Vài ngày sau, một bức thư gửi đến từ ông Holbrook. Bằng một văn phong trang trọng, mang đậm nét cổ điển, ông mời chúng tôi — một cách công bằng, mời cả hai chúng tôi — đến chơi nhà ông một ngày; đó là một ngày tháng Sáu dài dạt dào, bởi bấy giờ đã là tháng Sáu. Ông cho biết cũng đã mời cả người họ hàng của mình là cô Pole, để chúng tôi có thể cùng thuê chung một chiếc xe ngựa và ghé lại nhà ông.
Tôi cứ ngỡ cô Matty sẽ chớp lấy lời mời này ngay lập tức; nhưng không! Cô Pole và tôi đã phải vất vả lắm mới thuyết phục nổi cô ấy nhận lời. Cô cho rằng việc đó là không phải phép, thậm chí còn tỏ ra hơi khó chịu khi chúng tôi phớt lờ hoàn toàn ý nghĩ rằng việc cô đi cùng hai người phụ nữ khác đến thăm người tình cũ của mình có điều gì là bất lịch sự. Thế rồi một rắc rối lớn hơn lại nảy sinh. Cô không nghĩ là Deborah sẽ thích mình đi. Phải mất nửa ngày trò chuyện đến khản cả cổ, chúng tôi mới vượt qua được điều này; nhưng ngay khi cô vừa có ý buông lơi, tôi liền chớp lấy cơ hội, viết và gửi thư nhận lời thay cho cô — ấn định rõ ngày giờ để mọi chuyện được quyết định dứt điểm.
Sáng hôm sau, cô hỏi liệu tôi có muốn cùng cô ra cửa hàng không. Tại đó, sau bao do dự, chúng tôi đã chọn ra ba chiếc mũ để đem về thử, nhằm chọn ra chiếc phù hợp nhất mang theo vào thứ Năm.
Suốt dọc đường đến Woodley, cô chìm trong trạng thái bồn chồn lặng lẽ. Rõ ràng cô chưa từng đặt chân đến đây bao giờ; và dẫu cô chẳng mảy may ngờ rằng tôi biết đôi chút về chuyện tình thời trẻ của cô, tôi vẫn có thể nhận ra cô đang run rẩy khi nghĩ đến việc được nhìn ngắm chốn lẽ ra đã là tổ ấm của mình, nơi rất có thể từng lưu giữ bao mộng tưởng ngây thơ của tuổi thiếu thời. Quãng đường đến đó khá dài, băng qua những con ngõ lát đá xóc nảy. Cô Matilda ngồi thẳng đờ người, ánh mắt đăm chiêu nhìn qua cửa sổ khi chúng tôi sắp đến điểm đến. Khung cảnh miền quê thật yên bình và đượm màu đồng nội. Woodley nằm giữa những cánh đồng; nơi đó có khu vườn cổ kính với những khóm hồng và bụi lý chua cọ sát vào nhau, nơi đó đóa cẩm chướng và thạch trúc được làm nền hoàn hảo bởi những nhành măng tây mỏng manh tựa lông vũ; ngôi nhà không có đường xe chạy thẳng đến cửa. Chúng tôi bước xuống ở một cánh cổng nhỏ, đi dọc theo con lối đi thẳng tắp được viền bằng cây hoàng dương.
“Tớ nghĩ họ hàng của tớ thừa sức làm một lối cho xe chạy vào chứ nhỉ,” cô Pole lên tiếng, vốn là người sợ đau tai và lúc ấy chỉ đội mỗi chiếc mũ vải.
“Tớ lại thấy thế này rất đẹp,” cô Matty đáp, giọng mang vẻ dịu dàng phảng phất nỗi buồn và gần như chỉ là một tiếng thì thầm, bởi đúng lúc ấy ông Holbrook đã xuất hiện ở cửa, hai tay xoa vào nhau ngập tràn vẻ hiếu khách nồng nhiệt. Trông ông ngày càng gợi cho tôi liên tưởng đến nhân vật Don Quixote, dẫu sự tương đồng ấy chỉ nằm ở vẻ bề ngoài. Nữ quản gia đáng kính của ông đứng khiêm nhường bên cửa để chào đón chúng tôi; trong khi bà dẫn hai vị khách lớn tuổi lên lầu vào phòng ngủ, tôi ngỏ lời xin phép được đi dạo quanh khu vườn. Yêu cầu của tôi rõ ràng đã làm ông cụ hài lòng, ông dẫn tôi đi khắp nơi và khoe đàn bò sáu mươi con được đặt tên theo các chữ cái trong bảng chữ cái. Dọc đường đi, thỉnh thoảng ông lại khiến tôi ngạc nhiên khi cất lên những câu thơ trích dẫn hay và phù hợp một cách kỳ lạ, trôi chảy từ Shakespeare và George Herbert cho đến những tác giả đương thời. Ông làm điều đó tự nhiên như thể đang độc thoại, và những ngôn từ chân thực, tuyệt đẹp ấy chính là sự giãi bày trọn vẹn nhất cho suy nghĩ lẫn cảm xúc của ông. Tất nhiên, ông gọi Byron là “ngài Byrron”, và phát âm tên của Goethe hoàn toàn theo ngữ âm tiếng Anh của các chữ cái — “Như Goethe từng nói, ‘Hỡi những lâu đài mãi xanh tươi’,” v.v. Nhìn chung, trước hay sau này, tôi chưa từng gặp một người nào lại có thể trải qua quãng đời dài dằng dặc ở một vùng quê hẻo lánh và không mấy nổi bật, mà niềm vui với sự đổi thay từng ngày từng năm của mùa màng và cảnh sắc lại ngày một đong đầy đến thế.
Khi tôi và ông quay vào nhà, bữa ăn gần như đã sẵn sàng trong bếp — sở dĩ tôi gọi căn phòng ấy là bếp vì xung quanh tường gắn đầy những chiếc tủ và kệ đựng bát đĩa bằng gỗ sồi, đặc biệt là ở khu vực cạnh lò sưởi, chỉ có một tấm thảm Thổ Nhĩ Kỳ nhỏ trải giữa sàn lát đá. Căn phòng hoàn toàn có thể được biến thành một phòng ăn gỗ sồi sẫm màu sang trọng nếu dỡ bỏ chiếc lò nướng và một vài vật dụng nhà bếp khác vốn rõ ràng chẳng bao giờ được dùng tới, bởi khu nấu nướng thực sự nằm cách đó một khoảng. Căn phòng mà chúng tôi được sắp xếp để ngồi vốn là một gian phòng trang hoàng cứng nhắc và xấu xí; nhưng căn phòng mà chúng tôi thực sự ngồi lại là nơi mà ông Holbrook gọi là phòng kế toán, nơi ông trả lương hàng tuần cho những người làm công bên chiếc bàn làm việc lớn gần cửa. Phần còn lại của căn phòng khách xinh xắn — hướng ra vườn cây ăn trái, ngập tràn những bóng cây nhảy múa — chật kín sách. Sách nằm dưới sàn, phủ kín tường, bày la liệt trên bàn. Rõ ràng ông vừa cảm thấy hơi ngượng ngùng lại vừa tự hào về sự xa hoa của mình trong khoản này. Đủ mọi thể loại — trong đó thơ ca và những câu chuyện kỳ bí, hoang dã chiếm ưu thế. Rõ ràng ông chọn sách theo sở thích của riêng mình chứ không phải vì chúng là tác phẩm kinh điển hay được ca tụng lâu đời.
“À!” ông nói, “chúng tôi làm nông dân thì không nên có nhiều thời gian đọc sách; nhưng chẳng hiểu sao người ta cứ không kiềm chế được.”
“Căn phòng dễ thương làm sao!” cô Matty thì thầm.
“Nơi dễ chịu thật đấy!” tôi cất giọng nói lớn, gần như cùng một lúc.
“Nào! nếu cô thích,” ông đáp; “nhưng liệu cô có ngồi nổi mấy chiếc ghế ba chân bọc da đen to tướng này không? Tôi thích nó hơn phòng khách chính; nhưng tôi cứ nghĩ mấy vị quý cô sẽ thích nơi chốn lịch sự hơn chứ.”
Đó quả thực là căn phòng lịch sự hơn, nhưng giống như hầu hết những chốn lịch sự khác, nó chẳng hề xinh xắn, dễ chịu hay ấm cúng chút nào; thế là trong lúc chúng tôi dùng bữa, cô hầu gái đã cọ rửa và phủi bụi cho những chiếc ghế trong phòng kế toán, và chúng tôi đã ngồi ở đó suốt phần còn lại của ngày.
Chúng tôi ăn bánh pudding trước món chính; và tôi cứ ngỡ ông Holbrook sắp sửa đưa ra lời thanh minh nào đó cho những thói quen cổ quái của mình, bởi ông bắt đầu:
“Tôi không biết các cô có thích những thói quen tân thời hay không.”
“Ồ, không hề ạ!” cô Matty đáp.
“Tôi cũng vậy,” ông nói. “Nữ quản gia của tôi cứ bắt phải theo mốt mới này; bằng không tôi lại bảo rằng, hồi tôi còn trẻ, chúng tôi luôn tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc của cha tôi, ‘Không canh, không bánh; không bánh, không bò’, và bữa ăn nào cũng bắt đầu bằng súp canh. Sau đó chúng tôi ăn bánh suet luộc chung với thịt bò trong nước canh; rồi mới đến thịt bò. Nếu ai không húp canh, người đó sẽ không được ăn bánh — món mà chúng tôi thích hơn hẳn; và thịt bò được dọn ra cuối cùng, chỉ dành cho những ai đã thưởng thức trọn vẹn phần canh và bánh. Ngày nay người ta toàn bắt đầu bằng món ngọt, đảo lộn tung tóe cả bữa ăn.”
Khi món vịt và đậu xanh được dọn lên, chúng tôi nhìn nhau đầy hoang mang; chúng tôi chỉ có những chiếc nĩa hai ngạnh có cán màu đen. Đúng là thép sáng bóng như bạc, nhưng chúng tôi biết làm sao đây? Cô Matty nhặt từng hạt đậu xanh một trên đầu nhọn của chiếc nĩa, hệt như cách Aminé ăn từng hạt cơm sau bữa tiệc với ác quỷ Ghoul. Cô Pole thở dài thườn thượt nhìn đĩa đậu non hảo hạng của mình rồi gạt sang một bên không đụng tới, bởi chúng cứ lọt thỏm qua các ngạnh nĩa. Tôi nhìn sang chủ nhà: những hạt đậu được xúc thẳng vào cái miệng rộng ngoác của ông bằng con dao to bản đầu tròn. Tôi nhìn, tôi bắt chước, và tôi đã sống sót! Mặc cho tôi làm gương, các bạn tôi vẫn không đủ can đảm để làm một việc kém thanh lịch; và nếu ông Holbrook không vì quá đói bụng, có lẽ ông đã nhận ra những hạt đậu ngon lành ấy gần như bị bỏ lại nguyên vẹn.
Sau bữa trưa, người ta mang ra một chiếc tẩu đất sét cùng một ống nhổ; và sau khi mời chúng tôi sang phòng khác — nơi ông sẽ sớm nhập đoàn nếu chúng tôi không thích khói thuốc — ông đưa tẩu cho cô Matty và đề nghị cô nhồi thuốc vào nong tẩu. Đó từng là một cử chỉ bày tỏ sự kính trọng đối với phụ nữ thời trẻ của ông; nhưng đề xuất ấy lại có phần kém tế nhị khi dành cho cô Matty, người đã được người chị gái huấn luyện để căm ghét mọi hình thức hút thuốc. Dù điều đó gây sốc cho sự tao nhã của cô, việc được chọn lựa như vậy cũng làm lòng cô khẽ rung lên vì hài lòng; thế là cô khéo léo nhồi thứ thuốc lá nặng đô vào tẩu, rồi chúng tôi lui ra.
“Dùng bữa với một người độc thân thật là thú vị,” cô Matty nhẹ nhàng nói khi chúng tôi ổn định chỗ ngồi trong phòng kế toán. “Tôi chỉ cầu mong là nó không bất lịch sự; có biết bao điều thú vị lại thường là như thế!”
“Nhiều sách làm sao chứ!” cô Pole nói khi nhìn quanh phòng. “Và chúng bụi bặm biết bao!”
“Tớ nghĩ nó giống như một trong những căn phòng của ngài tiến sĩ Johnson vĩ đại vậy,” cô Matty nhận xét. “Anh họ cậu quả là một người xuất chúng!”
“Đúng vậy!” cô Pole nói, “anh ấy đọc rất nhiều; nhưng tớ e rằng sống một mình đã khiến anh ấy nhiễm những thói quen quá ư thô kệch.”
“Ôi! thô kệch là từ quá nặng nề. Tớ gọi anh ấy là người kỳ quặc thì đúng hơn; những người cực kỳ thông minh thường là vậy mà!” cô Matty đáp lời.
Khi ông Holbrook quay lại, ông đề nghị một chuyến dạo chơi ngoài đồng; nhưng hai vị quý cô lớn tuổi lại sợ ẩm ướt, dơ bẩn, và trên đầu chỉ có những chiếc mũ trùm calash kém duyên trùm ngoài mũ nhỏ của họ, thế là họ từ chối, và tôi lại trở thành bạn đồng hành của ông trong vòng dạo quanh mà ông bảo là bắt buộc phải đi để kiểm tra tình hình những người làm công. Ông sải bước dài, hoặc là hoàn toàn quên mất sự hiện diện của tôi, hoặc được tẩu thuốc ru ngủ vào trong sự tĩnh lặng — mà thực ra cũng chẳng hoàn toàn tĩnh lặng. Ông đi trước tôi với dáng đi còng còng, hai tay đan vào nhau phía sau; và khi bắt gặp một cái cây, đám mây, hay một khoảng xanh mờ xa của những đồng cỏ trên cao, ông lại ngâm thơ một mình, cất giọng trầm hùng vang dội với đúng cái chất nhấn nhá mà cảm xúc và sự thấu hiểu chân thành mang lại. Chúng tôi tiến đến một cây tuyết tùng cổ thụ mọc ở một đầu ngôi nhà —
“Cây tuyết tùng giương những tầng lá thẫm màu.”
“Từ dùng quá đắt giá — ‘tầng lá’! Quả là một con người tuyệt diệu!” Tôi không biết ông đang nói với mình hay với tôi; nhưng tôi vẫn thốt lên một tiếng “tuyệt diệu” ra vẻ đồng tình, dù chẳng hiểu gì sất, đơn giản vì tôi đã quá mệt mỏi với việc bị lãng quên và hệ quả là phải câm lặng suốt.
Ông quay phắt lại. “Ừ! Cô có thể thốt lên ‘tuyệt diệu’ đấy. Hồi đọc bài bình luận về thơ của ông ấy trên tạp chí Blackwood, tôi lập tức lên đường trong vòng một tiếng, đi bộ bảy dặm liền tới tận Misselton (vì lúc đó không có sẵn ngựa) để đặt mua bằng được. Giờ thì, chồi tần bì vào tháng Ba có màu gì?”
Gã này định phát điên chắc? Tôi thầm nghĩ. Trông ông ta y hệt Don Quixote vậy.
“Tôi hỏi cô chúng có màu gì cơ mà?” ông gằn giọng lặp lại.
“Chắc chắn là tôi không biết rồi, thưa ông,” tôi đáp với vẻ khiêm nhường của kẻ dốt nát.
“Tôi biết là cô không biết rồi. Tôi cũng có khá khẩm hơn đâu — một lão già ngốc nghếch! — cho đến khi thanh niên này đến và bảo cho tôi biết. Màu đen như chồi tần bì vào tháng Ba. Ấy thế mà tôi sống cả đời ở chốn thôn quê; thật xấu hổ vì đã không biết điều đó. Màu đen: chúng đen tuyền đấy, thưa cô.” Và ông lại quay gót, bước đi theo nhịp điệu của một vần thơ nào đó mà ông vừa nhớ ra.
Khi chúng tôi quay về, ông nằng nặc đòi đọc cho chúng tôi nghe những vần thơ mà ông vừa nhắc đến; và tôi nghĩ cô Pole đã hùa vào khuyến khích ông, bởi cô muốn tôi được thưởng thức giọng đọc tuyệt vời của ông mà cô từng hết lời ca ngợi, nhưng sau đó cô mới thổ lộ rằng ấy là vì cô đã chạm đến một đoạn móc len khó nhằn và muốn đếm mũi đan mà không phải bận tâm trò chuyện. Bất cứ điều gì ông đề nghị cũng đều đúng trong mắt cô Matty; dẫu cho cô đã lăn ra ngủ say sưa chỉ trong vòng năm phút sau khi ông bắt đầu ngâm một bài thơ dài mang tên “Locksley Hall”, và có một giấc chợp mắt thoải mái không ai hay cho đến khi ông đọc xong; lúc tiếng dứt của giọng đọc đánh thức cô dậy, cảm thấy có điều gì đó đang được chờ đợi từ mình và cô Pole thì vẫn đang mải đếm mũi đan, cô bèn cất lời:
“Quyển sách đẹp làm sao!”
“Đẹp ư, thưa cô! Nó phải là tuyệt mỹ! Đẹp đẽ nỗi gì chứ!”
“Ồ vâng! Ý tôi là tuyệt mỹ!” cô đáp, bối rối vì ông chê từ ngữ của mình. “Nó giống hệt bài thơ tuyệt vời của tiến sĩ Johnson mà chị tôi hay đọc quá — tôi quên mất tên nó rồi; là bài gì thế, em yêu?” cô quay sang hỏi tôi.
“Ý cô là bài nào ạ? Nội dung nói về cái gì cơ ạ?”
“Tôi không nhớ nội dung ra sao, và hoàn toàn quên mất tên nó là gì rồi; nhưng nó do tiến sĩ Johnson viết, rất hay, và rất giống những gì ông Holbrook vừa đọc.”
“Tôi không nhớ bài đó,” ông đăm chiêu đáp. “Nhưng tôi không rành thơ của tiến sĩ Johnson lắm. Tôi phải đọc lại mới được.”
Khi chúng tôi lên xe ngựa để trở về, tôi nghe thấy ông Holbrook nói rằng ông sẽ sớm ghé thăm các quý cô để hỏi thăm xem chúng tôi về nhà có thuận buồm xuôi gió không; lời nói ấy rõ ràng đã làm cô Matty vui mừng và xao xuyến vào khoảnh khắc đó. Thế nhưng, sau khi bóng dáng ngôi nhà cổ khuất dần sau những rặng cây, tâm tình của cô hướng về người chủ nhân nơi ấy đã dần bị nuốt chửng bởi một nỗi băn khoăn đầy khắc khoải: không biết Martha có thất hứa và nhân lúc vắng chủ để dẫn “người yêu” về nhà hay không. Martha trông vẫn đủ vẻ hiền lành, điềm đạm và chừng mực khi ra đỡ chúng tôi xuống xe; con bé luôn chu đáo với cô Matty, nhưng tối nay nó lại thốt ra câu nói kém may mắn này:
“Ối chao thưa cô! Nghĩ sao mà cô lại đi ra ngoài vào buổi tối với chiếc khăn choàng mỏng tang thế này cơ chứ! Chẳng khác nào vải mù-xlin cả. Ở tuổi của cô, thưa cô, phải cẩn trọng chứ ạ.”
“Tuổi của ta!” cô Matty thốt lên, suýt chút nữa thì cáu gắt — một sự cáu gắt hiếm thấy ở cô, vốn dĩ luôn dịu dàng — “Tuổi của ta! Này, thế ngươi nghĩ ta bao nhiêu tuổi mà lại bàn về tuổi tác của ta hả?”
“Dạ, thưa cô, em đoán chắc cô cũng suýt soát sáu mươi rồi ạ; nhưng bề ngoài của người ta đôi khi hay đánh lừa lắm — và em chắc chắn là em không có ý gì xấu đâu ạ.”
“Martha, ta chưa đầy năm mươi hai tuổi!” cô Matty nghiêm nghị nhấn mạnh; có lẽ bởi ký ức về tuổi trẻ đã ùa về quá đỗi sống động trong ngày hôm nay, và cô cảm thấy khó chịu khi nhận ra khoảng thời gian vàng son ấy lại trôi xa đến thế trong quá khứ.
Thế nhưng, cô chưa từng hé răng nhắc đến bất kỳ mối quan hệ quen thuộc hay sâu sắc nào trong quá khứ với ông Holbrook. Có lẽ cô đã nhận được quá ít sự thấu cảm cho mối tình đầu của mình, để rồi phải chôn chặt nó vào tận đáy lòng; và chỉ qua sự quan sát cẩn mật — điều mà tôi khó lòng tránh khỏi kể từ sau khi được cô Pole tâm sự — tôi mới thấy trái tim tội nghiệp ấy đã chung thủy biết bao trong nỗi buồn và sự lặng thầm.
Cô viện cho tôi vài lý do chính đáng để diện chiếc mũ đẹp nhất của mình mỗi ngày, và dẫu bị chứng thấp khớp hành hạ, cô vẫn ngồi sát bên cửa sổ để có thể nhìn ra đường phố mà không bị ai phát hiện.
Ông đã đến. Ông đặt hai lòng bàn tay mở rộng lên đầu gối, hai chân dang rộng khi ngồi với cái đầu cúi gằm, huýt sáo một điệu nhạc sau khi chúng tôi đã đáp lời những câu hỏi thăm về chuyến trở về bình an. Đột nhiên ông chồm đứng dậy —
“Nào, thưa cô! Cô có cần nhắn gửi gì ở Paris không? Tôi chuẩn bị sang đó trong tuần này hoặc tuần sau đây.”
“Đến Paris ư!” cả hai chúng tôi đồng thanh kêu lên.
“Vâng, thưa cô! Tôi chưa từng tới đó bao giờ, và lúc nào cũng ấp ủ mong ước được đặt chân đến; tôi nghĩ nếu không đi sớm, có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ đi được nữa; thế nên ngay khi thu hoạch xong cỏ khô là tôi lên đường, trước cả mùa gặt.”
Chúng tôi ngạc nhiên đến mức chẳng có nổi một lời nhắn nhủ nào.
Ngay lúc sắp bước ra khỏi phòng, ông quay đầu lại, kèm theo câu cửa miệng quen thuộc:
“Lạy Chúa tôi, thưa cô! Thế mà tôi suýt quên mất nửa việc cần nói. Đây là tập thơ cho cô, thứ mà cô đã hết lời tán thưởng tối hôm nọ ở nhà tôi.” Ông vừa loay hoay lôi ra một gói quà nhét trong túi áo khoác. “Tạm biệt cô nhé,” ông nói; “tạm biệt Matty! Hãy giữ gìn sức khỏe.” Và ông đã đi rồi. Nhưng ông đã trao cho cô một cuốn sách, và ông đã gọi cô là Matty, hệt như cách ông từng gọi ba mươi năm về trước.
“Tớ ước gì ông ấy đừng đi Paris,” cô Matilda lo lắng nói. “Tớ không tin là thịt ếch sẽ hợp với dạ dày ông ấy đâu; hồi trẻ trông cường tráng thế mà ông ấy từng phải rất cẩn trọng trong chuyện ăn uống, thật là lạ lùng.”
Chẳng bao lâu sau, tôi cáo ừ ra về, không quên dặn dò Martha hết lời phải chăm sóc chủ nhân và báo ngay cho tôi biết nếu thấy cô Matilda có vẻ không được khỏe; trong trường hợp đó, tôi sẽ tự nguyện đến thăm người bạn già của mình mà không để lộ việc Martha đã báo tin cho cô ấy biết.
Thế là thỉnh thoảng tôi lại nhận được vài dòng tin nhắn từ Martha; và khoảng tháng Mười một, tôi nhận được một bức thư báo rằng chủ nhân của con bé “rất suy sụp và chán ăn”; tình hình tệ đến mức dẫu Martha không hẳn là giục giã, tôi vẫn vội vã thu dọn hành lý và lên đường.
Tôi nhận được sự chào đón nồng hậu, bất chấp chút xao động do chuyến thăm đột xuất của tôi gây ra, bởi tôi chỉ kịp báo trước một ngày. Trông cô Matilda gầy gò ốm yếu thảm hại; và tôi chuẩn bị tinh thần để vỗ về, chăm sóc cô.
Tôi xuống bếp để có buổi trò chuyện riêng với Martha.
“Chủ nhân của em mệt mỏi thế này từ bao giờ vậy?” tôi hỏi khi đứng bên lò sưởi nhà bếp.
“Dạ! Em nghĩ là hơn hai tuần rồi ạ; chắc chắn là vậy; đó là vào một ngày thứ Ba, sau khi cô Pole đến thì cô bắt đầu có triệu chứng ủ rũ thế này. Em cứ nghĩ cô chỉ mệt và sẽ khá lên sau một đêm nghỉ ngơi; nhưng không! Cô cứ thế kéo dài mãi cho đến tận bây giờ, khiến em thấy mình có trách nhiệm phải viết thư báo cho cô ạ.”
“Em làm vậy rất đúng, Martha. Thật là an lòng khi nghĩ rằng bên cạnh cô có một người trung thành như em. Và hy vọng em thấy công việc ở đây thoải mái chứ?”
“Dạ thưa cô, cô chủ rất tử tế, đồ ăn thức uống thì dư dả, việc nhà cũng chẳng có gì quá sức em cả — nhưng mà—” Martha ngập ngừng.
“Nhưng sao hở Martha?”
“Chà, có vẻ nhẫn tâm quá khi cô chủ không cho em được phép giao du với ai cả; trong thị trấn có biết bao nhiêu là thanh niên trai tráng; và khối kẻ ngỏ lời muốn kết đôi với em; có lẽ em chẳng bao giờ tìm được chốn nào triển vọng thế này nữa, để lỡ cơ hội thì uổng phí lắm. Nhiều cô gái em quen cứ lén lút qua lại sau lưng cô chủ; nhưng em đã hứa danh dự rồi thì sẽ giữ đúng lời; bằng không thì đây quả là ngôi nhà hoàn hảo để cô chủ chẳng bao giờ hay biết nếu họ có mò tới; và căn bếp này lại quá ư thuận lợi — có bao nhiêu là góc tối khuất — em dám chắc có giấu người ở đây cũng chẳng ai thấu. Chủ Nhật tuần trước em đã ngồi đếm — vì em chẳng giấu gì cô, lúc đó em đang khóc vì phải đóng cửa sầm vào mặt Jem Hearn, mà anh ấy lại là một thanh niên đàng hoàng, xứng đôi vừa lứa với bất kỳ cô gái nào; chỉ tại em đã hứa với cô chủ rồi.” Martha chực khóc lần nữa; và tôi chẳng có mấy lời an ủi dành cho con bé, bởi từ kinh nghiệm lâu năm, tôi thừa biết hai chị em nhà Jenkyn kinh hoàng thế nào trước khái niệm “kẻ theo đuôi”; và trong trạng thái thần kinh hiện tại của cô Matty, nỗi sợ ấy chắc chắn sẽ không hề thuyên giảm.
Hôm sau, tôi sang thăm cô Pole và khiến cô ngạc nhiên tột độ, bởi đã hai ngày rồi cô không sang thăm cô Matilda.
“Và giờ thì tớ phải quay về cùng cậu thôi, em yêu ạ, vì tớ đã hứa sẽ cho cô ấy biết tình hình của Thomas Holbrook ra sao; và tềnh hình là, tớ rất tiếc phải báo rằng quản gia của anh ấy vừa gửi thư cho tớ hôm nay nói rằng anh ấy chẳng còn sống được bao lâu nữa. Tội nghiệp Thomas! Chuyến đi Paris đó thực sự quá sức chịu đựng đối với anh ấy. Quản gia của anh ấy bảo rằng từ hồi đó đến nay anh ấy hầu như chẳng thèm đi quanh mấy cánh đồng nữa, mà chỉ ngồi thừ ra, hai tay đặt lên đầu gối trong phòng kế toán, chẳng đọc sách hay làm gì cả, suốt ngày cứ lẩm bẩm Paris là một thành phố kỳ diệu thế nào! Paris thật mang tội lớn nếu nó đã giết chết người em họ Thomas của tớ, bởi chẳng có người đàn ông nào tốt tính hơn anh ấy trên đời này đâu.”
“Cô Matilda đã hay tin anh ấy lâm bệnh chưa?” tôi hỏi — một luồng suy nghĩ mới về nguyên nhân khiến cô ngã bệnh bắt đầu ló dạng trong đầu tôi.
“Trời ạ! Chắc chắn là biết rồi chứ lị! Chẳng lẽ cô ấy chưa nói với em sao? Tớ đã cho cô ấy hay từ hơn hai tuần trước, ngay lúc tớ vừa nhận được tin. Lạ thật, sao cô ấy lại giấu em nhỉ?”
Hoàn toàn chẳng lạ chút nào, tôi thầm nghĩ; nhưng miệng không nói thêm lời nào. Tôi cảm thấy gần như có tội vì đã tò mò nhòm ngó vào cõi lòng nhạy cảm ấy, và tôi không đời nào đi bàn tán về những bí mật của cô — những điều mà cô Matty vẫn đinh ninh là giấu kín với cả thế giới. Tôi dẫn cô Pole vào phòng khách nhỏ của cô Matilda, rồi để họ ở lại với nhau. Nhưng tôi không mấy ngạc nhiên khi Martha bước đến cửa phòng ngủ của tôi, xin phép mời tôi xuống ăn trưa một mình vì cô chủ lại bị một cơn đau đầu hành hạ. Cô bước vào phòng khách vào giờ uống trà, nhưng rõ ràng đó là một sự gắng gượng; và hệt như để chuộc lại những cảm giác trách cứ người chị quá cố là cô Jenkyn — những suy nghĩ đã dằn vặt cô suốt buổi chiều và khiến cô thấy ân hận — cô cứ liên tục kể cho tôi nghe Deborah thời trẻ đã tốt bụng và thông minh thế nào; chị ấy từng tự tay định đoạt những chiếc váy mà họ phải mặc trong các buổi tiệc tùng ra sao (những bóng dáng mờ ảo, ma quái của những bữa tiệc trang nghiêm từ thuở xa xôi nào, thuở cô Matty và cô Pole hãy còn đôi mươi!); rồi Deborah cùng mẹ đã khởi xướng quỹ từ thiện cho người nghèo ra sao, dạy các cô gái nấu ăn và may vá thế nào; rồi Deborah từng khiêu vũ với một vị huân tước; rồi chị từng hay lui tới dinh thự của ngài Peter Arley và cố gắng cải tổ lại lối sống yên bình ở nhà xứ theo khuôn mẫu của Arley Hall — nơi nuôi tới ba mươi người ở; và cách chị đã tận tụy chăm sóc cô Matty trong một trận ốm kéo dài dằng dặc — điều mà trước nay tôi chưa từng nghe kể, nhưng giờ đây tôi tự phỏng đoán trong đầu rằng nó diễn ra ngay sau vụ từ hôn của ông Holbrook. Cứ thế, chúng tôi khe khẽ, ôn tồn nhắc lại chuyện cũ suốt buổi tối tháng Mười một dài đằng đằng.
Hôm sau, cô Pole mang đến cho chúng tôi tin dữ rằng ông Holbrook đã qua đời. Cô Matty đón nhận tin ấy trong sự lặng thâm; thực ra, căn cứ vào tình hình hôm trước, đó là điều chúng ta đã lường trước được. Cô Pole cứ liên tục gặng hỏi chúng tôi chút biểu hiện tiếc nuối nào đó bằng cách hỏi rằng có đau xót không khi ông ấy đã ra đi, và than thở:
“Nghĩ lại ngày tháng Sáu tươi đẹp ấy, khi mà trông ông ấy khỏe mạnh biết bao! Và lẽ ra ông ấy đã có thể sống thêm cả chục năm nữa nếu không đến cái xứ Paris tồi tệ đó, nơi lúc nào cũng xảy ra cách mạng.”
Cô khựng lại chờ đợi một sự bày tỏ nào đó từ phía chúng tôi. Tôi thấy cô Matty không thể cất thành lời, đôi tay cô đang run rẩy đầy kịch liệt; thế nên tôi đành nói lên những gì mình thực sự cảm nhận; và sau một hồi thăm hỏi kéo dài — mà chắc chắn trong suốt khoảng thời gian đó cô Pole vẫn đinh ninh rằng cô Matty đã đón nhận tin dữ một cách hết sức bình tĩnh — vị khách của chúng tôi cũng xin phép ra về.
Cô Matty đã nỗ lực hết sức để giấu kín cảm xúc của mình — một sự che đậy mà cô thực hiện ngay cả với tôi, bởi từ đó về sau cô không bao giờ đả động đến ông Holbrook thêm lần nào nữa, mặc dù cuốn sách ông tặng vẫn nằm cạnh cuốn Kinh Thánh trên chiếc bàn nhỏ đầu giường cô. Cô tưởng tôi không nghe thấy khi cô dặn người thợ may nón nhỏ ở Cranford làm cho cô những chiếc mũ trông tựa như mũ của Phu nhân Quý bà Jamieson, hay khi tôi nhận ra lời đáp lại:
“Nhưng thưa cô, bà ấy toàn đội mũ tang mà?”
“Ồ! Ý tôi chỉ là theo phong cách kiểu đó thôi; tất nhiên không phải mũ tang, mà là tựa như mũ của Phu nhân Jamieson cơ.”
Sự gắng gượng che đậy ấy chính là khởi nguồn cho chứng run rẩy ở đầu và tay mà tôi vẫn luôn nhìn thấy ở cô Matty kể từ dạo đó.
Vào buổi tối của ngày chúng tôi hay tin ông Holbrook qua đời, cô Matilda rất trầm ngâm và lặng lẽ; sau giờ cầu nguyện, cô gọi Martha quay lại rồi đứng ngập ngừng không biết nói gì.
“Martha!” cuối cùng cô cất lời, “em còn trẻ” — rồi cô dừng lại lâu đến mức Martha, để nhắc chủ nhân tiếp tục câu nói còn dang dở, liền nhún gối chào và thưa:
“Dạ thưa cô, vâng ạ; mồng ba tháng Mười vừa rồi em vừa tròn đôi mươi hai tuổi ạ, thưa cô.”
“Và, có lẽ, Martha, đôi khi em sẽ gặp được một chàng trai mà em ưng ý, và anh ta cũng thích em. Ta từng nói em không được phép dẫn người yêu về nhà; nhưng nếu em gặp được một người như thế, rồi báo lại cho ta, và ta thấy anh ta là người đàng hoàng, ta không có ý kiến gì nếu anh ta đến thăm em mỗi tuần một lần. Xin Chúa phù hộ,” cô hạ giọng nói, “đừng để ta làm tan nát trái tim bất kỳ người trẻ tuổi nào.” Cô nói cứ như thể mình đang dự liệu cho một viễn cảnh xa xôi nào đó, và có phần giật mình khi Martha hăng hái đáp lời ngay lập tức:
“Dạ thưa cô, có anh Jem Hearn ạ, anh ấy làm thợ mộc kiếm được ba shilling sáu xu một ngày, cao sáu thước mốt tính cả bàn chân đi tất, thưa cô; và nếu sáng mai cô hỏi thăm về anh ấy, ai nấy cũng sẽ khen ngợi tính cách đàng hoàng của anh ấy cho mà xem; và em dám cá là tối mai anh ấy sẽ mừng rỡ chạy đến ngay lập tức cho xem ạ.”
Dẫu cô Matty có phần giật mình, cô vẫn đành khuất phục trước Định mệnh và Tình yêu.
