Sáng hôm sau, vừa qua mười hai giờ, cô Pole đã xuất hiện tại nhà cô Matty. Cô viện cớ có một chút việc vặt để sang thăm, nhưng rõ ràng là có ẩn tình đằng sau. Cuối cùng thì mọi chuyện cũng phơi bày.
“Nhân tiện, chắc cậu sẽ nghĩ tớ thật là ngu ngơ; nhưng tớ thực sự thắc mắc không biết chúng ta nên xưng hô với Lady Glenmire thế nào đây. Liệu có phải nói ‘Thưa Phu nhân’ [Your Ladyship] ở chỗ mà bình thường cậu sẽ gọi ‘cô’ hoặc ‘bà’ với một người thường không? Cả buổi sáng nay tớ cứ băn khoăn mãi; rồi chúng ta có phải gọi ‘Bẩm Bà’ [My Lady] thay vì ‘Thưa bà’ [Ma’am] không? Trước kia cậu từng quen Lady Arley — cậu làm ơn bảo tớ cách xưng hô nào là chuẩn mực nhất đối với giới quý tộc nhé?”
Tội nghiệp cô Matty! Cô tháo kính ra rồi lại đeo vào — nhưng cách xưng hô với Lady Arley ra sao, cô hoàn toàn không tài nào nhớ nổi.
“Lâu lắm rồi còn gì,” cô nói. “Trời đất ơi! Sao mà tớ ngốc thế không biết! Tớ nghĩ chắc mình gặp bà ấy chưa quá hai lần. Tớ chỉ nhớ chúng ta thường gọi Sir Peter là ‘Sir Peter’ — nhưng ông ấy sang thăm chúng ta thường xuyên hơn Lady Arley nhiều. Deborah thì sẽ biết ngay tức khắc. ‘Bẩm Bà’ — ‘Thưa Phu nhân’. Nghe cứ lạ lẫm thế nào ấy, cứ như thể không được tự nhiên cho lắm. Trước đây tớ chẳng bao giờ nghĩ đến chuyện này; nhưng giờ cậu đã khơi ra, tớ đâm ra rối mù cả lên.”
Một điều chắc chắn là cô Pole sẽ chẳng thể thu được chút quyết định khôn ngoan nào từ cô Matty, người càng lúc càng trở nên lúng túng và bối rối hơn về các phép tắc xã giao khi xưng hô.
“Chà, tớ thực sự nghĩ thế này,” cô Pole nói, “tốt hơn là tớ cứ sang bảo với bà Forrester về rắc rối nhỏ của chúng ta thôi. Đôi khi người ta cứ thấy hồi hộp sao ấy; thế mà lại chẳng muốn Lady Glenmire nghĩ rằng chúng ta hoàn toàn mù tịt về phép tắc thượng lưu ở Cranford.”
“Thế lúc quay về, cậu có thể ghé vào đây một lát, cô Pole thân mến, rồi bảo cho tớ biết hai người quyết định thế nào nhé? Bất cứ điều gì cậu và bà Forrester thống nhất, tớ chắc chắn đều hoàn toàn đúng đắn cả. ‘Lady Arley,’ ‘Sir Peter’,” cô Matty lẩm bẩm một mình, cố gắng hồi tưởng lại những khuôn phép ngôn từ cũ.
“Lady Glenmire là ai vậy ạ?” tôi hỏi.
“Ồ, bà ấy là góa phụ của ngài Jamieson — ý tớ là người chồng quá cố của bà Jamieson ấy mà — góa phụ của người anh cả ông ấy. Bà Jamieson nhũ danh là Walker, con gái của Thống đốc Walker. ‘Thưa Phu nhân’. Cậu ơi, nếu họ chọn cách xưng hô ấy, cậu phải để tớ tập tành trước với cậu một chút đã, vì tớ sẽ thấy ngượng ngùng và nóng bừng cả mặt khi phải thốt lên câu đó lần đầu tiên trước mặt Lady Glenmire.”
Quả thực đó là một sự giải tỏa cho cô Matty khi bà Jamieson ghé sang với một mục đích chẳng lấy gì làm lịch sự cho lắm. Tôi nhận thấy những kẻ dửng dưng thường tỏ ra vô duyên một cách bình thản hơn người khác; và bà Jamieson lúc này đến để bóng gió khá rõ ràng rằng bà không hề muốn các quý cô Cranford đến thăm người em dâu của mình. Tôi khó có thể nói làm thế nào mà bà ta lại bày tỏ điều đó một cách rạch ròi đến vậy; bởi vì tôi thì ngày càng phẫn nộ và nóng ruột, trong khi với vẻ chậm rãi, đắn đo, bà ta đang giải thích mong muốn của mình cho cô Matty — một con người vốn mang bản chất của một quý bà thực thụ, nên hầu như chẳng thể hiểu nổi cái tâm lý khiến bà Jamieson muốn tỏ ra trước mặt người em dâu quý tộc của mình rằng bà ta chỉ giao du với các gia đình “thuộc tầng lớp thượng lưu trong hạt”. Cô Matty vẫn tiếp tục ngẩn ngơ và bối rối dài lâu sau khi tôi đã phỏng đoán ra mục đích chuyến viếng thăm của bà Jamieson.
Đến khi cô thực sự hiểu được ngụ ý trong chuyến ghé chơi của vị phu nhân đáng kính nọ, thật đẹp biết bao khi chứng kiến sự điềm đạm đầy đường hoàng mà cô đón nhận lời ám chỉ kém phần lịch thiệp ấy. Cô không hề cảm thấy tổn thương chút nào — tâm hồn cô vốn quá đỗi dịu dàng để có thể bận lòng vì điều đó; cô cũng chẳng hề có ý thức chê trách hành vi của bà Jamieson; nhưng tôi chắc chắn trong lòng cô vẫn phảng phất một cảm giác nào đó, khiến cô chuyển sang những chủ đề khác với một cung cách ít bấn loạn và điềm tĩnh hơn thường ngày. Bà Jamieson thực ra mới là người bấn loạn hơn trong hai người, và tôi có thể thấy bà ta rất đỗi mừng rỡ khi được cáo từ ra về.
Chẳng bao lâu sau, cô Pole quay lại với khuôn mặt đỏ bừng vì phẫn nộ. “Thật tình! Không thể tin nổi! Tớ nghe con Martha nói là các cậu vừa tiếp bà Jamieson ở đây phải không; và chúng ta không được đến thăm Lady Glenmire sao. Đúng thế! Tớ gặp bà Jamieson ở nửa đoạn đường giữa đây và nhà bà Forrester, và bà ấy đã nói thẳng với tớ như vậy; bà ấy khiến tớ bất ngờ đến mức chẳng biết nói gì hơn. Ước gì lúc đó tớ nghĩ ra được câu gì thật sắc sảo và châm biếm; tớ dám cá là tối nay tớ sẽ nghĩ ra cho mà xem. Mà Lady Glenmire rốt cuộc cũng chỉ là góa phụ của một nam tước gốc Scotland mà thôi! Tớ đã đi thẳng tới nhà bà Forrester để tra cuốn Sách Niên Giám Quý Tộc, xem xét xem người phụ nữ được cất kỹ trong lồng kính này rốt cuộc là ai: góa phụ của một quý tộc Scotland — chưa từng bước chân vào Viện Quý Tộc — và nghèo rớt mồng tơi là cái chắc, tớ dám cá thế; còn bà ta — thì chỉ là con gái thứ năm của một ông Campbell nào đó chẳng hạn. Dù sao thì cậu cũng là con gái của một vị mục sư, lại có họ hàng với nhà Arleys; và ai ai cũng bảo rằng Sir Peter lẽ ra đã có thể phong tước Tử tước Arley rồi ấy chứ.”
Cô Matty cố gắng xoa dịu cô Pole, nhưng vô ích. Người phụ nữ vốn dĩ rất đỗi tử tế và vui tính ấy giờ đây đang chìm trong cơn giận dữ sùng sục.
“Và sáng nay tớ đã đặt may một chiếc mũ mới, để sẵn sàng chu đáo cơ mà,” cuối cùng cô cũng thốt lên, làm lộ ra bí mật đã tạo nên sức sát thương cho lời bóng gió của bà Jamieson. “Bà Jamieson cứ chờ đấy xem có dễ dàng gì mà lôi kéo tớ làm người chơi thứ tư trong ván bài quây quần khi bà ta không có mấy họ hàng dòng dõi Scotland sang trọng bên cạnh nhé!”
Khi bước ra khỏi nhà thờ vào Chủ nhật đầu tiên mà Lady Glenmire xuất hiện ở Cranford, chúng tôi ra sức trò chuyện với nhau và quay lưng về phía bà Jamieson cùng vị khách của bà. Nếu chúng tôi không được phép đến thăm bà ta, thì chúng tôi cũng chẳng thèm nhìn lấy một cái, dẫu cho trong lòng đang tò mò đến phát điên lên không biết trông bà ta ra sao. Buổi chiều hôm đó, chúng tôi đã có được sự an ủi khi tra hỏi con Martha. Martha không thuộc tầng lớp xã hội mà sự quan sát có thể được coi là một lời khen ngợi ngầm dành cho Lady Glenmire, và con bé đã biết tận dụng tối đa đôi mắt của mình.
“Dạ thưa cô! Ý cô là vị phu nhân nhỏ nhắn đi cùng bà Jamieson phải không ạ? Con cứ nghĩ các cô muốn biết phu nhân Smith trẻ tuổi mặc trang phục thế nào cơ, vì bà ấy mới là cô dâu mà.” (Bà Smith là vợ người bán thịt).
Cô Pole thốt lên, “Lạy Chúa tôi! Cứ làm như bọn ta quan tâm đến một bà Smith nào đó không bằng;” nhưng rồi lại giữ im lặng khi Martha tiếp lời.
“Vị phu nhân nhỏ nhắn ngồi trong ghế của bà Jamieson mặc một chiếc áo lụa đen đã khá cũ thưa cô, khoác chiếc áo choàng họa tiết kẻ ca-rô kiểu người chăn cừu, thưa cô, và đôi mắt đen của bà ấy sáng rực lên, thưa cô, cùng với gương mặt dễ thương nhưng sắc sảo; trông không còn quá trẻ nữa ạ, thưa cô, nhưng con đoán chắc là vẫn trẻ hơn bản thân bà Jamieson. Bà ấy cứ ngước lên rồi cúi xuống nhìn khắp nhà thờ, hệt như một chú chim vậy, và lúc bước ra, bà ấy vén váy lên nhanh nhẹn và gọn gàng chẳng kém gì bất cứ ai con từng thấy. Con nói thật với cô nhé, trông bà ấy giống bà Deacon ở quán trọ ‘Ngựa và Xe’ hơn là bất kỳ ai khác cơ ạ.”
“Này Martha!” cô Matty nhắc nhở, “nói thế là không phải phép đâu đấy.”
“Dạ không phải phép hả cô? Con xin lỗi ạ; nhưng anh Jem Hearn cũng bảo thế cơ mà. Anh ấy bảo bà ấy đúng là cái kiểu người sắc sảo, tháo vát thế đấy ạ” —
“Là Phu nhân,” cô Pole đính chính.
“Phu nhân — cũng sắc sảo y như bà Deacon vậy ạ.”
Lại một ngày Chủ nhật nữa trôi qua, và chúng tôi vẫn ngoảnh mặt đi nơi khác mỗi khi giáp mặt bà Jamieson cùng vị khách của bà, đồng thời tự đưa ra những lời nhận xét mà chúng tôi cho là vô cùng cay nghiệt — suýt chút nữa thì quá đà. Cô Matty rõ ràng cảm thấy bứt rứt khôn nguôi trước cung cách trò chuyện mang đầy vẻ châm biếm của chúng tôi.
Có lẽ vào thời điểm này, Lady Glenmire đã nhận ra rằng nhà bà Jamieson không phải là mái ấm vui tươi và rộn ràng nhất trên đời; có lẽ bà Jamieson cũng đã nhận ra rằng phần lớn các gia đình trong hạt đều đang ở London, và những ai còn ở lại vùng nông thôn thì chẳng mấy mặn mà gì cho cam với việc Lady Glenmire đang hiện diện ở vùng đất của họ. Những sự kiện lớn lao thường bắt nguồn từ những nguyên nhân nhỏ nhặt; thế nên tôi sẽ không mạo muội phỏng đoán điều gì đã thúc đẩy bà Jamieson thay đổi quyết định loại trừ các quý cô Cranford, để rồi gửi thiệp mời đi khắp lượt tới một buổi tiệc nhỏ vào ngày thứ Ba tuần tới. Chính ngài Mulliner là người đã mang thiệp đi phát khắp nơi. Ông ta luôn phớt lờ thực tế là bất kỳ ngôi nhà nào cũng có cửa sau, và nện những cú gõ cửa đanh thép hơn cả chủ nhân của mình là bà Jamieson. Ông ta mang theo ba tấm thiệp nhỏ đựng trong một chiếc giỏ lớn, nhằm gây ấn tượng với chủ nhân về sức nặng ngàn cân của chúng, dẫu cho chúng hoàn toàn có thể nhét gọn lỏn vào túi áo ghi-lê của ông ta.
Cô Matty và tôi âm thầm quyết định rằng chúng tôi sẽ cáo bận có hẹn trước ở nhà: đó vốn là buổi tối mà cô Matty thường dùng tất cả thư từ và thiệp mời trong tuần để làm những que mồi lửa thắp nến; bởi vì cứ đến thứ Hai là sổ sách của cô lại được thanh toán sòng phẳng — không sót một xu nợ nào từ tuần trước; thế nên, theo một lẽ tự nhiên, việc làm que mồi nến rơi vào tối thứ Ba, và điều đó mang lại cho chúng tôi một cái cớ hợp pháp để từ chối lời mời của bà Jamieson. Nhưng trước khi câu trả lời được viết ra, cô Pole đã bước xộc vào nhà với một bức thiệp mở tung trên tay.
“Thế đấy!” cô nói. “À! Tớ thấy các cậu cũng nhận được thiệp rồi nhỉ. Muộn còn hơn không. Lớn xác thế mà tớ có thể nói với Lady Glenmire rằng bà ấy sẽ sớm khao khát có được sự hiện diện của chúng ta trước khi hai tuần trôi qua cho mà xem.”
“Ừ,” cô Matty đáp, “chúng ta được mời vào tối thứ Ba. Và nếu không phiền, có lẽ cậu cứ thong thả mang theo đồ khâu vá sang đây uống trà cùng chúng tôi tối hôm đó nhé. Đó là thời gian biểu thường lệ của tớ để rà soát lại các hóa đơn, thiệp mời và thư từ của tuần trước, rồi biến chúng thành những que mồi nến; nhưng điều đó xem chừng chưa đủ lý do chính đáng để nói rằng tớ đã có hẹn trước ở nhà, mặc dù tớ từng định dùng cái cớ đó. Giờ thì nếu cậu sang đây, lương tâm tớ sẽ hoàn toàn thảnh thơi, và may thay là bức thiệp vẫn chưa được viết.”
Tôi thoáng thấy nét mặt cô Pole biến sắc ngay trong lúc cô Matty đang nói.
“Thế tóm lại là các cậu không định đi à?” cô hỏi.
“Ồ, không chứ!” cô Matty điềm nhiên đáp. “Cậu cũng không định đi chứ hả?”
“Tớ không biết nữa,” cô Pole đáp lời. “Ừ, tớ nghĩ là tớ sẽ đi đấy,” cô nói với vẻ khá quả quyết; và khi thấy cô Matty nhìn mình với vẻ ngạc nhiên, cô liền bồi thêm rằng, “Cậu thấy đấy, người ta không muốn bà Jamieson nghĩ rằng bất cứ điều gì bà ấy có thể làm hay nói ra lại có trọng lượng đến mức khiến chúng ta thấy chướng tai gai mắt; làm thế chẳng khác nào tự hạ thấp bản thân, mà tớ thì là người không thích điều đó chút nào. Sẽ là quá ư đề cao bà Jamieson nếu chúng ta lại để cho bà ta nghĩ rằng những lời bà ta nói lại có thể ảnh hưởng đến chúng ta suốt một tuần, hay thậm chí mười ngày sau đó.”
“Chà! Tớ đoán là việc cứ ôm hận và bực bội suốt chừng ấy thời gian vì bất cứ chuyện gì đi nữa thì cũng là sai trái; và có lẽ, suy cho cùng thì bà ta cũng chẳng cố ý làm chúng ta bực mình. Nhưng tớ phải thú nhận rằng, tớ không thể nào hạ mình thốt ra những lời cay độc như bà Jamieson về chuyện chúng ta không đến thăm. Thật tình tớ không nghĩ mình sẽ đi đâu.”
“Ôi dào, thôi nào! Cô Matty, cậu nhất định phải đi chứ; cậu thừa biết người bạn bà Jamieson của chúng ta vốn dĩ vô cảm hơn đại đa số mọi người, và chẳng thể thấu hiểu nổi những nét tinh tế trong tình cảm mà cậu sở hữu ở mức độ sâu sắc đến thế cơ mà.”
“Tớ cứ tưởng là cậu cũng sở hữu những nét tinh tế ấy vào cái ngày bà Jamieson sang nhà chúng ta để bảo chúng ta đừng tới chứ,” cô Matty ngây thơ đáp lời.
Nhưng cô Pole, ngoài những nét tinh tế trong tình cảm ra, còn sở hữu một chiếc mũ rất chi là mốt, thứ mà cô đang nóng lòng muốn đem ra trưng diện trước một thế giới đang ngóng chờ ngưỡng mộ; và thế là cô dường như quên sạch mọi lời giận dữ mà cô vừa thốt ra chưa đầy hai tuần trước, sẵn sàng hành động dựa trên cái gọi là nguyên tắc lớn của đạo Thiên Chúa là “Hãy tha thứ và quên đi”; cô đã lên lớp dạy dỗ cô Matty thân mến của chúng ta về vấn đề này lâu đến mức cuối cùng cô đã thành công trong việc thuyết phục cô bạn rằng, với tư cách là con gái của một cố mục sư quá cố, việc mua một chiếc mũ mới và đến dự bữa tiệc tại nhà bà Jamieson chính là bổn phận của cô. Thế là thay vì “lấy làm tiếc vì buộc phải từ chối”, chúng tôi đã đổi thành “vô cùng vui mừng nhận lời”.
Khoản chi tiêu cho trang phục ở Cranford chủ yếu đổ dồn vào món đồ độc nhất vô nhị ấy. Một khi cái đầu đã được che đậy dưới những chiếc mũ mới chưng diện thì các quý cô cũng chẳng khác nào loài đà điểu, mặc xác phần thân muốn ra sao thì ra. Những chiếc áo dài cũ kỹ, những chiếc cổ áo trắng ngần đáng kính, vô số những chiếc trâm cài áo được găm ở khắp mọi nơi — trên cao, dưới thấp và đủ mọi góc ngách (vài chiếc có vẽ hình mắt chó bên trong; vài chiếc trông giống như những khung ảnh thu nhỏ chạm trổ tinh xảo hình lăng mộ và cây liễu rủ bằng tóc người; một số khác lại có hình chân dung thu nhỏ của các quý ông quý bà đang mỉm cười ngọt ngào giữa một ổ ren cứng đơ) — những chiếc trâm cài cổ kính dùng làm vật trang trí trường tồn cùng thời gian kết hợp với những chiếc mũ mới theo đúng mốt thời thượng, các quý cô Cranford luôn ăn vận với vẻ thanh lịch và đoan trang nhã nhặn, như cách cô Barker từng miêu tả rất hay thuở nào.
Và thế là với ba chiếc mũ mới tinh, cùng một lượng trâm cài áo đồ sộ chưa từng thấy xuất hiện cùng lúc kể từ khi Cranford trở thành một thị trấn, bà Forrester, cô Matty và cô Pole đã tề tựu trong buổi tối thứ Ba đáng nhớ ấy. Bản thân tôi đã đếm được tận bảy chiếc trâm cài trên trang phục của cô Pole. Hai chiếc được găm một cách hững hờ trên mũ của cô (một chiếc hình con bướm làm bằng đá cuội Scotland, thứ mà nếu có trí tưởng tượng phong phú thì người ta hoàn toàn có thể lầm tưởng là con côn trùng thật); một chiếc kẹp khăn quàng cổ bằng vải ren lưới; một chiếc cài cổ áo; một chiếc trang trí ở trước ngực áo, nằm ở điểm giữa khoảng từ cổ họng đến eo cô; và một chiếc nữa làm điểm nhấn ngay chóp nhọn của vạt áo lót cứng. Chiếc thứ bảy nằm ở xó xỉnh nào thì tôi quên mất rồi, nhưng tôi dám chắc là nó được găm đâu đó trên người cô ấy.
Nhưng tôi đang sa đà quá đà khi mải miết miêu tả trang phục của các vị khách mời rồi. Lẽ ra tôi phải kể trước về buổi tụ họp trên đường đến nhà bà Jamieson. Bà ta sống trong một ngôi nhà lớn nằm ngay vùng ngoại ô thị trấn. Con đường từng mang dáng dấp của một con phố chạy dọc ngay trước mặt ngôi nhà, mở toang ra lối đi mà không có bất kỳ khoảng sân hay vườn đệm nào ngăn cách. Dù mặt trời có mải mê làm gì đi nữa, nó chưa từng chiếu rọi vào mặt tiền ngôi nhà đó. Đương nhiên là các phòng sinh hoạt được bố trí ở phía sau, hướng ra khu vườn xinh xắn; mấy khung cửa sổ phía trước chỉ dành cho nhà bếp, phòng quản gia, phòng kho, và người ta đồn rằng ngài Mulliner thường ngồi ở một trong những căn phòng đó. Thật vậy, nếu liếc mắt nhìn nghiêng, chúng tôi thường bắt gặp tấm lưng của một cái đầu phủ đầy phấn ráp, thứ bột phấn ấy thậm chí còn vương vãi khắp cổ áo khoác kéo dài xuống tận eo ông ta; và tấm lưng oai vệ ấy lúc nào cũng bận rộn đọc tờ báo St James’s Chronicle mở rộng thênh thang, điều đó phần nào lý giải vì sao tờ báo nói trên lại mất nhiều thời gian đến vậy mới tới tay chúng tôi — những người cùng đóng tiền mua chung định kỳ với bà Jamieson, mặc dù nhờ vào tước vị cao quý của mình, bà ta luôn được ưu tiên đọc trước. Chính vào ngày thứ Ba này, sự chậm trễ trong việc chuyển giao số báo mới nhất đã trở nên vô cùng bực bội; đúng ngay lúc cả cô Pole và cô Matty, đặc biệt là cô Pole, đang rất muốn xem nó để trau dồi tin tức Hoàng gia nhằm chuẩn bị sẵn sàng cho cuộc gặp gỡ với giới quý tộc vào buổi tối. Cô Pole kể với chúng tôi rằng cô đã phải chớp lấy thời gian, trang điểm xong xuôi từ lúc năm giờ để sẵn sàng phòng hờ trường hợp tờ St James’s Chronicle được đưa đến vào phút chót — chính là tờ St James’s Chronicle mà cái đầu phủ đầy phấn trắng ấy đang thản nhiên và điềm tĩnh đọc khi chúng tôi đi ngang qua ô cửa sổ quen thuộc chiều nay.
“Thật là trơ trẽn hết chỗ nói!” cô Pole thì thầm với vẻ đầy phẫn nộ. “Tớ rất muốn hỏi lão ta xem bà chủ có trả phần tiền mua báo quý phần của lão để lão độc quyền sử dụng hay không.”
Chúng tôi nhìn cô đầy ngưỡng mộ trước sự táo bạo trong suy nghĩ của cô; bởi vì ngài Mulliner vốn là một nhân vật gây ra nỗi sợ hãi tột cùng cho tất cả chúng tôi. Ông ta dường như chưa bao giờ quên đi sự ban ơn của mình khi cất công đến sống tại Cranford. Đã có lúc cô Jenkyns đứng lên dũng cảm bảo vệ giới tính của mình và trò chuyện với ông ta trên cơ bình đẳng; nhưng ngay cả cô Jenkyns cũng chẳng thể vươn lên cao hơn thế. Ngay cả trong những khoảnh khắc vui vẻ và nhã nhặn nhất, trông ông ta vẫn giống hệt một con vẹt mào đang hậm hực. Ông ta chẳng bao giờ mở miệng nói năng ngoại trừ những từ đơn cộc lốc. Ông ta cứ đứng ì ra ở sảnh dù chúng tôi đã van nài ông ta đừng đứng chờ, để rồi sau đó lại tỏ ra vô cùng phật ý vì chúng tôi đã bắt ông ta phải đứng chờ ở đó, trong lúc đôi tay run rẩy, vội vã của chúng tôi đang tự chỉnh trang lại để xuất hiện trước mặt mọi người.
Cô Pole đã mạo hiểm tung ra một lời nói đùa nhỏ trên đường chúng tôi bước lên lầu, dẫu được hướng về phía chúng tôi nhưng cốt để cống hiến cho ngài Mulliner chút niềm vui nho nhỏ. Tất cả chúng tôi đều mỉm cười cốt để ra vẻ như mình đang cảm thấy thoải mái, và rụt rè chờ đợi sự hưởng ứng từ ngài Mulliner. Không một thớ thịt nào trên cái khuôn mặt gỗ đá ấy thèm giãn ra; và chúng tôi lập tức trở lại vẻ nghiêm nghị trong chớp mắt.
Phòng khách nhà bà Jamieson vô cùng ấm cúng; ánh nắng chiều đang chan hòa rọi vào, và khung cửa sổ vuông lớn được bao quanh bởi muôn loài hoa rực rỡ. Đồ đạc trong phòng mang sắc trắng và vàng; không phải phong cách hiện đại sau này, hình như người ta gọi là Louis Quatorze thì phải, toàn vỏ sò với những đường uốn lượn; không, những chiếc ghế và bàn của bà Jamieson chẳng hề có lấy một đường cong hay góc lượn nào. Chân bàn ghế thon dần khi chạm đến mặt sàn và đều tăm tắp, vuông vức ở tất cả các góc cạnh. Ghế ngồi được xếp thành hàng ngay ngắn sát tường, ngoại trừ bốn hoặc năm chiếc được quây thành một vòng tròn quanh lò sưởi. Tựa lưng ghế được đan bằng những thanh trắng bắt ngang và điểm những núm vàng ở chớp; cả những thanh chắn lẫn núm vàng đều chẳng gợi chút cảm giác dễ chịu nào. Có một chiếc bàn sơn mài dành riêng cho văn chương, trên đó đặt một cuốn Kinh Thánh, một cuốn Sách Niên Giám Quý Tộc và một cuốn Sách Cầu Nguyện. Lại có một chiếc bàn vuông kiểu Pembroke khác dành riêng cho Mỹ thuật, trên đó bày một ống kính vạn hoa, những tấm thẻ bài trò chuyện, những tấm thẻ giải đố (được buộc lại với nhau bằng dải ruy-băng satin màu hồng đã phai màu với độ dài dằng dặc không hồi kết) và một chiếc hộp được sơn mô phỏng đầy trìu mến theo những hình vẽ trang trí trên các thùng trà. Chú chó Carlo nằm trên chiếc thảm len dệt và sủa inh lên một cách bất lịch sự lúc chúng tôi bước vào. Bà Jamieson đứng dậy, ban phát cho mỗi chúng tôi một nụ cười chào đón đờ đẫn, và ngẩn ngơ nhìn vượt qua vai chúng tôi về phía ngài Mulliner, như thể bà hy vọng ông ta sẽ sắp xếp chỗ ngồi cho chúng tôi, vì nếu ông ta không làm thế thì đời nào bà tự làm được. Chắc là ông ta nghĩ chúng tôi có thể tự tìm đường đến vòng tròn quanh lò sưởi, thứ mà không hiểu sao cứ khiến tôi liên tưởng đến bãi đá cổ Stonehenge. Lady Glenmire đã đến giải cứu cho nữ chủ nhân của chúng tôi, và bằng cách nào đó, lần đầu tiên chúng tôi thấy mình được sắp xếp chỗ ngồi một cách thoải mái thay vì cứng nhắc trong ngôi nhà của bà Jamieson. Lady Glenmire, giờ đây khi chúng tôi đã có thời gian ngắm nghía bà kỹ hơn, hóa ra lại là một người phụ nữ trung niên vô cùng tươi tắn, thuở trẻ hẳn từng rất xinh đẹp và đến nay trông vẫn cực kỳ ưa nhìn. Tôi thấy cô Pole đánh giá trang phục của bà trong vòng năm phút đầu tiên, và tôi hoàn toàn tin lời cô ấy khi ngày hôm sau cô tuyên bố rằng —
“Cậu ơi! Mười bảng là có thể vơ vét sạch sẽ mọi thứ trên người bà ấy rồi — tính cả ren riếc các thứ đấy nhé.”
Thật thú vị khi phỏng đoán rằng một nữ quý tộc hóa ra cũng có lúc nghèo túng, và điều đó phần nào xoa dịu chúng tôi trước thực tế rằng chồng bà chưa từng đặt chân vào Viện Quý Tộc; điều mà khi mới nghe tới, cứ có cảm giác như thể chúng tôi bị lừa gạt khỏi những viễn cảnh tương lai dưới những lý do giả tạo; một kiểu kinh doanh “Có tước vị mà hóa ra chẳng có tước vị gì”.
Ban đầu tất cả chúng tôi đều vô cùng im lặng. Chúng tôi đang vắt óc suy nghĩ xem nên trò chuyện về chủ đề gì, phải đủ tầm vóc cao sang để thu hút sự chú ý của Phu nhân. Giá đường vừa tăng, mà vì mùa muối dưa hấu sắp đến, đó lại là một thông tin thiết thực đối với mọi trái tim nội trợ chúng tôi, và lẽ ra đã trở thành chủ đề tự nhiên nếu không có sự hiện diện của Lady Glenmire ở đó. Nhưng chúng tôi không chắc liệu giới quý tộc có ăn đồ muối chua hay không — chứ chưa nói đến việc biết chúng được làm ra sao. Cuối cùng, cô Pole, người vốn luôn sở hữu một can đảm phi thường cùng khả năng xã giao sành sỏi, đã lên tiếng bắt chuyện với Lady Glenmire, người mà từ nãy đến giờ cũng tỏ ra lúng túng chẳng kém gì chúng tôi trong việc tìm cách phá vỡ sự im lặng.
“Dạo gần đây Phu nhân có đến triều yểu không ạ?” cô hỏi; rồi liếc quanh một vòng về phía chúng tôi với vẻ nửa rụt rè nửa đắc thắng, như muốn nói rằng, “Thấy chưa, tớ đã khôn khéo lựa chọn một chủ đề xứng tầm với địa vị của vị khách lạ lùng thế nào này.”
“Tôi chưa từng đặt chân đến đó bao giờ trong đời,” Lady Glenmire đáp bằng giọng đặc sệt tiếng địa phương Scotland, nhưng với một chất giọng vô cùng ngọt ngào. Và rồi, như thể thấy mình vừa trả lời quá phũ phàng, bà nói thêm: “Chúng tôi rất hiếm khi lên London — thực ra chỉ có hai lần trong suốt quãng đời hôn nhân của tôi; và trước khi kết hôn, gia đình cha tôi quá đông con” (câu chuyện con gái thứ năm của ông Campbell chắc chắn đang ngự trị trong tâm trí tất cả chúng tôi) “nên chẳng thể đưa chúng tôi đi xa nhà thường xuyên được, ngay cả tới Edinburgh. Chắc là các cô từng đến Edinburgh rồi chứ?” bà chợt bừng sáng với hy vọng tìm thấy một điểm chung. Không ai trong chúng tôi từng đặt chân tới đó cả; nhưng cô Pole có một người chú từng trải qua một đêm ở đó, nghe qua cũng rất thú vị.
Trong khi đó, bà Jamieson đang chìm đắm trong nỗi băn khoăn không hiểu vì sao ngài Mulliner vẫn chưa mang trà lên; và cuối cùng nỗi băn khoăn ấy cũng tràn qua khóe môi bà.
“Tớ chuông gọi người hầu nhé, cậu thấy sao?” Lady Glenmire nhanh nhẩu đề nghị.
“Không — tớ nghĩ là không nên đâu — Mulliner không thích bị hối thúc đâu.”
Lẽ ra chúng tôi rất muốn được uống trà, bởi vì chúng tôi thường ăn tối sớm hơn giờ của bà Jamieson. Tôi nghi ngờ rằng ngài Mulliner phải đọc cho xong tờ St James’s Chronicle rồi mới thèm bận tâm đến chuyện trà nước. Nữ chủ nhân của ông ta cứ bồn chồn không yên, miệng lẩm bẩm hoài: “Không hiểu sao Mulliner vẫn chưa mang trà lên cơ chứ. Chả hiểu lão ta đang bận mải cái quái gì nữa.” Và cuối cùng Lady Glenmire cũng đâm ra sốt ruột, nhưng dẫu sao đó cũng là một sự sốt ruột đáng yêu; và bà đã giật chuông khá dứt khoát sau khi nhận được sự cho phép lưng chừng từ cô em dâu. Ngài Mulliner xuất hiện với vẻ ngạc nhiên đầy đường hoàng. “À!” bà Jamieson lên tiếng, “Lady Glenmire vừa rung chuông; tôi tin là vì chuyện trà nước.”
Chỉ vài phút sau, trà đã được mang lên. Bộ đồ sứ vô cùng tinh xảo, những chiếc đĩa đựng bánh cực kỳ cổ kính, những lát bánh mì phết bơ mỏng tang, và những viên đường thì bé xíu. Đường rõ ràng là món tiết kiệm ưa thích của bà Jamieson. Tôi tự hỏi liệu chiếc kẹp đường bằng bạc chạm lộng hình chiếc kéo nhỏ xíu ấy có thể mở rộng hết cỡ để gắp nổi một viên đường đàng hoàng, béo bở với kích cỡ bình thường hay không; và khi tôi cố gắng gắp liền hai viên đường tí xíu để tránh bị phát hiện vì cứ tần ngần quay lại lọ đường quá nhiều lần, chúng lại rớt tõm một viên xuống với tiếng lách cách sắc lẹm, ra điều ác ý và bất tự nhiên vô cùng. Nhưng trước khi chuyện này xảy ra, chúng tôi đã phải trải qua một nỗi thất vọng nhẹ. Trong chiếc bình bạc nhỏ đựng kem, còn chiếc bình lớn hơn thì đựng sữa. Ngay khi ngài Mulliner bước vào, chú chó Carlo bắt đầu nài nỉ xin ăn, hành động mà phép lịch sự cấm chúng tôi làm dẫu tôi chắc chắn rằng chúng tôi cũng đói cạn cả ruột gan; và bà Jamieson tuyên bố rằng bà chắc chắn chúng tôi sẽ lượng thứ nếu bà cho chú chó Carlo tội nghiệp của bà thưởng thức trà trước. Thế là bà bèn múc ra hẳn một đĩa đầy cho nó liếm láp; rồi sau đó bà say sưa kể cho chúng tôi nghe chú ta thông minh và nhạy bén đến nhường nào; nó phân biệt rạch ròi vị kem ra sao, và liên tục từ chối thứ trà chỉ pha với sữa: thế nên phần sữa được để lại cho chúng tôi; nhưng trong thâm tâm, chúng tôi ngầm nghĩ rằng mình cũng thông minh và nhạy bén chẳng kém gì con chó Carlo, đồng thời cảm thấy như thể sự xúc phạm càng nhân lên gấp bội khi chúng tôi được yêu cầu phải trầm trồ thán phục trước lòng biết ơn mà nó thể hiện qua cái đuôi ngoe nguẩy để đổi lấy phần kem vốn dĩ phải thuộc về chúng tôi.
Sau tuần trà, bầu không khí cởi mở trở lại với những chủ đề đời thường. Chúng tôi thầm cảm ơn Lady Glenmire vì đã chủ động xin thêm bánh mì bơ, và nhu cầu chung đó đã kéo chúng tôi xích lại gần bà hơn so với việc cứ mãi mải miết bàn chuyện Triều đình, mặc dù cô Pole từng tuyên bố rằng cô vẫn luôn hy vọng được biết tình hình của Nữ hoàng kính yêu từ một người từng tận mắt diện kiến Người.
Tình bạn chớm nở bên những lát bánh mì bơ tiếp tục lan sang những ván bài. Lady Glenmire chơi bài Preference cừ khôi đến mức đáng ngưỡng mộ, và là một chuyên gia bậc thầy về hai trò Ombre và Quadrille. Thậm chí cô Pole còn hoàn toàn quên bẵng đi việc phải thưa gửi “phu nhân” với “thưa ngài”, mà thản nhiên thốt lên những câu như “Basto! Thưa bà”; “Tôi tin là bà cầm quân Spadille” nhẹ nhàng hệt như thể chúng ta chưa từng tổ chức cả một Nghị viện Cranford để bàn thảo về phương thức xưng hô đúng đắn với một nữ tước.
Để minh chứng cho việc chúng ta đã hoàn toàn quên mất rằng mình đang tề tựu trước một người lẽ ra có thể đội vương miện thay vì chiếc mũ chóp trên đầu, bà Forrester đã kể một mẩu chuyện nhỏ thú vị cho Lady Glenmire nghe — một giai thoại mà chỉ những người bạn thân thiết mới rõ, thậm chí đến cả bà Jamieson cũng chẳng hề hay biết. Câu chuyện xoay quanh một dải ren cổ xưa tuyệt mỹ, di vật duy nhất từ thời vang bóng, mà Lady Glenmire đang hết lời trầm trồ khen ngợi trên cổ áo của bà Forrester.
“Đúng vậy,” vị phu nhân nọ cất lời, “loại ren thế này giờ có bỏ ra đống tiền hay đổi bằng cả tình yêu cũng chẳng tài nào mua nổi nữa; nghe đâu do các nữ tu ở tu viện bên kia làm ra. Người ta bảo rằng ngay cả ở tận trển giờ họ cũng chẳng thể dệt nổi thứ ren ấy nữa rồi. Nhưng họa chăng họ làm được, bây giờ thì họ đã thông qua Đạo luật Giải phóng cho người Công giáo rồi cơ mà. Tôi cũng chẳng lấy làm lạ đâu. Nhưng trong lúc này, tôi vô cùng trân quý dải ren của mình. Tôi thậm chí chẳng dám giao phó việc giặt giũ nó cho con hầu gái nhà tôi” (chính là con bé học sinh trường từ thiện mà tôi từng nhắc đến trước đó, nhưng gọi là “con hầu gái” nghe có vẻ sang trọng hơn hẳn). “Tôi luôn tự tay giặt lấy. Và đã có lần nó suýt chút nữa thì gặp nạn. Tất nhiên là phu nhân đây thừa biết thứ ren thượng hạng này tuyệt đối không được phép dùng hồ bột hay là ủi rồi chứ. Vài người đem giặt nó bằng nước đường, người khác thì dùng cà phê, để tạo ra sắc vàng óng ả vừa vặn; nhưng bản thân tôi lại nắm giữ một công thức cực kỳ hay ho là giặt nó bằng sữa, cách đó vừa đủ độ cứng mà lại mang đến màu kem vô cùng tự nhiên. Chà, thưa bà, tôi đã khâu đ่วน chúng lại với nhau (điểm tuyệt vời của loại ren hảo hạng này là khi nhúng nước, nó thu gọn lại chỉ bằng một nhúm nhỏ), rồi đem ngâm vào sữa, ngặt một nỗi lúc đó tôi lại có việc phải rời khỏi phòng; khi quay lại, tôi tá hỏa khi thấy con mèo đang ngồi trên bàn, trông y hệt như một tên trộm, nhưng lại đang nuốt nuốt một cách cực kỳ khó nhọc, cứ như thể nó bị nghẹn thứ gì đó muốn nuốt xuống mà không sao trôi nổi. Và ngài có tin nổi không? Ban đầu tôi còn thấy thương hại nó, miệng lẩm bẩm ‘Tội nghiệp con miu! Tội nghiệp con miu!’, cho đến khi tôi sực nhìn sang và nhận ra bát sữa đã trống trơn — sạch bách! ‘Mèo với chả mướp hư đốn!’ tôi quát lên, và hình như lúc đó tôi đã nổi giận đến mức giáng cho nó một bạt tai, nhưng chẳng giải quyết được gì ngoài việc đẩy nhanh dải ren trôi tuột xuống bụng nó — hệt như cách người ta vỗ lưng một đứa trẻ đang bị nghẹn. Tôi chực khóc vì quá đỗi bực bội; nhưng tôi tự nhủ sẽ không đời nào buông xuôi dải ren ấy mà không chiến đấu đến cùng. Tôi chỉ cầu mong dải ren sẽ khiến nó khó tiêu; nhưng có lẽ đến cả Job cũng phải chào thua nếu tận mắt chứng kiến cảnh tượng mà tôi phải hứng chịu: chưa đầy mười lăm phút sau, con mèo ấy thản nhiên bước vào, rên gừ gừ đầy mãn nguyện, và suýt chút nữa còn ngửa cổ chờ được vuốt ve. ‘Không đời nào, con miu nhé!’ tôi bảo. ‘Nếu mày còn chút lương tâm thì đừng có mòng đợi điều đó!’ Thế rồi một ý chợt lóe lên trong đầu tôi; tôi bèn giông đi rung chuông gọi con hầu gái, sai nó sang nhà ngài Hoggins, gửi lời thăm hỏi và hỏi xem ông ấy có lòng tốt cho tôi mượn một chiếc ủng cao cổ trong vòng một tiếng đồng hồ hay không? Tôi chẳng hề nghĩ thông điệp đó có gì kỳ cục cả; nhưng con Jenny bảo rằng mấy cậu thanh niên làm việc ở phòng mạch cười lăn cười bò vì cái ý định đòi mượn ủng cao cổ của tôi. Khi chiếc ủng được mang tới, con Jenny và tôi tống con mèo vào trong, duỗi thẳng hai chân trước của nó xuống để cố định lại hòng ngăn nó cào cấu, rồi chúng tôi đút cho nó một thìa đầy mứt lý chua mà (phu nhân xin thứ lỗi cho tôi) tôi đã trộn sẵn một ít thuốc gây nôn tartar emetic trong đó. Tôi sẽ chẳng bao giờ quên được sự thấp thỏm lo âu của mình trong suốt nửa tiếng đồng hồ sau đó. Tôi bế con mèo vào phòng riêng và trải một chiếc khăn sạch tinh tươm ra sàn nhà. Tôi suýt thì ôm hôn nó khi nó chịu nôn dải ren ra ngoài, trông vẫn còn y nguyên như lúc trôi xuống bụng. Con Jenny đã chuẩn bị sẵn nước sôi, và chúng tôi hì hục ngâm đi ngâm lại, rồi phơi nó lên một bụi oải hương ngoài nắng trước khi tôi dám chạm tay vào nó một lần nữa, thậm chí là để nhúng vào sữa. Nhưng giờ đây phu nhân có đoán già đoán non cũng chẳng bao giờ nhận ra rằng nó từng nằm trong ruột con mèo đâu cơ chứ.”
Chúng tôi phát hiện ra trong suốt buổi tối hôm đó rằng Lady Glenmire sắp sửa có chuyến thăm kéo dài ở nhà bà Jamieson, bởi vì bà đã trả căn hộ của mình ở Edinburgh và chẳng còn vướng bận mối lương duyên nào để phải vội vã quay về trỏng. Nhìn chung, chúng tôi khá vui mừng khi nghe tin này, bởi vì bà đã để lại trong chúng tôi một ấn tượng vô cùng tốt đẹp; và thật dễ chịu biết bao khi nhận ra qua những câu chuyện bâng quơ suốt buổi trò chuyện rằng, bên cạnh vô số phẩm chất tao nhã khác, bà hoàn toàn không hề mang cái “sự dung tục của đồng tiền”.
“Các cô có thấy việc đi bộ cực kỳ bất tiện không?” bà Jamieson cất lời khi người hầu của mỗi nhà được thông báo đã đến đón. Đó là câu hỏi gần như thành lệ của bà Jamieson, người vốn sở hữu chiếc xe ngựa riêng nằm trong nhà xe và lúc nào cũng di chuyển bằng ghế mui kín dù chỉ cho những quãng đường ngắn nhất. Câu trả lời đưa ra cũng gần như là một thói quen hiển nhiên.
“Ôi dào, không hề đâu ạ! Ban đêm đi lại vừa thích thú lại vừa tĩnh mịch làm sao!” “Đúng là một sự sảng khoái sau những giờ phút căng thẳng của bữa tiệc!” “Những vì sao rực rỡ quá chừng!” Lời sau cùng thốt ra từ miệng cô Matty.
“Cô có mê thiên văn học không?” Lady Glenmire cất tiếng hỏi.
“Dạ không hẳn ạ,” cô Matty đáp, lúc đó đang bối rối giây lát không tài nào phân biệt nổi đâu là thiên văn học còn đâu là chiêm tinh học — nhưng câu trả lời ấy hoàn toàn đúng trong bất kỳ hoàn cảnh nào, bởi vì cô vẫn thường đọc, và có phần hơi sợ hãi trước những dự báo chiêm tinh của Francis Moore; còn về thiên văn học, trong một cuộc trò chuyện riêng tư và kín đáo, cô từng thổ lộ với tôi rằng cô chưa bao giờ có thể tin nổi trái đất lại quay liên tục như thế, và dù có muốn cô cũng chẳng tài nào tin nổi, bởi vì mỗi khi nghĩ đến điều đó là cô lại thấy mỏi mệt và hoa mắt chóng mặt.
Đóng những đôi giày búp bê gắn đế gỗ [pattens], chúng tôi dò dẫm tìm đường về nhà cẩn thận hơn mọi ngày trong đêm hôm đó, bởi vì tâm hồn chúng tôi đã trở nên vô cùng thanh cao và tinh tế biết bao sau khi thưởng thức tuần trà cùng “thưa phu nhân”.
