Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Khi mặt trời đã lặn xuống đường chân trời, thi thể được khiêng vào nhà thờ. Nhà triết học đỡ lấy một góc chiếc quan tài phủ vải đen trên vai, và cảm thấy một luồng lạnh buốt chạy dọc sống lưng. Viên đại sĩ quan bước đi phía trước, bàn tay phải đặt lên thành quan tài.

Ngôi nhà thờ bằng gỗ, đã ngả màu đen theo năm tháng và phủ đầy địa y xanh, đứng trơ trọi ở tận cùng ngôi làng trong vẻ cô tịch u ám; nó được trang trí bằng ba mái vòm tròn. Thoạt nhìn cũng nhận ra rằng nơi đây đã lâu không còn được dùng làm lễ tế thần.

Những ngọn nến đang cháy được đặt trước hầu như mọi bức tượng thánh. Chiếc quan tài được đặt xuống trước bàn thờ. Viên đại sĩ quan già hôn cô con gái đã khuất thêm một lần nữa, rồi rời khỏi nhà thờ cùng với những người khiêng cáng, sau khi đã dặn dò đám gia nhân phải chăm sóc nhà triết học và đưa ông trở lại nhà thờ sau bữa tối.

Khi trở về nhà, những người khiêng quan tài đều đặt tay lên lò sưởi. Tục ngữ vùng Tiểu Nga luôn tuân thủ tập tục này đối với những ai vừa nhìn thấy một thây ma.

Cơn đói bắt đầu cồn cào khiến nhà triết học tạm thời quên bẵng đi cô gái đã chết. Dần dần, toàn bộ gia nhân trong nhà tụ tập ở nhà bếp; nơi đây thực chất là một thứ câu lạc bộ mà họ quen lui tới. Thậm chí đám chó cũng kéo ra cửa, vẫy đuôi để mong được ném cho vài khúc xương và đồ thừa.

Nếu một người hầu được sai vác việc vặt, thế nào hắn cũng tìm đường ghé vào nhà bếp để nghỉ ngơi một lát và hút tẩu thuốc. Toàn bộ đám Cossack của trang trại nằm dài ở đây suốt cả ngày trên và dưới những chiếc ghế dài — thực ra là bất cứ chỗ nào có thể ngả lưng được. Hơn nữa, ai nấy luôn bỏ quên thứ gì đó trong bếp — cái mũ, chiếc roi, hoặc đại loại thế. Nhưng hội viên của câu lạc bộ chỉ thực sự tề tựu đông đủ vào buổi chiều, khi người nài ngựa bước vào sau khi đã buộc ngựa trong chuồng, bác chăn bò lùa bò về chuồng xong, và những người khác mà ban ngày ít khi thấy mặt cũng kéo đến. Trong bữa tối, ngay cả cái lưỡi của những kẻ lười nhác nhất cũng được dịp cử động. Họ bàn tán đủ thứ chuyện — về chiếc quần chẽn kiểu mới mà ai đó vừa đặt may, về thứ có nằm ở tâm địa cầu, hay về con sói mà ai đó vừa nhìn thấy. Trong nhóm có không ít những kẻ khôi hài — một kiểu người luôn xuất hiện ở vùng Tiểu Nga.

Nhà triết học tìm một chỗ ngồi cùng những người khác trong vòng tròn lớn quây quần bên cửa bếp ngoài trời. Chẳng mấy chốc, một bà già đội chiếc mũ đỏ bước ra từ đó, hai tay bưng một chiếc chậu lớn đựng đầy bánh “galuchkis” nóng hổi, rồi phân phát cho mọi người. Ai nấy rút từ trong túi ra một chiếc thìa gỗ hoặc cái nĩa gỗ một chấu. Ngay khi hàm của họ bớt nhai đi một chút và cơn đói ngấu nghiến đã được dằn xuống phần nào, họ bắt đầu trò chuyện. Cuộc trò chuyện, đúng như dự đoán, xoay quanh cô gái đã chết.

“Có thật không,” một mục đồng trẻ tuổi lên tiếng, “có thật là — dẫu tôi tài nào hiểu nổi — tiểu thư nhà ta có dính líu đến ma quỷ hay không?”

“Ai cơ, tiểu thư á?” Dorosch đáp lời, kẻ mà nhà triết học đã quen mặt từ lúc ở trên xe kibitka. “Đúng thế, cô ta chính là một ả phù thủy thứ thiệt! Tôi dám thề cô ta là phù thủy!”

“Câm miệng đi, Dorosch!” một kẻ khác kêu lên — chính là người trong chuyến đi đã đóng vai kẻ an ủi. “Chúng ta không việc gì phải bàn đến chuyện đó. Xin Chúa hãy thương xót cho linh hồn cô ấy! Người ta không nên nói về những chuyện thế này.”

Nhưng Dorosch hoàn toàn chẳng có ý định im lặng; hắn vừa cùng quản gia lui tới hầm rượu để giải quyết việc quan trọng, và sau khi cúi gập người hai ba lần trước một hai thùng rượu, hắn trở ra với tâm trạng vô cùng vui vẻ và ba hoa.

“Sao anh lại bảo tôi phải im miệng?” hắn đáp. “Chính cô ta đã cỡi trên vai tôi đấy, tôi thề là có thật.”

“Này bác, có dấu hiệu nào để nhận biết một ả phù thủy không ạ?” cậu mục đồng trẻ hỏi.

“Không, chẳng có đâu,” Dorosch đáp; “cho dù cậu có thuộc lòng kinh Thánh Psalter đi chăng nữa, cậu cũng chẳng tài nào nhận ra nổi.”

“Đúng thế, Dorosch ạ, vẫn có cách chứ; đừng có nói nhảm thế,” kẻ an ủi lúc nãy cãi lại. “Chúa ban cho mỗi người một đặc điểm riêng biệt nào đâu phải là vô cớ; giới bác học vẫn khẳng định rằng mọi phù thủy đều có một cái đuôi nhỏ.”

“Mụ già nào chẳng là phù thủy,” một tên Cossack râu tóc bạc phơ đáp với vẻ hoàn toàn nghiêm túc.

“Ừ, các người đúng là một lũ hay ho,” mụ già vừa bước ra với chậu bánh “galuchkis” tươi liền đốp chát lại. “Các người đúng là những con lợn ú nu!”

Một nụ cười mãn nguyện phảng phất trên môi lão Cossack tên là Javtuch, khi lão nhận ra câu nói của mình đã chạm đúng vào điểm nhạy cảm của mụ già. Cậu mục đồng bật lên một tiếng cười vang dội và trầm đục như tiếng hai con bò mộng đang rống lên cùng lúc.

Cuộc trò chuyện này khơi dậy ở nhà triết học một sự tò mò lớn và niềm mong mỏi muốn thu thập thêm thông tin chính xác về cô con gái của viên đại sĩ quan. Để lái câu chuyện quay trở lại chủ đề đó, ông quay sang người ngồi cạnh và nói: “Tôi rất muốn biết tại sao tất cả mọi người ở đây lại cho rằng tiểu thư là một ả phù thủy. Cô ấy đã làm hại ai, hay dùng ma thuật để giết người rồi sao?”

“Vâng, có những lời đồn đại kiểu đó đấy,” một kẻ có khuôn mặt phẳng lì như cái xẻng đáp lời. “Ai mà không nhớ thợ săn Mikita, hay là…”

“Thợ săn Mikita thì liên quan gì đến chuyện này?” nhà triết học hỏi.

“Khoan đã; tôi sẽ kể cho ông nghe câu chuyện về Mikita,” Dorosch ngắt lời.

“Không, để tôi kể cho,” gã nài ngựa nói, “vì ông ấy là cha đỡ đầu của tôi cơ mà.”

“Tôi sẽ kể câu chuyện về Mikita,” Spirid lên tiếng.

“Được rồi, được rồi, để Spirid kể đi,” cả đám đông hùa nhau la lên; và Spirid bắt đầu.

“Ông Triết gia Thomas à, ông không biết Mikita đâu. A! Ổng là một con người kỳ lạ. Ổng rành từng con chó cứ như thể chúng là ruột thịt của mình vậy. Gã thợ săn hiện tại là Mikola, kẻ đang ngồi cách tôi ba chỗ kia kìa, chẳng đáng xách dép cho ổng đâu, dù gã ta cũng được việc; nhưng so với Mikita thì chỉ đáng mặt một thằng nhãi ranh sữa chảy chưa ráo máu đầu.”

“Anh kể chuyện tuyệt thật đấy,” Dorosch trầm trồ, đoạn gật đầu ra hiệu tán thưởng.

Spirid tiếp lời.

“Lão phát hiện ra một con thỏ ngoài đồng nhanh hơn là lúc ông nhón một nhúm thuốc hít. Lão chỉ cần huýt sáo ‘Lại đây, Rasboy! Lại đây, Bosdraja!’ rồi phi ngựa đi như bay, nhanh đến mức ông chẳng phân biệt nổi lão chạy nhanh hơn chó hay chó nhanh hơn lão. Lão có thể nốc cạn một hũ rượu mạnh lít tư trong nháy mắt. A! Lão là một tay thợ săn xuất chúng, chỉ có điều chẳng hiểu sao dạo ấy mắt lão cứ dán mãi vào tiểu thư. Hoặc là lão đã phải lòng cô ta, hoặc cô ta đã bỏ bùa lão — tóm lại, lão tiêu đời. Lão biến thành một mụ già thực thụ; vâng, lão trở thành cái thung gì mà quỷ sứ mới biết được — chẳng tiện kể ra đây đâu.”

“Hay lắm,” Dorosch nhận xét.

“Nếu tiểu thư chỉ liếc nhìn lão một cái thôi là lão thả lỏng dây cương ngay, gọi nhầm tên Bravko thành Rasboy, vấp ngã và mắc đủ thứ sai lầm. Một hôm, khi lão đang chải lông cho ngựa, tiểu thư bước ra chuồng. ‘Nghe đây, Mikita,’ cô ta nói. ‘Ta rất muốn một lần được đặt chân lên người ngươi.’ Và lão khờ dại ấy sướng rơn cả người, bèn đáp: ‘Cô cứ đặt chân lên không thôi chưa đủ, hãy ngồi hẳn lên người tôi đi.’ Tiểu thư nhấc bàn chân nhỏ nhắn trắng ngần của mình lên, và ngay khi nhìn thấy nó, sự đê mê đã cướp đi lý trí của lão. Đồ ngốc ấy uốn cong cổ, cầm lấy đôi chân cô ta bằng cả hai tay, rồi bắt đầu lững thững chạy vòng quanh như một con ngựa khắp mọi xó xỉnh.

Họ đi đâu thì lão chẳng tài nào nhớ nổi; lúc quay về thì người ngợm sống dở chết dở, và kể từ dạo đó lão lụi tàn dần rồi khô đét lại như một mẩu củi mục. Cuối cùng, có người bước vào chuồng ngựa vào một ngày nọ và chẳng thấy lão đâu ngoài một nhúm tro tàn cùng cái bình rỗng; lão đã cháy rụi hoàn toàn. Nhưng phải thừa nhận rằng lão là một thợ săn mà cả thế gian này không ai bì kịp.”

Khi Spirid dứt câu chuyện, tất cả mọi người bắt đầu tranh nhau ca ngợi vị thợ săn quá cố.

“Thế anh đã nghe câu chuyện về Cheptchicha chưa?” Dorosch hỏi, quay sang Thomas.

“Chưa.”

“Hả! Hả! Xem ra người ta chẳng dạy anh mấy điều ở chủng viện của anh nhỉ. Nào, hãy nghe đây. Làng ta có một tên Cossack tên là Cheptoun, một tay hảo hán. Thỉnh thoảng lão ta cũng tự thưởng cho mình niềm vui trộm cắp và nói dối vô cớ; nhưng dẫu sao thì lão vẫn là một gã trai tráng cừ khôi. Nhà lão nằm cách đây không xa lắm. Một buổi tối nọ, cũng tầm giờ này, Cheptoun và vợ đi ngủ sau khi đã xong việc ngày dài. Vì thời tiết đẹp, Cheptchicha liền ra sân ngủ, còn Cheptoun ngủ trong nhà — không! Ý tôi là Cheptchicha ngủ trong nhà trên chiếc ghế dài còn Cheptoun ở bên ngoài—”

“Không, Cheptchicha không ngủ trên ghế dài, mà nằm dưới đất,” mụ già đứng ở cửa xen vào.

Dorosch nhìn mụ, rồi nhìn xuống đất, đoạn nhìn lại mụ lần nữa và cất giọng sau một thoáng thinh lặng: “Nếu tao lột váy mày ra trước mặt ngất ngưởng bấy nhiêu con người ở đây, trông sẽ khó coi lắm đấy.”

Lời cảnh cáo ấy rất hiệu quả. Mụ già im bặt và không dám ngắt lời nữa.

Dorosch tiếp tục câu chuyện.

“Trong chiếc nôi treo lủng lẳng giữa phòng nằm một đứa bé tròn một tuổi. Tôi chẳng biết đó là con trai hay con gái. Cheptchicha đã đặt mình nằm xuống, bỗng nghe thấy ở phía bên kia cánh cửa tiếng chó cào và tru sủa inh ỏi đủ sức làm bất kỳ ai khiếp vía. Ả ta đâm sợ, bởi đàn bà vốn là thứ sinh vật khờ khạo đến mức chỉ cần ai đó thè lưỡi trêu họ đằng sau cánh cửa trong bóng tối là tim họ đã rớt xuống tận rốn rồi. ‘Nhưng,’ ả tự nhủ, ‘mình phải giáng cho con chó khốn kiếp này một cú vào mõm để nó thôi ngay cái trò tru tréo ấy lại!’ Thế là ả vồ lấy cái vỉ lò sưởi rồi mở hé cửa. Nhưng ả vừa hé cửa xong thì con chó liền chồm qua hai chân ả lao thẳng đến chiếc nôi. Lúc ấy Cheptchicha mới nhận ra đó không phải là con chó mà chính là tiểu thư; và nếu đó chỉ là tiểu thư quen thuộc thì đã chẳng có gì đáng nói, đằng này trông cô ta xanh mét, và đôi mắt ánh lên như những viên than hồng. Cô ta chộp lấy đứa bé, cắn vào cổ nó và bắt đầu hút máu. Cheptchicha thét lên, ‘Ái chà! Con yêu của ta!’ rồi ba chân bốn cẳng lao ra khỏi phòng. Kế đó ả thấy cửa nhà đã khóa bèn chạy thốc lên gác mái rồi ngồi rúc ở trển, cái mụ đần độn ấy, run lẩy bẩy từ đầu đến chân. Ngay sau đó tiểu thư đuổi theo lên gác và cắn luôn cả ả, thật là một con mụ ngốc nghếch tội nghiệp! Sáng hôm sau, Cheptoun cõng người vợ bị cắn xé và thương tích đầy mình từ trên gác mái xuống, và rồi ngày hôm sau ả ta chết. Trên đời này có bao điều kỳ lạ xảy ra như thế đấy. Người ta có thể mặc xiêm y lộng lẫy, nhưng điều đó chẳng ăn thua gì; một ả phù thủy sinh ra đã là phù thủy và mãi mãi là phù thủy.”

Kể xong câu chuyện, Dorosch đảo mắt nhìn quanh với vẻ tự đắc, rồi dùng ngón út moi tẩu thuốc để nhồi thêm mẻ mới. Câu chuyện về mụ phù thủy đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng mọi người, và ai nấy đều có dăm ba chuyện để kể về ả. Có kẻ từng thấy ả xuất hiện trước cửa nhà mình dưới hình dạng một đống cỏ khô; có kẻ bị ả chôm mất cái mũ hay tẩu thuốc; ả từng cắt đứt những bím tóc của bao cô gái trong làng, và nốc cạn cả vò máu của những người khác.

Cuối cùng cả đám đông chợt nhận ra họ đã buôn chuyện quá đà, bởi trời đã khuya lắm rồi. Ai nấy tìm chỗ ngủ — kẻ trong nhà bếp, người ở kho thóc hay ngoài sân.

“Nào, ngài Thomas, đến lúc chúng ta phải đến chỗ người chết rồi,” viên Cossack đầu bạc quay sang nói với nhà triết học. Cả bốn người — Spirid, Dorosch, lão Cossack và nhà triết học — cùng nhau hướng bước về phía nhà thờ, dùng roi quất đuổi bọn chó hoang cứ tụ tập nhở nhơ thành bầy trên đường và nhe răng táp vào gậy của người qua đường cốt để gây sự.

Dù nhà triết học đã chớp lấy cơ hội tự dằn bụng trước bằng một ly rượu mạnh cứng cổ, ông vẫn cảm thấy một nỗi sợ hãi thầm kín nào đó, và nó càng dâng cao khi ông đến gần ngôi nhà thờ đang sáng rực ánh đèn bên trong. Những câu chuyện kỳ quái vừa nghe đã khắc sâu vào trí tưởng tượng của ông. Họ đã đi qua những hàng rào và tán cây rậm rạp, để rồi khung cảnh dần trở nên quang đãng hơn. Cuối cùng họ cũng tới được khoảng sân nhỏ bao quanh nhà thờ; phía sau đó không còn bóng cây nào nữa, thay vào đó là một vùng đồng bằng rộng lớn, hoang vu mờ ảo trong bóng tối. Ba tên Cossack cùng Thomas bước lên những bậc thềm dốc đứng để tiến vào nhà thờ. Tại đây, họ để lại nhà triết học, bày tỏ hy vọng rằng ông sẽ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, rồi khóa trái cửa lại theo đúng lệnh của chủ nhân.

Ông bị bỏ lại một mình. Thoạt đầu ông ngáp dài, rồi vươn vai, hà hơi vào hai bàn tay và cuối cùng đảo mắt nhìn quanh. Giữa nhà thờ sừng sững chiếc quan tài đen ngòm; trước những bức tranh thánh tối màu, những ngọn nến đang cháy rọi ánh sáng chỉ đủ soi tỏ các tượng thánh và hắt một thứ ánh sáng lờ mờ vào không gian trống trải của nhà thờ; toàn bộ các góc khuất đều chìm trong bóng tối dày đặc. Những bức tranh thánh treo trên cao trông có vẻ đã rất cổ kính; lớp thếp vàng ban đầu chỉ còn lại chút ít trên những đường nét chạm trổ đã sứt mẻ; gương mặt của các vị thánh trở nên đen sạm và trông thật quái dị.

Nhà triết học lại đảo mắt nhìn xung quanh một lượt. “Rõ nhảm!” ông tự lẩm bẩm. “Có gì mà phải sợ cơ chứ? Chẳng sinh vật sống nào đột nhập vào được đâu, còn lũ ma quỷ hay những kẻ đến từ ‘thế giới bên kia’ á, tôi thừa sức tự vệ bằng những lời cầu nguyện linh nghiệm đến mức chúng chẳng thể chạm nổi vào đầu ngón tay tôi đâu. Chẳng có gì đáng sợ cả,” ông lặp lại, vung vẩy hai tay. “Nào, bắt đầu đọc kinh thôi!”

Khi tiến đến một trong các gian phụ bên sườn, ông nhận thấy hai gói nến được đặt ở đó.

“Thế thì tốt quá,” ông nghĩ bụng. “Mình phải thắp sáng toàn bộ nhà thờ cho đến khi nó rực rỡ như ban ngày mới được. Tiếc ghê, giá mà được hút thuốc trong này thì tuyệt.”

Ông bắt đầu thắp nến ở tất cả các chân nến gắn tường và các giá nến lớn, cũng như những ngọn đang cháy trước các bức tranh thánh; chẳng mấy chốc toàn bộ nhà thờ đã ngập tràn ánh sáng rực rỡ. Chỉ có khoảng tối trên mái vòm phía trên dường như càng thêm đặc quánh bởi sự tương phản, và gương mặt các vị thánh nhô ra từ khung tranh vẫn mang vẻ phi nhân thế như trước. Ông tiến lại gần chiếc quan tài, nơm nớp nhìn gương mặt của cô gái đã khuất, đoạn không kìm được mà khẽ rùng mình rồi bất giác nhắm nghiền mắt lại. Ôi chao, một vẻ đẹp thật khủng khiếp và phi thường làm sao!

Ông quay đi và định bước sang một bên, nhưng sự tò mò kỳ lạ cùng sức hút mãnh liệt mà con người thường cảm thấy trong những khoảnh khắc sợ hãi lại cưỡng ép ông phải nhìn lại hết lần này đến lần khác, dẫu vẫn kèm theo một nỗi rùng mình tương tự. Và quả thực, vẻ đẹp của tử thi ẩn chứa một điều gì đó thật rợn ngợp. Có lẽ cô ta sẽ chẳng gợi lên nhiều nỗi kinh hoàng đến thế nếu kém phần nhan sắc đi một chút; nhưng trên khuôn mặt ấy hoàn toàn không có nét ghê rợn hay chết chóc, trái lại nó mang biểu cảm của sự sống, và nhà triết học có cảm giác như cô ta đang chăm chú nhìn mình qua đôi mi khép hờ. Thậm chí ông tưởng chừng như thấy một giọt nước mắt rỉ ra từ hàng mi của con mắt bên phải, nhưng khi nó trôi được nửa đường má, ông mới nhận ra đó là một giọt máu.

Ông vội vã bước vào một gian quầy, mở cuốn sách ra và cất tiếng đọc kinh thật to để tự trấn an tinh thần. Giọng đọc trầm đục vang lên thật lạ lẫm chính tai ông giữa bầu không khí tĩnh mịch như mồ mã; nó chẳng tạo ra chút âm vang nào trên những bức tường gỗ tịch mịch và hoang phế của nhà thờ.

“Có gì mà phải sợ cơ chứ?” ông tự nhủ. “Cô ta sẽ chẳng nhô lên khỏi quan tài đâu, vì cô ta sợ lời của Chúa. Cô ta sẽ nằm yên bất động thôi. Hơn nữa, ta là cái thung gì mà phải sợ nếu mang tiếng là một gã Cossack cơ chứ? Chẳng qua ta nốc hơi quá chén chút thôi — thảo nào lòng dạ cứ thấy bứt rứt thế này. Để ta nhón một nhúm thuốc hít xem nào. Thật là tuyệt hảo — hạng nhất đấy chứ!”

Đồng thời, ông liếc trộm qua các trang sách cầu nguyện về phía chiếc quan tài, và bất giác tự thốt lên: “Kìa! Trông kìa! Cô ta đang chồm dậy kìa! Đầu đã nhô lên khỏi mép quan tài rồi kìa!”

Nhưng bao trùm vẫn là sự tĩnh mịch chết chóc; chiếc quan tài bất động, và tất cả ngọn nến vẫn cháy đều đặn. Thật là một cảnh tượng gây khiếp vía, ngôi nhà thờ ngập tràn ánh sáng lúc nửa đêm, với cái xác nằm ở chính giữa, chẳng bóng người sống nào quanh đây ngoài một mình ông. Nhà triết học bắt đầu cất giọng hát ở đủ mọi âm vực để át đi nỗi sợ hãi, nhưng chốc chốc ông lại liếc sang chiếc quan tài, và câu hỏi ấy lại tự bật ra trên môi: “Lỡ như cô ta chồm dậy thật thì sao?”

Nhưng chiếc quan tài chẳng hề dịch chuyển. Tuyệt không một âm thanh hay tiếng động nhỏ nhặt nào. Ngay cả tiếng dế kêu ở xó xỉnh nào cũng không có. Chỉ có tiếng lách tách nhè nhẹ của ngọn nến nào đó ở xa, hay tiếng giọt sáp rơi khẽ khàng là có thể nghe thấy.

“Lỡ như cô ta chồm dậy thật thì sao?”

Ông ngẩng phắt đầu lên. Đoạn ông hoảng hốt nhìn quanh và dụi dụi mắt. Quả thật, cô ta không còn nằm trong quan tài nữa, mà đã ngồi thẳng dậy. Ông quay phắt mắt đi, nhưng ngay lập tức lại sợ hãi nhìn về phía chiếc quan tài. Cô ta đã đứng lên; rồi nhắm nghiền hai mắt, cô bước đi trong nhà thờ, dang rộng hai tay như thể muốn chộp lấy ai đó.

Bây giờ cô ta đang tiến thẳng về phía ông. Đầy hoảng hốt, ông dùng ngón tay vạch một vòng tròn bao quanh mình; rồi lớn tiếng đọc những lời cầu nguyện và câu chú trừ tà học được từ một vị tu sĩ từng có dịp tiếp xúc nhiều với phù thủy và ma quỷ.

Cô ta đã áp sát mép vòng tròn mà ông vừa vạch ra; nhưng rõ ràng là cô ta không đủ quyền năng để bước vào trong. Khuôn mặt cô ta mang sắc xanh xám như của một kẻ đã chết từ mấy ngày trước.

Thomas không đủ dũng khí để nhìn thẳng vào cô ta, diện mạo ấy quá đỗi rợn ngợp; hàm răng cô ta cắnập vào nhau và cô mở to đôi mắt vô hồn, nhưng vì cơn thịnh nộ khiến cô chẳng nhìn thấy gì, cô liền quay ngoắt sang hướng khác, khua khoắng đôi tay đang dang rộng giữa các cột trụ và góc nhà thờ với hy vọng tóm được ông.

Cuối cùng cô ta đứng khựng lại, làm một cử hiệu đe dọa, rồi lại nằm phốc xuống quan tài.

Nhà triết học vẫn chưa hết bàng hoàng, trân trân dán mắt nhìn chằm chằm đầy lo lắng. Bỗng nhiên chiếc quan tài bật dậy khỏi vị trí cũ và lao vút đi khắp nhà thờ với tiếng rít gió vù vù. Có lúc nó bay sát ngay trên đỉnh đầu ông; nhưng nhà triết học nhận thấy nó không tài nào vượt qua ranh giới vòng tròn bùa chú của mình, thế là ông tiếp tục lẩm bẩm đọc các câu chú trừ tà. Lúc này chiếc quan tài rơiịch xuống giữa nhà thờ với một tiếng động lớn, rồi nằm bất động ở đó. Thi thể lại chồm dậy; lúc này nó mang một màu xanh ngắt pha lẫn sắc chàm, nhưng đúng khoảnh khắc ấy, tiếng gáy của một chú gà trống từ đằng xa vọng lại, và nó liền nằm xuống.

Tim nhà triết học đập thình thịch, mồ hôi tuôn ra như suối trên khuôn mặt; nhưng được tiếng gà gáy tiếp thêm dũng khí, ông dồn dập đọc to những lời cầu nguyện.

Khi những tia nắng đầu tiên của buổi bình minh lấp ló qua khung cửa sổ, một thầy phó tế cùng lão Javtuk già — kẻ đóng vai trò người giữ đền — bước vào để giải thoát cho ông. Khi về đến nhà, ông trằn trọc mãi không sao chợp mắt được; nhưng cuối cùng cơn mệt mỏi cũng áp đảo, và ông ngủ li bì cho đến tận trưa. Lúc tỉnh dậy, những trải nghiệm hãi hùng trong đêm qua bỗng hiện lên trong đầu ông chẳng khác nào một giấc mơ. Người ta đưa cho ông một lít rượu mạnh để lấy lại tinh thần.

Ngồi vào bàn ăn, ông lại trở nên ba hoa và ngốn sạch ngấu nghiến gần như trọn cả một con lợn sữa quay mà chẳng cần ai giúp sức. Mặc dù vậy, ông vẫn đinh ninh sẽ không hé răng nửa lời về những gì mình đã chứng kiến, và trước mọi câu hỏi tò mò, ông chỉ đáp lại một câu: “Ừ, có dăm ba chuyện kỳ diệu đã xảy ra thôi.”

Nhà triết học vốn thuộc tuýp người hễ được ăn no nê là trở nên vô cùng nhã nhặn. Ông nằm dài trên chiếc ghế dài, ngậm tẩu thuốc trên môi, ôn tồn nhìn mọi người và cứ chốc chốc lại nhổ nước bọt.

Thế nhưng khi màn đêm dần buông xuống, ông lại càng lúc càng trở nên trầm ngâm. Tầm giờ ăn tối, hầu như toàn bộ mọi người đã tề tựu để chơi trò “krapli”. Đây là một dạng trò chơi ném gỗ tương tự như bowling, chỉ khác là thay vì dùng bóng, người ta dùng những chiếc gậy dài, và kẻ thắng cược sẽ có quyền được cỡi trên lưng đối thủ của mình. Trò chơi mang lại rất nhiều tiếng cười vui vẻ cho người xem; có lúc gã nài ngựa, một tên to xác vạm vỡ, trèo lên lưng gã chăn lợn thấp bé, gầy gò và tóp teo; có lúc gã nài ngựa lại chìa lưng ra cho Dorosch nhảy phốc lên và hô lớn: “Úi chà, đúng là một con bò mộng chính hiệu!” Những người có vẻ điềm đạm hơn trong đám thì ngồi bên thềm cửa bếp. Trông họ cực kỳ nghiêm nghị, nhả khói tẩu thuốc và thậm chí chẳng thèm mỉm cười khi đám trẻ cười ngặt nghẽo trước một trò đùa nào đó của gã nài ngựa hay Spirid.

Thomas vô ích trong việc cố gắng hòa mình vào trò chơi; một ý nghĩ u ám cứ cắm chặt vào đầu ông như cái đinh đóng cột. Bất chấp những nỗ lực tuyệt vọng nhằm tỏ ra vui vẻ sau bữa tối, nỗi sợ hãi đã bóp nghẹt toàn bộ tâm can ông, và nó cứ phình to theo màn đêm đang buông dần.

“Đến lúc chúng ta phải đi rồi, ngài Sinh viên ạ!” lão Cossack râu tóc bạc phơ cất tiếng, đứng phắt dậy cùng với Dorosch. “Nào, chúng ta hãy đến chỗ làm việc thôi.”

Thomas được dẫn tới nhà thờ y hệt như đêm hôm trước; ông lại bị bỏ lại một mình, và cánh cửa được chốt chặt ở phía sau.

Vừa thui thủi một mình, ông đã bắt đầu cảm thấy gọng kìm sợ hãi siết chặt lấy tâm trí. Ông lại nhìn thấy những bức tranh thánh tối màu nằm trong khung dát vàng, cùng chiếc quan tài đen ngòm đang sừng sững, đe dọa và lặng câm ở chính giữa nhà thờ.

“Mặc kệ chứ!” ông tự nhủ. “Ta đã vượt qua cú sốc đầu tiên rồi cơ mà. Lần đầu thì sợ thật đấy, nhưng giờ thì ta chẳng sợ tẹo nào đâu — không, tuyệt đối không chút nào!”

Ông nhanh chóng bước vào một gian quầy, dùng ngón tay vạch một vòng tròn quanh mình, lầm rầm đọc vài lời cầu nguyện cùng các câu chú trừ tà, rồi bắt đầu cất giọng đọc to những bài kinh cầu cho người chết với quyết tâm sắt đá là tuyệt đối không ngẩng đầu lên khỏi sách hay để ý đến bất cứ thứ gì xung quanh.

Ông cứ thế đọc suốt một tiếng đồng hồ, rồi bắt đầu thấy hơi mỏi mệt; ông hắng giọng một cái và rút hộp thuốc hít ra khỏi túi, nhưng chưa kịp nhón một nhúm, ông đã nơm nớp liếc về phía chiếc quan tài.

Một luồng lạnh buốt đột ngột thốc qua người ông. Mụ phù thủy đã đứng lù lù ngay trước mặt ông ở sát mép vòng tròn, và đang trừng trừng dán đôi mắt xanh lét vào ông. Ông rùng mình, cúi gằm mặt nhìn xuống cuốn sách và lớn tiếng đọc các bài kinh cùng câu chú trừ tà. Thế nhưng trong suốt lúc đó, ông vẫn mồn một nghe thấy tiếng hàm răng ả nghiến ken két và cảnh ả đang khua khoắng đôi tay chực túm lấy mình. Song khi ông liếc nhanh về phía ả, ông thấy ả không hề nhìn theo hướng của mình, và rõ ràng là ả không thể nhìn thấy ông.

Lúc đó ả bắt đầu lẩm bẩm khe khẽ, và những từ ngữ kinh hoàng tuôn ra từ đôi môi ả — những từ nghe như tiếng nhựa đường đang sôi sùng sục sủi bọt. Nhà triết học chẳng hiểu ý nghĩa chúng là gì, nhưng ông thừa biết chúng tượng trưng cho một điều gì đó cực kỳ khủng khiếp, và được thốt ra nhằm vô hiệu hóa những câu chú trừ tà của ông.

Dứt lời, một cơn cuồng phong bỗng nổi lên trong nhà thờ, kèm theo tiếng động như hàng ngàn cánh chim vỗ ào ạt. Ông nghe thấy tiếng đôi cánh và móng vuốt của chúng đập phần phật và cào cấu vào những thanh sắt ở cửa sổ nhà thờ. Lại có những cú đấm bạo lực giáng xuống cửa chính, tựa như có ai đó đang cố tông sập nó ra thành từng mảnh.

Tim nhà triết học đập loạn xạ; ông không dám ngẩng đầu lên, mà cứ tiếp tục đọc kinh không ngừng nghỉ. Cuối cùng, từ đằng xa văng vẳng tiếng gà gáy lanh lảnh. Nhà triết học kiệt sức khựng lại và thở phào nhẹ nhõm một hơi thật dài.

Những kẻ đến giải thoát cho ông tìm thấy ông trong trạng thái sống dở chết dở; ông tựa lưng vào tường, đứng bất động, nhìn họ với đôi mắt vô hồn. Họ suýt chút nữa phải khiêng ông về nhà; lúc đó ông mới giật mình lắc đầu, đòi một lít rượu mạnh rồi ngấu nghiến nốc cạn. Ông đưa tay vuốt tóc rồi thốt lên: “Trên đời này có đủ thứ chuyện kinh hoàng, và những điều hãi hùng đến mức mà…” Đoạn ông làm động tác như muốn xua đuổi thứ gì đó. Tất cả những kẻ nghe thấy đều rướn cổ lên vì tò mò. Thậm chí một chú bé chuyên sai vặt cũng đứng ngây ra, há hốc cả mồm.

Đúng lúc ấy, một cô gái trẻ mặc chiếc váy bó sát bước ngang qua. Đó là cô phụ bếp và rất đỗi điệu đà; ả lúc nào cũng giắt vào ngực áo thứ gì đó để làm duyên, có thể là một dải ruy băng, một bông hoa, hay thậm chí là một mẩu giấy nếu chẳng kiếm được thứ gì khác.

“Chào Thomas nhé,” ả nói khi nhìn thấy nhà triết học. “Ôi chao! Chuyện gì xảy ra với anh thế này?” ả kêu lên, vỗ hai tay vào nhau.

“Ừ, sao thế, cái con bé ngốc nghếch này?”

“Lạy Chúa tôi! Tóc anh bạc trắng hết cả rồi kìa!”

“Đúng thế thật!” Spirid lên tiếng khi nhìn kỹ lại. “Anh bạc đầu hệt như lão Javtuk già nhà mình rồi còn gì.”

Nghe vậy, nhà triết học vội vã chạy tút vào nhà bếp, nơi ông từng để ý thấy một chiếc gương soi ba góc méo mó treo trên tường. Ngay bên dưới nó là vài nhánh hoa lưu ly, lá thường xuân và một vòng hoa nhỏ — minh chứng rõ mồn một rằng đó chính là chiếc gương trang điểm của cô ả điệu đà. Hoảng hốt làm sao, ông nhận ra mọi chuyện đúng y như họ nói — mái tóc của ông đã bạc phơ thực sự.

Ông chìm đắm vào dòng suy tưởng; cuối cùng, ông tự nhủ: “Ta sẽ tìm gặp viên đại sĩ quan, kể cho ông ta nghe tất cả và tuyên bố rằng ta sẽ không đọc kinh niệm chú gì nữa hết. Ông ta phải tống cổ ta về Kieff ngay lập tức.” Với quyết định đó, ông quay bước hướng về phía bậc thềm nhà của đại sĩ quan.

Viên đại sĩ quan đang ngồi bất động trong phòng; khuôn mặt ông hiện lên vẻ đau khổ tuyệt vọng y hệt như lúc Thomas mới đặt chân đến, chỉ có điều hai bên má đã trũng sâu hơn trước. Hiển nhiên là ông rất lười hoặc chẳng thèm ăn uống gì. Nước da xanh xao kỳ lạ khiến ông trông chẳng khác nào được tạc bằng đá cẩm thạch.

“Chào cậu,” ông lên tiếng khi thấy Thomas tay cầm mũ đứng túc trực ở cửa. “Nào, dạo này thế nào rồi? Mọi việc ổn thỏa cả chứ?”

“Thưa ngài, ổn cả ạ! Có những chuyện quỷ quái đang diễn ra ở cái xó này, khiến người ta chỉ muốn chuồn lẹ đến tận chân trời góc biển cho khuất mắt.”

“Sao cơ?”

“Thưa ngài, tiểu thư nhà ngài ấy… Nói cho cùng thì cô ấy vốn xuất thân quý tộc — chuyện đó chẳng ai phủ nhận được; nhưng xin ngài đừng giận, và cầu xin Chúa ban cho cô ấy được an nghỉ ngàn thu!”

“Được rồi! Thế còn con bé thì sao?”

“Cô ấy đang cấu kết với quỷ dữ. Cô ấy gây ra nỗi kinh hoàng lớn đến mức mọi lời cầu nguyện đều trở nên vô tích sự.”

“Cứ cầu nguyện đi! Cứ đọc kinh đi! Nó cho gọi cậu đến đâu phải là vô cớ. Con bồ câu của ta đang vô cùng trăn trở về sự cứu rỗi cho linh hồn nó, và muốn dùng những lời kinh tiếng kệ để xua đuổi mọi thứ tà ma ảnh hưởng.”

“Tôi xin thề với ngài, thưa đại nhân kính mến, việc đó vượt quá khả năng của tôi rồi.”

“Cứ cầu nguyện đi! Cứ đọc kinh đi!” viên đại sĩ quan tiếp tục với giọng điệu đầy thuyết phục y hệt nãy giờ. “Chỉ còn đúng một đêm nay nữa thôi; cậu đang làm một việc phước đức của người theo đạo Chúa, và ta sẽ hậu tạ cậu thật xứng đáng.”

“Phần thưởng của ngài có lớn đến đâu đi nữa, tôi cũng chẳng đời nào đọc kinh niệm chú nữa đâu, thưa ngài,” Thomas quả quyết đáp.

“Nghe đây, nhà triết học!” viên đại sĩ quan đe dọa. “Ta không cho phép bất kỳ sự phản kháng nào đâu đấy. Ở chủng viện của cậu, cậu muốn hành xử thế nào cũng được, nhưng ở đây thì đừng hòng hòng giở thói đó ra. Nếu ta lôi cậu ra đòn roi, thì nó sẽ khác xa mấy cú phạt roi của vị hiệu trưởng đấy. Cậu có biết một chiếc roi da ‘kantchuk’(2) lợi hại thế nào không?”

“Tất nhiên là tôi biết chứ,” nhà triết học đáp bằng giọng lí nhí; “hứng chịu mấy đòn đó cùng lúc thì đúng là nhục hình khó bề chịu nổi.”

“Ừ, ta cũng nghĩ thế. Nhưng cậu vẫn chưa biết đám lính của ta có thể quất đau đến mức nào đâu,” viên đại sĩ quan đe dọa đáp lại. Lão chồm phắt dậy, gương mặt bừng lên vẻ hung hãn, độc tài, bộc lộ trọn vẹn bản tính dã man vốn chỉ tạm thời bị kìm nén bởi nỗi đau mất con.

“Sau trận đòn roi đầu tiên, chúng sẽ tưới rượu mạnh lên rồi quất tiếp hiệp nữa. Cút đi và hoàn thành nốt công việc của cậu đi. Nếu cậu không tuân lệnh, cậu sẽ chẳng còn đứng vững được nữa đâu, còn nếu hoàn thành, cậu sẽ bỏ túi một nghìn đồng ducat.”

“Đúng là một tên quỷ sứ,” nhà triết học tự nhủ thầm khi bước ra ngoài. “Chẳng thể đùa giỡn với lão này được đâu. Nhưng cứ đợi đấy, bạn ạ; tao sẽ chuồn êm thật khéo léo đến mức dẫu có dùng chó săn của mày cũng đố mà tìm ra tao!”

Ông hạ quyết tâm bằng mọi giá phải trốn chạy, và chỉ chờ đến khoảnh khắc sau bữa trưa — thời điểm mà mọi gia nhân đều quen thói lăn ra ngủ trưa trên đống cỏ khô trong kho thóc, ngáy khò khò phì phò rền vang cứ như thể có một cỗ máy công nghiệp nào vừa được lắp đặt ở đó. Cuối cùng thời cơ cũng đến. Thậm chí lão Javtuk cũng ngả mình tắm nắng và nhắm nghiền hai mắt. Trong nỗi sợ hãi tột cùng và trên từng đầu ngón chân, nhà triết học rón rén lẻn vào khu vườn, nơi ông ngỡ rằng mình có thể dễ dàng trốn thoát ra cánh đồng hoang hơn. Khu vườn này thường ngày um tùm cỏ dại đến mức trông nó cực kỳ thích hợp cho một kế hoạch đào tẩu như vậy. Ngoại trừ một lối mòn độc đạo do người trong nhà dùng, toàn bộ diện tích còn lại đều bị phủ kín bởi những hàng cây anh đào, bụi cơm cháy và cây đậu thạch cao đâm chồi tua tủa với những chùm nụ đỏ xơ xác. Tất cả số cây cối và bụi rậm ấy đều bị dây thường xuân bám chằng chịt, tạo thành một thứ mái che tự nhiên. Những xúc tu của chúng vươn tận tới hàng rào rồi rủ xuống phía bên kia theo những đường cong ngoằn ngoèo tựa rắn rết giữa những khóm hoa dại nhỏ bé ngoài đồng. Phía sau hàng rào biên giới của khu vườn là một thảm cây thạch nam dại mọc dày đặc, nơi có vẻ chẳng ai buồn mạo hiểm dấn thân vào, và những thân cây cứng cáp, lỳ lợm của chúng dường như đủ sức làm nản lòng bất kỳ nỗ lực phát quang nào.

Khi nhà triết học vừa chồm người định trèo qua hàng rào, hàm răng ông lập cập vào nhau và trái tim đập thình thịch mãnh liệt đến mức chính ông cũng phải hoảng sợ. Vạt chiếc áo choàng dài của ông cứ dính chặt lấy mặt đất như thể bị đóng cọc xuống đó. Lúc thực sự vượt qua được hàng rào, ông tưởng chừng như nghe văng vẳng một giọng nói lanh lảnh hét lên sau lưng: “Định đi đâu? Định đi đâu hả?”

Ông lao phắt vào bụi cây thạch nam và bắt đầu cắm cổ chạy, vấp phải những rễ cây lâu năm và dẫm đạp lên những chú chuột chũi bất hạnh. Khi đã thát khỏi vùng thạch nam, ông thấy trước mắt mình vẫn là một khoảng đồng trống trải dài cần phải băng qua, và ẩn sau đó là một khu rừng rậm rạp đầy gai góc. Theo tính toán của ông, nơi này hẳn phải kéo dài tuốt đến con đường dẫn về Kieff, và nếu đặt chân được đến đó thì ông sẽ an toàn. Cứ thế, ông băng mình qua cánh đồng rồi lao đầu vào cụm rừng gai rậm rạp. Mọi chiếc gai nhọn hoắt chắn đường đều rứt rách một mảnh áo của ông. Rồi ông đến một khoảng trống nhỏ; ngay chính giữa mọc lên một cây liễu rủ sà xuống sát mặt đất, và ngay cạnh đó là một dòng suối trong vắt sáng lấp lánh tựa bạc. Việc đầu tiên nhà triết học làm là ngả người uống lấy uống để, bởi cơn khát lúc này đã vượt ngưỡng chịu đựng.

“Nước ngon tuyệt!” ông vừa nói vừa lau miệng. “Đúng là một chỗ nghỉ chân lý tưởng.”

“Không, chạy xa hơn thì tốt hơn đấy; lỡ chúng ta đang bị truy đuổi thì sao,” một giọng nói cất lên ngay sát sau lưng ông.

Thomas giật nảy mình quay phắt lại; đứng lù lù trước mặt ông chính là Javtuk.

“Đúng là cái tên Javtuk quỷ quái!” ông thầm rủa. “Chỉ muốn túm lấy chân gã rồi đập nát cái bộ mặt chó chết ấy vào thân cây cho bõ tức.”

“Sao ông lại phải đi đường vòng xa thế làm gì?” Javtuk tiếp lời. “Lẽ ra ông nên chọn lối mòn mà tôi vừa đi thì hơn; nó dẫn thẳng ra chuồng ngựa đấy. Hơn nữa, tiếc cho chiếc áo của ông quá. Vải vóc đẹp thế cơ mà! Một mét giá bao nhiêu vậy? Nào, chúng ta đi bộ thế là đủ rồi; đến lúc phải về nhà thôi.”

Nhà triết học lủi thủi bước theo Javtuk với tâm trạng vô cùng chán nản.

“Lần này thì mụ phù thủy đáng nguyền rủa chắc chắn sẽ tung đòn chí mạng với ta cho mà xem,” ông thầm nghĩ. “Nhưng ta thực ra có gì phải sợ cơ chứ? Chẳng lẽ ta không phải là một gã Cossack ư? Ta đã đọc kinh được trọn vẹn hai đêm rồi; với sự giúp đỡ của Chúa, đêm thứ ba này ta cũng sẽ vượt qua nốt thôi. Rõ mười mươi là mụ phù thủy ấy phải vướng mang một đống tội lỗi tày trời, bằng không thì ma quỷ đã chẳng nhúng tay giúp sức nhiều đến thế.”

Được những suy luận ấy tiếp thêm chút tinh thần can đảm, ông quay trở lại sân nhà và nài nỉ Dorosch — người thỉnh thoảng được sự cho phép của quản gia để vào hầm rượu — kiếm giúp một chai rượu mạnh nhỏ. Hai người bạn ngồi bệt xuống trước một kho thóc và cùng nhau cạn sạch chai rượu khá lớn đó. Bỗng nhà triết học chồm đứng dậy và tuyên bố: “Ta muốn nghe nhạc! Hãy gọi dăm ba nhạc công đến đây!”

Nhưng chẳng thèm đợi họ xuất hiện, ông bắt đầu nhún nhảy điệu “tropak” ngay giữa sân nhà. Ông nhảy nhót cuồng nhiệt đến tận giờ uống trà, và đám gia nhân — vốn theo lệ thường đã xúm lại thành một vòng tròn nhỏ vây quanh — cuối cùng cũng cảm thấy chán ngấy cảnh xem ông biểu diễn nên lần lượt bỏ đi, miệng lầm bầm: “Lạy Chúa tôi, gã này nhảy giỏi ra phết chứ lị!”

Cuối cùng nhà triết học đổ gục xuống nằm luôn ở bãi đất vừa nhảy múa và chìm vào giấc ngủ say. Người ta buộc phải hắt trọn một xô nước lạnh lên đầu mới đánh thức được ông dậy để ăn tối. Trong bữa ăn, ông lại tràng giang đại hải bàn về việc một gã Cossack nên sống ra sao, và không được phép sợ hãi bất cứ thứ gì trên đời này thế nào.

“Đến giờ rồi,” Javtuk cất tiếng; “chúng ta đi thôi.”

“Ước gì tao châm một que diêm đang cháy vào cái lưỡi của mày,” nhà triết học thầm rủa; rồi ông đứng phắt dậy tuyên bố: “Đi nào.”

Trên đường tới nhà thờ, nhà triết học liên tục đảo mắt nhìn quanh bốn phía và cố gắng khơi gợi chuyện trò với hai kẻ đồng hành; thế nhưng cả Javtuk lẫn Dorosch đều im thin thít. Đó là một đêm kỳ dị. Văng vẳng ở đằng xa tiếng sói tru liên hồi, và ngay cả tiếng chó sủa cũng mang theo một vẻ phi nhân thế.

“Nghe tiếng này chẳng giống chó sói tru tẹo nào, mà là thứ gì khác cơ,” Dorosch nhận xét.

Javtuk vẫn ngậm tăm im lặng, còn nhà triết học thì chẳng biết phải đáp lời ra sao.

Họ tới nhà thờ và bước trên những tấm ván gỗ mục nát — thứ minh chứng rõ ràng cho việc vị chủ nhân trang trại quan tâm đến Chúa và linh hồn mình ít ỏi đến nhường nào. Javtuk và Dorosch để mặc nhà triết học lủi thủi một mình y như những đêm trước.

Bầu không khí tĩnh mịch đe dọa ấy vẫn bao trùm nhà thờ, nơi có chiếc quan tài chứa mụ phù thủy tợn gớm ghiếc đang nằm chình ình ở chính giữa.

“Ta không sợ đâu, lạy Chúa, ta không sợ chút nào hết!” ông tự lẩm bẩm; rồi sau khi vạch một vòng tròn bao quanh mình y như cũ, ông bắt đầu cất giọng đọc kinh và chú nguyện.

Sự tĩnh mịch ngột ngạt bao trùm; những ngọn nến chập chờn tỏa ánh sáng quang đãng khắp không gian nhà thờ. Nhà triết học lật hết trang sách này đến trang khác, để rồi nhận ra mình đọc chẳng đúng chữ nào trong sách cả. Hoảng hốt tột độ, ông làm dấu thánh và bắt đầu cất tiếng hát một bài thánh ca. Việc đó giúp ông bình tĩnh lại đôi chút, và ông tiếp tục công việc đọc kinh, tay lật giở các trang sách dồn dập.

Bỗng nhiên giữa chốn tĩnh mịch tựa mồ mã, chiếc nắp quan tài bằng sắt bật tung ra với một tiếng động chói tai, và mụ phù thủy chết trân đứng chồm dậy. Lần này diện mạo của ả trông còn kinh khủng hơn cả buổi ban đầu. Hàm răng ả nghiến ken két đanh thép, đôi môi co giật liên hồi phun ra một tràng những lời nguyền rủa rợn ngóe. Một cơn lốc xoáy bùng lên trong nhà thờ; những bức tranh thánh rơi rộp xuống mặt đất, vỡ tan tành cùng những ô cửa kính. Cánh cửa chính bị bứt tung khỏi bản lề, và một khối lượng khổng lồ những sinh vật quái dị ào ạt lao vào nhà thờ, khiến nơi đây ngập ngụa trong tiếng vỗ cánh phần phật và tiếng móng vuốt cào cấu. Tất cả những sinh vật đó bay lượn và bò trườn khắp nơi, lùng sục nhà triết học — kẻ mà hơi men say xỉn cuối cùng trong đầu đã bay sạch bách. Ông liên tục làm dấu thánh và lầm rầm đọc hết lời cầu nguyện này đến lời cầu nguyện khác, tai vẫn nghe văng vẳng đám sinh vật dơ bẩn đó rào rào sột soạt vây quanh, lướt sượt qua người bằng nhữngh đầu cánh. Ông không dám dũng khí nhìn thẳng vào chúng; ông chỉ thấy một con quái vật thô kệch đang đứng bám cạnh bức tường, với mái tóc dài xù xì và đôi mắt đỏ ngầu như hai hòn than cháy. Lơ lửng ngay phía trên đầu ông là một thứ trông giống như một chiếc bóng nước khổng lồ chi chít những ngồng cua và ngòi nọc bọ cạp, bám đầy những cục đất đen sì. Tất cả lũ quái vật ấy đảo mắt ráo riết tìm kiếm ông, nhưng chúng chẳng tài nào phát hiện ra, bởi ông đã được bảo vệ bên trong vòng tròn thần thánh của mình.

“Hãy mang Viy(3) lại đây! Mang Viy lại đây cho ta!” mụ phù thủy thét lên.

Một khoảng im lặng đột ngột bao trùm; tiếng sói tru văng vẳng từ đằng xa, và chẳng mấy chốc những bước chân nặng trịch vang dội khắp nhà thờ. Thomas nơm nớp ngẩng lén lên và nhìn thấy một hình hài con người thô kệch với đôi chân vòng kiềng đang được dìu vào nhà thờ. Toàn thân gã phủ đầy bùn đất đen ngịt, đôi tay và đôi chân trông hệt như những chùm rễ cây xoắn xuýt. Gã bước đi nặng nề và vấp váp trong từng bước chân. Đôi mi mắt của gã dài đến kỳ dị. Trong nỗi kinh hoàng tột độ, Thomas nhận ra khuôn mặt gã làm bằng sắt. Chúng dìu gã bước vào bằng hai cánh tay và đặt gã đứng sát cạnh vòng tròn của Thomas.

“Hãy nâng mi mắt của ta lên! Ta chẳng nhìn thấy gì cả!” Viy cất thứ giọng khàn đục và vang như từ dưới đáy giếng vọng lên, và tất cả lũ quái vật xúm lại xì xòe phụ giúp.

“Đừng nhìn!” một tiếng nói thầm cất lên cảnh báo nhà triết học trong tâm trí; thế nhưng ông không sao kìm chế được bản thân trước sự cám dỗ phải nhìn.

“Nó kìa!” Viy thét lên, chĩa thẳng ngón tay bằng sắt về phía ông; và toàn bộ bầy quái vật đồng loạt lao bổ tới.

Bị tê liệt hoàn toàn bởi nỗi kinh hoàng, ông đổ gục xuống mặt đất và tắt thở.

Đúng khoảnh khắc đó, tiếng gà gáy vang lên lần thứ hai; đám thổ tinh đã không kịp nghe thấy tiếng gáy lần đầu. Hoảng sợ, chúng nháo nhác chạy túa ra các ô cửa sổ và cửa ra vào để tẩu thoát nhanh nhất có thể. Nhưng đã quá muộn; tất cả đều bị treo mắc lủng lẳng ở đó như thể bị đóng đinh chặt vào cửa sổ và cửa chính.

Khi vị linh mục bước vào, ngài đứng sững sờ trước cảnh tượng ô uế chốn nhà Chúa, và không dám đọc kinh thánh ở đó nữa. Ngôi nhà thờ cứ giữ nguyên trạng thế đứng đó, với lũ quái vật phơi thây mắc kẹt trên cửa sổ và cửa ra vào. Dần dà nó bị dây leo, bụi rậm và thỏ mọc đầy phủ kín, và giờ đây chẳng một ai có thể tìm ra nó nữa.

. . . . . .

Khi tin tức về sự kiện này lan truyền đến Kieff, và nhà thần học Khalava hay tin về số phận bi thảm giáng xuống đầu nhà triết học Thomas, ông đã trầm ngâm suy tư ròng rã suốt một tiếng đồng hồ. Dạo này ông đã đổi khác nhiều; sau khi hoàn thành việc học, ông trở thành tay gióng chuông của một trong những nhà thờ chính trong thành phố, và lúc nào xuất hiện cũng mang theo cái mũi bầm tím, bởi chiếc cầu thang dẫn lên tháp chuông đã mục nát xuống cấp trầm trọng.

“Cậu đã nghe chuyện gì xảy ra với Thomas chưa?” Tiberius Gorobetz lên tiếng hỏi — kẻ đã trở thành một nhà triết học và giờ đây đã để râu mép.

“Rồi; Chúa đã định đoạt số phận anh ấy thế rồi,” gã rung chuông đáp. “Nào, chúng ta ra quán rượu đi; làm một ly để tưởng nhớ anh ấy.”

Cậu nhà triết học trẻ tuổi — kẻ mang trọn sự nhiệt thành của một tân binh đã tận dụng triệt để những đặc quyền sinh viên đến mức chiếc quần chẽn, áo khoác và thậm chí cả cái mũ đều sực nức mùi rượu mạnh và thuốc lá — vui vẻ gật đầu đồng ý ngay lập tức.

“Anh ấy là một gã trai tráng cừ khôi, Thomas ạ,” gã rung chuông nói khi lão chủ quán thọt chân đặt vò bia thứ ba lên bàn trước mặt. “Một tay hảo hán xuất chúng! Vậy mà lại mất mạng oan uổng!”

“Tôi biết tại sao anh ấy lại bỏ mạng đấy,” Gorobetz nói; “bởi vì anh ấy đã sợ hãi. Giá mà anh ấy không sợ mụ ta, thì mụ phù thủy chẳng đời nào làm gì được. Người ta phải liên tục làm dấu thánh và nhổ nước bọt chính xác vào đuôi mụ, thì chẳng một chút tổn hại nào có thể xảy ra được đâu. Tôi rành mấy chuyện này lắm, bởi vì ở cái đất Kieff này, tất cả mụ già ở ngoài chợ chẳng mụ nào là không phải phù thủy cả.”

Gã rung chuông gật đầu tán thưởng. Thế nhưng, nhận thức được rằng mình không thể chém gió thêm được nữa, hắn thận trọng đứng dậy rồi lủi thủi bước ra ngoài, lảo đảo nghiêng ngả sang hai bên để tìm một chỗ trốn trong đám cỏ thảo nguyên rậm rạp mọc rười rượi ngoài rìa thành phố. Đồng thời, theo đúng thói quen cũ của mình, hắn không quên chôm trộm một chiếc đế giày cũ nát đang vứt lóc cóc trên chiếc ghế dài của quán rượu.

HẾT

NHÀ IN NORTHUMBERLAND, PHỐ THORNTON, NEWCASTLE-UPON-TYNE

(1)

Linh mục làng.

(2)

Roi da nhỏ.

(3)

Vua của loài quỷ lùn.

Ghi chú của người phiên mã:

Dưới đây là danh sách các lỗi đã được sửa chữa so với bản gốc. Đoạn đầu tiên là đoạn gốc, đoạn thứ hai là đoạn đã sửa.

Phần đầu sách:

31 (N.S) 1809, died at Moscow, March