống Hoàng hậu và được ngồi trên chiếc xe hoàng gia. Lão thường giả vờ lãng tai, đặc biệt là khi nghe thấy điều gì đó không vừa ý. Lão rất ghét mấy gã công tử bột, và bản thân lão chỉ mặc dưới lớp áo caftan màu đen may tại nhà là một chiếc thắt lưng len thêu đơn giản. Chẳng ai thấy lão mặc bộ đồ nào khác, tất nhiên là trừ dịp chuyến đi của Nữ hoàng đến Crimea, khi lão diện bộ đồng phục Cossack màu xanh. Hầu như chẳng còn ai trong làng nhớ được thời đó nữa, và lão vẫn cất bộ đồng phục đó trong rương.

Trưởng làng là một người đàn ông góa vợ, nhưng cô em vợ sống cùng lão. Cô ta lo cơm nước sáng tối, giữ gìn nhà cửa, đồ đạc sạch sẽ, dệt vải lanh, và quán xuyến mọi việc trong nhà. Những kẻ buôn chuyện trong làng nói rằng cô ta không phải là họ hàng gì của lão cả; nhưng chúng ta phải lưu ý rằng lão trưởng làng có rất nhiều kẻ thù luôn phao tin đồn nhảm về lão. Giờ chúng ta đã nói những gì cần thiết về viên trưởng làng, còn gã Kalenik say xỉn thì vẫn chưa đi được nửa đường về nhà. Gã vẫn tiếp tục lăng mạ trưởng làng bằng những từ ngữ mà người ta có thể đoán trước từ một kẻ đang trong tình trạng như thế.