Tôi nghĩ rằng có một chuỗi sự việc bắt nguồn từ chuyến viếng thăm Cranford của Signor Brunoni, vào thời điểm đó dường như có liên quan đến ông trong tâm trí chúng tôi, mặc dù tôi không biết liệu ông có thực sự dính líu gì đến chúng hay không. Bỗng nhiên, đủ mọi thứ tin đồn bất an lan truyền khắp thị trấn. Đã xảy ra một hoặc hai vụ trộm — những vụ trộm thực sự và chính cống; những kẻ phạm tội bị đưa ra trước các thẩm phán để chờ xét xử — và điều đó dường như khiến tất cả chúng tôi đều sợ bị trộm ghé thăm; và trong một thời gian dài, tại nhà cô Matty, tôi biết rằng, chúng tôi thường thực hiện một cuộc tuần tra thường lệ khắp nhà bếp và tầng hầm mỗi đêm, cô Matty đi đầu tay cầm gậy poker, tôi theo sau với cây chổi lò sưởi, và Martha mang theo cái xẻng cùng bộ dụng cụ lò sưởi để phát tín hiệu báo động; và do vô tình va chúng vào nhau, cô ấy thường khiến chúng tôi hoảng sợ đến mức cả ba cùng lao vào trốn trong nhà bếp sau, phòng kho, hoặc bất cứ nơi nào chúng tôi tiện chân, cho đến khi cơn khiếp đảm qua đi, chúng tôi trấn tĩnh lại và bắt đầu lại từ đầu với lòng dũng cảm nhân đôi. Ban ngày, chúng tôi nghe những câu chuyện kỳ lạ từ những người chủ cửa hàng và người dân quê, về những chiếc xe ngựa đi lại giữa đêm khu mịt mùng, được kéo bởi những con ngựa móng bọc nỉ, và được canh gác bởi những người mặc đồ sậm màu, đi vòng quanh thị trấn, không nghi ngờ gì nữa là đang tìm kiếm một ngôi nhà không người canh giữ hoặc một cánh cửa chưa cài chốt.

Cô Pole, người tự ra vẻ rất dũng cảm, là người chủ chốt thu thập và sắp xếp những lời đồn đại này sao cho chúng mang vẻ đáng sợ nhất. Nhưng chúng tôi phát hiện ra rằng cô ấy đã xin một trong những chiếc mũ cũ kỹ của ông Hoggins để treo ở hiên nhà, và chúng tôi (ít nhất là tôi) có hoài nghi rằng liệu cô ấy có thực sự thích thú với cuộc phiêu lưu nhỏ là bị đột nhập nhà hay không, như cô ấy vẫn lớn tiếng khẳng định. Cô Matty không giấu giếm chuyện mình là một kẻ hèn nhát chính hiệu, nhưng cô vẫn đều đặn thực hiện nghĩa vụ kiểm tra của một người chủ nhà — chỉ có điều giờ giấc cho việc này ngày càng sớm hơn, cho đến cuối cùng chúng tôi đi tuần tra lúc sáu giờ rưỡi, và cô Matty lui về phòng ngủ ngay sau bảy giờ, "để qua mau đêm tối."

Cranford bấy lâu nay vẫn tự hào là một thị trấn lương thiện và đạo đức đến mức nó đâm ra ảo tưởng rằng mình quá tao nhã và thanh lịch để có thể cư xử khác đi, và lần này cảm thấy vết nhơ trên danh dự nhân lên gấp bội. Nhưng chúng tôi tự an ủi mình bằng sự quả quyết mà chúng tôi trao nhau rằng những vụ trộm cắp đó không bao giờ có thể do bất kỳ người dân Cranford nào gây ra; đó chắc hẳn là một hoặc những kẻ lạ mặt đã mang lại sự ô nhục này cho thị trấn, và gây ra nhiều sự phòng ngừa như thể chúng tôi đang sống giữa những người da đỏ hoặc người Pháp vậy.

Sự so sánh cuối cùng về tình trạng phòng thủ và củng cố ban đêm của chúng tôi được đưa ra bởi bà Forrester, người có cha từng phục vụ dưới quyền Tướng Burgoyne trong cuộc chiến tranh ở Mỹ, và có chồng từng chiến đấu chống lại người Pháp ở Tây Ban Nha. Quả thực, bà nghiêng về ý kiến cho rằng, bằng cách nào đó, người Pháp có liên quan đến các vụ trộm nhỏ — vốn là những sự việc có thật — cùng các vụ trộm đêm và cướp đường — vốn là những lời đồn. Bà từng bị ám ảnh sâu sắc bởi ý tưởng về các điệp viên Pháp vào một thời điểm nào đó trong đời; và quan niệm đó không bao giờ có thể xóa bỏ hoàn thiện, mà cứ thỉnh thoảng lại trỗi dậy. Và bây giờ lý thuyết của bà là thế này:—Người dân Cranford tự trọng quá cao, và quá biết ơn tầng lớp quý tộc đã chiếu cố sống gần thị trấn, nên không đời nào làm nhổ vào nền giáo dục của mình bằng cách cư xử bất lương hay vô đạo đức; do đó, chúng ta phải tin rằng những kẻ trộm là người lạ — nếu là người lạ, thì sao lại không phải là người nước ngoài? — nếu là người nước ngoài, thì còn ai có khả năng đó hơn người Pháp? Signor Brunoni nói tiếng Anh bập bõm như người Pháp; và, mặc dù ông ta đội khăn turban như người Thổ Nhĩ Kỳ, bà Forrester từng nhìn thấy bức tranh khắc họa Madame de Staël đội khăn turban, và một bức khác họa ông Denon mặc chính thứ trang phục mà nhà ảo thuật đã xuất hiện, cho thấy rõ ràng rằng người Pháp, cũng như người Thổ Nhĩ Kỳ, đều đội khăn turban. Không còn nghi ngờ gì nữa, Signor Brunoni chính là một người Pháp — một điệp viên Pháp đến để dò la những chỗ yếu và không được phòng thủ của Anh quốc, và chắc chắn ông ta có đồng bọn. Về phần mình, bà, bà Forrester, luôn có quan điểm riêng về cuộc phiêu lưu của cô Pole tại quán trọ “George Inn” — khi nhìn thấy hai người đàn ông trong khi người ta tin là chỉ có một. Người Pháp có những thủ đoạn và phương cách mà, thật biết ơn là người Anh không hề hay biết; và bà chưa bao giờ cảm thấy hoàn toàn thoải mái trong tâm trí khi đến xem nhà ảo thuật đó — việc đó hơi giống một điều cấm kỵ, mặc dù cha xứ cũng có mặt ở đó. Tóm lại, bà Forrester trở nên hào hứng hơn bao giờ hết, và là con gái lẫn góa phụ của một sĩ quan, tất nhiên chúng tôi rất coi trọng ý kiến của bà.

Quả thực tôi không biết bao nhiêu phần là thật hay giả trong những lời đồn đại lan nhanh như cháy rừng vào đúng lúc này; nhưng lúc đó tôi có cảm giác rằng có mọi lý do để tin rằng tại Mardon (một thị trấn nhỏ cách Cranford khoảng tám dặm) các ngôi nhà và cửa hàng bị đột nhập qua những lỗ thủng trên tường, những viên gạch được lặng lẽ dỡ đi giữa đêm khu mịt mùng, và mọi việc diễn ra lặng lẽ đến mức không một tiếng động nào lọt vào hay lọt ra khỏi ngôi nhà. Cô Matty hoàn toàn tuyệt vọng khi nghe tin này. “Ít gì,” cô nói, “ổ khóa và then cài, chuông gắn ở cửa sổ, và việc đi vòng quanh nhà mỗi đêm có ích gì chứ? Cái chiêu cuối cùng đó quả là xứng tầm với một nhà ảo thuật. Giờ thì cô tin chắc rằng Signor Brunoni đứng đằng sau chuyện này.”

Vào một buổi chiều, khoảng năm giờ, chúng tôi giật mình bởi tiếng gõ cửa vội vã. Cô Matty bảo tôi chạy đi dặn Martha tuyệt đối không được mở cửa cho đến khi cô (cô Matty) quan sát qua cửa sổ; và cô thủ sẵn một chiếc ghế đẩu để thả xuống đầu kẻ lạ mặt, nhỡ đâu hắn ngẩng mặt lên với chiếc mặt nạ vải crepe đen khi trả lời câu hỏi của cô xem ai ở đó. Nhưng hóa ra chẳng có ai ngoài cô Pole và Betty. Người đi trước bước lên lầu, xách theo một chiếc giỏ xách tay nhỏ, và trông cô rõ ràng đang vô cùng kích động.

“Cẩn thận cái đó đấy!” cô nói với tôi, khi tôi ngỏ ý muốn đỡ giúp chiếc giỏ. “Đó là đồ bạc của tôi. Tôi chắc chắn có âm mưu đột nhập nhà tôi tối nay. Tôi đến để nương nhờ lòng hiếu khách của chị, cô Matty ạ. Betty sẽ ngủ với anh họ nó ở quán trọ ‘George’. Tôi có thể ngồi thức ở đây suốt đêm nếu chị cho phép; nhưng nhà tôi cách xa nhà hàng xóm quá, và tôi không tin là người ta có thể nghe thấy nếu chúng tôi có hét to đến thế nào đi nữa!”

“Nhưng,” cô Matty nói, “điều gì đã khiến em hoảng sợ đến thế? Em có thấy kẻ nào lảng vảng quanh nhà không?”

“Ồ, có chứ!” cô Pole đáp. “Hai người đàn ông trông rất khả nghi đã đi qua nhà ba lần, đi cực kỳ chậm chạp; và một mụ ăn mày người Ireland cách đây chưa đầy nửa tiếng đã gần như xông xào vào nhà qua mặt Betty, mụ ta bảo rằng các con mụ đang chết đói, và mụ phải gặp cho bằng được bà chủ. Chị thấy đấy, mụ ta gọi là ‘bà chủ’, mặc dù có một chiếc mũ treo ở sảnh, và sẽ tự nhiên hơn nếu gọi là ‘ông chủ’. Nhưng Betty đã sập cửa ngay trước mũi mụ, rồi chạy lên chỗ tôi, và chúng tôi gom mấy chiếc muỗng lại, ngồi bên cửa sổ phòng khách canh chừng cho đến khi thấy Thomas Jones đi làm về thì gọi với theo và nhờ anh ta hộ tống chúng tôi vào thị trấn.”

Lẽ ra chúng tôi đã có thể đắc ý trước cô Pole, người từng lớn tiếng tuyên bố sự dũng cảm cho đến khi hoảng sợ; nhưng chúng tôi quá vui mừng khi thấy cô ấy cũng mang những sự yếu đuối của con người nên chẳng nỡ hả hê; và tôi rất sẵn lòng nhường phòng của mình cho cô ấy, rồi chia sẻ giường ngủ với cô Matty trong đêm đó. Nhưng trước khi chúng tôi đi nghỉ, hai người phụ nữ đã lục lọi từ những ngóc ngách trong trí nhớ những câu chuyện kinh hoàng về trộm cắp và giết người khiến tôi run lẩy bẩy trong giày. Cô Pole rõ ràng rất sốn sản chứng minh rằng những sự kiện khủng khiếp như vậy từng xảy ra trong trải nghiệm của chính cô ấy để biện minh cho sự hoảng loạn bất ngờ của mình; và cô Matty không thích bị lép vế, liền bồi thêm mỗi câu chuyện bằng một chuyện còn rùng rợn hơn thế nữa, cho đến khi nó khiến tôi liên tưởng một cách kỳ cục đến một câu chuyện cũ từng đọc ở đâu đó, về một con chim sơn ca và một nhạc sĩ, thi thố với nhau xem ai có thể tạo ra thứ âm thanh tuyệt diệu nhất, cho đến khi tội nghiệp chim sơn ca gục xuống chết ngắc.

Một trong những câu chuyện ám ảnh tôi suốt một thời gian dài sau đó kể về một cô gái được giao trông coi một ngôi nhà lớn ở Cumberland vào một dịp hội hè nào đó, khi các gia đình gia nhân khác đều kéo đi chơi hội. Chủ nhà đi vắng ở Luân Đôn, và một tên hàng rong ghé qua, xin gửi lại chiếc bọc to và nặng của hắn trong nhà bếp, nói rằng tối hắn sẽ quay lại lấy; và cô gái (con gái của một người gác rừng), đi lang thang tìm trò giải trí, tình cờ vớ được khẩu súng treo trên sảnh, bèn lấy xuống xem những đường hoa văn chạm trổ; và nó càn càn cướp cò hướng ra cửa bếp mở toang, trúng vào cái bọc, và một dòng máu đen đặc rỉ ra từ từ. (Cô Pole thích thú phần này của câu chuyện biết bao, nhấm nháp từng từ như thể cô yêu nó lắm vậy!) Cô ấy hơi lướt nhanh qua đoạn sau kể về lòng dũng cảm của cô gái, và tôi chỉ có một ý niệm mơ hồ rằng, bằng cách nào đó, cô ấy đã đánh lừa bọn cướp bằng những chiếc bàn ủi Ý được nung đỏ hồng, rồi làm cho đen trở lại bằng cách nhúng vào mỡ.

Chúng tôi chia tay nhau đi ngủ với một sự kinh hoàng đầy kính sợ không biết sáng hôm sau mình sẽ nghe được chuyện gì — và về phần tôi, với một khao khát mãnh liệt là đêm nay mau qua đi: tôi quá sợ nhỡ đâu bọn trộm đã nhìn thấy, từ một góc khuất tối tăm nào đó, rằng cô Pole đã xách theo đồ bạc của cô ấy, và do đó có thêm một động cơ kép để tấn công ngôi nhà của chúng tôi.

Nhưng cho đến khi phu nhân Glenmire đến ghé thăm vào ngày hôm sau, chúng tôi không hề nghe thấy điều gì bất thường. Bộ dụng cụ lò sưởi trong nhà bếp vẫn nằm y nguyên ở vị trí áp sát cửa sau như khi Martha và tôi đã khéo léo chất chồng chúng lên, giống như trò chơi que nhặt, sẵn sàng đổ ụp xuống với một tiếng động khủng khiếp chỉ cần một con mèo chạm vào các tấm ván bên ngoài. Tôi đã tự hỏi chúng tôi sẽ làm gì nếu bị đánh thức và hoảng sợ như vậy, và từng đề xuất với cô Matty rằng chúng tôi nên trùm kín mặt dưới chăn để không có nguy cơ bọn trộm nghĩ rằng chúng tôi có thể nhận dạng chúng; nhưng cô Matty, lúc ấy đang run rẩy dữ dội, đã bác bỏ ý kiến này, và nói rằng chúng ta có nghĩa vụ với xã hội phải bắt giữ chúng, và cô chắc chắn sẽ làm hết sức mình để tóm cổ chúng rồi nhốt lên gác mái cho đến sáng.

Khi phu nhân Glenmire đến, chúng tôi suýt cảm thấy ghen tị với bà ấy. Nhà của bà Jamieson thực sự đã bị tấn công; ít nhất là có những dấu chân đàn ông hằn trên các luống hoa bên dưới cửa sổ nhà bếp, “nơi mà đàn ông không được phép bén mảng tới;” và Carlo đã sủa suốt đêm như thể có người lạ xuất hiện ngoài đường. Bà Jamieson đã bị đánh thức bởi phu nhân Glenmire, và họ đã rung chiếc chuông nối với phòng của ông Mulliner ở tầng ba, và khi cái đầu đội mũ ngủ của ông ta ló ra ngoài lan can để đáp lại tiếng gọi, họ đã thông báo cho ông ta về sự hoảng hốt của mình cùng những lý do cho việc đó; thế là ông ta rút lui vào phòng ngủ và khóa trái cửa lại (vì sợ gió lùa, như ông ta thông báo với họ vào sáng hôm sau), rồi mở cửa sổ, dũng cảm gọi lớn rằng nếu những kẻ trộm tình nghi dám đến tìm ông ta thì ông ta sẽ chiến đấu với chúng; nhưng, như phu nhân Glenmire đã nhận xét, điều đó chẳng an ủi được bao nhiêu, vì chúng sẽ phải đi ngang qua phòng của bà Jamieson và phòng của chính bà trước khi có thể đến được chỗ ông ta, và chắc chắn phải có bản tính rất hay gây hấn thì chúng mới bỏ qua những cơ hội trộm cắp phơi bày ở các tầng dưới không người canh gác, để đi lên gác mái rồi phá cửa nhằm tóm cho bằng được nhà vô địch của ngôi nhà. Phu nhân Glenmire, sau khi chờ đợi và lắng nghe một lúc trong phòng khách, đã đề nghị bà Jamieson rằng họ nên đi ngủ; nhưng người phụ nữ đó bảo rằng bà sẽ không thấy thoải mái trừ khi được ngồi thức và canh chừng; và theo đó, bà đã cuộn mình ấm áp trên chiếc ghế sofa, nơi bà được cô hầu phòng tìm thấy khi cô bước vào phòng lúc sáu giờ, đang ngủ say như chết; thế nhưng phu nhân Glenmire đã đi ngủ và thức trắng cả đêm.

Khi cô Pole nghe thấy điều này, cô gật đầu vô cùng thỏa mãn. Cô đã chắc chắn rằng chúng ta sẽ nghe thấy điều gì đó xảy ra ở Cranford đêm hôm đó; và quả nhiên chúng ta đã nghe thấy. Rõ ràng là thoạt đầu chúng định tấn công nhà cô; nhưng khi thấy cô và Betty đã đề phòng và đã xách theo đồ bạc, chúng đã thay đổi chiến thuật và sang nhà bà Jamieson, và không ai biết chuyện gì có thể đã xảy ra nếu Carlo không sủa vang như một con chó ngoan thế chứ!

Tội nghiệp Carlo! Những ngày tháng sủa vang của nó sắp kết đối rồi. Không biết lũ côn đồ lảng vảng quanh vùng sợ nó, hay chúng nuôi lòng thù hận vì cách nó đánh lừa chúng vào đêm định mệnh ấy nên đã hạ độc nó; hay như một số người ít học nghĩ rằng nó chết vì đột quỵ, do ăn quá nhiều mà ít vận động; dù thế nào đi nữa, điều chắc chắn là, hai ngày sau đêm đầy biến cố này, người ta tìm thấy Carlo đã chết, với đôi chân tội nghiệp duỗi thẳng cứng đơ trong tư thế đang chạy, như thể bằng nỗ lực phi thường ấy nó có thể trốn thoát kẻ bám đuổi chắc chắn nhất, đó là Tử thần.

Tất cả chúng tôi đều thương tiếc cho Carlo, người bạn quen thuộc lâu năm từng nhe răng dọa chúng tôi suốt bao nhiêu năm trời; và cái chết kỳ bí của nó khiến chúng tôi vô cùng bất an. Liệu Signor Brunoni có nhúng tay vào chuyện này không? Hợp tình hợp lý thì ông ta chỉ cần một mệnh lệnh là đã giết chết một con chim hoàng yến; ý chí của ông ta dường như có sức mạnh chết người; ai mà biết được nhỡ ông ta vẫn còn đang vất vưởng đâu đó quanh vùng và dùng ý niệm để sai khiến đủ mọi chuyện khủng khiếp!

Chúng tôi thì thầm những hoang tưởng đó với nhau vào những buổi tối; nhưng vào những buổi ban mai, lòng dũng cảm của chúng tôi lại trở về cùng ánh ban mai, và chỉ trong vòng một tuần, chúng tôi đã vượt qua cú sốc về cái chết của Carlo; ngoại trừ bà Jamieson. Tội nghiệp bà, bà cảm nhận điều đó sâu sắc như chưa từng cảm nhận bất kỳ biến cố nào kể từ cái chết của chồng mình; quả thực, cô Pole nói rằng, vì Đại tá Jamieson uống khá nhiều rượu và gây cho bà nhiều phiền muộn, nên rất có thể cái chết của Carlo lại là nỗi đau buồn lớn hơn đối với bà. Nhưng trong những nhận xét của cô Pole luôn phảng phất một chút cay độc. Tuy nhiên, có một điều rõ ràng và chắc chắn — bà Jamieson cần phải thay đổi không khí; và ông Mulliner tỏ ra rất ấn tượng về điểm này, lắc đầu mỗi khi chúng tôi hỏi thăm về bà chủ của mình, và nói về việc bà mất cảm giác thèm ăn cùng những giấc ngủ kém với vẻ đầy điềm gở; và nói cũng có lý thôi, vì nếu bà có hai đặc điểm nổi bật ở trạng thái sức khỏe bình thường thì đó chính là khả năng ăn và ngủ vô cùng dễ dàng. Nếu bà không thể ăn cũng chẳng thể ngủ, thì chắc chắn tinh thần và sức khỏe của bà đang có vấn đề lớn rồi.

Phu nhân Glenmire (người có vẻ rất thiện cảm với Cranford) không thích ý định đến Cheltenham của bà Jamieson, và hơn một lần bóng gió khá rõ ràng rằng đó là do ông Mulliner giật dây, kẻ từng vô cùng hoảng sợ trong vụ nhà bị tấn công, và kể từ đó đã nói nhiều lần rằng ông ta cảm thấy gánh trách nhiệm rất nặng nề khi phải bảo vệ quá nhiều phụ nữ. Dù thế nào đi nữa, bà Jamieson cũng đã lên đường đi Cheltenham, được hộ tống bởi ông Mulliner; và phu nhân Glenmire ở lại trông coi ngôi nhà, với nhiệm vụ bề ngoài là để đảm bảo các cô hầu phòng không la cà tơ vương vãi. Trông bà đảm nhận vai trò một mụ rồng canh cửa rất có duyên; và ngay khi việc ở lại Cranford của bà được sắp xếp ổn thỏa, bà nhận ra rằng chuyến đi Cheltenham của bà Jamieson đúng là điều tuyệt vời nhất trên đời. Bà đã cho thuê ngôi nhà của mình ở Edinburgh và tạm thời không có nhà cửa, thế nên việc trông coi tổ ấm thoải mái của cô em chồng vô cùng tiện lợi và đáng hoan nghênh.

Cô Pole rất có hứng thú tự phong mình làm nữ anh hùng, vì những bước đi quyết đoán của cô khi trốn chạy khỏi hai người đàn ông và một phụ nữ, những kẻ mà cô gọi là “băng đảng sát nhân” đó. Cô mô tả ngoại hình của họ bằng những màu sắc rực rỡ, và tôi nhận ra rằng mỗi lần kể lại câu chuyện, cô lại tô điểm thêm một nét hung ác mới vào ngoại hình của chúng. Một tên thì cao — hắn cao lên đến mức khổng lồ trước khi chúng tôi nghe hết câu chuyện; tất nhiên hắn có mái tóc đen — và rồi chẳng mấy chốc nó lòa xòa thành những lọn tóc rối bù trước trán và dọc theo sống lưng. Tên kia thì thấp và mập — và một cái bướu mọc nhú lên trên vai hắn trước khi chúng tôi nghe xong phần cuối câu chuyện; hắn có mái tóc đỏ — ngả sang màu đỏ cà rốt; và cô gần như chắc chắn hắn bị lé mắt — một tật lác rõ mồn một. Còn về người phụ nữ, đôi mắt mụ ta trợn ngược, trông rất nam tính — một mụ đanh đá chính hiệu; rất có thể là một tên đàn ông giả dạng phụ nữ; sau đó, chúng tôi còn nghe kể về việc mụ có rợm cằm, chất giọng đàn ông và sải bước dài.

Nếu cô Pole rất hào hứng kể lại các sự kiện của buổi chiều hôm đó cho bất kỳ ai hỏi thăm, thì những người khác lại không mấy tự hào về những cuộc phiêu lưu của họ trong lĩnh vực trộm cắp. Ông Hoggins, vị bác sĩ phẫu thuật, đã bị tấn công ngay trước cửa nhà bởi hai tên côn trùng ẩn nấp trong bóng râm của mái hiên, và chúng đã bịt miệng ông hiệu quả đến mức ông bị trộm sạch trong khoảng thời gian từ lúc bấm chuông cho đến khi người hầu ra mở cửa. Cô Pole chắc chắn rằng vụ trộm này sẽ lòi ra là do “những tên đàn ông của cô” gây ra, và ngay ngày hôm sau khi nghe tin đồn, cô đã đi kiểm tra răng và tra khảo ông Hoggins. Sau đó cô ấy đến chỗ chúng tôi; thế nên chúng tôi được nghe những gì cô ấy nghe, đi thẳng từ nguồn gốc, khi chúng tôi vẫn đang trong cơn xúc động và phấp phỏng do tin tức đầu tiên gây ra; bởi vì sự kiện mới chỉ xảy ra vào đêm hôm trước.

“Thôi nào!” cô Pole nói, ngồi xuống với sự quả quyết của một người đã định hình rõ quan niệm về cuộc đời và thế giới (và những người như vậy chẳng bao giờ bước đi nhẹ nhàng, hay ngồi xuống mà không tạo ra tiếng động huỵch một cái), “thôi nào, chị Matty! đàn ông vẫn cứ là đàn ông. Đứa con trai nào của mẹ cũng muốn được coi là sự kết hợp giữa Samson và Solomon — quá mạnh mẽ để không bao giờ bị đánh bại hay khuất phục — quá khôn ngoan để không bao giờ bị lừa gạt. Nếu để ý, chị sẽ thấy họ luôn đoán trước được sự việc, mặc dù họ chẳng bao giờ hé lộ lời nào để cảnh báo người khác trước khi sự việc xảy ra. Cha tôi là đàn ông, và tôi hiểu khá rõ giống loài này.”

Cô ấy đã nói hụt cả hơi, và chúng tôi hẳn sẽ rất vui lòng lấp đầy khoảng lặng cần thiết bằng vai trò đồng ca, nhưng chúng tôi không biết chính xác phải nói gì, hay người đàn ông nào đã khơi mào cho tràng pháo tay đả kích giống loài này; thế nên chúng tôi chỉ hùa theo chung chung, với cái lắc đầu nghiêm nghị và một tiếng thì thầm dịu dàng “Họ thật khó hiểu làm sao, quả thực là thế!”

“Giờ thì hãy nghĩ mà xem,” cô ấy nói. “Này nhé, tôi đã phải chịu đựng rủi ro nhổ đi một chiếc răng còn sót lại (vì người ta hoàn toàn phó mặc cho sự thương xót của bất kỳ nha sĩ nào; và bản thân tôi, tôi luôn đối xử ngọt ngào với họ cho đến khi kéo được cái miệng ra khỏi móng vuốt của họ), và rốt cuộc, ông Hoggins lại quá ư là đàn ông để dám thừa nhận rằng mình vừa bị trộm đêm qua.”

“Không bị trộm ư!” dàn đồng ca kinh ngạc thốt lên.

“Đừng có hòng gạt tôi!” cô Pole phẫn nộ thốt lên, tức giận vì chúng tôi có thể bị qua mặt dù chỉ một khoảnh khắc. “Tôi tin chắc ông ta đã bị trộm, y như Betty đã kể với tôi, và ông ta xấu hổ không dám thừa nhận; và chắc chắn rồi, thật là ngớ ngẩn khi để bị trộm ngay trước cửa nhà mình; tôi dám cá là ông ta cảm thấy chuyện đó sẽ không nâng cao hình ảnh của mình trong mắt giới thượng lưu Cranford, nên đang tìm cách che giấu — nhưng ông ta chẳng cần phải giở trò lừa bịp tôi bằng cách bảo rằng tôi hẳn đã nghe được một câu chuyện phóng đại về vụ mất trộm vặt một khúc cổ cừu, mà theo như lời ông ta, đã bị đánh cắp khỏi cái lồng lưới ở sân nhà ông ta tuần trước; ông ta còn vô lễ thêm rằng ông ta tin là món đó đã bị con mèo ăn mất. Tôi không nghi ngờ gì nữa, nếu tôi có thể đào tận gốc tróc rễ vụ này, thì đó chính là tên người Ireland mặc đồ phụ nữ từng đến lảng vảng quanh nhà tôi với câu chuyện về những đứa con đang chết đói.”

Sau khi chúng tôi đã lên án đầy đủ sự thiếu thành thật mà ông Hoggins vừa thể hiện, và chỉ trích đàn ông nói chung khi lấy ông ta làm đại diện và điển hình, chúng tôi quay trở lại chủ đề mà chúng tôi đang bàn tán dở trước khi cô Pole bước vào; đó là, liệu trong hoàn cảnh bất ổn hiện tại của đất nước, chúng tôi có dám chấp nhận lời mời mà cô Matty vừa nhận được từ bà Forrester hay không — đến dự lễ kỷ niệm ngày cưới của bà như mọi khi bằng cách uống trà với bà lúc năm giờ và sau đó chơi một ván bài giải trí nhẹ nhàng. Bà Forrester đã nói rằng bà mời chúng tôi với chút ít rụt rè, bởi vì bà e rằng đường xá rất không an toàn. Nhưng bà gợi ý rằng có lẽ một trong chúng tôi sẽ không ngại ngần ngồi kiệu, và những người còn lại, bằng cách bước đi thật nhanh, có thể theo kịp bước kiệu dài của những phu khiêng kiệu, và nhờ thế tất cả chúng tôi có thể đến nơi an toàn tại Over Place, một vùng ngoại ô của thị trấn. (Không; dùng từ thế thì hơi quá tầm: đó chỉ là một cụm nhà nhỏ cách Cranford khoảng hai trăm thước đường ngõ tối tăm và cô quạnh.) Chắc chắn là một tấm thiệp mời tương tự đang chờ cô Pole ở nhà; thế nên chuyến ghé thăm của cô ấy quả là một cơ hội rất may mắn, vì nó cho phép chúng tôi bàn bạc với nhau. Tất cả chúng tôi đều muốn từ chối lời mời này; nhưng chúng tôi cảm thấy làm vậy sẽ không mấy tử tế với bà Forrester, người nếu không sẽ phải đối mặt với sự cô độc khi hồi tưởng lại cuộc đời không mấy hạnh phúc hay may mắn của mình. Cô Matty và cô Pole đã là khách mời trong dịp này suốt nhiều năm trời, và giờ đây họ đầy kiêu hãnh quyết định giữ vững lập trường, thà đi qua Con Ngõ Tối còn hơn là thất tín với bạn bè.

Nhưng khi buổi tối đến, cô Matty (vì cô là người được bầu ngồi kiệu, do bị cảm lạnh), trước khi bị đóng gói vào chiếc kiệu như con rối trong hộp lò xo, đã khẩn thiết nài nỉ những phu khiêng kiệu, dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, cũng đừng bỏ chạy mà để cô mắc kẹt trong đó để rồi bị sát hại; và ngay cả sau khi họ đã hứa hẹn, tôi vẫn thấy cô ấy siết chặt nét mặt thành vẻ quyết tâm kiên cường của một vị tử đạo, và cô ném cho tôi cái nhìn lắc đầu đầy bi ai và điềm gở qua lớp kính. Tuy nhiên, cuối cùng chúng tôi cũng đến nơi an toàn, chỉ có điều hơi hụt hơi, vì ai nấy đều cố chạy hết tốc lực qua Con Ngõ Tối, và tôi e rằng tội nghiệp cô Matty đã bị xóc nảy đến tội nghiệp.

Bà Forrester đã chuẩn bị tươm tất hơn bình thường để ghi nhận nỗ lực đến thăm bà bất chấp hiểm nguy của chúng tôi. Những nghi thức xã giao thông thường giả vờ không hay biết về những món mà người hầu dâng lên đều đã được thực hiện đầy đủ; và sự hòa hợp cùng trò Preference dường như sẽ là chủ đạo trong buổi tối, nếu không có một cuộc trò chuyện thú vị bắt đầu từ đâu tôi không rõ, nhưng tất nhiên có liên quan đến những kẻ trộm lảng vảng quanh vùng Cranford.

Sau khi đã dũng cảm vượt qua những hiểm nguy của Con Ngõ Tối, và do đó tích lũy được một chút danh tiếng về lòng dũng cảm để làm vốn lận lưng; đồng thời, tôi dám chắc là cũng muốn chứng tỏ mình vượt trội hơn đàn ông (vụ việc cụ thể là ông Hoggins) ở khoản thành thật, chúng tôi bắt đầu kể lại những nỗi sợ hãi cá nhân của mình cùng những biện pháp phòng ngừa riêng tư mà mỗi người chúng tôi thực hiện. Tôi thú nhận rằng nỗi ám ảnh lớn nhất của tôi chính là đôi mắt — những đôi mắt nhìn tôi và theo dõi tôi, lấp lánh từ một bề mặt gỗ phẳng phiu, xỉn màu nào đó; và rằng nếu tôi dám bước đến tấm gương soi của mình khi đang hoảng loạn, tôi chắc chắn sẽ quay mặt sau của nó vào tường, vì sợ nhìn thấy những đôi mắt ở phía sau đang nhìn ra từ bóng tối. Tôi thấy cô Matty đang lấy hết can đảm để thú nhận điều gì đó; và cuối cùng nó cũng thốt ra. Cô thú nhận rằng, kể từ khi còn là một thiếu nữ, cô luôn sợ bị ai đó nấp dưới gầm giường tóm lấy cổ chân ngay khi cô đang leo lên giường. Cô nói, khi còn trẻ và linh hoạt hơn, cô thường tung người nhảy vọt từ xa để đưa cả hai chân lên giường một cách an toàn cùng lúc; nhưng điều đó luôn làm Deborah bực mình, vì chị ấy tự hào về việc leo lên giường một cách tao nhã, và hệ quả là cô đã từ bỏ cách đó. Nhưng giờ đây nỗi kinh hoàng cũ thường xuyên quay trở lại, đặc biệt kể từ khi nhà cô Pole bị tấn công (chúng tôi đã hoàn toàn tin vào việc vụ tấn công đó thực sự đã xảy ra), và thế nhưng thật khó chịu khi nghĩ đến việc nhìn xuống gầm giường và thấy một người đàn ông ẩn nấp, với một khuôn mặt hung dữ nhìn chằm chằm ra ngoài; thế nên cô đã nghĩ ra một cách — có lẽ tôi đã nhận ra việc cô dặn Martha mua cho mình một quả bóng nhựa loại trẻ con hay chơi — và giờ đây cô lăn quả bóng này xuống gầm giường mỗi đêm: nếu nó lăn ra được bên kia thì tốt; còn không, cô luôn cẩn thận đặt tay lên dây chuông, và giả vờ gọi lớn tên John và Harry, cứ như thể cô đang mong chờ những người hầu nam đến đáp lại tiếng gọi của mình.

Tất cả chúng tôi đều vỗ tay tán thưởng phát minh khéo léo này, và cô Matty chìm đắm trở lại trong sự im lặng thỏa mãn, nhìn bà Forrester như thể muốn dò hỏi về điểm yếu riêng tư của bà.

Bà Forrester liếc xéo cô Pole, và cố gắng đổi chủ đề bằng cách kể cho chúng tôi nghe rằng bà đã mượn một cậu bé từ một ngôi nhà gần đó và hứa trả công cho bố mẹ cậu ta một trăm cân than vào dịp Giáng sinh, cùng bữa tối mỗi tối, để đổi lấy việc mượn cậu ta vào ban đêm. Bà đã hướng dẫn cậu ta những nhiệm vụ có thể phải làm khi cậu mới đến; và nhận thấy cậu là đứa sáng dạ, bà đã giao cho cậu thanh kiếm của Thiếu tá (Thiếu tá là người chồng quá cố của bà), và dặn cậu đặt nó thật cẩn thận dưới gối vào ban đêm, quay lưỡi kiếm về phía đầu gối. Bà chắc chắn cậu là một đứa nhóc lanh lợi; vì khi phát hiện ra chiếc mũ sừng bò của Thiếu tá, cậu đã nói rằng nếu được đội chiếc đó, cậu chắc chắn có thể dọa sợ hai người đàn ông Anh, hoặc bốn người Pháp bất cứ lúc nào. Nhưng bà đã nhấn mạnh lại với cậu rằng cậu không được chần chừ đội mũ hay bất cứ thứ gì khác; mà nếu nghe thấy bất kỳ tiếng động nào, cậu phải lao thẳng vào đó với thanh kiếm tuốt trần. Khi tôi gợi ý rằng có thể xảy ra tai nạn từ những chỉ dẫn chém giết và bừa bãi như vậy, và rằng cậu ta có thể lao vào Jenny đang thức dậy để giặt giũ, rồi đâm xiên cô ấy trước khi phát hiện ra cô không phải là người Pháp, bà Forrester nói rằng bà không nghĩ chuyện đó có khả năng xảy ra, vì cậu ta ngủ rất say và thường phải được lay gọi thật mạnh hoặc dội nước lạnh vào buổi sáng thì mới có thể đánh thức được. Thỉnh thoảng bà nghĩ giấc ngủ chết chóc như vậy có thể là do những bữa tối thịnh soạn mà tội nghiệp cậu bé ăn, vì ở nhà cậu ta bị nửa đói nửa no, và bà đã dặn Jenny phải đảm bảo cậu ta được ăn một bữa thật no nê vào ban đêm.

Tuy nhiên, đó vẫn không phải là lời thú nhận về sự nhút nhát đặc trưng của bà Forrester, và chúng tôi giục bà kể xem điều gì có thể khiến bà sợ hãi hơn bất cứ thứ gì. Bà dừng lại, khuấy lò sưởi, gạt bấc nến, rồi cất giọng bằng một tiếng thì thầm đầy vang vọng —

“Ma quỷ!”

Bà nhìn cô Pole, giống như muốn nói rằng bà đã tuyên bố thế đấy, và sẽ giữ vững lập điểm đó. Một cái nhìn như thế tự thân nó là một lời khiêu chiến. Cô Pole liền áp đảo bà bằng chứng khó tiêu, ảo ảnh quang học, ảo giác thị giác, cùng rất nhiều thứ trích dẫn từ Tiến sĩ Ferrier và Tiến sĩ Hibbert nữa. Cô Matty có phần nghiêng về phía ma quỷ, như tôi đã đề cập trước đó, và những gì cô nói ít ỏi đều đứng về phía bà Forrester; người này, được khích lệ bởi sự đồng tình, đã lớn tiếng khẳng định rằng ma quỷ là một phần trong tôn giáo của bà; rằng chắc chắn bà, một góa phụ của một sĩ quan thiếu tá trong quân đội, biết điều gì nên sợ và điều gì không; tóm lại, tôi chưa bao giờ thấy bà Forrester nhiệt huyết đến thế trước hay sau đó, vì bà là một bà lão hiền lành, nhu mì và chịu đựng trong hầu hết mọi chuyện. Không một ly rượu cơm cháy nào từng được đun ấm có thể gột rửa nổi ký ức về sự bất đồng này giữa cô Pole và nữ chủ nhân trong đêm nay. Quả thực, khi rượu cơm cháy được mang lên, nó lại làm bùng nổ một cuộc thảo luận mới; bởi vì Jenny, cô hầu gái nhỏ bê khay ngợp cả tay, phải đưa ra chứng cứ về việc đã tận mắt nhìn thấy ma cách đây chưa lâu lắm, ngay tại Con Ngõ Tối, chính là con đường chúng tôi phải đi qua trên đường về nhà.

Bất chấp cảm giác bất an mà suy nghĩ cuối cùng này mang lại cho tôi, tôi vẫn không khỏi cảm thấy buồn cười trước hoàn cảnh của Jenny, vô cùng giống với tình cảnh của một nhân chứng đang bị chất vấn và thẩm vấn bởi hai vị luật sư chẳng mảy mai e dè gì trong việc đặt những câu hỏi mang tính định hướng. Kết luận tôi rút ra là Jenny quả thực đã nhìn thấy một thứ vượt ra ngoài những gì một cơn khó tiêu có thể gây ra. Một quý cô mặc toàn bộ đồ trắng và không có đầu, đó là những gì cô ấy khai báo và kiên quyết giữ vững, được hậu thuẫn bởi ý thức về sự đồng tình thầm lặng của nữ chủ nhân dưới cái liếc nhìn khinh bỉ đầy sát khí mà cô Pole dành cho cô ấy. Và không chỉ cô ấy, mà rất nhiều người khác, cũng đã nhìn thấy người phụ nữ cụt đầu này, ngồi bên vệ đường vặn vẹo đôi tay như đang trong nỗi buồn sâu sắc. Bà Forrester thỉnh thoảng lại nhìn chúng tôi với vẻ đắc ý thấy rõ; nhưng khổ nỗi bà đâu phải đi qua Con Ngõ Tối trước khi có thể rúc mình dưới những tấm chăn quen thuộc ở nhà.

Chúng tôi giữ một sự im lặng kín đáo về người phụ nữ cụt đầu trong lúc đang mặc áo choàng để về nhà, vì chẳng thể biết cái đầu và đôi tai ma quái ấy đang ở gần đến mức nào, hay chúng đang duy trì mối liên hệ tâm linh gì với cái thân xác khốn khổ ở Con Ngõ Tối; và do đó, ngay cả cô Pole cũng cảm thấy tốt hơn hết là không nên nói đùa về những chủ đề như vậy, kẻo làm phật ý hoặc lăng mạ cái thân hình thảm hại đó. Ít nhất, tôi phỏng đoán là vậy; bởi vì, thay vì sự ồn ào bận rộn thường thấy trong thao tác này, chúng tôi thắt nút áo choàng buồn bã chẳng khác nào những người đưa tang trong một đám tang. Cô Matty kéo rèm che kín các cửa sổ của chiếc kiệu để ngăn những cảnh tượng khó ưa, và những người phu khiêng (hoặc vì họ phấn khích vì công việc sắp hoàn thành, hoặc vì họ đang đi xuống dốc), đã cất bước với tốc độ nhanh và vui vẻ đến mức cô Pole và tôi phải vắt giò lên cổ mới theo kịp họ. Cô ấy chẳng còn chút hơi sức nào ngoại trừ câu nài nỉ nghẹn ngào “Đừng bỏ tôi lại!” thốt lên khi cô bám chặt vào tay tôi đến mức tôi không thể nào dứt ra được, dù có ma hay không có ma. Thật là nhẹ nhõm biết bao khi những phu khiêng, mệt mỏi vì gánh nặng và bước chạy nhanh của mình, dừng lại ngay chỗ ngã rẽ Headingley Causeway tách ra khỏi Con Ngõ Tối! Cô Pole buông tay tôi ra và túm lấy một người —

“Các anh có thể — các anh có thể đưa chị Matty đi vòng qua Headingley Causeway được không? — mặt đường ở Con Ngõ Tối xóc quá, và chị ấy sức khỏe không được tốt lắm.”

Một giọng nói nghẹt ngào vang lên từ bên trong chiếc kiệu —

“Ôi! xin hãy đi tiếp đi! Có chuyện gì thế? Có chuyện gì thế? Tôi sẽ thưởng thêm sáu xu để đi thật nhanh; xin đừng dừng lại ở đây.”

“Và tôi sẽ thưởng cho anh một shilling,” cô Pole nói với vẻ uy nghiêm run rẩy, “nếu anh đi đường Headingley Causeway.”

Hai người đàn ông gầm gừ đồng thuận, nhấc chiếc kiệu lên và đi dọc theo con đường lát đá, điều này quả thực đã phục vụ cho mục đích tử tế của cô Pole là bảo vệ xương cốt của cô Matty; vì nó phủ đầy bùn mềm và dày, và ngay cả một cú ngã ở đó cũng sẽ khá nhẹ nhàng cho đến khi đứng dậy, lúc mà việc thoát thân có phần hơi khó khăn.