Tôi từng nghĩ rằng mối liên kết của tôi với Cranford có lẽ sẽ chấm dứt sau khi cô Jenkyns qua đời; hoặc ít ra, nó cũng chỉ được duy trì qua thư tín. Thư từ suy cho cùng cũng giống với việc giao tiếp trực tiếp hệt như những tập sách đựng hoa khô mà thỉnh thoảng tôi vẫn thấy (hình như người ta gọi thứ đó là “Hortus Siccus”) so với những đóa hoa tươi thắm ngoài ngõ và trên đồng cỏ. Do đó, tôi vô cùng ngạc nhiên và vui mừng khi nhận được bức thư từ cô Pole (người vẫn thường ở lại thêm một tuần sau chuyến thăm thường niên của tôi đến nhà cô Jenkyns) ngỏ ý mời tôi đến ở cùng cô ấy. Rồi chỉ vài ngày sau khi tôi nhận lời, một mẩu nhắn từ cô Matty được gửi đến; trong đó, với giọng điệu vòng vo và vô cùng nhún nhường, cô bày tỏ rằng tôi sẽ mang lại cho cô biết bao niềm vui biết nhường nào nếu tôi có thể dành ra một hoặc hai tuần để ở lại cùng cô, trước hoặc sau khi ghé thăm cô Pole. Cô viết: “Bởi vì, kể từ sau sự ra đi của người em gái dấu yêu, ta thừa biết mình chẳng còn điểm thu hút nào nữa; sự hiện diện của những người bạn là điều duy nhất ta có thể trông chờ nhờ vào lòng tốt của họ mà thôi.”
Dĩ nhiên tôi đã hứa sẽ đến với cô Matty thân yêu ngay khi kết thúc chuyến thăm cô Pole; và vào ngày hôm sau khi đặt chân đến Cranford, tôi đã đi thăm cô, lòng đầy băn khoăn tự hỏi ngôi nhà sẽ ra sao khi vắng bóng cô Jenkyns, lại vừa có chút e ngại trước cảnh vật đã đổi thay. Cô Matty bật khóc ngay khi nhìn thấy tôi. Rõ ràng là cô đang vô cùng hồi hộp vì đã ngóng trông cuộc ghé thăm của tôi từ trước. Tôi hết lời an ủi cô, và nhận ra rằng niềm an ủi tốt nhất mình có thể mang lại chính là những lời ngợi khen chân thành phát xuất từ tận đáy lòng khi tôi nhắc đến người đã khuất. Cô Matty chamat chậm lắc đầu trước từng đức tính được kể tên và quy cho người em gái; để rồi cuối cùng, cô không thể kìm nén thêm những giọt nước mắt đã tuôn trào trong lặng lẽ từ lâu, bèn lấy khăn tay che mặt và nức nở thành tiếng.
“Cô Matty thân yêu của cháu,” tôi vừa nói vừa cầm lấy tay cô—bởi quả thật tôi chẳng biết phải dùng cách nào để bày tỏ nỗi buồn sâu sắc cùng cô khi cô bị bỏ lại giữa cõi đời đầy cô quạnh này. Cô hạ chiếc khăn tay xuống và nghẹn ngào:
“Cháu yêu, ta mong cháu đừng gọi ta là Matty nữa. Em ấy không thích cái tên đó; nhưng ngặt nỗi sinh thời ta đã làm biết bao điều em ấy không thích—và giờ đây em ấy đã đi xa mất rồi! Nếu cháu không phiền, người yêu dấu ơi, xin hãy gọi ta là Matilda nhé.”
Tôi ngoan ngoãn hứa, và ngay ngày hôm đó bắt đầu tập gọi cái tên mới với cô Pole. Dần dà, tâm tư của cô Matilda về vấn đề này đã lan truyền khắp Cranford, và tất cả chúng tôi đều cố gắng bỏ cái tên quen thuộc kia đi, nhưng kết cục chẳng mấy thành công nên chẳng bao lâu sau chúng tôi đành chịu thua.
Chuyến thăm cô Pole của tôi diễn ra rất yên ả. Cô Jenkyns đã nắm giữ vai trò chủ xốt ở Cranford lâu đến nỗi giờ đây khi cô đã qua đời, họ gần như chẳng biết làm thế nào để tổ chức một buổi tiệc tùng. Bà quả phụ danh giá Mrs Jamieson—người mà bản thân cô Jenkyns luôn nhường cho vị trí trang trọng nhất—vừa mập mạp lại vừa lười vận động, và hoàn toàn phó mặc cho những người đầy tớ lâu năm thao túng. Nếu họ muốn bà tổ chức tiệc, họ sẽ nhắc nhở bà về sự cần thiết phải làm điều đó; còn nếu không, bà cứ để mặc đấy. Nhờ vậy mà tôi có thêm nhiều thời gian để lắng nghe những câu chuyện cổ tích từ cô Pole, trong lúc cô ngồi đan len còn tôi thì may áo sơ mi cho cha. Tôi luôn mang theo một lượng lớn đồ may vá cần thiết khi đến Cranford; bởi vì, vì chúng tôi chẳng đọc sách hay đi dạo mấy, tôi nhận thấy đây là thời điểm tuyệt vời để hoàn thành đống công việc thủ công của mình. Một trong những câu chuyện của cô Pole kể về bóng dáng của một mối tình đã phảng phất hình bóng hoặc bị hoài nghi từ nhiều năm về trước.
Chẳng mấy chốc, thời điểm tôi phải dọn sang nhà cô Matilda cũng đến. Tôi thấy cô rụt rè và lo lắng về mọi sự sắp xếp để đảm bảo sự thoải mái cho tôi. Không biết bao nhiêu lần, trong lúc tôi đang dỡ hành lý, cô cứ đi ra đi vào để khuấy cái lò sưởi vốn càng cháy kém hơn vì bị chọc ngoáy quá nhiều lần.
“Cháu có đủ ngăn kéo không, cục cưng?” cô hỏi. “Ta không biết chính xác ngày trước em gái ta sắp xếp chúng ra sao. Em ấy có những phương pháp tuyệt vời. Ta chắc chắn rằng em ấy chỉ cần một tuần là huấn luyện được một đứa đầy tớ nhóm lò sưởi giỏi hơn thế này, thế mà con Fanny đã ở với ta tận bốn tháng rồi.”
Chuyện người hầu kẻ hạ là một nỗi bức xúc muôn thuở, và tôi cũng chẳng lấy làm lạ; bởi vì nếu đàn ông ở cái “xã hội thanh lịch” Cranford vốn khan hiếm và gần như chẳng ai thèm ngó ngàng tới, thì những kẻ tương đương với họ—những chàng trai trẻ khôi ngô—lại nhan nhản ở tầng lớp bình dân. Những cô hầu gái xinh xắn, gọn gàng tha hồ lựa chọn những “vệ tinh” đáng ao ước; và các bà chủ của họ, dẫu không mang nỗi sợ hãi mơ hồ về đàn ông và hôn nhân như cô Matilda, cũng có lý do để cảm thấy đôi chút lo lắng kẻo cái đầu của những cô hầu gái xinh xắn ấy bị xoay chuyển bởi mấy anh thợ mộc, thợ thịt, hay làm vườn—những kẻ vì tính chất công việc buộc phải ra vào ngôi nhà, và trớ trêu thay, lại thường là những thanh niên độc thân tuấn tú. Những gã người yêu của Fanny—nếu con bé thực sự có—và cô Matilda thì luôn ngờ vực nó có vô số cuộc tỉnh tò đến mức nếu con bé không quá xinh đẹp, chắc tôi đã hoài nghi việc nó có nổi một mớ tình địch—luôn là nỗi trăn trở khôn nguôi của bà chủ. Theo các điều khoản khi nhận việc, con bé bị cấm tiệt chuyện có “vệ tinh”; và dẫu nó từng ngây ngô đáp lại bằng cách gấp mép tạp dề khi nói: “Thưa bà, cháu chưa bao giờ có quá một người cùng một lúc cả,” cô Matty vẫn cấm tiệt gã duy nhất đó. Thế nhưng bóng dáng của một người đàn ông cứ dường như vương vấn mãi trong căn bếp. Fanny đoan chắc với tôi rằng tất cả chỉ là ảo giác, nếu không thì chính tôi cũng phải thốt lên rằng mình từng thấy tà áo của một người đàn ông vụt biến vào phòng rửa chén một lần, khi tôi có việc bước vào phòng kho chứa vào ban đêm; và một buổi tối nọ, khi đồng hồ đã ngừng chạy và tôi bước đến xem giờ, có một cảnh tượng kỳ lạ vô cùng, giống hệt một chàng trai trẻ đang bị kẹp bẹp dí giữa chiếc đồng hồ và mặt sau của cánh cửa bếp đang mở; và tôi ngỡ như Fanny đã vội vã chộp lấy ngọn nến để hắt bóng lên mặt đồng hồ, trong khi nó lại một mực bảo tôi rằng đã sớm hơn nửa tiếng, điều mà sau đó chúng tôi phát hiện ra qua chiếc đồng hồ nhà thờ. Thế nhưng tôi không muốn làm tăng thêm nỗi lo lắng của cô Matty bằng cách nêu lên những mối hoài nghi của mình, nhất là khi Fanny nói với tôi vào ngày hôm sau rằng cái bếp này thật quái dị với đủ thứ bóng tối vờn quanh khiến nó thực sự cảm thấy gần như hoảng sợ khi ở lại; “bởi vì cô biết đấy, thưa cô,” nó nói thêm, “cháu chẳng hề nhìn thấy một bóng người nào từ lúc uống trà lúc sáu giờ chiều, cho đến khi Bà chuông gọi cầu nguyện lúc mười giờ.”
Tuy nhiên, sự việc diễn ra là Fanny buộc phải nghỉ việc và cô Matilda nài nỉ tôi ở lại để “giúp cô thuần hóa” người hầu mới; tôi đã đồng ý sau khi nghe cha báo rằng ông chưa cần tôi về nhà. Cô người hầu mới là một cô thôn nữ cục mịch, trông có vẻ thật thà, trước đó chỉ quen làm việc trong một trang trại; nhưng tôi có cảm tình với diện mạo của con bé khi nó đến xin việc; và tôi đã hứa với cô Matilda sẽ hướng dẫn nó lề thói trong nhà. Những lề thói ấy một cách vô cùng tôn nghiêm chính là những gì cô Matilda nghĩ rằng người em gái quá cố sẽ phải tán thành. Đã có biết bao quy tắc và luật lệ gia đình từng là chủ đề cho những lời thì thầm than thở với tôi khi cô Jenkyns còn sống; thế nhưng giờ đây khi cô ấy đã đi rồi, tôi nghĩ ngay cả bản thân tôi—dù là một người được sủng ái—cũng chẳng dám đề xuất bất kỳ sự thay đổi nào. Lấy một ví dụ xem sao: chúng tôi luôn tuân thủ nghiêm ngặt những nghi thức từng được duy trì vào các bữa ăn tại “ngôi nhà của cha tôi, vị mục sư.” Theo đó, chúng tôi luôn có rượu vang và tráng miệng; nhưng những chiếc bình đựng rượu chỉ được rót đầy khi có khách khứa, và phần rượu thừa hiếm khi bị động đến, dẫu mỗi ngày sau bữa ăn chúng tôi đều có hai ly rượu vang cho mỗi người, cho đến khi dịp lễ hội tiếp theo tới, khi ấy tình trạng của số rượu thừa sẽ được đem ra múc xét trong một cuộc họp gia đình. Phần cặn rượu thường được đem bố thí cho người nghèo; nhưng thỉnh thoảng, khi có kha khá rượu thừa lại từ bữa tiệc trước (có lẽ là từ năm tháng trước), nó sẽ được pha trộn thêm vào một chai rượu mới khui được mang lên từ dưới hầm. Tôi có cảm giác tội nghiệp cho Đại úy Brown vì hình như ông ấy không thích rượu vang cho lắm, bởi tôi nhận thấy ông chưa bao giờ uống cạn chiếc ly đầu tiên của mình, trong khi hầu hết các sĩ quan quân đội đều nốc vài ly. Tiếp đến, về phần món tráng miệng, cô Jenkyns thường tự tay đi hái lý chua và quả lý gai, mà đôi khi tôi nghĩ rằng nếu ăn tươi trực tiếp trên cây thì hương vị sẽ ngon hơn; nhưng ngặt nỗi, như cô Jenkyns từng nhận xét, nếu thế thì mùa hè sẽ chẳng còn gì để làm món tráng miệng nữa. Cứ thế, chúng tôi cảm thấy mình vô cùng thanh lịch với hai ly rượu mỗi phần, một đĩa quả lý gai ở trên cùng, nho và bánh quy ở hai bên, và hai bình đựng rượu ở dưới cùng. Khi mùa cam đến, một tiến trình kỳ lạ lại diễn ra. Cô Jenkyns không thích cắt trái cây; bởi vì, theo lời cô nhận xét, nước cam sẽ chảy tung tóe ra khắp nơi chẳng biết đi đâu về đâu; mút (chỉ là tôi nghĩ cô dùng một từ nào đó thâm thúy hơn) thực sự là cách duy nhất để thưởng thức cam; nhưng ngặt nỗi lại có sự liên tưởng khó chịu với một nghi thức thường được thực hiện bởi những đứa trẻ sơ sinh; và thế là, sau bữa tráng miệng, vào mùa cam, cô Jenkyns và cô Matty thường đứng dậy, mỗi người tự tay cầm lấy một quả cam trong im lặng, rồi lui về sự riêng tư trong phòng riêng để tha hồ thưởng thức việc mút cam.
Tôi đã từng một hoặc hai lần cố gắng thuyết phục cô Matty ở lại trong những dịp như thế, và đã thành công khi người chị của cô còn sống. Tôi cầm một tấm bình phong che lại, không nhìn vào, và như cô ấy nói, cô đã cố gắng để tạo ra tiếng động không quá khó chịu; thế nhưng giờ đây khi chỉ còn lại một mình, cô tỏ ra vô cùng hoảng hốt khi tôi nài nỉ cô ở lại cùng tôi trong căn phòng ăn ấm cúng và thưởng thức quả cam theo cách cô thích nhất. Mọi chuyện đều diễn ra đúng như vậy. Các quy tắc của cô Jenkyns thậm chí còn trở nên ngặt nghèo hơn bao giờ hết, bởi vì người tạo ra chúng đã đi đến nơi mà chẳng còn ai có thể kháng án được nữa. Trong mọi việc khác, cô Matilda lại hiền lành và thiếu quyết đoán đến mức đáng trách. Tôi từng chứng kiến Fanny xoay chuyển cô ấy tận hai mươi lần trong một buổi sáng về chuyện ăn uống, hoàn toàn theo ý muốn của con ranh con ấy; và đôi khi tôi có cảm giác nó lợi dụng sự yếu đuối của cô Matilda để làm cô bối rối, và khiến cô cảm thấy mình càng nằm dưới quyền kiểm soát của cô nàng đầyu tớ thông minh. Tôi tự quyết định rằng mình sẽ không rời đi cho đến khi tận mắt thấy Martha là hạng người thế nào; và nếu tôi thấy nó đáng tin cậy, tôi sẽ dặn nó đừng làm phiền bà chủ với từng quyết định vụn vặt.
Martha là một đứa cù lần, thẳng thắn đến mức bộp chộp; bù lại nó là một cô gái nhanh nhẹn, có thiện chí nhưng lại rất thiếu hiểu biết. Nó ở với chúng tôi chưa đầy một tuần thì vào một buổi sáng, cô Matilda và tôi đã phải kinh ngạc trước bức thư từ một người họ hàng của cô, người đã có hai mươi hoặc ba mươi năm sống ở Ấn Độ, và gần như chúng tôi đã thấy qua “Danh bạ Quân đội,” nay đã trở lại nước Anh, mang theo một người vợ đau yếu chưa từng được giới thiệu với những người họ hàng bên Anh. Thiếu tá Jenkyns viết thư ngỏ ý rằng ông và vợ sẽ dừng chân lại Cranford một đêm trên đường đi Scotland—tại quán trọ, nếu việc tiếp đón họ tại nhà không thuận tiện cho cô Matilda; trong trường hợp đó họ hy vọng sẽ ở bên cô nhiều nhất có thể trong ngày. Dĩ nhiên là phải thuận tiện rồi, như cô đã nói; bởi vì cả Cranford đều biết rằng cô vẫn còn trống phòng ngủ của người chị; nhưng tôi dám cá là cô ước gì tên Thiếu tá đó cứ ở lì lại Ấn Độ và quên tiệt những người họ hàng bên ngoại này đi cho rồi.
“Ôi! Tôi phải xoay sở thế nào đây?” cô hỏi với vẻ bất lực. “Nếu Deborah còn sống, em ấy hẳn đã biết phải làm gì với một vị khách nam giới rồi. Tôi có nên đặt dao cạo trong phòng thay đồ của ông ấy không? Trời ơi! Trời ơi! Mà tôi lại chẳng có cái nào cả. Deborah thì chắc chắn có rồi. Cả dép lê và bàn chải áo quần nữa chứ?” Tôi gợi ý rằng có lẽ ông ấy sẽ mang theo tất cả những thứ đó bên mình. “Và sau bữa tối, làm sao tôi biết khi nào nên đứng dậy và để ông ấy lại một mình với ly rượu? Deborah hẳn đã làm việc đó rất cừ; em ấy sẽ hoàn toàn đúng sở trường của mình. Cậu có nghĩ ông ấy sẽ muốn uống cà phê không?” Tôi đứng ra đảm nhận việc pha cà phê, và bảo cô rằng tôi sẽ hướng dẫn Martha nghệ thuật dọn bàn ăn—mà phải thừa nhận rằng con bé cực kỳ kém cỏi trong việc này—rằng tôi tin chắc Thiếu tá và phu nhân Jenkyns sẽ thông cảm cho lối sống tĩnh lặng mà một phụ nữ đơn thân duy trì ở một thị trấn miền quê. Thế nhưng cô vẫn vô cùng bấn loạn. Tôi bắt cô đổ hết rượu vang cũ trong bình ra và mang lên hai chai rượu mới. Tôi ước gì mình có thể ngăn cô không tham gia vào buổi hướng dẫn của tôi dành cho Martha, bởi vì cô ấy cứ liên tục xen vào bằng những chỉ dẫn mới mẻ, làm cho tâm trí tội nghiệp của con bé thêm phần lú lẫn khi nó đứng há hốc mồm lắng nghe cả hai chúng tôi.
“Hãy mang đĩa rau đi vòng quanh,” tôi nói (thật ngốc nghếch làm sao, giờ thì tôi thấy rõ—bởi vì lúc đó tôi đang nhắm đến điều vượt quá khả năng chúng tôi có thể thực hiện một cách bình lặng và giản dị); rồi, thấy con bé có vẻ ngơ ngác, tôi nói thêm, “hãy mang rau đi mời mọi người, và để họ tự múc lấy.”
“Và nhớ phải mời các quý bà trước nhé,” cô Matilda chen vào. “Lúc nào cũng phải mời các quý bà trước các quý ông khi con dọn bàn đấy.”
“Cháu sẽ làm theo đúng lời bà dặn, thưa bà,” Martha nói; “nhưng cháu thích mấy chàng trai trẻ hơn.”
Chúng tôi cảm thấy vô cùng khó chịu và bị sốc trước câu nói này của Martha, dường như con bé không hề có ý xấu nào; và nhìn chung, nó phục vụ theo đúng các chỉ dẫn của chúng tôi rất tốt, ngoại trừ việc nó đã “hều” Thiếu tá một cái khi ông không tự múc khoai tây nhanh như nó mong đợi trong lúc nó đang bưng đĩa đi vòng quanh.
Thiếu tá và vợ là những con người khá điềm đạm, không phô trương khi họ thực sự đến; có vẻ uể oải, đúng như thói quen của những người sống ở Đông Ấn. Chúng tôi có phần hoảng hốt khi họ mang theo đến hai người hầu, một người hầu nam theo đạo Hindu cho Thiếu tá, và một người hầu gái trung niên điềm tĩnh cho vợ ông; thế nhưng họ ngủ ở quán trọ và gánh vác phần lớn trách nhiệm bằng cách chăm sóc chu đáo cho sự thoải mái của ông chủ và bà chủ. Martha thì khỏi phải nói, nó cứ trố mắt nhìn chằm chằm mãi vào chiếc khăn turban trắng và làn da ngăm đen của người gốc Đông Ấn, và tôi thấy cô Matilda hơi lùi lại một chút khi ông phục vụ trong bữa ăn. Quả thực, khi họ đã đi rồi, cô còn hỏi tôi rằng ông ấy có làm cô liên tưởng đến râu xanh Blue Beard hay không. Nhìn chung, chuyến thăm đã diễn ra vô cùng tốt đẹp, và cho đến tận bây giờ vẫn là chủ đề trò chuyện của cô Matilda; vào thời điểm đó, nó đã làmấy náo động cả Cranford, và thậm chí còn khuấy động cả một Mrs Jamieson vốn thờ ơ và cao quý cũng phải bày tỏ sự quan tâm đôi chút, khi tôi đến ghé thăm và cảm ơn những câu trả lời tử tế mà bà đã rủ lòng ban phát cho những thắc mắc của cô Matilda về việc sắp xếp phòng thay đồ cho nam giới—những câu trả lời mà tôi phải thú nhận rằng bà đã thốt lên với cái vẻ mệt mỏi của một nhà tiên tri xứ Scandinavia—
“Hãy để ta đi, hãy để ta được nghỉ ngơi.”
Và giờ đây tôi đi đến câu chuyện tình yêu.
Có vẻ như cô Pole có một người họ hàng, cách đây một hoặc hai đời, từng ngỏ lời cầu hôn cô Matty từ thuở xa xưa. Hỡi ôi, người họ hàng này sống cách Cranford chừng bốn hoặc năm dặm trên chính điền trang của ông ta; nhưng tài sản của ông lại không đủ lớn để xếp vào hàng ngũ địa chủ; hay nói đúng hơn, với chút “kiêu hãnh bắt chước sự khiêm nhường,” ông đã từ chối việc tự nâng mình lên, như rất nhiều người cùng tầng lớp đã làm, để bước vào hàng ngũ các nhà quý tộc. Ông kiên quyết không cho phép ai gọi mình là Thomas Holbrook, Esq.; ông thậm chí còn gửi trả lại những bức thư đề chiếc phong bì như thế, nhắn nhủ với nữ nhân viên bưu điện ở Cranford rằng tên của ông là Mr Thomas Holbrook, điền chủ. Ông khước từ mọi sự đổi mới trong nếp sống gia đình; ông bắt cửa nhà phải mở toang vào mùa hè và đóng kín vào mùa chuông, chẳng cần đến gõ cửa hay chuông bấm để gọi đầy tớ. Nắm đấm tay hoặc đầu gậy là những thứ làm thay nhiệm vụ đó cho ông nếu ông thấy cửa khóa. Ông khinh bỉ mọi sự tinh tế mà cội rễ của nó không bám sâu vào bản chất con người. Nếu mọi người không bị bệnh, ông thấy chẳng có lý do gì phải hạ giọng xuống cả. Ông nói thứ thổ âm của miền quê một cách hoàn hảo, và liên tục dùng nó trong giao tiếp; mặc dù cô Pole (người đã cung cấp cho tôi những chi tiết này) bổ sung rằng ông đọc to diễn cảm và truyền cảm hơn bất kỳ ai mà cô từng nghe, ngoại trừ vị cố mục sư.
“Và tại sao cô Matilda lại không kết hôn với ông ấy?” tôi hỏi.
“Ồ, tôi chẳng biết nữa. Tôi nghĩ bản thân cô ấy cũng sẵn lòng thôi; nhưng cháu biết đấy, Anh họ Thomas chưa đủ tư cách là một quý ông đối với ngài mục sư và cô Jenkyns.”
“Vâng! Nhưng họ có phải là người kết hôn với ông ấy đâu cơ chứ,” tôi nóng lòng đáp.
“Không; nhưng họ không thích cô Matty kết hôn thấp kém hơn địa vị của mình. Cháu biết đấy, cô ấy là con gái của mục sư, và bằng cách nào đó họ có họ hàng với Sir Peter Arley: cô Jenkyns rất coi trọng điều đó.”
“Tội nghiệp cô Matty!” tôi thốt lên.
“Thôi nào, giờ thì tôi chẳng biết gì hơn ngoài việc ông ấy đã ngỏ lời và bị từ chối. Cô Matty có thể không thích ông ấy—và cô Jenkyns có thể chưa bao giờ thốt ra một lời nào—đó chỉ là phỏng đoán của tôi mà thôi.”
“Bà ấy chưa bao giờ gặp lại ông ấy kể từ dạo đó sao?” tôi gặng hỏi.
“Không, tôi nghĩ là không. Cháu thấy đấy, Woodley, ngôi nhà của Anh họ Thomas, nằm ở vị trí trung gian giữa Cranford và Misselton; và tôi biết ông ấy đã chọn Misselton làm thị trấn mua sắm ngay sau khi ngỏ lời với cô Matty; và tôi không nghĩ ông ấy đã đặt chân đến Cranford quá một hoặc hai lần kể từ đó—một lần, khi tôi đang đi dạo cùng cô Matty trên phố High Street, và bất ngờ cô ấy vụt chạy khỏi tôi, rồi rẽ vào ngõ Shire Lane. Chỉ vài phút sau, tôi giật mình khi chạm mặt Anh họ Thomas.”
“Ông ấy bao nhiêu tuổi rồi?” tôi hỏi sau khoảng lặng xây lâu đài trên không.
“Chắc ông ấy phải tầm bảy mươi tuổi rồi đấy, cháu yêu,” cô Pole nói, thổi bay lâu đài của tôi vỡ vụn thành từng mảnh nhỏ như thể dính thuốc súng.
Rất nhanh sau đó—ít nhất là trong chuyến thăm kéo dài của tôi đến nhà cô Matilda—tôi đã có cơ hội diện kiến Mr Holbrook; và cũng được chứng kiến cuộc gặp gỡ đầu tiên của ông với người tình cũ sau ba bốn mươi năm xa cách. Tôi đang giúp phân loại xem liệu mẫu lụa màu mới nào vừa được mang tới cửa hàng có hợp để vá một mảnh vải mousseline-delaine xám đen đang cần thêm một khổ hay không, thì một cụ ông cao gầy, trông hệt như Don Quixote bước vào cửa hàng để mua vài đôi găng tay len. Tôi chưa từng gặp con người (có ngoại hình khá nổi bật) này bao giờ, và tôi chăm chú quan sát ông trong lúc cô Matilda lắng nghe người nhân viên bán hàng. Người khách lạ mặc chiếc áo khoác xanh đính khuy đồng, quần chẽn màu vàng xám cùng giày ống cao cổ, cứ dùng ngón tay gõ nhịp lên quầy hàng cho đến khi được phục vụ. Khi ông đáp lại câu hỏi của nhân viên bán hàng, “Hôm nay tôi có thể vinh hạnh cho ngưa xem món gì được không thưa ngài?”, tôi thấy cô Matilda giật mình, rồi đột ngột ngồi phịch xuống; và ngay lập tức tôi đoán ra đó là ai. Cô đã đưa ra một vài câu hỏi và phải chuyển qua cho nhân viên bán hàng khác.
“Cô Jenkyns muốn mua loại lụa đen sarsenet giá hai xu hai thước”; và Mr Holbrook đã bắt được cái tên đó, rồi vượt qua cửa hàng chỉ với hai bước sải chân.
“Matty—Cô Matilda—Cô Jenkyns! Chúa phù hộ cho tôi! Lẽ ra tôi đã không thể nhận ra cô rồi. Cô khỏe không? Cô thế nào rồi?” Ông cứ nắm chặt tay cô mãi chứng tỏ sự ấm áp trong tình cảm của mình; nhưng ông cứ lặp đi lặp lại như thể đang tự nói với chính mình, “Lẽ ra tôi đã không thể nhận ra cô!” khiến cho mọi sự lãng mạn sướt mướt mà tôi vừa nhen nhóm bỗng tan biến hoàn toàn bởi cách hành xử của ông.
Tuy nhiên, ông vẫn tiếp tục trò chuyện với cả ba chúng tôi suốt thời gian ở trong cửa hàng; rồi phất tay ra hiệu cho người bán hàng cất những đôi găng tay chưa mua sang một bên kèm câu nói, “Hôm khác nhé, cậu trai! Hôm khác nhé!”, ông tháp tùng chúng tôi đi bộ về nhà. Tôi rất vui mừng khi thấy thân chủ của mình, cô Matilda, cũng rời khỏi cửa hàng trong tâm trạng ngỡ ngàng không kém, chẳng mua nổi một tấm lụa xanh hay đỏ nào. Mr Holbrook rõ ràng ngập tràn niềm vui sướng chân thành, lớn tiếng khi được gặp lại người tình cũ; ông nhắc đến những đổi thay đã diễn ra; ông thậm chí còn nhắc đến cô Jenkyns như kiểu “Tội nghiệp chị gái cô! Thôi nào, thôi nào! Ai mà chẳng có lỗi lầm”; rồi chào tạm biệt chúng tôi với muôn vàn hy vọng sẽ sớm được gặp lại cô Matty. Cô đi thẳng về phòng của mình, và mãi đến tận giờ uống trà sớm của chúng tôi mới quay trở lại, khi ấy tôi có cảm giác trông cô giống như vừa mới khóc xong.
