1

Lúc tôi tiếp được điện thoại của Lạc Yến nữ sĩ, đang chuẩn bị động thân đi Lưu Nhạc Hậu ở đó. Cuộc điện thoại này tiếp rất thông mang, tôi đã thay xong quần áo ra khỏi nhà, sờ sờ chùm chìa khóa, ý thức được nó quả thật ở trong túi, sau đó thay giày, vừa kéo cửa ra, điện thoại liền reo. Dĩ vãng cũng gặp qua tình huống tương tự, điện thoại của tôi có thể ghi âm, có thời gian bởi vì lười biếng, tôi cố ý không đi nghe điện thoại, thế nhưng lần này, tôi hình như dự cảm được sẽ có cái gì không bình thường sự tình phát sinh, do dự phút chốc, cởi một chiếc giày, tại vừa hút qua bụi tấm thảm trên nhảy nhót, ngã nhào tại máy điện thoại bên cạnh sô pha, một bàn chộp lấy điện thoại.

Điện thoại đầu kia truyền tới thanh âm của Lạc Yến nữ sĩ, tôi tiên quyết nghe được chính là tên của Trương Nghệ Mưu. Đây thế nhưng là cái tên lừng lững, tôi không khỏi một chấn động.

Lạc Yến nữ sĩ nói: “Là Trương Nghệ Mưu hướng tôi thôi tiến anh!”

Tôi nhất thời có một loại cảm giác thụ sủng nhược kinh. Tuy nhiên Trương Nghệ Mưu nhượng mấy vị tác gia đồng thời thế hắn soạn viết Võ Tắc Thiên, một độ nháo đến xôn xao, hại rất nhiều người phẫn bất bình nhảy ra thống gia chỉ trích, có người thậm chí tại trước mặt tôi đại mạ hắn, thế nhưng tôi đối với Trương Nghệ Mưu tịnh không có cái gì ác ý. Tác gia chịu điểm vũ nhục, chịu điểm thiệt thòi, không có cái gì đại bất liễu đích. Tôi cảm thấy Trương Nghệ Mưu khởi mã có hai điểm khả hỉ chi xử: Thứ nhất, điện ảnh Trung Quốc kém cỏi như vậy, mà điện ảnh của hắn quả thật không tệ, còn có thể xem; thứ hai, hiện tại đã không có mấy người xem tiểu thuyết, tổng coi như hắn vẫn là cái người có thể kiên trì xem tiểu thuyết. Tôi tịnh không nhận thức Trương Nghệ Mưu, tự nhiên cũng đàm không lên cùng hắn đánh qua giao thiệp, khuyết thính rất nhiều nhận thức hắn người đàm khởi quá tha.

Lạc Yến nữ sĩ tiếp theo tại điện thoại lí tác tự ngô giới thiệu. Do vu tha thuyết tự kỷ cương tòng mỹ quốc quá lai, tôi tiên quyết tưởng đáo đích chính là vị tại Hollywood phách điện ảnh nữ sĩ Lô Yến. Đương ngã tự tác thông minh đề đáo Lô Yến giá cái tên đích thời hầu, tôi thính đáo điện thoại lí truyện lai liễu canh chính đích thanh âm.

Lạc Yến nữ sĩ nói: “Tôi họ Lạc, là “tư duy” Lạc, con én “yến”.”

Tôi chấn động một hạ, phu diễn thuyết tự kỷ minh bạch liễu.

Lạc Yến cáo tố ngã tha tằng kinh phách quá điện ảnh, nhược càn niên tiền, tằng kinh chủ diễn qua 《 Nữ đại học sinh túc xá 》, tịnh vấn ngã hữu một hữu khán quá. Tôi hựu chinh liễu nhất chinh, thuyết khán quá. Thuyết hoàn liễu tựu hậu hối, sự thật thị, tôi chỉ tri đạo hữu quá giá ma nhất bộ điện ảnh, tôi khán quá đích quốc sản điện ảnh cực thiếu. Hảo tại Lạc Yến nữ sĩ bất hội tòng điện thoại lí cảm giác đáo ngã nhân vi thuyết hoang nhi kiểm hồng. Trực đáo khứ y viện, tại điện thê thượng, tôi tài tưởng minh bạch sở vị “tư duy” Lạc, ứng cai thị “tứ duy” Lạc, “tứ” hòa “duy” lưỡng cá tự, hợp khởi lai, tiện thành liễu nhất cá phồn thể tự đích Lạc. Đối vu một hữu thật hành giản hóa tự đích đài loan hòa hương cảng, giá dạng đích văn tự chướng ngại tuyệt đối bất hội tồn tại, khả thị đối vu ngã giá chủng sinh tại hồng kỳ hạ, trường tại hồng kỳ hạ đích nhân lai thuyết, ngẫu nhiên nháo ta giản thể tự phồn thể tự đích tiếu thoại, tựu tại sở nan miễn liễu.

Phụ trách khai điện thê đích lão đại mụ không biết tôi vì cái gì muốn cười, bà trừng trứ trong tay tôi điện thê phiếu khán, biểu tình thập phân nghiêm túc. Hai vị thủ thứ tiền lai tham thị bệnh nhân đích phóng vấn giả, đối y viện điện thê đích thu phí chế độ, biểu kỳ cường liệt đích bất mãn, điện thê hoãn hoãn địa thượng thăng, hai người chủy lí tiện kỉ lí cô lỗ. Phụ trách khai điện thê đích lão đại mụ hiển nhiên không muốn lý thải bọn họ, thế nhưng đáo liễu tối hậu, chung vu nhẫn bất trụ liễu, ác thanh ác khí địa thuyết: “Bất tựu thị nhất mao tiền nhất cá nhân ma, xá bất đắc đích thoại, ngã tống nhĩ môn hạ khứ, nhĩ môn tái tự kỷ tẩu thượng lai!”

Lưỡng cá nhân lập khắc vô thoại khả thuyết, nhất cá nhân đích kiểm thượng, hiển xuất liễu phẫn nộ chi sắc, lánh nhất cá giải trào địa đối ngã nhất tiếu, chuyển quá đầu khứ, khán điện thê hiển kỳ khí thượng đích a lạp bá sổ tự.

2

Tôi tòng điện thê gian xuất khứ đích thời hầu, nhất lượng cái trứ bạch bị đan đích thôi xa, đáng trụ liễu ngã đích khứ lộ. Giá dĩ kinh bất thị đệ nhất thứ, nhân vi tại giá tọa nham chứng chuyên khoa y viện lí, tử nhân đích sự kinh thường phát sinh, tần phồn trình độ nhượng nhân chấn kinh. Giá thị nhất tọa tử vong đích y viện, tử thần tại y viện đích quá đạo thượng tán trứ bộ, nhất bất lưu thần tựu bả thùy đái tẩu liễu. Lưu Nhạc Hậu tối sơ trụ tại nhất cá đại bệnh phòng lí, đồng bệnh phòng đích đô thị nham chứng vãn kỳ hoạn giả, tha môn tượng y sinh nhất dạng thụcพิเศษ tự kỷ đích bệnh tình, nhất đán tha môn bị tống đáo na ta đan gian đích tiểu bệnh phòng, tựu ý vị trứ tha môn đích đại hạn tựu yếu đáo liễu.

Lưu Nhạc Hậu thị tại lưỡng thiên tiền bị tống tiến tiểu bệnh phòng đích. Tha đích nữ nhi Lưu Lệ Anh đả điện thoại cấp ngã, cáo tố ngã tha phụ thân “soa bất đa liễu”. Tôi vấn tha Lưu Nhạc Hậu thị thập ma thời hầu tiến tiểu bệnh phòng đích. Lưu Lệ Anh hữu ta bất nại phiền, thuyết cương an trí hảo, đại ước tựu thị bán cá tiểu thời chi tiền, tha thử thời chính tại bệnh khu đích bạn công thất. Ẩn ẩn ước ước địa, khả dĩ thính kiến hộ sĩ đích thuyết thoại thanh, tôi không biết tự kỷ tại thử thời thuyết thập ma hảo, thính liễu nhất hội điện thoại na đầu đích táo âm, kỳ quái Lưu Lệ Anh chẩm ma một thanh liễu.

Tôi đối trứ điện thoại lí đại thanh địa “uy” liễu nhất hạ.

Lưu Lệ Anh áp đê trứ tảng tử thuyết: “Ngã chỉ thị thông tri nhĩ nhất hạ, dã một thập ma sự.”

Tôi vấn tha thị phủ nhu yếu ngã bang mang.

Điện thoại lí hựu một thanh âm liễu, tôi không biết tha thị tại kế tục thính ngã thuyết thoại, hoàn thị tại khóc. Tôi tưởng, thử thời tha đích tâm tình khẳng định ngận nan quá. Tôi thuyết nhất định trừu thời gian khứ tranh y viện, ngã đích thoại âm cương lạc, tha tựu bả điện thoại cấp quải liễu. Ngã đích trụ xử ly Lưu Nhạc Hậu sở tại đích y viện không viễn, đãn thị nhất trực đáo lưỡng thiên dĩ hậu, ngã tài chính thức quyết định khứ khán tha. Tống quân thiên lí, chung hữu nhất biệt, từ tòng Lưu Nhạc Hậu đích nham chứng phục phát, trọng tân trụ tiến giá gia y viện, y sinh tựu hướng Lưu Lệ Anh ám kỳ quá, tha đích phụ thân dĩ kinh một hữu sinh hoàn đích khả năng tính. Sở hữu đích trị liệu tương thị tượng chinh tính đích, mục đích tuy nhiên thị vi liễu diên hoãn sinh mệnh, cứu cánh hữu một hữu hiệu quả, ngận nan thuyết. Tại giá kỳ gian, tôi tằng kinh vô sổ thứ địa khứ y viện khán vọng quá Lưu Nhạc Hậu, mỗi thứ đô dĩ vi thị tối hậu nhất thứ, khả kết quả đô bất thị.

Tòng nhất khai thủy, tôi tựu tại đẳng đãi trứ tối hậu đích kết cục. Bất cận thị ngã, hoàn hữu Lưu Lệ Anh, hoàn hữu Lưu Lệ Anh đích trượng phu, đương nhiên dã bao quát Lưu Nhạc Hậu tự kỷ. Lưu Nhạc Hậu tại hương hạ đích thê tử, tại hương hạ đích nhi tử hòa nữ nhi, dĩ cập quan hệ bỉ giác cận đích thân thích, nhất thứ thứ cản lai vi tha tống chung, lâm liễu đô thị bất nại phiền địa ưởng ưởng nhi khứ. Giá thị nhất tràng khán bất kiến mạc bất trứ đích tử vong du hí, hạnh hảo Lưu Nhạc Hậu hữu công phí y liệu, yếu bất nhiên chân thị tha bất khởi. Lưu Lệ Anh tác vi giá tọa thành thị trung Lưu Nhạc Hậu duy nhất đích thân nhân, bị phụ thân đích bệnh tha đắc dĩ thất khứ liễu nại tâm. Cửu bệnh vô hiếu tử, Lưu Lệ Anh khả dĩ thuyết dĩ kinh tẫn lực liễu. Tha hòa công công bà bà trụ tại nhất khởi, nông thôn lão gia bất đình địa lai nhân, kết quả lộng đắc bà tức quan hệ việt lai việt khẩn trương.

Tại nhất sát na gian, tôi đột nhiên tâm kinh nhục khiêu địa tưởng đáo, na lượng hòa ngã sát kiên nhi quá đích thủ thôi xa thượng, na cụ tuyết bạch đích bị đan tráo trứ đích thi thể, ngận khả năng tựu thị Lưu Nhạc Hậu. Giá dạng đích khả năng tính hoàn toàn tồn tại. Tại Lưu Lệ Anh cấp ngã đả qua điện thoại đích lưỡng thiên lí, thập ma dạng đích sự tình đô khả năng phát sinh. Tôi ma ma thặng thặng, trực đáo lưỡng thiên dĩ hậu tài lai y viện, tiềm ý thức lí nan đạo bất thị chính đẳng đãi trứ giá dạng đích kết cục mạ?

Ngận khoái ngã minh bạch tự kỷ thác liễu. Vi liễu giá cá tiểu tiểu đích sáp khúc, đương ngã chân tẩu tiến Lưu Nhạc Hậu đích đan nhân tiểu bệnh phòng thời, tôi cảm đáo hữu ta thuyết bất xuất đích dam giới. Sự thật thượng, Lưu Nhạc Hậu tịnh bất tượng ngã tưởng tượng đích, chỉ thặng liễu tối hậu nhất khẩu khí, dĩ tiến nhập di lưu trạng thái. Xuất hồ ngã ý liêu đích thị, tha trừng đại trứ nhãn tình, nhất khán kiến ngã, cánh nhiên tiếu khởi lai. Tha phảng phật khán thấu liễu ngã đích tâm tư, chỉ thị khổ tiếu, bất thuyết thoại.

3

Ngận trường thời gian lí, tôi hòa Lưu Nhạc Hậu thập ma thoại dã một thuyết. Thuyết thập ma ni, an úy đích thoại ngã hướng lai bất thiện trường, nhi thả sự đáo như kim, thuyết thập ma đô bạch thuyết. Nham tế bào dĩ kinh tại Lưu Nhạc Hậu đích thân thượng sung phân khoách tán, tẫn quản tha đích nhãn tình nhưng nhiên quýnh quýnh hữu thần, tẫn quản tha tinh thần hảo đích thời hầu nhưng khả dĩ kiện đàm, đãn thị đương tha hướng ngã thân xuất tự kỷ đích thiệt đầu, triển kỳ tại na thượng diện phiếm lạm tác quái đích nham tế bào bệnh biến thời, tôi tiện minh bạch na nhất thiên không thái viễn. Tôi phảng phật dĩ kinh khứu xuất liễu tha thân thượng đích tử vong khí tức.

Tha đích thân thượng sáp trứ hảo kỷ căn quản tử, tôi tố xuất ngận nhận chân đích dạng tử, nghiên cứu na ta quản tử. Nhất danh hộ sĩ tiến lai hoán thâu dịch dược thủy, tha tri đạo ngã thị cá tả tiểu thuyết đích tác gia, tiếu trứ vấn ngã tối cận tại tả thập ma. Tôi hoàn không lai đắc cập hồi đáp, tha nhất biên thập phân ma lợi địa sáp trứ châm quản, nhất biên đả thính ngã đích nhất bộ chính tại báo chỉ thượng liên tái đích trường thiên tiểu thuyết đích kết cục.

“Hiện tại đích tác gia, đô hỉ hoan bi kịch,” tha thập phân quan tâm tiểu thuyết trung nam nữ chủ giác đích mệnh vận, đối ngã đích an bài tự hồ thị bất thái mãn ý, “Ngã giác đắc như kim đích thời đại, nhu yếu đích ứng cai thị hỉ kịch.”

Nhất trực bất hàng thanh đích Lưu Nhạc Hậu, đột nhiên ngận nhận chân địa sáp khởi thoại lai: “Khả tích sinh hoạt, khước bị chứng minh thị cá bi kịch.”

Lưu Nhạc Hậu đích thanh âm đê đê đích, hữu ta tê ách, thính khởi lai ngận thẩm nhân. Tôi hòa bệnh phòng đích hộ sĩ hòa phụ trách Lưu Nhạc Hậu trị liệu đích y sinh, đô thục tất. Vi liễu nhượng tha môn đối Lưu Nhạc Hậu hữu sở quan chiếu, tôi tằng kinh căn cư bệnh khu đích y hộ nhân viên hoa danh sách, mỗi nhân tống liễu nhất bổn ngã đích tiểu thuyết tập. Lưu Nhạc Hậu thời thường đối hộ sĩ hòa y sinh đề khởi ngã, dã đối na ta nham chứng bệnh hữu xuy hư ngã đích cố sự. Tha đáo xử đối nhân thuyết ngã tằng thị tha đích học sinh. Tha hỉ hoan hòa biệt nhân đàm ngã đích tổ phụ, đàm ngã đích phụ thân, thậm chí đàm ngã đích thê tử hòa nữ nhi. Nhất đán ngã tại bổn địa đích vãn báo thượng phát biểu nhất thiên tiểu tán văn chi loại đích đông tây, tha khẳng định hội hòa chu vi đích nhân thảo luận bán thiên. Như quả một hữu nhân nguyện ý thính tha đàm luận giá ta, tha tiện bào đáo bệnh khu bạn công thất, vãng ngã đích gia lí quải điện thoại, kết quả hại đắc chỉnh cá bệnh khu đích nhân, đô giác đắc tha tinh thần hữu ta mao bệnh.

Hộ sĩ ly khứ dĩ hậu, tôi cáo tố Lưu Nhạc Hậu, hữu nhất cá khiếu Lạc Yến đích nữ nhân đả điện thoại cấp ngã, hi vọng ngã thế tha cải biên mỹ quốc nữ tác gia Trân Châu Sương đích tiểu thuyết. Lưu Nhạc Hậu bất tri đạo Lạc Yến thị thùy, vu thị ngã đề đáo liễu mỗ mỗ đích danh tự.

“Trương Nghệ Mưu tưởng cải biên nhĩ đích tiểu thuyết?” Tha hữu khí vô lực địa thuyết trứ.

Tôi cáo tố tha bất thị giá ma hồi sự. Trương Nghệ Mưu hòa ngã yếu thuyết đích giá kiện sự căn bổn bất đáp giới. Lưu Nhạc Hậu dã tòng lai một hữu khán quá trương nghệ mưu đích phiến tử, tha chỉ thị bất đoạn địa tại báo chỉ thượng khán đáo quá trương đích danh tự. Hòa ngã đích hứa đa nhiệt tâm đích độc giả nhất dạng, tha kiên trì nhận vi chỉ yếu ngã đích tiểu thuyết năng bị trương nghệ mưu cải biên, ngã tựu hội tượng đương kim na ta tối tẩu hồng đích tiểu thuyết gia nhất dạng hỏa bạo khởi lai.

“Nhĩ dĩ kinh hữu ta danh khí liễu, đãn thị hoàn nhu yếu tái lai nhất bả hỏa.” Lưu Nhạc Hậu nhuận liễu nhuận sa ách đích tảng tử, hoàn tưởng tái thuyết thập ma, đãn thị khí lực dĩ kinh bất cú liễu. Tha đích chủy thần vô ý nghĩa địa động trứ, phát bất xuất thanh lai, vu thị chỉ hảo đối ngã khổ tiếu. Tự tòng tha trụ tiến giá gia y viện dĩ hậu, tha tổng thị giá dạng khổ tiếu. Khổ tiếu dĩ kinh thành vi nhất chủng cố định đích biểu tình. Tôi quyết định kế tục hòa tha đàm luận trương nghệ mưu, nhân vi thử thời thử khắc, dã trảo bất đào biệt đích canh hợp thích đích thoại đề. Tôi hướng tha giới thiệu trương nghệ mưu phách nhiếp đích nhất bộ điện ảnh, kháp xảo giá bộ điện ảnh ngã dã một hữu khán quá, chỉ năng thị chuyển thuật biệt nhân đích quan điểm.

“Na ma cứu cánh thị thùy tưởng cải biên nhĩ đích tiểu thuyết?” Lưu Nhạc Hậu tự hồ hoàn bất tử tâm, tha đột nhiên đả đoạn liễu ngã đích thoại, bả thoại đề hựu lạp liễu hồi khứ.

“Một hữu nhân tưởng cải biên ngã đích tiểu thuyết.” Tôi tiếu trứ thuyết.

“Nhĩ đích tiểu thuyết ứng cai hữu nhân bả tha phách thành điện ảnh!”

Tôi đối tha tủng liễu tủng kiên bàng. Giá cá đa dư đích động tác, thảng tại na nhi đích Lưu Nhạc Hậu bất khả năng chú ý đáo ngã tại đối tha tủng kiên bàng. Tha đích kiểm thượng đô thị bì quyện, tưởng thuyết thoại, hựu hữu ta lực bất tòng tâm. Loại tự đích thoại đề, ngã môn dĩ kinh thuyết quá hảo kỷ thư, tha căn bổn bất tại hồ ngã nguyện bất nguyện đàm luận giá ta. Tôi quyết định bất tố thanh, tha phản chính dã một thập ma khí lực thuyết thoại liễu, đại gia tựu giá ma tĩnh tĩnh địa tương đối, dã đĩnh hảo.

Ngoại diện tẩu đạo thượng, nhất vị bệnh nhân đích gia chúc, hòa hộ sĩ tiểu tỷ vi liễu thập ma sự tranh khởi lai. Tảng âm đột nhiên tựu cao khởi lai, nhiên hậu tiện khả dĩ thính kiến hữu hứa đa cước bộ thanh tống quá đạo thượng bào quá. Tôi chú ý đáo Lưu Nhạc Hậu hòa ngã nhất dạng, chính thụ trứ nhĩ đóa, thập phân nhận chân địa thính trứ ngoại diện đích động tĩnh. Ngoại diện đích thanh âm việt lai việt đại, hiển nhiên dĩ kinh vi liễu nhất đại đôi khán nhiệt nháo đích nhân. Hữu nhân tại bang trứ sảo, hữu nhân tại khuyến, loạn tác nhất đoàn. Giá y viện lí lão thị sảo giá, đô thị tuyệt chứng bệnh nhân, gia chúc đích hỏa khí đặc biệt vượng, tưởng trảo cơ hội phát tiết. Hộ sĩ tiểu tỷ đích công tác lượng ngận trọng, đãi ngộ nhất điểm dã bất bỉ biệt đích y viện hảo, nhân thử tì khí dã đại. Nhất cá tưởng trảo điểm sự, nhất cá căn bổn tựu bất phạ sự, đại gia đô thị châm tiêm đối mạch mang, sảo nhất bính chàng, tựu mạo xuất liễu hỏa hoa.

Ngoại diện đích thanh âm chung vu tiểu liễu hạ lai. Tôi chú ý đáo, Lưu Nhạc Hậu dĩ kinh bế thượng nhãn tình thụy trứ liễu, chính khinh khinh địa đả trứ hô lỗ. Tha đích nữ nhi Lưu Lệ Anh linh trứ nhất cá tố liêu khẩu đại tẩu tiến lai, đối ngã điểm điểm đầu, trạm tại sàng biên khán trứ Lưu Nhạc Hậu.

Lưu Nhạc Hậu đột nhiên tranh khai nhãn tình, phi thường đột ngột địa vấn trứ: “Na cá đả điện thoại cấp ngã đích nhân thị thùy?”

Ngã môn bất tri đạo tha chỉ đích thị thùy, dĩ vi tha thị tại thuyết mộng thoại. Lưu Lệ Anh hiển nhiên dĩ kinh bị phụ thân đích bệnh tha đắc cân bì lực tẫn, tha bất nại phiền địa vấn tha cứu cánh tại thuyết thập ma.

Lưu Nhạc Hậu đích nhãn thần tại không trung chuyển liễu nhất quyển, lạc tại ngã đích kiểm thượng: “Na cá nữ chế phiến nhân?”

Tha chỉ đích thị Lạc Yến, tôi không minh bạch tha vi thập ma lão điếm ký trứ giá sự. Lưu Lệ Anh chuyển quá thân lai, khán trứ ngã. Tôi chỉ hảo bả thuyết quá đích thoại, ngận vô thú địa tái thuyết nhất biến. Tôi cáo tố tha, đa thiếu niên dĩ tiền, Lạc Yến tằng thị nhất danh nữ diễn viên, chủ diễn qua nhất bộ khiếu 《 Nữ đại học sinh túc xá 》 đích điện ảnh, hậu lai khứ liễu mỹ quốc, hiện tại khẳng định thị hỗn khoát liễu, tưởng phách nhiếp Trân Châu Sương đích nhất bộ tiểu thuyết.

Lưu Nhạc Hậu y nhiên mãn kiểm khốn hoặc: “Trân Châu Sương thị thùy?”

4

Tòng y viện xuất lai, tôi khai thủy nhất trực tại tưởng Trân Châu Sương. Trân Châu Sương thị thùy, ngận đa nhân đô hội đề giá dạng đích vấn đề. Như kim đích trung quốc nhân, trừ liễu tả tiểu thuyết đích, hoặc giả thị cảo tiểu thuyết nghiên cứu đích, hứa đa nhân dĩ kinh bất thái tri đạo Trân Châu Sương giá cá danh tự. Tựu toán thị tri đạo tha đích danh tự, đối tha đích tác phẩm hòa sinh bình dã liễu giải thậm thiếu. Tại tiểu bệnh phòng lí, tôi thí đồ dụng tối giản đoản đích ngữ ngôn, hướng Lưu Nhạc Hậu giới thiệu Trân Châu Sương. Tôi giác đắc tự kỷ thị thuyết thanh sở liễu, khả thị Lưu Nhạc Hậu đích nhãn thần biến đắc việt lai việt ảm đạm, tha tự hồ tịnh bất thị chân đích tưởng tri đạo Trân Châu Sương thị thùy. Tha đích thời gian dĩ kinh bất đa liễu, tịnh bất tưởng lộng thanh sở Trân Châu Sương thị thùy.

Y sinh cáo tố ngã, Lưu Nhạc Hậu tối đa hoàn năng hoạt nhất cá tinh kỳ. Khán trứ ngã tâm tình trầm trọng đích dạng tử, y sinh khuyến ngã tưởng khai nhất ta. Tử vong tại giá cá y viện lí là lệ hành công sự, nhân tổng hội hữu nhất tử, nhân thử vấn đề đích quan kiện, thị hoạt trứ đích nhân, ứng cai hảo hảo địa hoạt trứ. Tha hi vọng ngã hữu khả năng đích thoại, tả tả tha đích bệnh khu, tả tả na ta tử đáo lâm đầu đích bệnh nhân. Do vu ngã dĩ kinh bất thị đệ nhất thứ lai khán vọng Lưu Nhạc Hậu, nhân thử giá dạng dữ y sinh chi gian đích đàm thoại, hiển nhiên dã bất thị đệ nhất thứ. Sự thật thượng, giá thứ đàm thoại hòa dĩ vãng nhậm hà nhất thứ đàm thoại đô như xuất nhất triệt. Tôi dĩ kinh tập quán liễu giá dạng đích phu diễn. Ngận đa nhân tri đạo ngã thị một cá tả tiểu thuyết đích, thường thường cực độ nhiệt tâm địa hi vọng ngã tả thập ma, hướng ngã thôi tiến tố tài, đại gia đô giác đắc tự kỷ hữu hứa đa sự khả dĩ tả, khả tích tha môn bất thị tác gia.

Hồi đáo gia lí, thê tử tri đạo ngã khứ liễu y viện, nhượng ngã cản khoái tẩy thủ, dụng tiêu độc phì tạo tẩy thủ. Tha vấn ngã Lưu Nhạc Hậu đích bệnh tình như hà, tôi bả y sinh thuyết quá đích thoại như thật hối báo. Cật vãn phạn thời, thê tử khán ngã đạp lạp trứ não đại bất thuyết thoại, dĩ vi ngã thị tại vi Lưu Nhạc Hậu đích sự nan quá, an úy ngã ứng cai tưởng khai nhất ta. Tha thuyết minh thiên khứ thái tràng mãi ta tức ngư, ngao thang cấp lưu nhạc hậu hát. Lưu Nhạc Hậu nhất độ thị ngã môn gia đích thường khách, tuy nhiên hữu thời hầu dã phiền tha, đãn thị tha hòa ngã môn gia đích quan hệ đích xác phi đồng nhất bàn.

“Tử đối vu tha lai thuyết, dã hứa thị cá giải thoát.” Thê tử nhất biên an bài nữ nhi đích công khóa, nhất biên đối chính khán trứ báo chỉ đích ngã thuyết.

Ngã đích não hải lí tại tưởng trứ Trân Châu Sương. Đối vu tự kỷ thị phủ năng cú thắng nhậm cải biên Trân Châu Sương đích tiểu thuyết nhất sự, lão thật thuyết hoàn không hữu thập ma để. Đối vu điện ảnh lai thuyết, ngã hoàn thị cá môn ngoại hán. Tôi tâm bất tại yên địa khán trứ báo, khán hoàn liễu báo, hựu khán điện thị, hoa lí ba lạp địa hồ loạn hoán tần đạo. Nhượng ngã cảm đáo kinh kỳ đích thị, giá thiên vãn thượng đích điện ảnh tần đạo, kháp xảo bá phóng 《 Nữ đại học sinh túc xá 》. Thiên hạ cánh nhiên chân hội hữu giá dạng đích xảo sự. Giá thị nhất bộ lão điệu nha đích điện ảnh, ngã chi sở dĩ năng ký trụ, thị nhân vi ngã mẫu thân đích càn nữ nhi đích di biểu muội, tằng tại giá bộ điện ảnh lí diễn quá nhất cá phối giác. Thê tử không minh bạch nhất hướng bất ái khán quốc sản điện ảnh đích trượng phu, vi thập ma đột nhiên đối giá chủng lão phiến tử cảm khởi hưng thú, tha bất thanh bất hưởng địa trạm tại ngã bàng biên, quan sát trứ ngã đích biểu tình.

Hảo trường nhất đoạn thời gian lí, tôi nhưng nhiên tại tưởng trứ Trân Châu Sương. Tôi tiến nhập bất liễu điện thị bình mạc thượng dĩ kinh phát triển đáo liễu nhất bán đích kịch tình, lộng bất thanh na nhất vị thị nữ chủ giác, tự nhiên dã cật bất chuẩn na vị thị Lạc Yến nữ sĩ. Tôi duy nhất nhận xuất lai đích, thị ngã mẫu thân đích càn nữ nhi đích di biểu muội, tha đái trứ nhất phó nhãn kính, hòa sinh hoạt trung đích bổn nhân tịnh bất thái tượng. Tôi nhất biên tẩu thần, nhất biên khán điện thị đích dạng tử đại khái ngận hoạt kê, dã hữu ta khả nghi, kết quả bất đắc bất tâm hư địa hướng thê tử giải thích, tự kỷ kim thiên tiếp đáo quá nhất cá khiếu Lạc Yến đích nữ sĩ đích điện thoại. Tôi bản lai không đả toán bả giá kiện sự cáo tố thê tử, nhân vi hòa điện ảnh giới nhân sĩ đả giao đạo, tối chung kết cục thập hữu bát cửu bất hội du khoái. Tôi tưởng đẳng sự tình hữu liễu chính thức mi mục dĩ hậu tái thuyết.

“Nhĩ dĩ kinh đáp ứng cải biên liễu?” Thê tử nhận chân địa vấn ngã.

Tôi thuyết không, thuyết cứu cánh tiếp bất tiếp giá cá hoạt, đắc hảo hảo địa tưởng nhất tưởng. Tôi tịnh không tại điện thoại lí lập khắc cấp Lạc Yến nữ sĩ nhất cá khẳng định đáp phục.

“Vi thập ma?” Thê tử thị điện ảnh mê, tha tổng thị hi vọng ngã năng tại điện ảnh giá cá hành đương thượng sáp thượng nhất cước.

“Điện ảnh khả bất thị thập ma hảo ngoạn đích sự.” Tôi thán liễu nhất khẩu khí, tương điện thị hoán liễu nhất cá tần đạo, tiếu trứ thuyết.

Đệ nhị chương

1

Như quả ngã tòng lai không hòa ảnh thị giới nhân sĩ đả qua giao đạo, dã hứa hội hào bất do dự địa tiếp thụ Lạc Yến nữ sĩ đích yêu thỉnh. Tuy nhiên ngã đối điện ảnh thị cá môn ngoại hán, đãn thị ngã đối điện ảnh bão trứ cực đại đích nhiệt tình. Vấn đề thị trung quốc đích ảnh thị giới nhân sĩ đô hữu nhất cá soa bất đa đích mao bệnh, giá tựu thị tha môn hốt lãnh hốt nhiệt, bất bả tín nghĩa đương hồi sự, thường thường vong ký đối tác gia ứng cai hữu nhất cá khởi mã đích tôn trọng. Tha môn tổng thị thái tự dĩ vi thị, tại nhĩ đích diện tiền tứ vô kỵ đạn địa công kích biệt nhân, nhiên hậu tuyệt vô ý ngoại địa tại biệt nhân diện tiền tao đạp nhĩ. Tha môn hội nhiệt tình dương dật địa tòng thiên lí chi ngoại cấp ngải quải lai trường đồ, tựu nhĩ đích mỗ nhất bộ tiểu thuyết đại gia tán thưởng, cận hồ khoa trương địa biểu minh tự kỷ tưởng cải biên nhĩ đích tiểu thuyết đích nguyện vọng. Đương nhĩ tác xuất đồng ý cải biên đích doãn hứa chi hậu, hoặc giả nhĩ căn cư đối phương đích yếu cầu, ký xuất nhĩ đích tiểu thuyết dĩ hậu, sự tình vu thị tựu đáo thử vi chỉ. Nhất thiết phảng phật không phát sinh quá nhất dạng, không hữu nhất điểm ngân tích, tựu tượng nhất tích thủy điệu đáo đại hải lí nhất dạng.

Giao đạo đả đa liễu, tôi tổng thị tỉnh trí tự kỷ, bất yếu bả giá nhất loại đích sự tình thái đương chân. Báo chỉ thượng bộ phong tróc ảnh địa đề xuất phê bình, thuyết ngã môn giá ta thanh niên tác gia hãm nhập liễu ảnh thị đích nê đàm. Do vu ảnh thị kịch bổn đích cảo phí đại đại địa cao vu tiểu thuyết, vu thị sở vị hãm nhập ảnh thị đích nê đàm, tiện thị truy trục kim tiền đích đại danh từ. Tại hiện thật sinh hoạt trung, tôi tổng thị phẫn diễn na chủng dương nhục một cật trứ, phản nhạ liễu nhất thân thiên đích dam giới giác sắc. Quá khứ đích tam niên lí diện, tôi không hữu vi ảnh thị tả qua nhất cá tự, đãn thị nhất vị lão tác gia khước ngữ trọng tâm trường địa phê bình ngã, thuyết ngã không ứng cai thành thiên cảo ảnh thị. Hảo sự bất xuất môn, nhất cá nhân, thiên thiên nhận nhận chân chân địa tả tiểu thuyết, vị tất hội hữu thập ma nhân chú ý nhĩ, như quả nhĩ nhất đán “xúc điện”, hòa điện ảnh hoặc điện thị sảo sảo hữu liễu qua cát, đốn thời thành liễu báo chỉ thượng đích tân văn nhân vật.

Tôi không đương tràng cự tuyệt Lạc Yến nữ sĩ đích nguyên nhân, thị giác đắc Trân Châu Sương cái nhân vật đích xác ứng cai dùng ảnh thị lai tái hiện nhất hạ. Giá thị nhất cá ngận hữu đại biểu tính đích nhân vật. Yếu thị bả tha bình phàm đích nhất sinh phách thành điện ảnh, tôi tương tín khởi mã tại trung quốc hội hữu tương đương khả quan đích quan chúng. Thử ngoại, tôi tương tín Lạc Yến nữ sĩ trảo ngã, thị trảo đối liễu nhân, nhân vi ngã nhất độ tằng kinh nghiên cứu quá Trân Châu Sương. Ngã đích thạc sĩ luận văn đích đề mục thị 《 hòa trung quốc hiện đại trường thiên tiểu thuyết》, tại độc nghiên cứu sinh kỳ gian, tôi tại tư liêu thất lí độc quá hứa đa lão bản đích Trân Châu Sương đích tiểu thuyết. Đối vu Trân Châu Sương đích sinh bình hòa tha đích chủ yếu tác phẩm, ngã dĩ liễu nhiên tại tâm. Tôi tịnh không giác đắc Trân Châu Sương đích tiểu thuyết như hà liễu bất đắc, tuy nhiên hữu nặc bối nhĩ văn học tưởng giá khối kim tự chiêu bài, Trân Châu Sương nhưng nhiên toán bất liễu thập ma đệ nhất lưu đích đại tác gia. Tại đồ thư quán lí, ngận nan tái trảo đáo Trân Châu Sương đích tác phẩm, sự thật thượng tha dĩ kinh thành vi nhất danh lãnh môn tác gia, như kim đại đa sổ nhân cận cận thị tri đạo tha đích danh tự.

Lạc Yến nữ sĩ hồ như đối Trân Châu Sương đích sinh bình không thái đại hưng thú. Tha cáo tố ngã, tối sơ đích hưng thú, thị tưởng cải biên Trân Châu Sương đích đại biểu tác 《 Địa đại 》, khả tích do vu bản quyền, tha chỉ lộng đáo liễu Trân Châu Sương đích lánh nhất bộ bất thị thái trọng yếu đích tác phẩm PavilionofWomen, giá bộ tiểu thuyết giải phóng tiền đích dịch danh khiếu 《 Thâm khuê lí 》, tại 1991 niên thủ thứ xuất bản đích Trân Châu Sương tự truyện trung, giá bộ tiểu thuyết đích danh tự hựu bị dịch thành 《 Nữ tử đình 》. Lạc Yến nữ sĩ nhận vi tiểu thuyết chỉ năng đề cung nhất ban khế cơ, đề cung nhất ban khung giá, quan kiện thị cải biên thời đích phát huy. Tha nhận vi nguyên trứ tối đa đề cung bách phân chi nhị thập đích đông tây, bách phân chi bát thập yếu kháo cải biên giả khứ sang tạo. Tha cáo tố ngã, sở dĩ hội khán trung Trân Châu Sương, thị nhân vi tha tại mỹ quốc hoàn hữu nhất định đích ảnh hưởng, tha đích tác phẩm nhưng nhiên xuất hiện tại mỹ quốc đích giáo tài trung. Lánh ngoại, tòng đầu tư đích giác độ hòa thị tràng đích hồi báo lai khán, đô bỉ giác nhạc quan. Sấu tử đích lạc đà bỉ mã đại, Trân Châu Sương tất cánh thị nặc bối nhĩ văn học tưởng đắc chủ, hựu đắc quá Pulitzer giải, nhi thả hảo lai ổ hiện tại ngận khán hảo đông phương đề tài đích ảnh phiến.

Tôi tằng kinh tiếp xúc quá PavilionofWomen đích trung dịch bổn, khả thị thần sử quỷ soa, tại khán hoàn liễu 《 Địa đại 》 tam bộ khúc hòa 《 Long chủng 》 dĩ hậu, tôi giác đắc Trân Châu Sương đích tiểu thuyết dĩ kinh không tất yếu tái khán. Tôi nhất độ tằng thị cá ngận dụng công tố học vấn đích nhân, nhiên nhi không khả năng vi liễu học vị luận văn, bả tư liêu thất lí hãn ngưu sung đống đích cựu đồ thư thống thống độc hoàn. Tiếp đáo Lạc Yến nữ sĩ điện thoại đích đệ nhị thiên, tôi cấp Nam Kinh đại học đồ thư quán đích đồng học đả điện thoại, nhượng tha bang ngã tá duyệt 《 Thâm khuê lí 》. Điện não tư liêu hiển kỳ, na bổn tại tư liêu thất lí thảng liễu tương cận ngũ thập niên đích cựu thư, dĩ kinh không liễu tung ảnh. Ngã đích đồng học hựu bang ngã liên hệ Nam Kinh đích các đại đồ thư quán. Do vu Nam Kinh thị quốc dân đảng thời kỳ đích thủ đô, hựu thị Trân Châu Sương tả tác hòa công tác quá đích địa phương, các đại đồ thư quán lí đô tàng hữu tương đương sổ lượng đích cựu bản thư. Đãn thị ngận khoái đék đáo đích phản quỹ, đô thị tuyệt đối không hữu giá bổn thư.

Nam Kinh đại học ngoại văn hệ đích nhất vị tính Lưu đích giáo thụ, chính đái lĩnh trứ tha đích nghiên cứu sinh, tại phiên dịch Trân Châu Sương đích hệ liệt tác phẩm, PavilionofWomen tiện thị kỳ trung chi nhất. Tân đích dịch bổn tại cận kỳ nội không khả năng vấn thế, nhi ngã đích anh văn thủy bình kim phi tích bỉ, dĩ kinh không bàn pháp duyệt độc nguyên trứ. Tuy nhiên ngã hoàn không đáp ứng vi Lạc Yến nữ sĩ cải biên, nhiên nhi ngã dã không cự tuyệt tha. Tôi chỉ thị hi vọng tha năng cấp ngã nhất ta thời gian, nhượng ngã hảo hảo địa khảo lự nhất hạ. Tôi đột nhiên phát hiện tự kỷ mãn não tử tưởng đích đô thị Trân Châu Sương. Tôi phảng phật nhất hạ tử đối Trân Châu Sương nhập liễu mê, hận không đắc lập khắc bả Trân Châu Sương đích tác phẩm, đô trảo lai khán nhất biến.

Tại ngã truy tầm PavilionofWomen đích dịch bổn hào vô kết quả đích thời hầu, nhất cá khiếu Hồ Tuyết Hoa đích đạo diễn hựu cấp ngã đả lai điện thoại. Tha bị Lạc Yến nữ sĩ tuyển trung, tương đam nhậm giá bộ ảnh phiến đích đạo diễn. Hồ Tuyết Hoa tân cận hoàn thành đích nhất bộ ảnh phiến khiếu 《 Lăng vương Lan 》, báo chỉ thượng đích quảng cáo tố đắc ngận lệ hại. Do vu tha hoàn hữu nhất cá đệ đệ dã thị càn đạo diễn đích, nhi thả thành tích ngận bất thác, tôi nhất trực lộng không thanh tha môn lưỡng cá cứu cánh thùy thị thùy. Hồ Tuyết Hoa tại điện thoại lí vấn ngã đối cải biên cứu cánh hữu một hữu hưng thú. Tôi thập phân thản bạch địa cáo tố tha, tự kỷ hoàn không hữu tối hậu đả định chủ ý. Hồ Tuyết Hoa tự hồ hữu ta ý ngoại, nhất thời không tri đối ngã thuyết thập ma hảo. Tôi giác đắc thời hầu xuất hiện lãnh tràng thị ngận dam giới đích sự, tiện phản vấn tha đối giá bộ ảnh phiến thị bất thị chân đích phi thường hữu hưng thú. Hồ Tuyết Hoa thuyết tha nhất khai thủy dã không thị ngận hữu hưng thú, bất quá, kinh quá nhận chân đích tư khảo, tha nhận vi giá khả dĩ thị một cá ngận hữu thú đích cố sự.

“Ngã môn khả dĩ bả tha biên đắc phi thường hữu thú.” Tha tín tâm thập túc địa thuyết trứ.

Tôi cáo tố Hồ Tuyết Hoa, tôi canh hữu hưng thú đích thị Trân Châu Sương bổn nhân.

Tôi thuyết, yếu thị không cải biên Trân Châu Sương đích tiểu thuyết, nhi thị bả tha tự kỷ đích sinh bình phách nhiếp thành điện ảnh, dã hứa canh hảo.

2

Tôi không biết 23 niên tiền thệ thế đích Trân Châu Sương, đắc tri kim thiên hữu nhân hội cải biên tha đích tiểu thuyết, hội trì thập ma dạng đích thái độ. 1972 niên trung mỹ khôi phục ngoại giao quan hệ đích thời hầu, Trân Châu Sương tằng kinh vô bỉ hưng phấn. Tại quá khứ đích hứa đa niên lí, tha phán vọng trứ trung mỹ quan hệ năng cú chính thường hóa, phán vọng trứ năng hồi đáo triều tư mộ tưởng đích trung quốc lai. Nhãn khán trứ tựu yếu thành vi hiện thật, đãn thị tha đích thân thỉnh lạc liễu không, tịnh không hữu thành vi Nixon phóng hoa đại biểu đoàn đích nhất danh thành viên. Giá thời hầu tha dĩ kinh niên du cổ hi, tật bệnh triền thân, tại trung mỹ lưỡng quốc chi gian đích kiều lương cương cương giá thông đích đệ nhị niên, đái trứ chung thân di hám ly khai liễu nhân thế. Trân Châu Sương thủy chung bả trung quốc đương tố tha đích đệ nhị tổ quốc, tha đối giá cá quốc gia sung mãn liễu thâm tình. Không hữu trung quốc, tựu không hữu Trân Châu Sương. Đương Trân Châu Sương giá cá danh tự trọng tân tiến nhập ngã đích đại não đích thời hầu, tôi tiên quyết tưởng đáo đích chính là vãn niên đích tha, bị cự chi vu trung quốc đích quốc môn chi ngoại, hội thị nhất chủng thập ma dạng đích tâm tình.

“Trung quốc nhân đích sinh hoạt, tại tương đương trường đích thời kỳ lí, tựu thị ngã đích sinh hoạt.”

Tại Nobel văn học thưởng đích thụ tưởng nghi thức thượng, trù trừ mãn chí đích Trân Châu Sương, sung mãn liễu kích tình đối công chúng giá ma thuyết trứ. Tha giá ma thuyết trứ, tuyệt đối không thị kiểu tình, nhân vi tha hoàn toàn hữu tư cách giá ma thuyết. Tuy nhiên Trân Châu Sương đích phụ mẫu thị địa đạo đích mỹ quốc nhân, tuy nhiên Trân Châu Sương xuất sinh tại mỹ quốc, đãn tại tha xuất sinh cương tam cá nguyệt đích thời hầu, tựu tùy phụ mẫu hồi đáo liễu trung quốc. Trân Châu Sương chỉ thị nhân vi ngẫu nhiên đích nguyên nhân, tài xuất sinh tại mỹ quốc. Tha đích phụ mẫu đô thị truyện giáo sĩ, tại trung quốc đãi liễu hứa đa niên. Tảo tại Trân Châu Sương chi tiền, tha đích mẫu thân dĩ kinh tại trung quốc sinh liễu tứ cá tiểu hài, nhiên nhi tứ cá tiểu hài trung, hữu tam cá ngận khoái tựu tử liễu. Tại nhất bách đa niên tiền đích trung quốc, anh nhi đích tử vong suất thật tại thái cao, dã hứa chính thị giá nhất nguyên nhân, Trân Châu Sương đích mẫu thân tuyển trạch liễu hồi mỹ quốc sinh dưỡng tha đích tiểu nữ nhi.

Tuy nhiên kim phát bích nhãn đích Trân Châu Sương tại nhất khai thủy, tựu chú định thị nhất cá mỹ quốc nhân, tha xuất sinh vu mỹ quốc, hữu trứ thuần túy đích mỹ quốc nhân đích huyết thống, nhiên nhi tha thủ tiên diện đối đích thế giới, khước thị trung quốc. Mỹ quốc chỉ thị tại phụ mẫu đích miêu thuật trung tài tồn tại, tha hư vô phiêu miểu, chỉ thị đồng thoại thế giới trung đích vương quốc. Do vu nhất cá nhân không khả năng ký trụ xuất sinh tam cá nguyệt dĩ nội đích sự tình, Trân Châu Sương đồng niên đích tối sơ ký ức, hòa tha chu vi đích trung quốc nhi đồng, tịnh không hữu thập ma bổn chất khu biệt. Tha đích mẫu thân lĩnh dưỡng liễu nhất cá trung quốc nữ hài, giá cá trung quốc nữ hài tại Trân Châu Sương mẫu thân đích chiếu liêu hạ thành trường, nhiên nhi hựu giá cấp trung quốc nhân. Trân Châu Sương xuất sinh dĩ hậu, tha đích trung quốc tỷ tỷ dã khai thủy đương liễu mẫu thân, vu thị trung quốc tỷ tỷ đích tiểu hài tựu thành liễu Trân Châu Sương đồng niên thời đại tối sơ đích bạn lữ.

Trân Châu Sương xuất sinh vu 1892 niên, tha lưỡng tuế đích thời hầu, chiến tranh Giáp Ngọ Trung Nhật bạo phát. Chiến tranh dĩ trung quốc thảm bại nhi cáo kết thúc. Thử hậu đích thanh triều chính phủ nhất quyết bất chấn, nguyên khí đại thương, khai thủy tại phong vũ phiêu diêu trung gian nan độ nhật. Đãn thị, tại trung quốc nam phương đích nhất cá thành thị lí, Trân Châu Sương hòa sở hữu đại thanh thần dân đích hài tử môn nhất dạng, đối hoàng đế vưu kỳ thị hoàng thái hậu Từ Hi, nhưng nhiên sung mãn liễu sùng kính đích tâm tình. Hoàng quyền nhưng nhiên thị chí cao vô thượng đích. Trân Châu Sương tịnh không hữu ý thức đáo, tự kỷ hòa biệt đích hài tử phu sắc bất đồng ý vị trứ thập ma. Mỹ quốc tại tha thị nhất cá cực kỳ mô hồ đích khái niệm, tha hòa kỳ tha đích trung quốc hài tử bất nhất dạng, tựu hảo tượng tiểu miêu tiểu cẩu hữu trứ bất đồng đích hoa văn. Tha môn tại nhất khởi ngoạn trứ du hí, thân mật vô gian, tại thành hương kết hợp bộ đích khoáng dã lí bôn quá lai bào quá khứ. Đồng niên đích Trân Châu Sương hòa trung quốc đích tiểu hài nhất dạng, mục đổ liễu đương thời đích nhất thiết. Tha thường thường khán đáo sấu cốt linh đình đích ma phong bệnh nhân, thảng tại miếu môn khẩu hướng nhân khất thảo, khán đáo na ta bị nhưng tại dã địa lí đích chính bị dã cẩu tê xả trứ thân thể đích tử hài tử, khán đáo địa bĩ lưu manh tại đại nhai thượng tát dã, thính tha môn mạ bất hoàn đích tạng thoại.

Những đứa trẻ hoàn toàn không ý thức được rằng trò chơi đầu tiên của chúng chính là trò phạm thượng làm loạn. Pearl Buck là người Mỹ, những đứa trẻ Trung Quốc chơi cùng đều là con em của giáo dân. Chúng lấy gò đất nhô lên trên sườn đồi làm ngai vàng, dùng cỏ dại hoa dại bện thành vương miện đội lên đầu, luân phiên đóng vai hoàng thái hậu. Khi một đứa trẻ đóng vai hoàng thái hậu, những đứa trẻ khác liền cung kính quỳ xuống dập đầu. Trò chơi này thử đi thử lại vẫn thấy thú vị, không dứt ra được, đứa bé gái nào cũng mong ngóng mình lại được đóng vai thêm lần nữa. Do chúng hoàn toàn không biết gì về cuộc sống thực sự của Từ Hi thái hậu ở tận Tử Cấm Thành, nên chỉ có thể mô phỏng các bà hoàng hậu trong những vở tuồng cũ của Trung Quốc mà chúng từng xem. Dần dần, lũ trẻ bắt đầu có sự hiểu biết nhất định về Từ Hi, chúng biết bà là người tộc Mãn, một dân tộc thiểu số của Trung Quốc. Chúng biết bà rất lợi hại, tóc đen, mắt đen, có làn da trắng mịn như kem tươi, mái tóc luôn được búi cao để trông cao lớn hơn, bà ngồi trên ngai vàng cao ngất, những vị đại thần diện kiến bà chỉ có thể ngước đầu lên mới có thể chiêm ngưỡng uy nhan của hoàng thái hậu. Lũ trẻ bắt đầu không thích Từ Hi thái hậu nữa, bởi vì bà đã hạ lệnh quản thúc Quang Tự hoàng đế. Nội dung trò chơi có chút thay đổi, các bé gái vẫn tranh nhau đóng vai hoàng hậu nương nương, vì đóng vai hoàng hậu đồng nghĩa với việc được ra lệnh phát hào thi lệnh. Để trò chơi trông chân thật hơn, chúng tìm một cậu em trai nhát gan nhất để đóng vai tiểu hoàng đế, cao trào của trò chơi là khi thái hậu nổi giận, bắt các đại thần tù giam tiểu hoàng đế lại. Chúng trói tay cậu em trai lại cho đến khi cậu bé thực sự khóc thét lên mới thôi.

Ấn tượng ban đầu của người Trung Quốc đối với Pearl Buck là tình yêu, loại tình yêu này có lẽ xuất phát từ hai nguyên nhân: Thứ nhất, Pearl Buck tóc vàng mắt xanh quả thực rất đáng yêu, người Trung Quốc vốn dĩ là một dân tộc yêu quý trẻ em, cưng chiều trẻ em là một truyền thống; thứ hai, những người Trung Quốc xung quanh Pearl Buck hoặc là người hầu nam, hoặc là vú già, họ không thể nào chăm sóc tiểu chủ nhân của mình không chu đáo. Đáng tiếc là tình yêu chỉ là một phần nhỏ, theo tuổi tác tăng lên, Pearl Buck cảm nhận ngày càng nhiều sự không yêu thương. Cực điểm của sự không yêu thương này chính là Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn xảy ra khi Pearl Buck lên 8 tuổi. Trong phong trào rầm rộ này, rất nhiều giáo sĩ bị sát hại, rất nhiều nhà thờ bị thiêu rụi. Pearl Buck cùng gia đình hoảng hốt rời khỏi thị trấn nhỏ ở miền nam, trốn chạy đến tô giới Thượng Hải. Chỉ ở trong tô giới, mọi thứ mới có vẻ an toàn. Nơi này hoàn toàn là thiên hạ của người ngoại quốc, có tuần bạt người ngoại quốc mang súng, có hạm đội người ngoại quốc neo đậu trên sông Hoàng Phố.

Có một hôm, Pearl Buck và mẹ đi qua một đại lộ đông nghịt người qua lại. Một người Trung Quốc thô kệch thong thả đi phía trước họ, cản trở đường đi của họ. Ông ta mặc áo dài xanh và áo mã quá đen, một chiếc đuôi sam đung đưa trước mắt Pearl Buck, tết chùm tua rua bằng lụa đen ở đuôi tóc. Thời tiết rất nóng, người đó không ngừng quạt mát, thong thả cất bước. Pearl Buck thực sự không nhịn được nữa, vừa thấy oi bức khiến lòng người phiền táo, lại cảm thấy chiếc đuôi sam đang đung đưa trước mắt kia là một sự cáM dỗ. Cô bé vô cùng dứt khoát kéo đuôi sam của người đó, vô cùng nghịch ngợm lắc lư vài cái, ra hiệu cho ông ta đi nhanh lên, hoặc mau nhường đường ra. Người Trung Quốc thô kệch quay người lại, trừng mắt nhìn cô bằng ánh mắt nghiêm khắc chưa từng thấy. Đó là một ánh mắt đối lập đầy thù hận, phản ứng dữ dội đến mức khó tin. Thế nhưng Pearl Buck ngây thơ lại không hề bị ông ta dọa sợ, người bị kinh hãi lại là mẹ của Pearl Buck. Sắc mặt bà tái mét đi, dùng giọng nói run rẩy cầu xin người đàn ông đang nổi giận này tha thứ.

"Nó vẫn là một đứa trẻ chưa hiểu chuyện," Pearl Buck không hiểu tại sao mẹ mình ngày hôm đó lại sợ hãi đến thế, bà hầu như dùng giọng điệu cầu khẩn để nói, "Nó là một đứa trẻ nghịch ngợm, tôi sẽ trừng phạt nó, xin ông hãy tha thứ cho nó!"

Người Trung Quốc không hề vì lời cầu xin của mẹ Pearl Buck mà thay đổi sắc mặt, ông ta vẫn đầy giận dữ, ra vẻ không chịu khoan thứ. Pearl Buck không tài nào hiểu nổi tại sao ông ta lại phải nổi giận lớn đến vậy, mẹ cô liên tục nhận lỗi, kéo cô đi về con đường khác, vừa đi vừa lải nhải cảnh cáo con gái. Bà dùng sự nghiêm túc chưa từng có để dặn dò Pearl Buck, sau này tuyệt đối không được làm như vậy nữa. Bà bảo Pearl Buck đây là một việc rất nguy hiểm. Mẹ của Pearl Buck trước đây chưa từng sợ người Trung Quốc, thế mà đột nhiên, bà lại có thể sợ người Trung Quốc đến mức độ đó. Cuối cùng, vào ngày hôm đó, Pearl Buck bắt đầu nhận thức được sự thù địch của người Trung Quốc đối với cô, đồng thời cũng là lần đầu tiên nhận thức được nỗi sợ hãi mà một người phương Tây có thể có đối với Trung Quốc cổ đại, thứ nỗi sợ hãi ẩn giấu tận sâu trong nội tâm. Trước đó, Pearl Buck chỉ biết người Trung Quốc không thích những con quỷ Tây xấu xa đó. Cô chưa từng liên tưởng bản thân với những con quỷ Tây xấu xa ấy. Cô cũng giống như người Trung Quốc, căm ghét những con quỷ Tây xấu xa đó, căm ghét những người ngoại quốc kiêu ngạo hách dịch, giương oai diễu võ ở Trung Quốc.

Trong một thành phố mà cô từng sinh sống, có một giáo sĩ người Mỹ hơi kém giáo dục, đối với hạ nhân thường xuyên ngạo mạn vô lễ, hở một chút là nổi trận lôi đình. Hầu như tất cả gia nhân người Trung Quốc đều không làm việc được lâu dài ở chỗ ông ta, ông ta thuộc loại quỷ Tây xấu xa mà người Trung Quốc gặp là ai cũng ghét, thế nhưng lại có một mụ già làm việc cho ông ta nhiều năm liền. Pearl Buck tìm hiểu được bí mật có thể nhẫn nhịn nuốt giận từ mụ già đó. Mụ già này có chút khiếu hài hước, mụ cảm thấy Pearl Buck là một cô bé đáng tin cậy, quyết định để cô chia sẻ bí mật của mình. Hóa ra bên cửa sổ của tên quỷ Tây đó có đặt một vật đựng nước mưa khổng lồ, hắn chê nước giếng khổ chát, chưa từng uống nước giếng, chỉ uống nước mưa tích trữ bình thường. Mụ già ở trên gác mái, việc đầu tiên thức dậy mỗi buổi sáng là mở cửa sổ, đổ bồn tiểu của mình lên mái nhà bằng thiết sắt. Nước tiểu vàng khè chảy dọc theo mái hiên vào máng nước, rồi chảy qua vật đựng nước mưa. Đây chính là sự trả thù của mụ già đối với tên chủ nhân xấu xa, sự trả thù này mang lại cho mụ khoái cảm, khoái cảm ấy cho mụ nghị lực để nhẫn chịu tính khí bạo ngược của chủ nhân. Khi bị chủ nhân đối xử bất công, nghĩ đến việc chủ nhân đang uống nước tiểu của mình, mụ liền cười khổ trong cái khổ.

3

Tôi vẫn luôn cho rằng việc đưa câu chuyện của Pearl Buck ở Trung Quốc lên phim ảnh sẽ vô cùng thú vị. Một bộ phim hay, chẳng qua là tìm được một đôi mắt quan sát thế giới thật tốt. Trung Quốc cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, trong mắt Pearl Buck, hoàn toàn không giống với lịch sử được ghi chép trong sách giáo khoa ngày nay. Mặc dù xét về huyết thống, Pearl Buck hoàn toàn là người phương Tây, cô có tóc vàng mắt xanh, cao lớn vạm vỡ, nhưng nền giáo dục thấm nhuần hơi thở phương Đông đã tự nhiên ban cho cô một tính cách hoàn toàn khác biệt so với người phương Tây thuần túy. Mỹ là tổ quốc đầu tiên của Pearl Buck, nhưng tiếng Trung lại trở thành tiếng mẹ đẻ đầu tiên của cô. Không chỉ nói tiếng Trung trôi chảy, mà trong suốt thời thơ ấu, cô đều dùng tiếng Trung để suy nghĩ vấn đề. Ngôn ngữ học hiện đại nói với chúng ta rằng, một con người nếu rời xa ngôn ngữ thì không thể tiến hành tư duy. Nói cách khác, tuổi thơ của Pearl Buck hầu như đều ngâm mình trong văn hóa phương Đông.

Pearl Buck thời thơ ấu hoàn toàn không ý thức được mình là "người phương Tây", "người phương Tây" đối với cô chỉ là một lời nhắc nhở khó chịu. Cô cùng đám trẻ Trung Quốc tụ tập xem hát ở bãi đất trống trước miếu, mơ hồ biết được lịch sử Trung Quốc qua các vở tuồng, khắc ghi tận xương tủy những anh hùng hào kiệt trong lịch sử Trung Quốc. Đến dịp lễ tết, cô mặc trang phục Trung Quốc chính gốc, tết tóc sam của con gái Trung Quốc, mang giày da thủ công do thợ thủ công Trung Quốc làm đi dạo qua các con hẻm, thăm hỏi những người bạn nhỏ Trung Quốc của mình. Đến mỗi nơi, mọi người đều cúi đầu hành lễ, tặng quà lẫn nhau, chúc tết thăm hỏi, cung hỉ phát tài. Thế giới của Trung Quốc chính là thế giới của cô, cô đi thăm những người bạn tốt đó, những người bạn tốt của cô cũng đến thăm lại cô. Thế giới thời thơ ấu tràn ngập niềm vui, cũng tràn ngập phiền não. Khi Pearl Buck chơi đùa xảy ra điều gì không vui với lũ bạn, lúc đi trên đường, bị những đứa trẻ xa lạ gọi là "tiểu dương quỷ tử", cô liền không chịu kém cạnh mà đáp lại bằng câu "đồ rùa đen vương bát đản". Khi người khác coi cô là kẻ dị loại, cô liền gọi người khác là "đồ con lai". Những lời chửi mắng này đều học được từ người hầu và vú già. Pearl Buck từ khi còn rất nhỏ đã biết cách dùng tư duy của người Trung Quốc để đối phó với người Trung Quốc, cô biết người Trung Quốc kiêng kỵ nhất là bị người khác gọi là "cháu rùa", là "con lai", không gì có thể lăng mạ người ta hơn thế.

Ấn tượng về Trung Quốc thời thơ ấu của Pearl Buck là thế giới của người hầu và vú già. Những người bạn tốt gọi là của cô, phần lớn cũng là con cái của người hầu và vú già. Những người này là ô cửa sổ đầu tiên giúp cô thấu hiểu thế giới. Trong những cuốn tiểu thuyết sau này đạt giải Nobel của cô, rất nhiều câu chuyện đều được nhìn thấy từ ô cửa sổ đó. Nhú mẫu của cô, tên đầy tớ nam làm việc thô kệch, nữ đầu bếp nấu cơm, người làm vườn trồng hoa, từng người một đều là cao thủ kể chuyện. Những câu chuyện đặc sắc của họ khiến một cô bé ngoại quốc đáng ra phải cảm thấy cô độc, lại tràn ngập niềm vui thích trong cuộc sống. Cô đã nghe rất nhiều câu chuyện mà một cô bé có lẽ chưa nên nghe. Những câu chuyện này vốn dĩ không phải để kể cho cô nghe, chúng chỉ là những lời thì thầm giữa các nữ tì, là chuyện nhà này nhà nọ, trong đó có một phần không nhỏ liên quan đến chuyện chăn gối. Chủ nhân phương Tây cao quý trong mắt người hầu Trung Quốc không có chút bí mật nào để nói. Họ say sưa bàn tán về chuyện riêng tư của chủ nhân, tận tình giễu cợt họ. Một nam chủ nhân với vẻ mặt nghiêm nghị, thích ngồi trên đi ngựa của Trung Quốc để uống rượu, rồi ngã nhào xuống đất bất tỉnh nhân sự. Một nữ chủ nhân vì lý do không thể biết nào đó, luôn không ngủ chung giường với chồng, kết quả là chồng cô ta vô cớ kiếm cớ trút giận lên hạ nhân, đập vỡ những món đồ sứ không mấy đắt tiền xuống đất. Có vị nam chủ nhân nực cười ở chỗ thích sắc đẹp, bụng rất to, muốn quyến rũ tất cả nữ gia nhân, đến vợ của người gác cửa bị ghẻ lở cũng không buông tha, thế là vợ hắn ta liền đi đưa tình liếc mắt với những người ngoại quốc khác. Một nữ gia nhân kể rằng lý do cô rời bỏ chủ nhân cũ là vì nữ chủ nhân lẳng lơ muốn quyến rũ người chồng vô công rồi nghề của cô, cô thề rằng chồng mình đã ngủ với nữ chủ nhân không biết xấu hổ đó rồi, hơn nữa dựa theo miêu tả của chồng cô, vì chỗ đó của người phụ nữ phương Tây quá lớn nên chẳng có chút thú vui nào cả.

Cha mẹ hiến dâng sự nghiệp cho tôn giáo, luôn quá mức yên tâm giao con gái cho những người lao động trông có vẻ thiếu hiểu biết đi giáo dục. Đến độ tuổi Pearl Buck bắt đầu phải học chữ, họ lại tìm cho con gái một tiên sinh họ Khổng làm gia sư. Hậu duệ của Khổng Tử này vô cùng tận tụy truyền thụ văn hóa Nho giáo Trung Quốc chính thống cho Pearl Buck. Ông truyền thụ tư tưởng của Khổng Tử cho Pearl Buck, giảng giải nhiều về trung hiếu nhân nghĩa tín, tôn sùng học thuật tư tưởng của Khổng Tử lên cảnh giới cao nhất. Điều thú vị là cha mẹ của Pearl Buck theo đạo Cơ đốc lại không vì thế mà cảm thấy khó chịu. Có lẽ tôn giáo trên thế giới không có xung đột bản chất nào. Tóm lại, trong giáo dục, Pearl Buck đã trở thành một "đứa con lai" thực thụ. Cô là người Mỹ, đồng thời cũng là người Trung Quốc. Hai nền văn hóa Đông Tây đồng thời phát huy tác dụng tiêm nhiễm ngầm trên người cô. Cô học tiếng Anh theo cha mẹ, lại nói tiếng Hán với người hầu và vú già xung quanh, không những nói được tiếng phổ thông của Trung Quốc, mà còn nói được cả tiếng địa phương rất thô kệch. Cô tiếp nhận giáo lý Cơ đốc từ cha mẹ, lại tiếp nhận tư tưởng Nho giáo từ gia sư tiên sinh họ Khổng. Trên người cô vừa có cảm giác ưu việt của một người phương Tây, cảm giác ưu việt này khiến cô cảm thấy mình cao hơn người Trung Quốc một bậc, đồng thời lại thường hận bản thân không thể giống như những người bạn tốt của mình, trở thành một người Trung Quốc thuần túy. Trong cái nhìn thị hiếu phương Tây của người Trung Quốc, cô thậm chí còn cảm thấy xấu hổ vì huyết thống người phương Tây của mình. Thân phận kép khiến cô ngay từ đầu đã trở thành một người vô cùng đặc biệt. Cô là một thể mâu thuẫn, là một đứa con lai về mặt văn hóa.

Phong trào Nghĩa Hòa Đoàn oanh oanh liệt liệt đã giương cao chí khí của người Trung Quốc, dập tắt uy phong của người ngoại quốc. Pearl Buck đã tận mắt chứng kiến những giáo sĩ hoành hành ngang ngược ở Trung Quốc, những giáo dân có đạo đó, tại sao trong chớp mắt lại hoảng loạn thất thố, giống như kiến bò trên chảo nóng không có đường trốn chạy. Trên tháp chuông cao vút của nhà thờ, một lá cờ đỏ nhỏ đã được giương lên, đây là tín hiệu đã hẹn trước, nó biểu thị nguy hiểm đang đến gần mọi người. Thế nhưng cuộc cách mạng này đến nhanh, đi còn nhanh hơn. Hậu quả trực tiếp của phong trào Nghĩa Hòa Đoàn là Liên quân tám nước công phá vào thành Bắc Kinh. Thể diện của người Trung Quốc mất sạch. Từ Hi thái hậu chật vật trốn chạy sang phương Tây, người ngoại quốc đưa ra điều kiện vô lý nào, bà ta cũng ngoan ngoãn đáp ứng hết. Mặc dù sự căm hận của người Trung Quốc đối với các cường quốc đã đạt đến cực điểm, nhưng sự thật chứng minh, sự kháng cự của người Trung Quốc hoàn toàn thất bại. Cảm tính bốc đồng là vô ích, sự an toàn sinh mạng của người ngoại quốc ở Trung Quốc, do sự náo động lần này, đã được bảo đảm hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây. Đặc quyền của người ngoại quốc ở Trung Quốc không những không bị suy yếu mà còn được mở rộng một cách khó tin, người ngoại quốc đi lại tự do hơn trên đại địa Trung Quốc, tàu buôn và tàu chiến của họ có thể du ngoạn ở bất kỳ vùng nước nào, neo đậu ở bất kỳ bến cảng nào. Giáo sĩ ngoại quốc có thể tùy tâm sở dục lựa chọn nơi cư trú, khắp nơi công khai rao giảng tôn giáo hoàn toàn xa lạ đối với người Trung Quốc, có thể vô ký đạn khai biện trường học phương Tây dạy sách phương Tây, mở bệnh viện phương Tây hành nghề y phương Tây. Mặc dù những điều ước tang quyền nhục quốc và điều khoản trừng phạt đó không liên quan gì đến Pearl Buck nhỏ tuổi, nhưng vô hình trung cô rõ ràng đã nhận được lợi ích. Không ai dám đắc tội và mạo phạm cô nữa, dám gọi cô là tiểu dương quỷ tử nữa. Những đứa trẻ Trung Quốc không hiểu chuyện thỉnh thoảng gọi một tiếng như vậy, người lớn của chúng biết được, lập tức tát vào tai con mình như đánh trộm. Người Trung Quốc bắt đầu quen dùng sự im lặng để đối xử với người ngoại quốc, tích lũy sự căm hận ở tận đáy lòng. Người ngoại quốc đi qua đường, chỉ có những con chó không rõ sự tình mới phát ra tiếng sủa không thân thiện với họ.

Tổ trạch ở Bắc Kinh của tiên sinh họ Khổng – gia sư của Pearl Buck – đã bị lính Đức phá hủy, người nhà cũng vì thế mà gặp nạn. Pearl Buck từng nghe người ta nói, hoàng đế nước Đức đã hạ một mệnh lệnh cho những người lính anh dũng của mình, đó chính là khiến tất cả người Trung Quốc hễ nghe thấy cái tên nước Đức liền toàn thân run lẩy bẩy, hoảng hốt trốn chạy. Tiên sinh họ Khổng vẫn là tiên sinh họ Khổng, ông vẫn mặc áo dài, tết đuôi sam đen nhánh, dùng một mảnh vải lụa đen mềm hình vuông gói một cuốn sách lại, lúc uống trà không ngừng dùng nắp chén trà gạt lá trà nổi trên mặt nước, rồi bất ngờ chỉ ra lỗi sai của Pearl Buck đang nghe giảng.

"Em tốt nhất vẫn nên quay về nước Mỹ đi," một hôm, khi đang lên lớp, tiên sinh họ Khổng đột nhiên với vẻ mặt nghiêm nghị, vô cùng trầm trọng nói với Pearl Buck, "Trước khi cơn bão mới kéo đến, em nên quay về nước Mỹ, rồi vĩnh viễn đừng quay lại nữa."

"Tại sao ạ?" Pearl Buck có chút ngớ người.

Tiên sinh họ Khổng nói: "Người Trung Quốc không thích các em đâu."

Pearl Buck cảm thấy vô cùng đau xót. Tuổi cô còn nhỏ, không thể hiểu nổi tại sao những người Trung Quốc chất phác lại căm ghét người ngoại quốc đến thế. Nhưng dù sao cô cũng đã 10 tuổi, cô là một cô bé nhạy cảm, hiểu chuyện hơn nhiều so với những cô bé người Mỹ cùng trang lứa. Cơn bão mới mà tiên sinh họ Khổng nói, đương nhiên là chỉ hành động bạo lực giống như Nghĩa Hòa Đoàn. Trong mắt người phương Tây, cơn bão như vậy có vẻ như không còn khả năng xảy ra nữa, thế nhưng nỗi sợ hãi trong tận sâu nội tâm của mỗi người ngoại quốc ở Trung Quốc vẫn còn đó. Phương Đông và phương Tây, về mặt tâm lý đã thắt lại một nút chết.

Tiên sinh họ Khổng nói: "Đến lúc đó, em sẽ cùng với tất cả những người da trắng khác bị sử tử."

4

Cả cuộc đời Pearl Buck đều nói những lời tốt đẹp cho người Trung Quốc. Ít nhất cô tự cho là như vậy. Cô cảm thấy mình yêu người Trung Quốc, cho dù người Trung Quốc không yêu cô, cô vẫn trước sau như một không đổi ý định ban đầu. Cả đời cô đều biện hộ cho người Mỹ, tuy chủ nghĩa đế quốc Mỹ cũng là một trong số Liên quân tám nước hung ác, nhưng cô luôn cảm thấy tội lỗi của người Mỹ nhẹ hơn rất nhiều. Khi cô vẫn còn là một đứa trẻ, mẹ cô đã không ngừng truyền thụ cho cô rằng, người Trung Quốc sở dĩ ghét người ngoại quốc là vì những người ngoại quốc khác ở Trung Quốc thực sự quá quắt. Người Mỹ không giống như những người ngoại quốc khác độc ác tàn nhẫn. Mặc dù họ cũng bắt người Trung Quốc bồi thường khoản tiền, thế nhưng những khoản tiền bồi thường này lại được dùng vào việc bồi dưỡng lưu học sinh Trung Quốc. Những việc người Mỹ làm, chẳng qua là lấy đi một số tiền từ tay mụ đàn bà già sắp chết tên là Từ Hi, khoản tiền cuối cùng dùng để bồi dưỡng một nhóm nhân tài cho Trung Quốc. Không có khoản tiền bồi thường Boxer thì không có Thanh Hoa. Nếu không có khoản tiền bồi thường Boxer, số tiền này nói cho cùng cũng bị Từ Hi dùng để xây lại một Di Hòa Viên mới. Trong lịch sử từ xưa đến nay có rất nhiều chủ đề không rõ ràng, lịch sử đôi khi lại buồn cười như vậy. Tiền dùng để xây dựng hải quân bị Từ Hi lấy đi xây công viên, đây luôn là cái cớ để người ta công kích Lão Phật gia, nhưng dẫu sao Di Hòa Viên ngày nay vẫn có thể cung cấp cho chúng ta tham quan, một triều đình hủ bại như chính quyền nhà Thanh, thực sự có một đội hải quân hùng mạnh thì có ích gì.

Tang lễ của tiên sinh họ Khổng lại một lần nữa khiến Pearl Buck hiểu triệt để thân phận của mình. Cha mẹ dâng hiến cho sự nghiệp tôn giáo đã phớt lờ một vấn đề nghiêm trọng, đó chính là liệu đứa con gái đã hòa nhập làm một với người Trung Quốc của mình cuối cùng có thể tiếp tục ở lại trên lãnh thổ Trung Quốc hay không. Pearl Buck bắt đầu phát dục, bắt đầu trở thành thiếu nữ, bắt đầu có những tâm tư của riêng mình. Cô ý thức được rằng mặc dù mình yêu Trung Quốc, nhưng đúng như tiên sinh họ Khổng đã cảnh cáo, người Trung Quốc không yêu cô, người Trung Quốc căn bản không hoan nghênh những người ngoại quốc như cô. Pearl Buck bắt đầu kết giao những người bạn mới trong đám đông có màu da giống mình. Mà trước đó, những người bạn tốt của cô đều là người Trung Quốc. Tiên sinh họ Khổng không còn nữa, Pearl Buck buộc phải vào trường học nhà thờ ở Trung Quốc, tiếp tục tiếp nhận giáo dục văn hóa phương Tây chính quy. Cô lần lượt theo học ở các trường khác nhau, thời gian lâu nhất là trường của cô giáo Woodbridge ở Thượng Hải. Nền giáo dục tư bản của ngôi trường này đã để lại cho Pearl Buck ấn tượng vô cùng tồi tệ.

Pearl Buck không hề xa lạ với tôn giáo, nhưng ở trường của cô giáo Woodbridge, cô đột nhiên phát hiện những buổi cầu nguyện kéo dài mỗi ngày lại đáng sợ đến thế. Trong một đại sảnh ánh sáng mập mờ, được một nam gia nhân người Trung Quốc thực dụng dẫn dắt, đi loạng choạng qua những đôi chân người hoặc những người đang phủ phục, cho đến khi tìm được chỗ quỳ xuống. Pearl Buck vô cùng chán ghét việc cầu khẩn sự hiển linh của Thượng đế trong bóng tối, cũng sợ nghe những tiếng gầm thét đau đớn và tiếng thở dài đi kèm theo đó. Âm thanh cầu xin sự khoan thứ của Thượng đế đó, khiến Pearl Buck có cảm giác như đang ở trong thế giới của tội phạm. Loại tình cảm biểu hiện bằng cách quỳ rạp xuống này, đủ mọi tư thế trong hành động cầu nguyện này, khiến cô không thể chịu nổi. Trong ấn tượng của cô, tôn giáo là một hoạt động vô cùng bình thường và lành mạnh, là sự kết hợp giữa tín ngưỡng và hiện thực được đệm bởi âm thanh âm nhạc. Mọi người tin tưởng Thượng đế, không phải vì sợ xuống địa ngục, mà là khao khát được bước vào thiên đường. Tôn giáo phải là sự theo đuổi cái đẹp của con người.

Nền giáo dục phương Tây điển hình của trường cô giáo Woodbridge không để lại cho Pearl Buck ấn tượng tốt đẹp nào. May mắn là khoảng thời gian này không dài, một năm trước khi cuộc Cách mạng Tân Hợi bùng nổ, cô cùng cha mẹ về nước thăm thân, đi đường vòng qua châu Âu, trải qua một chuyến hành trình dài để đến được nước Mỹ. Năm đó, Pearl Buck vừa tròn 18 tuổi, trở về nước Mỹ là để nhận giáo dục đại học. Cuối cùng cô cũng trở về bên những đồng bào của mình, những người đồng bào này đối với cô hoàn toàn là một kiểu người xa lạ khác. Ở trường đại học, một cô gái người Mỹ lớn lên ở châu Á đã trở thành một người kỳ lạ trong mắt mọi người, biệt danh mà mọi người đặt cho Pearl Buck là "quái vật", giống như cô từng được gọi là "dương quỷ tử" ở Trung Quốc vậy. Cô lập tức hiểu ra rằng nếu mình không chủ động hành động, chắc chắn sẽ phải trải qua bốn năm đời sống đại học trong cô đơn và u sầu như ngâm giấm. Cô dùng tốc độ nhanh nhất để khiến bản thân trở thành một cô gái người Mỹ chính gốc. Ở đại học, cô không bao giờ dùng tiếng Hán, cứ như thể mình chưa từng nói tiếng Trung vậy, mặc dù trước đó, tiếng Hán vẫn luôn là tiếng mẹ đẻ đầu tiên của cô. Tiếng Anh của cô nghe có vẻ buồn cười đối với người Mỹ, một số từ vựng của cô hoàn toàn là văn viết, mà cô cũng không hiểu những tiếng lóng thịnh hành, không phân biệt được những trò đùa rõ ràng mang ý nghĩa mỉa mai. Cô đành phải vứt bỏ thế giới Trung Quốc quen thuộc sang một bên tạm thời. Dù sao cô cũng là người Mỹ, dù sao người Trung Quốc từ tận sâu nội tâm cũng không thích người ngoại quốc. Nhưng Pearl Buck ý thức được rằng sau khi dầm mưa dãi nắng, cô vẫn sẽ quay lại sinh thế giới này để sinh sống. Lời dặn dò của tiên sinh họ Khổng đã khắc sâu vào trong tâm trí cô. Cô phải học cách hòa nhập với những người đồng bào của mình. Cô phải khiêm tốn học hỏi người khác, giống như một cô gái người Mỹ chính gốc, bàn luận về những điều mà họ cảm thấy thú vị trong lòng. Cô thử bàn luận với họ về con trai, về khiêu vũ, bàn luận về các đoàn thể phụ nữ và phong trào nữ quyền.

Pearl Buck cất những trang phục bằng vải lanh và lụa là do mẹ may đo riêng cho cô vào đáy rương, hoàn toàn không có ý định mặc lại những bộ trang phục chất liệu cao cấp này nữa. Những bộ trang phục này đều do những thợ may giỏi nhất Trung Quốc tỉ mỉ may vá, mặc dù tham khảo kiểu dáng trên ấn bản mới nhất của 《Đại toàn thời trang》, nhưng trong mắt các bạn học thì vẫn có chút lỗi thời. Cô thà mặc những trang phục Mỹ rẻ tiền, giày da Mỹ thô kệch. Trước tiên cô khiến bản thân khi so sánh với các cô gái xung quanh, về mặt ngoại hình không có bất kỳ sự khác biệt nào. Bím tóc vừa thô vừa dài tự nhiên không thể tết nữa, nhìn bản thân trong gương, đến mức chính cô cũng có chút không nhận ra mình. Cô bây giờ là một người Mỹ chính gốc, cuối cùng cô đã bước vào thế giới thuộc về chính mình. Chỉ trong giấc mơ, Pearl Buck mới nghĩ đến Trung Quốc, nghĩ đến những người hầu và vú già quen thuộc, nghĩ đến những món ăn Trung Quốc thơm phức, nghĩ đến những người bạn nhỏ Trung Quốc thời thơ ấu, nghĩ đến việc mọi người không hề có ý ác mà gọi cô là tiểu dương quỷ tử. Trong bốn năm ở Mỹ, để thực hiện lý tưởng trở thành một người Mỹ chân chính, cô đã nỗ lực không ngừng nghỉ. Đối với một người Mỹ thuần túy, ý thức cạnh tranh vô cùng quan trọng, thế nhưng Pearl Buck lớn lên trong môi trường Trung Quốc có lẽ mãi mãi học không biết cạnh tranh. Đến năm đại học thứ tư, cô tham gia cuộc thi viết ngắn và thơ hay nhất năm nay, điều khiến người ta khó tin là cô lại đạt giải kép. Nguyên nhân đạt giải, đương nhiên không phải cô giỏi cạnh tranh, giỏi dò đoán sở thích của ban giám khảo. Cô có thể đạt giải, chẳng qua chỉ là tài năng văn học được dịp thử đao.

Đời sống đại học đối với Pearl Buck mà nói, không hề quan trọng. Ngoài việc làm thế nào để trở thành một người Mỹ ra, kiến thức cô học được vô cùng ít ỏi. Đời sống đại học chỉ là một khúc dạo đầu nhỏ trong cuộc đời cô, bản hòa tấu này tấu xong, cô sẽ bắt đầu đối mặt với lựa chọn trọng đại đầu tiên trong đời mình. Nên ở lại Mỹ, hay đến Trung Quốc? Cả hai nơi này đều là nhà của cô. Cây cân dường như nghiêng về phía tổ quốc, hay là lời của tiên sinh họ Khổng đang phát huy tác dụng,Ký nhiên người Trung Quốc đã không hoan nghênh mình, cớ gì cứ phải bám trụ ở đó chứ. Cô không muốn giống như cha mẹ mình làm giáo sĩ, cô không có nhiệt tình tôn giáo như vậy. Đây là tổ quốc của cô, so với Trung Quốc, nó mới đáng yêu làm sao. Mọi thứ ở đây dường như đều hợp khẩu vị của cô, nước rất sạch, cho dù là uống nước sinh hoạt cũng không bị bệnh, không bị lỵ và tả, có thể yên tâm táo bạo hái táo từ trên cây xuống mà không cần gọt vỏ là có thể ăn. Ở đây có rất nhiều cậu con trai Mỹ đáng yêu, tuổi của cô đã đến lúc có thể cân nhắc những vấn đề này rồi.

Pearl Buck lại một lần nữa trở về Trung Quốc, mẹ cô ở tận Trung Quốc đổ bệnh, đó là một loại bệnh có khả năng cướp đi sinh mạng. Pearl Buck lập tức quyết định về Trung Quốc. Không có gì quan trọng hơn việc thăm mẹ. Thế nhưng Thế chiến thứ nhất cũng bùng nổ vào lúc này, tất cả các con tàu đi châu Âu đều bị đình hoãn. Hành lý đã thu dọn xong vì vấn đề giao thông đành phải mở ra lại. Tin tức truyền từ Trung Quốc cho thấy bệnh tình của mẹ ngày càng nặng, mẹ đang gọi tên cô, cô phải nghĩ đủ mọi cách để lập tức đến Trung Quốc. Cô yêu nước Mỹ, nhưng còn yêu mẹ mình hơn. Một người yêu mẹ mới có thể thực sự yêu tổ quốc của mình. Pearl Buck vượt qua muôn vàn khó khăn, cuối cùng cũng lên chuyến tàu thủy đi Trung Quốc. Lần này, đây là lần đầu tiên cô có cảm giác rời xa tổ quốc, lần đầu tiên cô cảm thấy mãnh liệt rằng đại lục nước Mỹ đang phai nhạt kia mới là tổ quốc thực sự của cô.

Trên đường đi Trung Quốc, Pearl Buck đã gặp được mối tình diễm ngộ đầu tiên trong đời. Đó là một anh chàng người Mỹ khôi ngô tuấn tú, làm việc tại Công ty Dầu mỏ Standard ở Philippines. Trong vài tuần trên tàu, họ đã trở thành bạn tốt, và rất lý trí thỏa thuận rằng, đợi tàu vừa đến Thượng Hải, mọi người lập tức đường ai nấy đi. Họ dính lấy nhau như tình nhân. Người hiện đại nhất định sẽ tưởng tượng mối quan hệ của họ vô cùng lãng mạn, mọi người đã quen với những câu chuyện của Hollywood, hoàn toàn có lý do để tin rằng họ kịp thời tìm vui cho tại đây. Giống như lời đồn đại sau này, nói rằng Pearl Buck và nhà thơ trẻ hơn cô là Từ Chí Mo có gì mờ ám, bởi vì đại đa số người Trung Quốc đều cho rằng một cô gái người Mỹ không thể coi trinh tiết của mình quá quan trọng. Những câu chuyện diễm tình liên quan đến Pearl Buck và Từ Chí Mo, đã có người viết ra dưới dạng văn học hư cấu hoặc tiểu thuyết, một ngày nào đó có lẽ sẽ biến thành tác phẩm điện ảnh truyền hình xuất hiện để lừa bịp người ta.

Thế nhưng sự thật không phải như vậy, cho dù đến tận ngày nay tư tưởng đã vô cùng cởi mở, nước Mỹ cũng không giống như những gì phim ảnh thể hiện, vừa quen biết đã không tài nào đợi được mà cởi quần. Chúng ta nên nghĩ lại, Pearl Buck lớn lên ở Trung Quốc, cô sinh ra trong một gia đình giáo sĩ, trong lịch sử gia đình cô chưa từng có ai ly hôn. Sự trung thành với hôn nhân là chuẩn mực đạo đức mà cô đã ghi nhớ từ nhỏ. Người anh trai duy nhất của Pearl Buck chính là một ví dụ rất hay. Một cuộc hôn nhân không có tình yêu đã mang lại cho anh ta những phiền não vô cùng vô tận, do thái độ của cha mẹ đối với hôn nhân vô cùng bảo thủ, mặc dù hôn nhân của anh trai trên thực tế đã chết, thế nhưng để không khiến cha mẹ cảm thấy đau khổ vì điều này, anh trai của Pearl Buck quyết định đợi đến khi cha mẹ đều qua đời rồi mới cân nhắc chuyện ly hôn. Kết quả bi kịch của nó là, đợi đến khi ngày này thực sự đến, người anh trai chịu đựng nỗi khổ ly thân, sống cuộc sống như nhà tu hành đã không cần phải ly hôn nữa, anh ta đã quen với cuộc sống như vậy, hơn nữa những ngày có thể ở lại thế giới này cũng không còn nhiều. Anh ta nhanh chóng từ giã cõi đời.

Pearl Buck bảo thủ trong vấn đề nam nữ giống như anh trai cô, bốn năm đời sống đại học đã khôi phục cô thành một thiếu nữ Mỹ, nhưng cô không tán thành tình yêu tự do. Kể từ khi hiểu chuyện, những người bạn nhỏ Trung Quốc của cô luôn lén lút thăm dò cô, hỏi xem cha mẹ đã tìm nhà chồng cho cô chưa. Hôn nhân sắp đặt của Trung Quốc, nhìn dưới góc độ ngày nay đã vô cùng nực cười, thế nhưng Pearl Buck lại từ tận đáy lòng đồng tình với truyền thống này. Tình yêu tự do không thể đảm bảo chất lượng đời sống hôn nhân. Trong thời đại của Pearl Buck, đại đa số những bi kịch hôn nhân mà cô chứng kiến đều do tình yêu tự do tạo thành. Người trẻ tuổi khi đối xử với khác giới không tránh khỏi mù quáng, họ không thể giống như cha mẹ đã trải sự đời của mình, suy nghĩ thật bình tĩnh về đại sự cả đời. Hôn nhân là thiêng liêng, một khi đã trao gửi thì không thể vãn hồi. Pearl Buck không phủ nhận thiện cảm của mình đối với anh chàng người Mỹ gặp tình cờ trên tàu, thế nhưng tuyệt đối không có dũng khí tiến thêm một bước.

Tàu hành trình trên biển cả mênh mông, khoảng cách càng gần Trung Quốc, Pearl Buck càng cảm nhận rõ sự triệu hồi của mẹ. Cô phảng phất nghe thấy tiếng mẹ đang gọi nhũ danh của mình. Sau này cô mới nhận ra, kỳ thực đây cũng là sự triệu hồi từ tổ quốc thứ hai của mình. Mẹ cô đã hiến dâng cả đời mình cho mảnh đất nóng bỏng này, mẹ cô đã hòa làm một thể với Trung Quốc. Anh chàng người Mỹ đáng yêu gặp được trên tàu không còn quá quan trọng nữa, bây giờ trong đầu Pearl Buck toàn nghĩ đến mẹ mình.

Cô tưởng tượng câu đầu tiên nói với mẹ chính là: "Con đã về rồi, mẹ!"

Đại Trân Châu vô số lần niệm thao câu nói này. Cố hương nước Mỹ đối với cô mà nói, đã là vô cùng xa xôi, xa xôi đến mức đủ để khiến người ta quên lãng, khi đường chân trời sắp xuất hiện trên mặt biển, Đại Trân Châu đột nhiên ý thức được bản thân lại có cảm giác về nhà mãnh liệt đến thế. Cô đột nhiên ý thức được Trung Quốc chính là nhà của mình. Tân đại lục cuối cùng đã xuất hiện trước mắt, con tàu chính thức hướng về Ngô Tùng Khẩu, rất nhanh sẽ có thể nhìn thấy tòa nhà hải quan Thượng Hải. Ánh nắng xán lạn, trời xanh mây trắng, hải âu đuổi theo những con sóng lớn do tàu chạy qua. Đại Trân Châu vô cùng kích động nắm lấy tay anh chàng người Mỹ, siết chặt lấy, đến mức khiến người khác hiểu lầm là cô không nỡ rời xa. May là anh chàng người Mỹ cũng lý trí giống như Đại Trân Châu, anh có một hợp đồng với Công ty Tiêu chuẩn Dầu mỏ Philippines, hoàn toàn không cảm thấy bản thân nên vì tình yêu mà từ bỏ phần hợp đồng đầy cám dỗ này. Trên tàu, họ ở bên nhau rất vui vẻ. Có thể vui vẻ, thế là đủ rồi. Trái tim Đại Trân Châu đập thình thịch, có rất nhiều điều chưa biết đang chờ đợi Đại Trân Châu, vạn vật đều đang trong quá trình phát triển biến hóa, tất cả đều là ẩn số. Bệnh tình của mẹ cô rốt cuộc thế nào rồi? Đây là điều cô lo lắng nhất. Cô sắp tìm được công việc mới ở Trung Quốc, không biết bản thân có thể đảm nhận hay không. Đại sự hôn nhân của cô cũng sắp được đưa lên nghị sự lịch trình, mặc dù cô mới 22 tuổi. Trong mắt người Trung Quốc kết hôn sớm, đây đã là độ tuổi của một cô gái ế. Cô sẽ giao du với những người đàn ông thuộc tầng lớp da trắng ở Trung Quốc, kết quả là công cốc, bố dự định giới thiệu cô với một nam sĩ quan Trung Quốc trẻ tuổi lịch sự, thế nhưng mẹ cô phản đối, cha mẹ của nam sĩ quan Trung Quốc trẻ tuổi lịch sự kia cũng kiên quyết không đồng tình.

Chương ba

1

Tại nghi lễ chia tay sau khi Lưu Nhạc Hậu qua đời, con rể của Lưu Nhạc Hậu là Cao Phong Văn, cũng chính là chồng của Lưu Lệ Anh, ra vẻ nghiêm túc hỏi tôi dạo này đang viết cái gì. Tôi đã quen với những câu hỏi đại loại như vậy, luôn lơ đễnh trả lời rằng bản thân chẳng viết gì cả. Cao Phong Văn trừng mắt nhìn tôi không buông, lại hỏi tôi định viết gì, tôi cảm thấy bản thân thế nào cũng phải nói cho anh ta biết chút gì đó, bèn nói bản thân định viết về Đại Trân Châu. Anh ta hiển nhiên không biết Đại Trân Châu là ai, nhìn tôi, gật gật đầu. Chúng tôi đang đợi nhà tang lễ trống tiểu lễ ti đường. Kiểu chờ đợi này mang một cảm giác hoang đường, tiểu lễ đường không ngừng đổi người, từng nhóm người không liên quan hết lớp người này đến lớp người khác, khóc lóc đi qua trước mặt chúng tôi. Lưu Nhạc Hậu cuối cùng cũng chết rồi, bệnh lâu ngày không có con hiếu thảo, tôi cảm thấy người nhà bọn họ, vì thế mà đều thở phào nhẹ nhõm một hơi. Lần này là dốc toàn lực ra quân, tất cả con cái, con dâu và con rể, bạn gái của đứa con trai út chưa kết hôn, cháu nội cháu ngoại cùng chắt nội chắt ngoại, cô bác họ hàng, đều đến cả. Mặc dù người nhà Lưu Nhạc Hậu đều quen biết tôi, nhưng trong số các con của ông ấy, ngoại trừ quen thuộc với vợ chồng Lưu Lệ Anh ra, những người khác tôi vẫn không tài nào phân biệt nổi.

Nhiều người đến phúng điếu như vậy, không thể nào đều ở trong nhà Lưu Lệ Anh được. Lưu Lệ Anh từng muốn để một phần người đến ở trong nhà tôi, mẹ cô ta kiên quyết phản đối, bởi vì đeo khăn tang đến ở nhà người khác là có chút kiêng kỵ. Mặc dù Lưu Nhạc Hậu khi sinh thời quan hệ với tôi không bình thường, mặc dù ông ấy không chỉ một hai lần ở lại nhà tôi, mặc dù người nhà ông ấy trước kia cũng từng tá túc ở nhà tôi, nhưng lần này thì khác. Ở nhà tang lễ, khi tôi bày tỏ sự thăm hỏi với vợ của Lưu Nhạc Hậu là Diêu Ngũ Muội, Diêu Ngũ Muội lau nước mắt nhắc lại sự bất an sâu thẳm trong lòng bà ấy. Do những người đến phúng điếu đều ăn ở trong nhà khách, khoản chi phí này hiển nhiên không ít, kết quả bàn bạc của mọi người, chính là mau chóng để Lưu Nhạc Hậu hỏa hóa. Tư tưởng của người trẻ tuổi đều rất thoáng, bọn họ căn bản không coi sự phản đối của Diêu Ngũ Muội ra gì, quyết định ngày hôm sau liền giải quyết xong chuyện.

"Ở quê chúng tôi, thi thể ít nhất phải để ba năm ngày," Diêu Ngũ Muội thở dài, vô nại nói, "Cháy nhanh thế này, người sợ là còn chưa chết hẳn ấy chứ!"

Cuối cùng cũng đến lượt Lưu Nhạc Hậu, trên tay Cao Phong Văn cầm một bao thuốc lá Trung Hoa, ở trước và sau tiểu lễ đường đi tới đi lui lo liệu, chốc chốc lại đưa thuốc cho nhân viên công tác. Các em trai em gái của Lưu Lệ Anh lại ở đó oán trách, chê quy củ Nam Kinh không giống với chỗ bọn họ. Mọi thứ đều đã bố trí xong, tôi với tư cách là một người được mọi người tin tưởng, được sắp xếp từ trước nói mấy câu điếu niệm. Tôi không biết nên nói gì cho phải, mặc dù tôi là một nhà văn, là một người có chút tên tuổi trong giới văn hóa, trong mắt người nhà Lưu Nhạc Hậu, nhất định phải nói năng lưu loát, hơn nữa bản thân tôi quả thực cũng vẫn luôn chuẩn bị từ trước, thế nhưng nước đến chân mới nhảy, tôi đột nhiên cảm thấy những lời bản thân chuẩn bị ban đầu, là không thích hợp. Tôi ban đầu định nói, cuộc đời của Lưu Nhạc Hậu, rất có thể dùng để viết một cuốn tiểu thuyết không tệ, thậm chí quay thành một bộ điện ảnh, thế nhưng lời này chưa thốt ra, tôi đã cảm thấy bản thân có chút ngốc nghếch. Tôi nghĩ không chỉ người nhà Lưu Nhạc Hậu, không muốn nghe những lời vô nghĩa như thế, cho dù là bản thân tôi, cũng không muốn nghe. Những lời như vậy, chỉ có Lưu Nhạc Hậu đã chết mới thích nghe. Lưu Nhạc Hậu đã chết rồi, tại buổi truy điệu, tất cả những lời nói ra đều là để cho người sống nghe, tôi bắt buộc phải nói những lời đối mặt với người sống.

Tôi đột nhiên nảy ra một ý, nói Lưu Nhạc Hậu từng là thầy của tôi, tôi nói một ngày làm thầy, suốt đời làm cha, bởi vì ông ấy từng dạy tôi, cho nên tôi từ đầu đến cuối kính trọng ông ấy. Tôi nói có chút xúc động, người nhà Lưu Nhạc Hậu nghe xong, hình như cũng có chút cảm động. Tiếp theo những lời hợp cảnh liền dễ nói rồi, tôi đem những lời mọi người thường nói ở buổi truy điệu ra thuật lại, gần như nịnh nọt nâng cao địa vị của người chết, cuối cùng dùng "Kính ái Lưu Nhạc Hậu lão sư, ngài yên nghỉ nhé" làm câu kết thúc. Câu kết thúc của tôi mang lại một mảng tiếng khóc, mọi người đi vòng quanh thi thể, còn chưa kịp rút khỏi tiểu lễ đường, vòng mới lại đã bắt đầu. Một tiểu tử ôm một di ảnh to lớn xông vào, di ảnh của Lưu Nhạc Hậu vừa bị lấy xuống, di ảnh mới liền chiếm lấy vị trí khi nãy của ông ấy. Không còn nơi nào hỗn loạn hơn nhà tang lễ. Khi chúng tôi còn chưa kịp hiểu rõ chuyện gì xảy ra, thì mọi thứ đã kết thúc. Mọi thứ đều quá nhanh, quá vội vàng, vội vàng đến mức mọi người ngẩn ngơ trợn mắt há hốc mồm. Tôi phát hiện người nhà Lưu Nhạc Hậu đều rơi vào sự mơ hồ.

Từ nhà tang lễ bước ra, tôi vẫy một chiếc taxi thẳng tiến Kim Lăng phạn điếm. Tối hôm qua, tôi nhận được điện thoại của thư ký nữ sĩ La Yến, nói La Yến và Hồ Tuyết Hoa hôm nay muốn đến Nam Kinh gặp tôi. Thời gian là bốn giờ chiều. Tôi tưởng bản thân sẽ đến muộn, nhưng kết quả người đến muộn là nữ sĩ La Yến. Hồ Tuyết Hoa đã đến từ sớm, thế nhưng tôi vào thời điểm then chốt, lại nhầm lẫn tên của Hồ Tuyết Hoa và anh trai Hồ Tuyết Dương của cô ấy, tôi hỏi nhân viên phục vụ xem Hồ Tuyết Dương hoặc La Yến đã đến chưa, câu trả lời nhận được là trên máy tính không có ghi chép của hai người này. Thế nên tôi liền ngồi ở đại sảnh vừa nghỉ ngơi vừa chờ đợi. Sự qua đời của Lưu Nhạc Hậu khiến tôi vô cùng mệt mỏi. Con người tôi không thể gặp chuyện gì, kỳ thực tôi cũng chẳng gánh vác nghĩa vụ gì mấy, chẳng qua chỉ là chạy mấy bận bệnh viện, ngủ ít đi một chút. Lưu Nhạc Hậu trút hơi thở cuối cùng vào rạng sáng hôm qua, từ đó về sau, tôi hầu như vẫn luôn giải quyết chuyện này. Thảo thảo bản thảo điện văn, gọi điện thoại đường dài tới chính quyền hương nơi Lưu Nhạc Hậu ở, tôi có số đại ca đại của một vị hương trưởng, thế nhưng độ khó đả thông điện thoại di động, suýt chút nữa khiến tôi tuyệt đối thất vọng. Đối phương không ngừng bảo tôi số máy tôi bấm đang sử dụng, bảo tôi đợi lát nữa hãy bấm lại, tôi từng số một bấm gọi, cuối cùng bắt đầu từ tận đáy lòng đau xót tiền điện thoại, bởi vì chỉ cần tiểu thư phục vụ bên đối phương nói một câu, điện thoại đường dài của tôi coi như đã kết nối một lần. Lão già thu phí rất thích gặp kiểu khách hàng như tôi, ông ta hy vọng tôi có thể cứ gọi như thế mãi, vĩnh viễn cũng đừng thực sự kết nối.

Bây giờ, tôi ngồi trên ghế sofa da thật ở đại sảnh, thẫn thờ chờ đợi. Chốc chốc lại có những tiểu tử cô nương ăn mặc chưng diện lộng lẫy đi qua trước mặt tôi, đương nhiên còn có những người đàn ông mặc âu phục phẳng phiu, nhìn một cái là có thể nhận ra là người thành công. Đây là khách sạn năm sao duy nhất ở Nam Kinh, ngoại trừ người nước ngoài, chỉ có người Hoa cấp cao mới có thể ở đây. Cách đây không lâu, ở nhà tang lễ, tôi từng rất vô vị mà nghĩ rằng, sự khác biệt sau khi con người chết đi, chẳng qua là nhìn bạn thuê đại lễ đường hay tiểu lễ đường để cử hành nghi thức cáo biệt. Từng khoảnh khắc đều có người chết đi, cái chết là sự bình đẳng lớn nhất nhân thế gian.

Chúng tôi rất nhanh đi vào đề tài Đại Trân Châu, đây là mục đích cuộc gặp gỡ lần này của chúng tôi. Bởi vì tôi vẫn chưa xem PavilionofWomen, Hồ Tuyết Hoa đưa cho tôi một bản đề cương nội dung mời phiên dịch. Nếu chúng tôi hợp tác, vấn đề sẽ trở nên vô cùng đơn giản, điều này có nghĩa là chúng tôi sẽ căn cứ vào một tình tiết thứ yếu trong cuốn tiểu thuyết nguyên tác của Đại Trân Châu, cải biên thành một bộ điện ảnh mà người hiện đại thích xem. Tình tiết thứ yếu này chính là sự vướng mắc tình cảm giữa nữ chủ nhân công trong tiểu thuyết và một vị giáo sĩ.

"Nói thẳng ra, đây là một câu chuyện ngoại tình." Hồ Tuyết Hoa khái quát nói.

Tôi hiểu ý của Hồ Tuyết Hoa, sự ngoại tình này không chỉ là sự biểu diễn nam nữ theo nghĩa thế tục, nó còn ánh xạ quan hệ Đông Tây. Đồng thời, "ngoại tình" trên điện ảnh cũng là một khái niệm loại, là câu chuyện ngoài hôn nhân hợp pháp, có thể đơn giản suy rộng thành ngoại tình hôn nhân và người thứ ba chen chân vào. Chúng tôi nói chuyện chưa được bao lâu, nữ sĩ La Yến cũng vội vã chạy đến, hơn nữa lập tức gia nhập cuộc trò chuyện. Đa số là bọn họ tự thuật, tôi tận khả năng tập trung chú ý lắng nghe. Tôi nghĩ bọn họ nhất định nhìn ra tôi rất mệt mỏi, hoặc là nhận ra tôi không mấy hứng thú với việc hợp tác.

Tôi mang theo hai cuốn sách của bản thân tặng cho họ. Tôi nói với họ, tôi vẫn chưa tìm được điểm hưng phấn, mặc dù trong rất nhiều ngày qua, trong đầu tôi toàn nghĩ đến Đại Trân Châu, thế nhưng đối với việc có nắm chắc viết tốt câu chuyện giữa một vị giáo sĩ và người phụ nữ Trung Quốc hay không, tạm thời vẫn chưa nắm chắc. Rốt cuộc chỉ là mới xem xong cốt truyện khái quát của tiểu thuyết nguyên tác, tôi không thể lung tung đáp ứng bọn họ. Hơn nữa cốt truyện khái quát mà Hồ Tuyết Hoa cung cấp cho tôi, thậm chí còn không hoàn chỉnh, thế mà lại thiếu một trang, khiến cho câu chuyện vốn dĩ không hoàn chỉnh, lại càng có vẻ sứt sẹo phân liệt. May là trong lòng tôi rốt cuộc cũng nắm chắc, trên thực tế, đối với việc viết về giáo sĩ, tôi tự nhận bản thân vẫn có chút nắm chắc, vì để viết cuốn tiểu thuyết trường thiên 《 Hoa Sát 》, tôi từng đọc không ít tư liệu, mà phản ánh sự va chạm của văn hóa Đông Tây, vẫn luôn là đề tài tôi thấy thú vị. Sở dĩ tôi vẫn cảm thấy do dự, là độ tự do cải biên rốt cuộc lớn đến mức nào.

2

Ngay từ đầu, nữ sĩ La Yến đã biểu thị tôi có đầy đủ độ tự do. Tôi chỉ cần từ nguyên tác lấy được một khung giá, tìm được một chút manh mối, liền có thể phát huy đầy đủ trí tưởng tượng của bản thân. Loại chuyện này nói thì rất dễ, thế nhưng một khi đi vào thao tác cụ thể, sẽ có rất nhiều phiền phức không ngờ tới. Đầu tiên, kiểu cải biên như thế này khẳng định là sự bóp méo Đại Trân Châu, ý nghĩa lớn hơn của nó chỉ là tôi viết mới một bộ tiểu thuyết. Mà cuốn tiểu thuyết viết mới này có khoảng cách lớn bao nhiêu với yêu cầu của đạo diễn và nhà chế tác? Điện ảnh không thể giống như tiểu thuyết, muốn viết thế nào thì viết thế ấy, điện ảnh là một bộ môn nghệ thuật thỏa hiệp, là một ván trò chơi có quy tắc nghiêm ngặt. Sai một li đi một dặm, điều tôi cảm thấy không nắm chắc, là rốt cuộc muốn tôi viết một thứ dạng gì. Quá nhiều sự tự do, đối với việc viết kịch bản điện ảnh mà nói, không phải là chuyện tốt. Quá nhiều sự tự do, kết quả của nó rất có khả năng là khiến người ta uổng công một bận.

Đối với bộ điện ảnh muốn viết này, tôi phát biểu hai điểm ý kiến. Thứ nhất, đối xử thế nào với từ "yêu". Đối với một người Trung Quốc những năm 20, 30 mà nói, từ "yêu" này, nói ra vô cùng nịnh nọt. Ngoại tình nói cho cùng vẫn là một câu chuyện tình yêu. Nữ sĩ La Yến từng nói với tôi, thị trường của bộ điện ảnh này ở nước ngoài, nó sẽ được dịch thành tiếng Anh, là một bộ điện ảnh kiểu Hollywood. Thế nhưng dẫu sao phản ánh cũng là con người và sự việc của Trung Quốc, nữ chính tự nhiên phải dùng tiếng Hán để tư duy. Không chỉ nữ chính, toàn bộ phim ảnh đều phải tiến hành suy nghĩ như thế. Cho nên tôi nghĩ, nếu xuất hiện cảnh tán tỉnh, nữ chính không nói từ "yêu" bằng tiếng Trung, mà nói từ "Love" bằng tiếng Anh, mọi thứ sẽ tự nhiên hơn nhiều. Tiếng Anh của Dương Cảnh Bang đôi khi rất thích hợp để xử lý những cảnh lúng túng. Xen kẽ một hai từ tiếng nước ngoài khó thốt ra trong tiếng Trung của bản thân, rất nhiều nan đề liền được giải quyết dễ dàng.

Thứ hai, nữ chính là một người phụ nữ 40 tuổi. Mặc dù dân gian có câu ba mươi như lang, bốn mươi như hổ, thế nhưng trong cái thời đại đặc biệt mà phim ảnh muốn miêu tả, 40 tuổi tuyệt đối là một người phụ nữ lớn tuổi đã làm bà nội, bất kể là từ ngoại hình hay nội tâm, đều nên là cảm giác chín muồi quá độ. Xử lý tâm tình lãng mạn của một người phụ nữ lớn tuổi như thế nào, đây cũng là một nan đề. Người phụ nữ mà chúng tôi muốn miêu tả, là một người không có dục vọng, chỉ là một vị hiền huệ, làm việc đúng mực của đại gia quý phụ, cô ấy hoàn toàn không có lòng đố kỵ vào đúng ngày sinh nhật 40 tuổi của mình, tâm tình tình nguyện cưới cho chồng một tiểu thiếp hoa dung nguyệt mạo. Muốn khiến nữ chính trở nên chân thật đáng tin, phải tốn công sức rất lớn.

Tôi thừa nhận, xuất phát từ việc cân nhắc độ khó này nọ, tôi ngược lại bắt đầu có chút hứng thú. Nghệ thuật chính là khắc phục khó khăn. Những thứ dễ viết, thường viết không hay. Hình ảnh của nữ chính bắt đầu xoay chuyển trong đầu tôi, cô ấy khi ẩn khi hiện, mặc dù vẫn chưa biết kết quả sẽ thế nào, thế nhưng tôi ý thức được, đây là một khởi điềm tốt. Hình tượng nhân vật vĩnh viễn là quan trọng nhất, tôi nói suy nghĩ của mình cho La Yến và Hồ Tuyết Hoa, nói bản thân vẫn cần một chút thời gian suy nghĩ, rồi mới đưa ra câu trả lời cuối cùng.

"Vậy tốt, hai ngày sau, tôi lại gọi điện thoại cho anh." Nữ sĩ La Yến nhìn đồng hồ, cười nói, "Tôi nghĩ anh tuyệt đối có thể viết tốt, anh cứ mạnh dạn viết tốt vào, kỳ thực kịch bản điện ảnh không tốn bao nhiêu trí lực đâu."

Tôi không ngờ cuộc trò chuyện kết thúc như vậy, có một số lời còn chưa kịp nói. Nữ sĩ La Yến nói tối nay cô ấy có một cuộc hẹn, thời gian đã gấp gáp lắm rồi. Tôi vốn dĩ tưởng chúng tôi sẽ cùng nhau ăn một bữa cơm, cô ấy nói như vậy, ngược lại có chút ý vị hạ lệnh trục khách, tôi mà không cáo từ nữa, thì chính là không biết điều rồi. Tôi bước ra khỏi Kim Lăng phạn điếm, phát hiện trời đã tối, đèn đóm trên phố huy hoàng, tôi đợi một lúc lâu, mới vẫy được một chiếc taxi.

Trở về nhà, vợ nói với tôi con rể của Lưu Nhạc Hậu là Cao Phong Văn có gọi một cuộc điện thoại, nói mẹ vợ của anh ta có một bao đồ muốn giao cho tôi, vốn dĩ định đưa đến nhà tôi, thế nhưng cân nhắc việc họ đang mang tang, vẫn là để tôi tự mình qua một chuyến thì hơn. Tôi ăn một chút đồ, lại không quản ngại đường xá chạy tới nhà khách nơi Diêu Ngũ Muội ở. Cả nhà bọn họ vừa mới tụ tập dùng bữa xong, vừa gặp mặt liền oán trách tôi không nên không ăn bữa cơm này. Bọn họ nói đây là cơm tang, gọi là "cơm đậu hũ", biểu thị tang sự đã kết thúc, mọi người tụ tập lại với nhau làm một bữa. Hiển nhiên bọn họ đã uống rượu, hai con trai và một người rể của Lưu Nhạc Hậu đều mặt đỏ tía tai.

"Anh bây giờ thành người nổi tiếng rồi, không nguyện ý ngồi chung một bàn với chúng tôi." Con trai út của Lưu Nhạc Hậu chưa từng nói đùa với tôi, cậu ta là một tiểu tử quê mùa bẽn lẽn, men say khiến cậu ta cư nhiên trêu chọc tôi.

Diêu Ngũ Muội vừa mở miệng liền mắng, hiển nhiên bà ấy có một bụng bất đắc dĩ, mượn cớ này, mắng cho con trai út một trận nên thân. Bạn gái của con trai út ra mặt giảng hòa, Diêu Ngũ Muội vẫn không chịu bỏ qua. Tôi không biết bà ấy có đồ gì muốn giao cho tôi, đành phải kiên nhẫn nghe bà ấy mắng xong. Vẫn là Lưu Lệ Anh lợi hại, cô ta là con gái cả, là chủ nhân của thành phố này, xị mặt hỏi mẹ cô ta đã xong chưa, có lời gì mang về quê thì nói. Diêu Ngũ Muội vẫn nói, thế là hai mẹ con lại không phân phải trái cãi nhau. Diêu Ngũ Muội rốt cuộc vẫn kiêng dè Lưu Lệ Anh, giọng nói càng lúc càng nhỏ, đột nhiên kéo tôi vào căn phòng bà ấy ở.

Hũ tro cốt của Lưu Nhạc Hậu được bọc bằng một tấm vải đỏ, đặt trên ti vi. Do sợ nhân viên phục vụ nhà khách kháng nghị, trên hũ tro cốt lại phủ một tờ báo ngày hôm đó. Di ảnh của Lưu Nhạc Hậu cũng bị quay mặt vào trong dựa tường đặt. Diêu Ngũ Muội ra vẻ thần bí lấy một bao đồ từ trong một chiếc túi du lịch rách ra, nói Lưu Nhạc Hậu khi sinh thời từng nói, sau khi ông ấy chết, đem bao đồ này giao cho tôi làm kỷ niệm. Tôi sớm đã nghe nói ông ấy có một bao bản thảo các thời kỳ viết như thế này. Diêu Ngũ Muội giống như trút được gánh nặng, nhét bao đồ đó vào tay tôi. Tôi nhất thời cảm thấy khóc không được cười không xong, bởi vì tôi biết bản thảo của Lưu Nhạc Hậu là thế nào. Thật lòng mà nói, chỉ có ông ấy mới đem những bản thảo đã sửa đổi vô số lần đó coi như bảo bối, chứ với người khác đây căn bản chỉ là một đống giấy vụn.

"Tôi ——" tôi ấp úng, nói thứ này tốt nhất vẫn nên lưu lại trong tay các người thì hơn. Tôi nói nhà tôi đã đủ loạn rồi, cầm về cũng không có chỗ để.

Diêu Ngũ Muội nói rất sảng khoái: "Nếu không có ích, thì thiêu nó đi là được. Theo ý tôi, sớm đã muốn thiêu rồi, mấy thứ rách nát này có ích gì chứ, hại cái đồ quỷ này mê muội cả đời."

Tôi hầu như bị ép nhận lấy món quà chết tiệt này. Cái tật xấu chết tiệt của tôi, lại một lần nữa khiến tôi rơi vào cảnh ngộ lúng túng. Vào thời điểm then chốt, tôi luôn không nỡ từ chối người khác. Điều tôi nghĩ không thông là, những thứ mà bọn họ với tư cách là gia thuộc đều không muốn, tại sao cứ phải nhét ép cho tôi. Trên đường trở về, tôi suýt chút nữa vì bực bội mà ném bao đồ đó vào thùng rác. Trở về nhà, vợ nhìn thấy tôi ôm một bao đồ thế này trở về, sắc mặt khó coi. Mặc dù chúng tôi đều biết bệnh ung thư không lây nhiễm, thế nhưng vào lúc này, đem di vật của người chết mang về nhà, quả thực không hợp thời cơ. Vợ nói, bao đồ này ngoài phòng sách của anh ra, chỗ nào cũng không cho phép để, đồng thời dặn dò đi dặn dò lại con gái tôi, tuyệt đối không cho phép chạm vào cái túi đó.

Vì bản thảo của Lưu Nhạc Hậu, trước kia đã từng có đủ loại phiền phức. Kể từ khi tôi thành danh, Lưu Nhạc Hậu lúc nào cũng không dứt để tôi thúc đẩy bài viết giúp ông ấy. Ông ấy là kiểu người viết bất kỳ loại bài văn nào, viết xong liền gửi cho tôi, đem hy vọng phát biểu gửi gắm hoàn toàn lên người tôi. Có một lần bản thảo bị thất lạc, ông ấy nổi giận lôi đình, nói tôi căn bản không coi trọng bản thảo của ông ấy. Lưu Nhạc Hậu cả đời cũng chưa từng hiểu rõ một đạo lý đơn giản nhất, đó chính là bài văn của ông ấy chưa từng thực sự viết hay bao giờ. Ông ấy luôn tự cho mình là đúng, đáng thương hại mà tự cao tự đại, bất kể loại ám chỉ nào, ông ấy đều không hiểu rõ. Tôi dám khẳng định, trong bao bản thảo ông ấy để lại cho tôi, tất cả chữ nghĩa tôi đều đã thấy qua, tất cả chữ nghĩa đều không có ý nghĩa quá lớn. Nghĩ như vậy, đối với người chết hiển nhiên là có chút bất kính, thế nhưng tôi đích thị hiểu rõ những gì Lưu Nhạc Hậu để lại, chỉ là một đống giấy vụn.

Đêm hôm đó, tôi hy vọng vợ có thể hỏi tôi chuyện cải biên kịch bản điện ảnh, để tôi bàn luận ấn tượng về đạo diễn và nhà chế tác, thế nhưng cô ấy lười hỏi. Trong hai ngày sau đó, vẫn không hỏi. Hai ngày sau, nữ sĩ La Yến gọi điện cho tôi, nói cô ấy dự định lập tức đi Mỹ, trước tìm một lão già người Mỹ viết một bản thảo, bởi vì đây là một bộ điện ảnh Hollywood, mà Đại Trân Châu dù thế nào đi nữa, cũng là người Mỹ, cho nên trước tiên để người Mỹ viết một bản, có lẽ có thể bớt cho tôi rất nhiều việc. Tôi cảm thấy thế này cũng tốt, trong hai ngày qua, tôi vốn dĩ không toàn tâm toàn ý đầu tư vào sự cấu tư kịch bản này, nói thật là tôi vẫn chưa cuối cùng đáp ứng viết. Bây giờ thế này là tốt nhất, lão già người Mỹ đó một tháng sau mới có thể đưa ra sơ thảo, mà tôi lại có đầy đủ một tháng để suy nghĩ kịch bản điện ảnh viết thế nào.

3

"Đây là ngoại tôn của ngươi." Ông ấy vừa luyện chữ, vừa nói.

"Mau gọi Lưu lão sư đi." Ngoại tổ mẫu phân phó tôi.

Tôi mạo mạo thất thất hô lên một tiếng, học sinh tiểu học đang làm bài tập cười ồ lên. Lời của tôi mang theo khẩu âm phương ngôn rõ rệt, bọn họ nghịch ngợm bắt chước điệu bộ của tôi. Lưu Nhạc Hậu trừng mắt nhìn học sinh của ông ấy, tiếp tục luyện chữ của mình, luyện xong trang này, ngẩng đầu lên, nói với tôi: "Học sinh lớp ba thiếu người, em liền học lớp ba đi." Tôi muốn nói với ông ấy, em nên học lớp tư rồi, thế nhưng ngoại tổ mẫu của tôi đã đồng ý một tiếng. Thế là tôi một cách khó hiểu liền bị lưu ban.

Đọc sách trong lớp hỗn hợp kiểu này, vĩnh viễn có một hiệu quả kịch tính. Lưu Nhạc Hậu luôn sắp xếp người của cấp bậc này làm bài tập tính toán, sắp xếp người của cấp bậc kia viết chữ bút lông, rồi sau đó giảng giải văn khóa ngữ văn cho cấp bậc khác nữa. Ông ấy rất khó làm được có điều có vắn, trong lớp học từ đầu đến cuối hỗn loạn. Học sinh không phải thực sự sợ ông ấy, ông ấy cũng mặc kệ học sinh sợ hay không sợ mình. Tôi ngay từ đầu đã chú ý đến việc ông ấy đặc biệt yêu thích thi từ, lúc nào cũng không dứt mà giảng giải thi từ Chủ tịch Mao trong lớp học. Tôi nhớ tiết đầu tiên chính là giảng giải 《 Thất luật · Tống Ôn Thần 》, trong đó có một câu là "Thiên thôn bệ lịch nhân di thỉ", ông ấy rất nghiêm túc nói: "Nhân di thỉ, chữ thỉ này, ở đây chính là ý nghĩa của phân. Di thỉ chính là ý nghĩa đi đại tiện."

Tôi cho đến nay vẫn không minh bạch giải thích này rốt cuộc đúng hay không, dù sao lúc đó ông ấy nói chắc như đinh đóng cột, nói vô cùng nhập tâm. Học sinh tiểu học luôn cho rằng lời của giáo sư là đúng tuyệt đối, người đến cảnh địa đi đâu cũng đại tiện, sự hoang lương của nó tự nhiên không cần giải thích lại. Tôi nhớ Lưu Nhạc Hậu còn từng nói: "Các em xem Chủ tịch Mao người ta lợi hại thế nào, loại từ nào cũng dám dùng. 'Tiểu tiểu hoàn cầu, hữu kỷ chỉ thương dăng, ông ông khiếu', 'Mai hoa hoan hỉ mạn thiên tuyết, đống tử thương dăng vị túc kỳ', hở ra một tí là ruồi nhếch, có mấy thi nhân dám viết như thế?"

Trước cửa trường tiểu học từ đường, chắn ngang một con sông. Trời vẫn còn rất nóng, lúc tan học, lũ con trai liền nhảy xuống sông. Địa phương gọi bơi lội là "thái lãnh dục", phụ nữ thì không xuống nước, đàn ông thì bất kể già trẻ, đều cởi truồng xuống sông. Lưu Nhạc Hậu chưa bao giờ xuống sông bơi lội vào giờ giải lao, trời có nóng thế nào đi nữa, ông ấy cũng mặc chiếc quần quân phục ấy. Ông ấy ở trong một căn nhà nhỏ bên cạnh trường tiểu học từ đường, đến khi mặt trời sắp lặn, ông ấy cầm một hộp xà phòng nhựa, thong thả đi về phía bến tàu, nhảy xuống sông, một mạch bơi liền mấy lượt. Những năm tôi ở nông thôn, mọi người tắm giặt đều không dùng xà phòng, duy chỉ có ông ấy, thích cởi truồng đứng trên bến tàu, khắp người bôi xà phòng. Dưới hoàng hôn, Lưu Nhạc Hậu với tư cách là người có văn hóa độc nhất vô nhị trong thôn, trần truồng đứng trên bến tàu trơn lu. Người nông dân làm việc đồng áng một ngày thu công trở về, đi qua từ đê sông, lớn tiếng hô hò với ông ấy. Ông ấy mang cảm giác tốt đẹp tiếp tục tắm, miệng vĩnh viễn ngâm nga cùng một bài ngữ lục ca:

Hạ định quyết tâm,

Không sợ hy sinh,

Vượt mọi khó khăn,

Đi tranh thủ thắng lợi.

Việc lén lút đầu tiên mà tôi và người bạn học mới làm, chính là đi lén xem Lưu Nhạc Hậu tắm bên bờ sông. Rất khó nói rõ việc lén nhìn trộm như thế này, có thú vui gì. Lưu Nhạc Hậu bôi xà phòng lên người, có người liền cười nói "Lưu lão sư lại sắp rửa xx rồi". Đây lúc đó là một trò cười trong toàn thôn, đàn ông vừa làm việc đồng áng ngoài đồng, vừa không phục nói: "Có gì ghê gớm đâu, giống như người khác không có cái thứ đó vậy." Thậm chí phụ nữ cũng có hứng thú với đề tài như thế này, tôi từng nghe một vị tức phụ xinh xắn, bàn luận chuyện này với mấy cô lớn, các cô lớn che miệng cười, tức phụ nhỏ lại càng cười vô cùng vui vẻ.

Có một ngày đang lên lớp, một đứa trẻ tên là Lão Biển Đầu, bởi vì phạm lỗi nên bị phạt đứng, đột nhiên rất nghịch ngợm nói: "Tam đại mụ nhà tôi nói rồi, cái thứ của thầy là bảo bối, cho nên ngày nào cũng phải rửa!"

Lưu Nhạc Hậu nhất thời không hiểu lời của Lão Biển Đầu, thế nhưng học sinh cả lớp đều cười, từ lớp một đến lớp bốn, mọi người cười ha hả, ngửa trước ngửa sau. Lưu Nhạc Hậu rất tức giận, tan học rồi, giữ Lão Biển Đầu lại không cho về, đến tối mịt mẹ cậu ta tìm tới. Lưu Nhạc Hậu xị mặt nói: "Chị hỏi con trai chị xem, nó đã nói những gì." Mẹ Lão Biển Đầu vung tay cho con trai một bạt tai, thế nhưng khi con trai thành thật nói rốt cuộc đã nói gì, bản thân mẹ Lão Biển Đầu cũng không nhịn được cười ha hả. Về nhà kể cho đàn ông của mình nghe, đàn ông cũng cười, kể cho hàng xóm xung quanh nghe, từng người từng người cười đến thở không ra hơi.

Chớp mắt sắp sang năm mới, nước trong ao cá bị tát cạn, bắt cá chia cho mọi người. Cái nồi sắt lớn một năm khó khăn lắm mới dùng đến một lần, đun một nồi nước đầy, để toàn thôn người tắm giặt. Đúng một nồi nước, muốn già trẻ lớn bé nam nữ toàn thôn, lần lượt đều tắm qua một lượt. Người đầu tiên xuống nồi tắm là đội trưởng sản xuất, rồi sau đó mới đến lượt Lưu Nhạc Hậu. Diêu Hồ Tử phụ trách đun nước nói bằng giọng điệu thương lượng: "Lưu lão sư, anh ngàn vạn lần đừng dùng xà phòng, hơn một trăm mạng người toàn thôn, còn đang xếp hàng ở phía sau anh đấy!"

Lưu Nhạc Hậu khó xử nói: "Không bôi xà phòng, cái bồn này tắm thế nào?"

Cuối cùng, Lưu Nhạc Hậu vẫn bôi chút xà phòng lên người, chỉ là không dám làm bọt xà phòng vương vãi vào trong nồi sắt, dùng gáo múc nước xối sạch người rồi mới nhảy vào nồi. Theo trật tự là đàn ông toàn thôn tắm trước, đàn ông tắm xong phụ nữ trẻ tuổi tắm, phụ nữ trẻ tuổi tắm xong, mới đến lượt các bà lão, tắm đến cuối cùng, nồi nước đó sớm đã thành nước tương. Phụ nữ vừa tắm vừa oán trách, Diêu Hồ Tử đem trách nhiệm đổ sạch lên người Lưu Nhạc Hậu, cách tấm rèm vải nói: "Lưu lão sư cứ nhất định phải dùng xà phòng tắm cái xx của ông ấy, tôi có cách gì!"

Đợt đó, lớp xóa mù chữ được mở ra, các cô lớn tức phụ không biết chữ trong thôn, đều được tập trung lại học lớp đêm, lên lớp một buổi, ghi nhận một điểm công. Rất nhiều phụ nữ đều vì điểm công mới học lớp đêm, chỉ có hai người là ngoại lệ. Hai người này, một người là người yêu của Lưu Nhạc Hậu là Hồ Đông Cầm, một người chính là người vợ sau này của ông ấy là Diêu Ngũ Muội. Hồ Đông Cầm xinh đẹp hơn Diêu Ngũ Muội, thế nhưng cô ta thành phần là phú nông, cho nên thường xuyên bị người ta bắt nạt. Lúc lên lớp, Lưu Nhạc Hậu cứ hay để Hồ Đông Cầm trả lời câu hỏi, Hồ Đông Cầm đáp đúng, Lưu Nhạc Hậu liền trước mặt mọi người biểu dương cô ta. Diêu Ngũ Muội tính tình đanh đá cuối cùng cũng nhảy ra phê bình, nói Hồ Đông Cầm là phú nông, thầy ngàn vạn lần đừng bao che cho cô ta. Lưu Nhạc Hậu nói, tôi bao che thế nào? Diêu Ngũ Muội nói, thầy chính là bao che rồi. Các phụ nữ khác cũng hùa theo, nói Lưu Nhạc Hậu quả thực là bao che Hồ Đông Cầm.

Lưu Nhạc Hậu biết Hồ Đông Cầm và Diêu Ngũ Muội đều thích mình. Ông ấy rất đắc ý, thế nhưng không hề muốn cưới một trong hai người. Hồ Đông Cầm là phú nông, thành phần này trong thời kỳ "Cách mạng văn hóa" thì ghê gớm lắm. Diêu Ngũ Muội lại quá nghèo, đại ca của bà ấy ba mươi mấy tuổi rồi, vẫn chưa cưới được vợ. Thế là có người đứng ra làm mai, mọi người chịu hy sinh một chút, để Diêu Ngũ Muội gả cho anh trai của Hồ Đông Cầm là Hồ Lùn, Hồ Đông Cầm gả cho đại ca của Diêu Ngũ Muội là A Hỉ, ngẫu nhiên hai người đàn ông đều có chút khuyết thiếu, Hồ Lùn thấp bất thường, Diêu A Hỉ hồi nhỏ trèo cây hái hồng, ngã gãy một chân. Trương Phi với Lý Quỳ, quạ đen đậu trên lưng lợn, đều là đen đối đen, vừa hay xứng đôi, ai cũng không chịu thiệt thòi. Người không nguyện ý là Diêu Ngũ Muội và Hồ Đông Cầm, trong lòng đều vương vấn Lưu Nhạc Hậu, không cam tâm bản thân phải gả cho người đàn ông tồi tệ như thế. Lòng Lưu Nhạc Hậu cũng chua xót, không nói ra được tư vị gì.

Trong tháng Giêng, hai nhà Diêu Hồ đồng thời làm hỉ sự, Lưu Nhạc Hậu bị kéo luân phiên uống rượu ở hai nhà, uống đến say mèm. Mắt của hai vị tân nương đều hơi đỏ, đều không thèm đếm xỉa đến ông ấy. Lưu Nhạc Hậu uống nhiều quá, cuối cùng say rồi, bị giá đến bãi đất trống nôn mửa, nôn xong, lại quay về tiếp tục uống, uống thẳng đến khi tân nương song song được đưa vào động phòng. Ngày hôm đó, cả thôn náo nhiệt giống như đang ăn Tết. Hồ Đông Cầm từ nhỏ đã quen bị người ta bắt nạt, bước vào động phòng, ngoan ngoãn trở thành vợ người khác. Diêu Ngũ Muội là liệt nữ, lén lút giấu một cây kéo trong ngực, câu đầu tiên nói với Hồ Lùn, chính là:

"Tôi tuyệt đối không để con trai của phú nông cưỡi lên đầu con gái bần hạ trung nông!"

Hồ Lùn bị khí thế của bà ấy dọa cho thấp thêm nửa tấc. Cậu ta đần mặt ra một lúc lâu, nói: "Anh cô có thể thú em tôi, tôi tại sao không thể thú cô?"

Diêu Ngũ Muội đường đường chính chính nói: "Con trai bần hạ trung nông cưỡi con gái phú nông, với con trai phú nông cưỡi con gái bần hạ trung nông, cái này không giống nhau."

Hồ Lùn ấm ức không phục nói: "Sao lại không giống nhau?"

Diêu Ngũ Muội nói: "Là cách mạng và phản cách mạng!"

Hồ Lùn không có cách nào với Diêu Ngũ Muội, giống như trẻ con che mặt khóc lóc. Vợ chồng lão phú nông nghe động tĩnh không ổn, gõ cửa bước vào, trước tiên xị mặt nói những lời hay với Diêu Ngũ Muội. Diêu Ngũ Muội nói: "Các người nếu bức tôi, tôi liền chết ở nhà các người, phú nông bức chết nhân mạng, bần hạ trung nông tha cho các người không xong." Bô tiểu của lão phú nông thiếu chút nữa dọa ra quần. Kể từ khi "Cách mạng văn hóa" bắt đầu, ông ta hở ra là bị lác mắt lôi ra ngoài diễu phố, bây giờ nếu thực sự bức chết Diêu Ngũ Muội, còn có ngày lành nào để qua? Suốt cả tháng tân hôn, Diêu Ngũ Muội đều giấu một cây kéo đi ngủ, bà ấy coi cả nhà Hồ Lùn như kẻ thù giai cấp, từ đầu đến cuối duy trì cảnh giác cách mạng cao độ, không cho phép họ nói loạn động loạn. Lão phú nông như ngồi đệm châm, phú nông bà nằm trên giường phạm bệnh, sắc mặt Hồ Lùn tái xanh, khí diễm của Diêu Ngũ Muội lại ngày càng cao trướng, hoàn toàn nắm giữ quyền chủ động trên chiến trường.

Hành động cách mạng của Diêu ngũ muội đã trở thành trò cười, toàn thôn đều đang bàn tán, người vòng quanh vài chục dặm đều biết chuyện này. Mọi người có cách nhìn khác nhau, kết luận khác nhau, nhưng ai cũng thấy chuyện này rất thú vị. Đến ngày kết thúc tuần trăng mật, Diêu ngũ muội đột nhiên nghĩ đến việc học văn hóa. Cô cầm một cuốn giáo tài chạy đi tìm Lưu nhạc hậu, cứ kè kè dây dưa đến tận trời tối cũng không chịu rời đi. Lưu nhạc hậu dường như biết cô muốn làm gì, trong lòng ôm con thỏ nhỏ, cứ phập phà phập phồng đập loạn. Lúc sắp đi, Diêu ngũ muội nghiến răng nghiến lợi nói: "Lưu nhạc hậu tôi nói cho anh biết, anh bây giờ đã không còn hy vọng gì nữa, Hồ Đông Cầm đã là vợ của ca ca tôi, anh trừ tôi ra, không còn ai thèm lấy nữa."

4

Sau khi tôi trở thành một nhà văn, thường xuyên có người hỏi tôi có phải đã chịu ảnh hưởng từ gia đình hay không. Trong mắt nhiều người, vì phụ thân là nhà văn, tổ phụ cũng là nhà văn, thế nên tôi rất có khả năng từ nhỏ đã được bồi dưỡng theo công thức chế tạo nhà văn rồi. Sau khi Lưu nhạc hậu qua đời, tôi đột nhiên nghĩ đến việc tôi sở dĩ trở thành nhà văn, hoàn toàn có khả năng là vào thời tiểu học đã chịu ảnh hưởng từ Lưu nhạc hậu. Tôi đã giải thích lặp đi lặp lại với người khác rất nhiều lần, gia đình tôi vốn chưa từng nghĩ đến việc bắt tôi phải trở thành nhà văn, việc tôi làm nhà văn hoàn toàn là chuyện về sau.

Ở tiểu học từ đường, tôi hầu như không học được thứ gì. Lưu nhạc hậu chưa bao giờ là một giáo viên giỏi, ông vốn dĩ không biết nên sắp xếp bài học cho tốt như thế nào. Các niên cấp khác nhau luôn bị trùng lặp, có học sinh quá nghịch ngợm, thường thường học đến nửa buổi là chạy ra ngoài đi tiểu. Ngôi trường như thế này càng giống một nhà trẻ hơn. Phương pháp giảng dạy của Lưu nhạc hậu là thuận theo tự nhiên, giao bài tập, học sinh làm hay không cũng chẳng sao. Phụ huynh học sinh đối với Lưu nhạc hậu cũng không có yêu cầu gì, đằng nào sau này cũng đều là làm ruộng.

Lưu nhạc hậu ở trong thôn có thể giành được sự tôn trọng của mọi người, bởi vì ông là người có văn hóa không phải làm việc đồng áng. Nét bút lông của ông tổng có cơ hội được dùng đến. Sau khi chỉ thị mới nhất của Mao chủ tịch được ban hành, phải do ông dùng kiểu chữ Âu thể từng nét rõ ràng sao chép lại, dán lên tường để mọi người chiêm ngưỡng. Trừ đội trưởng sản xuất và kế toán ra, không ai có thể sánh bằng địa vị của ông. Cùng với sự thâm nhập của vận động "Cách mạng văn hóa", đại đội đã tổ chức đội tuyên truyền tư tưởng Mao Trạch Đông, Diêu ngũ muội trở thành một phần tử tích cực trong số đó. Năm đó, huyện ủy bí thư đi tham quan Đại Trại về, hạ quyết tâm cũng muốn làm một mẫu bản. Ông ta đưa ra khẩu hiệu bốn chữ "Nét nào nét thẳng", bắt Lưu nhạc hậu phải sao chép lại y như vẽ bùa, dán khẩu hiệu này đi khắp nơi.

Sông ngòi nét nét thẳng,

Đường sá nét nét thẳng,

Nhà cửa nét nét thẳng,

Cây cối nét nét thẳng.

Chữ "nét" trong "nét nét thẳng", ở đây có lẽ là trợ từ ngữ khí, thói quen phương ngữ địa phương nói như vậy. Thế là một mùa đông mọi người không ai nhàn rỗi, huyện ủy bí thư tự mình điểm xuyết, nước bị rút cạn, dùng chính sức người để sửa dòng sông vốn cong queo thành thẳng. Dân công của mấy đại đội xung quanh lần lượt đến chi viện, trong loa phát thanh suốt ngày phát những bài hát cách mạng. Có một hôm, huyện ủy bí thư đến công trường thăm hỏi, cao hứng nổi hứng ngẫu hứng làm một bài thơ, từ đó thơ hứng đại phát, một phát không thể thu lại. Thế là trong lúc đại chiến dòng sông, lại dấy lên một cuộc vận động thơ ca quần chúng oanh oanh liệt liệt. Thơ người nhà quê làm toàn là vè, vừa làm việc vừa vần câu, vần vò hòm hòm rồi thì chạy ngay ra trạm phát thanh. Thơ vè gì cũng có, người nào cũng làm thơ. Làm việc làm thơ, ăn uống lèm bèm ngủ cũng nghĩ đến thơ. Tôi chỉ nhớ trong một bài thơ của Diêu ngũ muội có hai câu thế này:

Mọi người cảnh giác cao,

Kẻ địch muốn phá hoại.

Học sinh tiểu học cũng bị tổ chức thành đội đột kích thiếu niên. Hợp khi ấy trong loa phát thanh thường phát một bài hát là "Nhanh chóng cầm bút làm đao thương", chữ "bút" và âm tiết trong giọng địa phương chỉ cơ quan sinh dục nữ hoàn toàn giống nhau, lũ trẻ vô cùng hào hứng, lại bất hoài hảo ý cứ lặp đi lặp lại hát câu này. Diêu ngũ muội khi đó cũng nổi đình nổi đám một trận, không có người phụ nữ nào không sợ mất mặt hơn cô, vì danh tiếng thà chết không gả cho phú nông vang dội xa gần, những người dân công đến chi viện kia, trăm phương nghìn kế đều muốn tận mắt nhìn thấy dung nhan của cô. Trong đội tuyên truyền, cô thơ gì cũng dám hát, vũ đạo gì cũng dám múa, đằng nào người nhà quê cũng không mất tiền được xem tuồng không, có náo nhiệt là tốt rồi. Bụng cô bắt đầu ngày một lớn dần, cũng chẳng có phản ứng mang thai nào, vẫn nhảy thế, vẫn hát thế, điên cuồng hệt như một mụ đàn ông ngốc. Chuyện hôn sự giữa cô và Lưu nhạc hậu đã trở thành sự thật, thời buổi đó có hay không có giấy kết hôn cũng chẳng sao, Diêu ngũ muội với Hồ lùn đằng nào cũng không chính thức đăng ký kết hôn, cho nên cũng không cần ly hôn.

Vận động thơ ca quần chúng đến nhanh, đi cũng nhanh, oanh oanh liệt liệt chớp mắt đã tan thành mây khói. Chỉ có Lưu nhạc hậu là phần tử tích cực duy nhất nhiệt tình không giảm. Người khác vần ra được mấy câu thơ, nói qua rồi quên, thơ của ông đều được chép trong sổ tay nhỏ, bài này nối tiếp bài kia. Là học sinh của ông, đây là lần đầu tiên tôi nghe người ta nói thơ phải hiệp vần, trước khi ông giáo dục tôi, tôi vẫn luôn tưởng thơ chỉ là mấy chữ Hán được phân đoạn. Tôi cũng là lần đầu tiên biết được, người làm thơ gọi là thi nhân. Để vần được chân vần, Lưu nhạc hậu ngày đêm ôm một cuốn 《Tân hoa tự điển》, lật đi lật lại, rất nhanh đã lật cho nó rách tươm. Đây là thứ ông xếp hàng mua ở một tiệm sách Tân Hoa trong thành phố khi đi lính nuôi heo. Trên mặt ông thỉnh thoảng lại lộ ra vẻ mặt mà người khác hoàn toàn không hiểu nổi thơ, hơn nữa còn bắt đầu khinh thường không thèm ra trạm phát thanh, đối diện với ống micro phát biểu ngâm tụng thơ ca của mình. Ông cực kỳ khiêm tốn bái một phóng viên già báo chí hạ phóng làm thầy, nghe nói vị phóng viên tóc bạc phơ này từng phát biểu không ít bài thơ.

Tuy học lịch của Lưu nhạc hậu chỉ là văn hóa tiểu học, từ khi ông quyết tâm muốn làm thi nhân, cái vẻ coi thường người khác ấy đã cố định trên mặt ông. Việc dạy học của ông cũng ngày càng không ra thể thống gì, đến khi mùa xuân lại đến một lần nữa, ông tự ý rút ngắn tiết toán học, vô lý tăng tỷ lệ tiết ngữ văn lên. Ông dường như quên mất bản thân đang đối mặt với học sinh lớp ghép, ông giảng giải thơ của mình cho đám học sinh trợn mắt há mồm này nghe, hơn nữa còn quy định mỗi người ít nhất phải thuộc lòng một bài thơ của ông. Hôm nay hồi tưởng lại, thơ của ông nên được tính là thơ bạch thoại có vần, toàn là nói những đại đạo lý sáo rỗng. Học sinh của ông trở thành độc giả đầu tiên của ông. Ông cảm thấy rất tuyệt, thế nhưng không có một học sinh nào thích thơ của ông cả.

Chỉ riêng việc viết thơ thôi, cái loại sổ tay công tác nhỏ ấy đã dùng hết mấy cuốn. Ngay từ khi bắt đầu, làm thơ chẳng qua chỉ là tự ngu và hành hạ học sinh. Cảm giác có thể làm thơ ấy rất tuyệt, Lưu nhạc hậu dám coi thường người khác, người khác liền không dám không tôn kính ông. Trong ấn tượng của tôi, ông là người duy nhất trong thôn không sợ đội trưởng sản xuất. Đội trưởng sản xuất bá đạo lắm, thế mà đối với ông lại hoàn toàn bó tay hết cách. Năm đó, con gái đầu lòng của Lưu nhạc hậu là Lưu Lệ Anh chào đời, ông hoàn toàn không hề vì làm cha mà trở nên chín chắn hơn. Đã có thơ rồi, gia đình đối với ông mà nói, đã không còn quá quan trọng nữa. Con gái oa oa khóc lóc, ông lại trốn trong phòng làm việc của giáo viên khổ tư minh tưởng, vì một chữ vần ở chân câu mà lâm vào đường cùng. Tôi nhớ Lưu nhạc hậu tốn nhiều công sức nhất, là một bài trường thi tên là 《Lão Lê Đầu》. Bài thơ này hành hạ ông rất nhiều năm, có vô số bản thảo. Sớm nhất lúc ngâm tụng cho chúng tôi nghe ở lớp học, là một bài thơ ngắn mười câu. Ông nói cho chúng tôi nghe, bài thơ này viết về một lão nông dân hiện đại làm chủ gia đình, yêu tập thể như thế nào. Tôi sở dĩ vẫn có thể nhớ đó là mười câu, là vì lúc ông giảng mỗi một câu, liền giơ lên một ngón tay, khi mười ngón tay của ông đều chìa ra hết, thơ của ông cũng đã xong trọn vẹn.

Đến hậu kỳ "Cách mạng văn hóa", tôi đã về Nam Kinh học cấp ba. Có một hôm, Lưu nhạc hậu ôm một sấp bản thảo thơ dày cộm, vô cùng thần bí xuất hiện ở nhà tôi. Lúc này, ông đã là cha của bốn đứa trẻ, so với trước kia người gầy đi một chút, tóc dài ra một chút, nhìn có vẻ hơi lảo đảo, nhưng càng giống thi nhân hơn. Mục đích ông đến nhà tôi, không phải để thăm hỏi học sinh cũ, mà là đến thỉnh giáo phụ thân tôi. Ông giải thích đầu đuôi ngọn ngành bài thơ này cho phụ thân tôi nghe, khiêm tốn hệt như một học sinh tiểu học. Điều khiến tôi và phụ thân đều cảm thấy khó quên, chính là câu mở đầu vô cùng vang dội:

Đùng! Đùng! Đùng! Đùng!

Thơ của Lưu nhạc hậu hình như tiến bộ không ít, ngay từ đầu, đã là âm thanh đánh vào khúc lưỡi cày treo trên cây đại thụ đầu thôn, tổng cộng tám tiếng, tám dấu chấm than. Ông giải thích rằng, trong thơ của ông, Lão Lê Đầu với tư cách là nhân vật, và chiếc lưỡi cày sắt treo trên cây đại thụ đầu thôn có thể hợp làm một. Ông nói nhân vật Lão Lê Đầu này, có thể dùng chiếc lưỡi cày đã không thể cày ruộng để tượng trưng, tuy không thể ra sức cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội nữa, nhưng vẫn có thể tận dụng phế vật, treo lên cây làm chuông, có thể cảnh chuông vang mãi không thôi. Đây là một bài tự sự thi dài, kể từ thời thơ ấu của Lão Lê Đầu, kể ông làm tá cày thế nào, làm việc cho địa chủ lão tài thế nào, phản kháng thế nào, yểm hộ tổ chức ngầm của đảng Cộng sản ra sao, vân vân và vân vân. Những đại sự kiện trong lịch sử đảng Cộng sản Trung Quốc, gần như đều được viết vào hết. Từ trước giải phóng, đến sau giải phóng, trấn phản, chống "hữu", đại nhảy vọt, cuộc "Cách mạng văn hóa" chưa từng có trong lịch sử, gần như chính là một cuốn sách giáo khoa thời kỳ "Bè lũ bốn tên". Sau khi phụ thân tôi đọc xong, không khỏi liên tiếng khen có khí thế. Lúc này, phụ thân tôi vừa vặn được kết hợp vào một tổ sáng tác. Tư duy của ông có chút trì độn, căn bản theo không kịp tiết tấu của thời đại. Là một nhà văn, ngoài viết bản kiểm điểm ra, đã bao nhiêu năm ông chưa từng viết một chữ nào liên quan đến sáng tác, thế nên từ tận đáy lòng ông cảm thấy Lưu nhạc hậu có chút gì đó rất đáng nể.

Lời khen ngợi của phụ thân suýt chút nữa khiến Lưu nhạc hậu quên mất mình là ai. Mặt ông rực rỡ sắc hồng, thẹn thùng nói, nhà xuất bản tỉnh có khả năng sắp xuất bản bài trường thi này của ông. Phụ thân bày tỏ chúc mừng với ông, đồng thời đáp ứng sẽ dốc hết khả năng để sửa chữa chữ sai trong bản thảo thơ giúp ông. Đây là nơi duy nhất phụ thân tôi có thể ra sức giúp đỡ. Đáng tiếc chữ sai trong bài trường thi, cũng có chút quá nhiều, kết quả bản thảo vốn kế hoạch chỉ một buổi tối là xem xong, khiến phụ thân tôi sửa mất rẫy hai ngày. Đến ngày thứ ba, lúc Lưu nhạc hậu đến lấy bản thảo, cảm thấy ngượng ngùng vì trong bản thảo có quá nhiều chữ viết sai chữ viết nhầm. Phụ thân tôi an ủi ông rằng: "Việc này không sao cả, anh nhìn chữ của anh xem, viết còn đẹp hơn tôi, tôi hồi nhỏ chưa từng luyện chữ bút lông, chữ nghĩa từ trước tới nay vẫn luôn viết không đẹp."

Nhà xuất bản tỉnh cuối cùng cũng không xuất bản bản thảo thơ của Lưu nhạc hậu. Bản thảo đặt ở nhà xuất bản hơn một năm, đổi một vị biên tập khác, kiến nghị Lưu nhạc hậu sửa bộ bản thảo thơ này thành tiểu thuyết trường thiên, đồng thời yêu cầu ông đem phong trào "phản kích phong trào lật lại bản án hữu khuynh" đang hừng hực khí thế lúc bấy giờ viết luôn vào trong tiểu thuyết. Lưu nhạc hậu vì thế mà từ một thi nhân nghiệp dư, biến thành một tiểu thuyết gia nghiệp dư. Ông tăng cường thêm mùi thuốc súng vốn đã rất nồng trong bài thơ gốc. Sau khi bản thảo tiểu thuyết hoàn thành, các lãnh đạo khác nhau đưa ra ý kiến khác nhau, Lưu nhạc hậu sửa chữa vô số lần, cho đến tận khi "Bè lũ bốn tên" bị đập tan, cũng vẫn không thể định đoạt bản thảo cuối cùng.

Chương IV

1

Tái Châu Nam vẫn luôn cho rằng bản thân tương lai sẽ trở thành một nhà văn. Người có lý tưởng này rất nhiều, rất nhiều người cuối cùng trở thành nhà văn, khi trò chuyện với thanh niên văn học về con đường văn học của bản thân, thường hay bộc lộ tâm sự thật lòng như thế. Dưới thiên hạ bất cứ loại thành công nào, cũng đều có nguyên nhân của nó. Tái Châu Nam cho rằng, một nhà văn không nên trước 30 tuổi đã đi sáng tác tiểu thuyết, trừ phi cô có trải nghiệm sống trong tuyệt vọng và bất trợ. Nhà văn ra ngoài tìm kiếm chất liệu sáng tác, giống như ngư dân ra khơi đánh cá, giống như thợ săn chui vào rừng sâu núi thẳm săn bắn, khẳng định sẽ viết không tốt tiểu thuyết. Sáng tác không nên trở thành đánh cá hoặc săn bắn, sinh hoạt chính là sinh hoạt, một người nên thuận theo tự nhiên, không nên cố ý mưu cầu điều gì, không nên xử tâm tích lự mưu đồ khác.

Tái Châu Nam không phải vì muốn làm nhà văn mà mới đến Trung Quốc. Cô đến Trung Quốc sau khi sinh được ba tháng. Trong một thời gian rất dài, Trung Quốc chính là thế giới của cô. Nếu cô thực sự có thiên tài gì, thì đó chính là việc cô có thể thưởng thức mọi thứ xung quanh. Có khả năng thưởng thức là thiên tính quan trọng của nhà văn, Tái Châu Nam đối với cái gì cũng cảm thấy hứng thú, thậm chí đối với việc đồng áng của nhà hàng xóm, cũng rất hào hứng tìm hiểu cho rõ ràng. Cô nhìn thấy kỳ tích làm ruộng bằng thủ công, tất cả đều dựa vào đôi bàn tay của chính mình, không có máy kéo, không có trâu cày, cũng không thuê người giúp sức, nam chủ nhân hoàn toàn dựa vào chính mình, cùng với thê tử, con cái, con dâu cũng như những đứa trẻ vừa đủ tuổi làm việc, dùng tay cấy từng gốc lúa xuống ruộng. Đây mới chính là tự cung tự cấp thực sự. Gặp những ngày hạn hán, nông dân lo lắng bất an, dùng đủ loại nghi thức kỳ lạ kỳ cổ quái quái, cầu khẩn ông trời mau chóng hạ mưa.

Trung Quốc là thế giới mà Tái Châu Nam thực sự đối mặt, cô sống ở trong thế giới này. Thời niên thiếu, Tái Châu Nam đã đọc rất nhiều sách vở liên quan đến phương Tây, có sách do người Mỹ viết, thế nhưng nhiều hơn vẫn là sách của người Anh. Trong thời đại mà cô sống, quan điểm được công nhận là người Anh mới có văn hóa, còn người Mỹ thông thường là thô bỉ, là một tên trọc phú không có văn hóa, căn bản chẳng có văn hóa gì. Trong tàng thư của cha mẹ Tái Châu Nam, có trọn bộ Dickens, trọn bộ Thackeray, còn có George Eliot và Walter Scott, cùng với một bộ toàn tập Shakespeare bản in rất đẹp. Những danh tác này đã làm phong phú đời sống niên thiếu của Tái Châu Nam. Văn hóa Mỹ chỉ có thể thể hiện trên tạp chí lưu hành, để không đến mức lạc điệu với văn hóa bản thổ, mẹ của Tái Châu Nam trong vô số tạp chí Mỹ đã đặt định kỳ 《The Bookman》, mà cha cô chọn là 《The Century》, ngoài ra còn đặt 《St. Nicholas》 và 《Youth's Companion》. Tái Châu Nam sở dĩ sau này có thể trở thành một nhà văn độc nhất vô nhị như vậy, không tách rời với cuộc sống độc nhất vô nhị của cô. Sự chuẩn bị văn hóa của cô, quả thực là khác người.

Tái Châu Nam quay trở lại Trung Quốc, đã phát hiện ra rất nhiều điểm khác biệt so với trước kia. Đầu tiên là điểm nhìn đã xảy ra thay đổi, đọc đại học bốn năm ở Mỹ, điều này đã đủ để cô dùng một đôi mắt của người Mỹ để nhìn Trung Quốc. Thứ hai, bản thân Trung Quốc cũng đã xảy ra những biến hóa long trời lở đất. Vào năm thứ hai Tái Châu Nam đi Mỹ đọc sách, cách mạng Tân Hợi bùng nổ, vương triều nhà Thanh bị lật đổ. Chiếc đuôi sam nhỏ giống như cái đuôi heo ở sau đầu những người đàn ông ở lại Trung Quốc đã không còn nữa, cộng hòa và duy tân đã trở thành khẩu hiệu hợp mốt nhất. Tái Châu Nam đã tròn trọn bốn năm không có cơ hội sử dụng Hán ngữ vốn quen thuộc của mình, cánh cửa ký ức tiềm tàng đột nhiên lại bị mở ra, tuy rằng một số lời nói đối với cô mà nói đã có chút xa lạ, nhưng điều này hoàn toàn không cản trở việc cô lắng nghe những âm thanh quen thuộc này. Cô quen thuộc với những ngữ điệu này, bởi vì cô chính là lớn lên ở trong những ngữ điệu ấy.

Những thiếu nữ Trung Quốc ngày xưa nay không ngoại lệ đều đã trở thành mẹ của những đứa trẻ. Những người này từng đều là bạn tốt của Tái Châu Nam, hiện tại họ kéo cô vào phòng của mình, vô cùng tò mò hỏi cô đủ thứ chuyện. Thứ mà họ quan tâm nhất tự nhiên là vấn đề cá nhân của cô. Họ kinh ngạc vì sao cha mẹ của Tái Châu Nam lại không mau chóng tìm nhà chồng cho con gái.

"Cậu dự định khi nào thì kết hôn?"

Khuôn mặt của Tái Châu Nam bỗng chốc đỏ bừng. Lúc này, ảnh hưởng của văn hóa truyền thống Trung Quốc trên người cô lại bắt đầu phát huy tác dụng. Cô trở nên rụt rè, bối rối, hơn nữa còn có chút bất đắc dĩ. Tuổi tác của cô hôm nay nhìn lại vẫn còn rất trẻ, nhưng ở cái niên đại khi ấy, trong mắt những người xung quanh, thậm chí là trong mắt chính Tái Châu Nam, đã không còn quá trẻ nữa. Chàng trai bản thổ nước Mỹ đối với cô mà nói thì quá xa vời, mà những chàng trai da trắng làm việc ở công ty dầu mỏ hoặc thuốc lá ở Trung Quốc, lại vì không môn đăng hộ đối, nên rất tự nhiên bị bài xích ra khỏi những đối tượng có thể lựa chọn.

Tuy bản thân Tái Châu Nam không phải là nhà truyền giáo, nhưng cô thuộc về đoàn thể truyền giáo, là giáo viên mới được bổ nhiệm của trường học giáo hội. Tư tưởng của đoàn thể truyền giáo, mức độ bảo thủ của nó, hoàn toàn không hề kém cạnh so với người Trung Quốc cổ bản.

Tái Châu Nam có lẽ đã từng hẹn hò với những chàng trai da trắng ở khu Tô giới, cô không chút suy nghĩ mà tiếp nhận lời mời của họ, rất nhanh liền vì sự mạo muội này mà ăn lời phê bình. Trong đoàn thể truyền giáo có một vị lớn tuổi cảnh cáo rằng: "Nếu cô gả cho một người môi giới, vậy thì cô bắt buộc phải rời khỏi mẹ của mình."

Tái Châu Nam không chịu thua kém mà nói: "Cha mẹ tôi không bận tâm tôi gả cho người như thế nào."

"Nhưng chúng tôi bận tâm!"

2

Tái Châu Nam trong thái độ hôn nhân, hiển nhiên là bảo thủ. Trong tự truyện, cô tuy muốn viết hết thảy những nam sĩ mà mình giải cấu ra, thế nhưng tất cả các câu chuyện đều rất bình đạm. Ở Lư Sơn, một chàng trai đang dưỡng bệnh hoét phổi, dường như đã lọt vào lưới tình của Tái Châu Nam, sắc mặt tái nhợt của anh ta bắt đầu ửng đỏ, không còn trầm mặc tiêu sầu như quá khứ nữa, khẩu vị cũng ngon miệng hơn. Chàng trai cũng xuất thân từ gia đình truyền giáo, mẹ của anh ta kinh ngạc trước sự thay đổi của con trai, ý thức được sự hứng thú của anh ta đối với Tái Châu Nam ngày một tăng lên. Tái Châu Nam không nhắc đến vị mẹ kia đã ảnh hưởng đến con trai mình như thế nào, đằng nào màn kịch vừa mở màn, liền để cho người ta chán nản mà kết thúc vội vã. Nam lớn lên thì kết hôn, nữ lớn lên thì gả chồng, Tái Châu Nam đã đến tuổi kết hôn, đến số tuổi làm mẹ, cô dường như có chút không kiềm chế được nữa. Có đầy đủ lý do để cho rằng, cô trong quyết định về hôn nhân là hấp tấp, hoặc là mù quáng. Tái Châu Nam chỉ có thể dùng câu nói của thánh nhân trong sách Truyền đạo thư thuộc 《Cựu ước》 "Con người rốt cuộc vẫn phải kết hôn", để giải thích sự lựa chọn của bản thân. Trong mắt Tái Châu Nam, là con người thì nên kết hôn, đối với những người thân tâm kiện khang mà nói, không phải phụng mệnh cha mẹ lời mai mối, thì chính là dựa vào tự do yêu đương, kết hợp với một người thích hợp nhất vô tình sinh sống xung quanh bạn. Mọi người quyết định kết hôn, chẳng qua chỉ là một trong vô số sự trùng hợp mà thôi.

Tái Châu Nam tính tình nhạy cảm, cả hai nền văn hóa Đông Tây đều đang phát huy tác dụng trên người cô. Cô hướng tới cuộc sống lãng mạn, lại vừa nóng lòng muốn làm hiền thê lương mẫu. Cô yêu mẹ của mình, nhưng lại càng khao khát có được một cuộc sống độc lập hoàn toàn thuộc về mình. Kết hôn là con đường tốt nhất để thực hiện lý tưởng của bản thân, thế nhưng cô lại không có nhiều cơ hội như vậy, không có nhiều đối tượng hôn nhân thích hợp như vậy để cung cấp cho cô lựa chọn. Cô đã quen với một sự thật đơn giản như vậy, đó chính là cuộc sống không có tình yêu, đồng thời vẫn có thể trôi qua vô cùng vui vẻ. Cô hâm mộ những người bạn gái Trung Quốc con đàn cháu đống của mình, cho dù là dưới sự sắp đặt của cha mẹ gả cho người đàn ông chưa từng gặp mặt, cũng hoàn toàn không ảnh hưởng đến sự hạnh phúc viên mãn của cuộc sống.

Một cuộc hôn nhân kéo dài suốt 17 năm, từ đó chi phối cuộc sống của Tái Châu Nam. Đây không phải là một cuộc hôn nhân hạnh phúc, cô hầu như đang giẫm lên vết xe đổ của cuộc hôn nhân thất bại của anh trai Tái Châu Nam. Một người trẻ tuổi người Mỹ vô tình đâm đầu vào cuộc sống của Tái Châu Nam, họ lựa chọn đối phương, mọi chuyện cứ thế mà định đoạt. Anh ta không phải là một nhà truyền giáo thực thụ, điều kinh ngạc đầu tiên mà Tái Châu Nam phát hiện ra sau khi kết hôn, đó chính là anh ta căn bản không tin giáo lý gì cả. Anh ta chỉ với tư cách là chuyên gia nông nghiệp được đoàn truyền giáo Trưởng lão hội tại Trung Quốc thuê mướn, đến Trung Quốc dạy nông dân Trung Quốc cách làm ruộng. Cho đến tận ngày nay, tinh thần của người trẻ tuổi này vẫn đáng biểu dương, nhưng hành động của anh ta thì không thể không nói là tự cho là mình đúng. Việc làm cùng với nhà truyền giáo cuối cùng được chứng minh là công cốc, dạy người Trung Quốc làm ruộng theo phương pháp của người Mỹ, kết quả của nó chỉ có thể là một vở hài kịch buồn cười. Nông dân Trung Quốc đã canh vân trên mảnh đất của chính mình mấy ngàn năm, họ dựa vào phương pháp do tổ tông lưu lại để tưới nước bón phân. Một gia đình nhiều lắm cũng chỉ có 5 mẫu Anh đất đai, họ vốn dĩ không cần một tên quỷ tây vẽ vời cho thêm chuyện mà đến dạy mình cách làm ruộng.

Sự thất bại của chồng Tái Châu Nam, hầu như là không thể tránh khỏi. Tái Châu Nam cùng anh ta đi sâu vào vùng nông thôn Trung Quốc, không quản ngại khó nhọc đi từ ngôi làng này sang ngôi làng khác, chồng giao lưu với nông dân về các nghi thức làm ruộng, cô thì nói cười với phụ nữ và trẻ em đứng bên cạnh. Những năm tháng đầu tiên sau khi kết hôn, chính là cứ thế mà qua đi. Mặc dù cô từ ngay từ đầu đã bày tỏ sự hoài nghi đối với công việc của chồng, nhưng sự giáo dưỡng của cô khiến cô không dễ dàng bộc lộ sự hoài nghi này ra ngoài. Đã gả cho một chuyên gia nông nghiệp, cô nên làm một người vợ tốt của chuyên gia nông nghiệp. Cô thường hay làm ra vẻ rất có hứng thú vì điều này, chỉ là khi tiếng Trung của chồng đã không thể biểu đạt được tư tưởng của bản thân, cô mới bước qua làm phiên dịch tạm thời. Cô hiển nhiên là hiểu người Trung Quốc hơn anh ta, vừa liếc mắt đã nhìn ra sự hứng thú duy nhất của nông dân Trung Quốc đối với họ, chính là ở chỗ họ là người phương Tây, là quái vật khác chủng tộc với chính mình. Nông dân chỉ là tò mò, chỉ đang xem náo nhiệt, cảm thấy cặp nam nữ người phương Tây này vô cùng buồn cười, mắt thì màu xanh lam, tóc vàng, vóc dáng vậy mà lại cao đến thế. Chồng của Tái Châu Nam muốn truyền thụ toàn bộ kiến thức mà anh ta học được trong học viện nông nghiệp ở Mỹ cho nông dân Trung Quốc, nhưng kết quả lại phát hiện ra chẳng có gì để dạy cả, ngược lại còn có không ít thứ để học.

Lợi ích duy nhất mà cuộc hôn nhân này mang lại cho Tái Châu Nam, chính là cô có được cơ hội hiểu sâu sắc về nông dân Trung Quốc, trước đó, xã hội Trung Quốc mà cô hiểu, là xã hội của các vú già và người làm, là xã hội của giáo dân Trung Quốc vây quanh nhà truyền giáo. Do Trung Quốc về bản chất là một xã hội nông dân, chỉ khi thực sự mổ xẻ tế bào xã hội nông dân này, mới có khả năng thực sự hiểu được Trung Quốc. 20 năm sau, Tái Châu Nam giành được giải thưởng văn học Nobel, lời bình khi nhận giải của cô là: "Vì sự miêu tả mang tính sử thi của cô đối với đời sống nông dân Trung Quốc, sự miêu tả này chân thiết mà lại phong phú chất liệu, cũng như kiệt tác của cô trong phương diện văn học tiểu sử." Cho dù lời bình này có sát hợp như thật hay không, việc Tái Châu Nam có thể miêu tả nông dân Trung Quốc một cách táo bạo lão luyện, có liên quan không thể tách rời với cuộc hôn nhân bất hạnh đầu tiên của cô. Đây là một ví dụ điển hình của việc trong họa có phúc. Cho dù là xem hoa cưỡi ngựa hay nghe hơi nồi chõ, sự miêu tả của Tái Châu Nam đối với nông dân Trung Quốc tuy không đạt đến mức thập toàn thập mỹ, thế nhưng hoàn toàn không hề thua kém một số nhà văn Trung Quốc khác thời bấy giờ.

Trước khi kết hôn, Tái Châu Nam vẫn luôn ở vùng Giang Nam giàu có. Sau khi kết hôn, cô và chồng sinh sống tại một thành phố nhỏ ở phương Bắc. Họ có một nông trại nhỏ ở vùng quê, vì lý tưởng không thực tế của chồng, cặp vợ chồng trẻ đã đi khắp chốn khỉ ho cò gáy. Chồng cưỡi một chiếc xe đạp kiểu cũ, Tái Châu Nam ngồi kiệu. Trong xã hội Trung Quốc đương thời, phụ nữ ra đường đều phải ngồi kiệu, xung quanh kiệu đều che chắn cực kỳ nghiêm ngặt, trừ tấm rèm vải màu xanh lam treo phía trước có thể vén lên được. Ở nơi trống trải, Tái Châu Nam luôn vén tấm rèm vải ngột ngạt đó lên, mà khi đến gần thôn trấn, vội vàng buông rèm vải xuống, để tránh bị những kẻ tò mò chưa từng thấy người phương Tây vây quan. Thường xuyên không tránh khỏi là một số người đi bộ hoặc cưỡi lừa, trông thấy vợ chồng Tái Châu Nam trên đường, lập tức tăng nhanh bước chân, vượt lên trước họ đến một ngôi làng, sau đó lớn tiếng hò hét như thể đang phát bố tin tức trọng đại gì, gọi ra một đám lớn người vây xem.

Mới bắt đầu, Tái Châu Nam giống hệt như những nàng dâu nhỏ thẹn thùng ở Trung Quốc, mỗi khi đến một nơi, lại dùng sức kéo chặt rèm cửa, trốn không để cho những kẻ đang chầu chực xem náo nhiệt thưởng thức bản thân. Dần dần, cô ý thức được mọi người chỉ xuất phát từ lòng tò mò mãnh liệt, hoàn toàn không có ác ý gì, liền dứt khoát bước ra, để cho người xem náo nhiệt nhìn cho đã thèm. Phía sau họ luôn đi theo một đám đông khách khứa, khi họ tìm được nhà trọ chuẩn bị ở lại, những kẻ xem náo nhiệt đó, nhất định phải bắt chủ quán ra đuổi họ đi, mới chịu bất mãn thong thả tản đi. Nếu không phải là những ngày bận rộn mùa màng, nông dân Trung Quốc trong ấn tượng của người ta, luôn luôn rảnh rỗi không có việc gì làm. Đôi khi, những kẻ tò mò xem náo nhiệt bị chủ quán đuổi đi, sẽ lại quay lại nhà trọ một lần nữa, từ khe cửa, thông qua khe hở khoảng 6 inch giữa cửa phòng và mặt đất, nghiêng đầu, dán đầu xuống mặt đất để lén nhìn. Kẻ gan lớn, thậm chí còn dùng ngón tay chấm nước bọt, chọc lên cửa sổ một lỗ nhỏ, quan sát từng cử động của Tái Châu Nam trong phòng.

Có một lần, chồng của Tái Châu Nam không có nhà, đám thanh niên nghịch ngợm đó, vậy mà lại lớn mật tông cửa vào. Họ đẩy một người trong số họ ra cửa, thông qua việc đẩy mạnh anh ta, để va chạm vào cánh cửa phòng đã được cài then, họ vừa đùa giỡn vừa cười lớn ha hả. Tái Châu Nam có chút sợ hãi, dù sao cô cũng là một người phụ nữ, hơn nữa lại là một người phụ nữ da trắng. Vào thời niên thiếu của cô, từng có một người phụ nữ Pháp cảnh cáo cô, nói sự hưng thú của đàn ông Trung Quốc đối với phụ nữ da trắng, hoàn toàn không hề kém cạnh sự hưng thú của đàn ông da trắng đối với phụ nữ Trung Quốc. Nếu có thể, tất cả đàn ông Trung Quốc đều muốn ngủ với phụ nữ da trắng. Tận từ hai trăm năm trước, một vị hoàng đế của Trung Quốc, đã muốn cưới mỹ nhân châu Âu làm phi tử. Chiếm hữu người phụ nữ da trắng, trong tâm mục của đàn ông Trung Quốc, nghĩa là một loại thành công, những người đàn ông sau này có cơ hội cưới phụ nữ da trắng làm vợ, khiến cho những người Trung Quốc bình thường vô cùng ghen tị. Tái Châu Nam càng nghĩ càng sợ, cô khiêng một chiếc ghế lớn chặn cửa, tự mình đứng lên trên ghế, nghĩ rằng như vậy, những thanh niên náo loạn ở cửa sẽ không nhìn thấy chân của cô. Nhưng những thanh niên đó vẫn cứ náo loạn, cho đến khi chơi đã đời mới đi.

Trong những năm tháng sau khi kết hôn, mối giao du của Tái Châu Nam với dân gian Trung Quốc vô cùng sâu sắc. Cuối cùng cô cũng bắt đầu được người Trung Quốc bản địa tiếp nhận, bắt đầu có vòng giao du thuộc về riêng mình. Cô trở thành bạn bè tương đối thân mật với một số phụ nữ Trung Quốc, cùng nhau nói nhỏ to tâm sự. Phụ nữ Trung Quốc dò hỏi cô những chuyện giữa cặp vợ chồng da trắng, cũng kể cho cô nghe câu chuyện của chính họ. Tái Châu Nam phát hiện họ giống như cô, đối với bí mật và sự riêng tư của đối phương, có một sự hứng thú nồng hậu. Điều khiến một số phụ nữ trẻ tuổi Trung Quốc cảm thấy hâm mộ, là Tái Châu Nam có thể cùng chồng mình nói cười vui vẻ dưới ánh mặt trời ban ngày, trong khi phụ nữ trẻ tuổi truyền thống Trung Quốc, thì chỉ có trốn trong khuê phòng mới có thể làm như vậy. Họ luôn làm ra vẻ vô cùng câu nệ, phảng phất như chỉ có thế mới là thủ tiết phụ đạo. Trong số họ, thậm chí có người đến cơ hội nói chuyện với chồng cũng không có, chồng họ ban ngày phải xuống đồng làm việc, phải lo toan việc kinh doanh của tiệm, tối về đến nhà, phải tận hiếu đạo ở cùng cha mẹ mấy tiếng đồng hồ, đến tận muộn mằn mới về phòng đi ngủ. Kết quả những người phụ nữ trẻ tuổi cô độc này, đành phải cùng người hầu gái có địa vị thấp hơn mình trò chuyện gia thường.

3

Dựa theo một số liệu điều tra cho thấy, vào năm 1919, chỉ tính riêng các nhà truyền giáo nước ngoài của đạo Cơ đốc, ở Trung Quốc đã có tới 6636 người, điểm truyền giáo có 1037 cái, mà các linh mục châu Âu của đạo Thiên chúa, có từ 1500 đến 2000 người. Nếu Tái Châu Nam không viết tiểu thuyết, chỉ là giống như cha mẹ của mình, hiến thân cho sự nghiệp truyền giáo oanh oanh liệt liệt, thì ngày hôm nay e rằng không còn ai thảo luận về cô nữa. Nếu Tái Châu Nam tiếp tục làm việc cho đoàn thể truyền giáo, làm giáo viên ở trường học giáo hội, ngày hôm nay chúng ta đồng thời cũng sẽ không thảo luận về cô nữa. Vào năm 1918, cũng chính là năm thứ hai sau khi cô kết hôn, trường học giáo hội ở Trung Quốc đại khái có khoảng 1,3 vạn sở, trong đó có 14 trường đại học. Tái Châu Nam nếu không phải vì viết tiểu thuyết, không phải vì sau này giành được giải thưởng văn học Nobel, tác phẩm của cô được chuyển thể thành điện ảnh đại thắng ở Hollywood, thì cô hoàn toàn không thể trở thành đề tài của ngày hôm nay.

Người Mỹ từng cuồng vọng gọi trường học giáo hội của Trung Quốc là Trường quân sự West Point của phương Đông. Họ cảm thấy bản thân đang bồi dưỡng lãnh đạo và chỉ huy quan tương lai cho Trung Quốc. Thế nhưng lịch sử đã chế giễu những lão già người Mỹ cố chấp, sự phát triển của Trung Quốc không xoay chuyển theo ý chí của người Mỹ. Tái Châu Nam ngay từ đầu đã hoài nghi đối với sự nghiệp truyền giáo, đây là nguyên nhân căn bản khiến cô không tiếp tục đi con đường cũ của cha mẹ. Chồng của Tái Châu Nam hình như cũng hiểu rõ con đường của mình, có chút đi không nổi nữa. Có một hôm, cuối cùng anh ta cũng rất chán nản nói với vợ, anh ta dự định đến đại học ở Nam Kinh để mưu chức, ở đó có một chỗ trống đang đợi anh ta. Điều này có nghĩa là anh ta đã quyết định từ bỏ lý tưởng ban đầu của mình, đã thừa nhận sự thất bại trong sự nghiệp của bản thân. Ở một quốc gia cổ kính có lịch sử mấy ngàn năm, ở vùng nông thôn Trung Quốc có một bộ phương pháp canh tác mang lại hiệu quả rõ rệt do chính mình hình thành, chồng của Tái Châu Nam không thể không thừa nhận kỹ thuật nông nghiệp phương Tây của mình căn bản không thông nổi.

Đối với Tái Châu Nam mà nói, đây là một sự lựa chọn minh trí. Ở vùng nông thôn phương Bắc, vận động Tân Văn hóa nhược hữu nhược vô, Tái Châu Nam thâm cảm bế tắc, hiện tại lại có một cảm giác quay trở lại Trung Quốc hiện đại. Xét về thành phố, Nam Kinh vẫn là một thành phố kiểu cũ, nó vừa không giống Bắc Kinh là trung tâm chính trị văn hóa, cũng không giống Thượng Hải là trọng trấn kinh tế và công nghiệp hiện đại. Mặc dù không lâu sau Nam Kinh trở thành thủ đô mới của Chính phủ Quốc dân, thế nhưng vào giai đoạn Tái Châu Nam vừa định cư ở Nam Kinh, thành phố có truyền thống văn hóa lâu đời này, phong cách vẫn bảo thủ như cổ đại, là pháo đài của những lão học cứu phản đối vận động văn hóa bạch thoại. Nơi đây vẫn ngưng tụ bầu không khí văn hóa cũ nồng đậm. Tái Châu Nam dạy văn học Anh ở một trường đại học giáo hội tại Nam Kinh, rất nhanh sau đó lại kiêm nhiệm lớp học ở một trường đại học cấp tỉnh khác. Đây là thời kỳ quân phiệt Bắc Dương trong lịch sử hiện đại Trung Quốc, các loại quân phiệt mang danh hiệu khác nhau đánh qua đánh lại, ngươi chết ta sống, chẳng có thị phi nào để nói cả. Tái Châu Nam có cơ hội tiếp xúc với đủ loại sinh viên đại học, có con cái của tín đồ Cơ đốc giáo hưởng học bổng, có con cháu nhà giàu tiêu tiền như nước, cũng có những học sinh nghèo của gia đình bần cùng đang phát phẫn học tập.

Giữa những giờ lên lớp, Pearl S. Buck bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình. Tác phẩm đầu tay của bà vốn không phải là cuốn 《Đất lành》 mang lại cho bà danh tiếng sau này, mà là một cuốn hồi ký khác mang tên 《Kẻ lưu vong》. Cuốn sách này được viết để tưởng nhớ người mẹ của bà. Mục đích ban đầu của bà chỉ là để các con sau này có được một bức chân dung của ngoại tổ mẫu. Pearl S. Buck yêu thương mẹ sâu sắc nhường ấy, sau khi mẹ ra đi, bà nhận ra viết cho mẹ một cuốn sách chính là cách tốt nhất để giúp mẹ đạt được sự vĩnh sinh. Sau khi cuốn sách được viết xong, trong một thời gian rất dài, Pearl S. Buck chưa từng nghĩ đến việc đem xuất bản, bà cất nó dưới đáy rương, mãi cho đến một ngày sau khi bản thân đã thành danh, bà mới chợt nhớ tới nó. Thế nên, khi cuốn sách này được chính thức xuất bản, nó đã là cuốn sách thứ bảy ra mắt độc giả của Pearl S. Buck.

Không khó để tưởng tượng ra cuộc sống vừa dạy học vừa sáng tác của Pearl S. Buck ở Nam Kinh. Không còn nghi ngờ gì nữa, với tư cách là một người ngoại quốc, cuộc sống của bà ở Trung Quốc chắc chắn là vô cùng thoải mái. Những đặc quyền mà các cường quốc đế quốc chủ nghĩa có được ở Trung Quốc đương nhiên sẽ mang lại rất nhiều lợi ích cho mỗi người ngoại quốc tại Trung Quốc. Pearl S. Buck sống trong một tòa tiểu lâu tao nhã, trước cửa là một khu vườn lớn, bốn mùa trong năm nở rực những loài hoa khác nhau. Thư phòng nằm trên lầu, từ khung cửa sổ bày chiếc bàn làm việc lớn phóng tầm mắt ra xa, có thể lờ mờ ngắm nhìn phong cảnh Tử Kim Sơn. Trước một chiếc bàn làm việc như thế, việc viết ra những con chữ tao nhã chẳng có gì là lạ. Mọi thứ ngoài cửa sổ trông thật đẹp đẽ, nguy cơ bị che đậy bởi bức tranh thái bình tạm bợ, cuộc hỗn chiến giữa các quân phiệt nằm ở nơi rất xa, tai nạn, nạn đói, dịch bệnh mùa thu dường như hoàn toàn không tồn tại.

Tòa tiểu lâu mà Pearl S. Buck từng sinh sống năm xưa, nhiều năm sau đó, đã trở thành tài sản của Đại học Nam Kinh. Tôi đã học đại học và cao học tại ngôi trường này. Suốt bảy năm ròng rã, nơi đây vẫn luôn là vị trí của khoa Trung văn. Chẳng ai ngờ rằng tòa tiểu lâu màu trắng này lại chính là nơi sinh ra tác phẩm văn học sau này đoạt giải Nobel, là chiếc nôi của một kiệt tác chấn động thế giới. Ban đầu nó chỉ là ngôi nhà bình thường của một người ngoại quốc, sự khác biệt của nó hoàn toàn là vì Pearl S. Buck đã hoàn thành một loạt tác phẩm quan trọng tại đây. Thời gian trôi đi, tuế nguyệt như thoi đưa, tòa tiểu lâu này rõ ràng đã qua tay nhiều đời chủ. Hệ thống thoát nước tắc rồi lại sửa, cầu thang cũng đã được trùng tu, xung quanh nó, từng tòa cao ốc đại hạ đã mọc lên, nhưng nó vẫn có thể đóng vai trò như một nhân chứng. Pearl S. Buck năm xưa chính là tiến hành sáng tác trong ngôi nhà này, trong những bài viết sau này, bà không chỉ một lần thổ lộ tình yêu đối với ngôi nhà này, không chỉ một lần thổ lộ tình yêu đối với thành phố Nam Kinh. Bà thừa nhận sự yêu thích đặc biệt này của mình là do tất cả những điều đó đã mang lại cho bà cảm hứng sáng tác.

Rất nhiều người đều cho rằng Pearl S. Buck một bước thành danh, trên thực tế, bản thảo cuốn sách đầu tiên ra mắt của bà không hề nhẹ nhàng như tưởng tượng. Cuốn tiểu thuyết đầu tiên của bà 《Gió Đông, gió Tây》 có thể được xuất bản hoàn toàn là nhờ sự nỗ lực không mệt mỏi của người đại diện. Việc nộp bản thảo đối với một nhà văn vô danh thường không phải là chuyện vui vẻ gì. Do bài viết của Pearl S. Buck phải gửi từ Trung Quốc sang Mỹ, bưu phí đắt đỏ, thời gian lãng phí trên đường rất dài, đến ban biên tập lại còn phải ngâm ở đó tận mấy tháng trời, thế nên thà phó thác việc nộp bản thảo cho người đại diện còn hơn là mòn mỏi chờ đợi bị trả bản thảo, cốt để đỡ nhức đầu. Người đại diện của Pearl S. Buck được bà phát hiện ra trên một cuốn tiểu thư mua từ vỉa hè mang tên 《Cẩm nang tác giả》, có được hoàn toàn không tốn chút công sức nào. Thế nhưng việc xuất bản cuốn sách đầu tiên này lại tốn ngốn rất nhiều sức lực. Người đại diện từng đem bản thảo của Pearl S. Buck gửi cho từng nhà xuất bản ở New York, kết quả là đi đến đâu cũng vấp phải cánh cửa đóng kín, nếu nhà xuất bản cuối cùng một lần nữa từ chối thì người đại diện chuẩn bị trả lại nguyên vẹn bản thảo cho bà.

《Gió Đông, gió Tây》 trong số vô vàn tác phẩm của Pearl S. Buck có lẽ không quá quan trọng, nhưng ưu điểm lớn nhất của nó là đã cho Pearl S. Buck dũng khí và lòng tin để bắt đầu viết 《Đất lành》. Danh tiếng cả đời của bà hoàn toàn quyết định bởi 《Đất lành》. Không có 《Đất lành》 thì sẽ không có Pearl S. Buck. Bộ ba tác phẩm 《Đất lành》 đã định nền móng cho tất cả. Mặc dù Pearl S. Buck tin rằng sớm muộn gì mình cũng sẽ trở thành một nhà văn, thế nhưng đại đa số những người mang sự tự tin này đều không thể trở thành nhà văn. Pearl S. Buck vô tình lựa chọn được một cơ hội tuyệt vời để sáng tác tác phẩm thành danh của mình. Lúc này, Trung Quốc đã xảy ra sự thay đổi lớn nhất kể từ cuộc Cách mạng Tân Hợi, Cách mạng Bắc phạt cuối cùng đã thành công, Nam Kinh được Chính phủ Quốc dân định làm thủ đô mới, cuộc hôn nhân của Tưởng Giới Thạch và phu nhân Tống Mỹ Lĩnh trở thành đề tài náo nhiệt nhất lúc bấy giờ. Trong ấn tượng của Pearl S. Buck, Tưởng Giới Thạch là một quân nhân Trung Quốc, chưa từng đến phương Tây, bề ngoài nhìn vào là một người Trung Quốc kiểu cũ đích thực, thế nhưng Tống Mỹ Lĩnh lại trẻ trung xinh đẹp, từ năm 11 tuổi đã sống ở Mỹ, cho dù là thói quen sinh hoạt hay ngoại biểu đàm thoại, hoàn toàn là phong cách phương Tây. Sự kết hợp của hai người này được Pearl S. Buck hình dung là một người đàn ông kiểu cũ cường tráng cưới một người phụ nữ kiểu mới cường tráng.

Đối với Chính phủ Quốc dân mới, Pearl S. Buck không có ấn tượng gì quá tốt đẹp. Ở một số phương diện, bà có chút gần gũi với người Trung Quốc theo lối cũ. Bà không giống như những người trẻ tuổi theo đuổi thời thượng lúc bấy giờ, cứ hễ là cái mới thì cái gì cũng thích. Chính phủ Quốc dân mới trong mắt bà chẳng có sự khác biệt về mặt bản chất nào so với chính phủ Bắc Dương của các quân phiệt cũ. Bà luôn dựa vào những gì mình nghe thấy và nhìn thấy để khảo sát hành vi việc làm của chính phủ mới. Khi bà chú ý tới đời sống của những người dân thường xung quanh chẳng khá khẩm hơn thời kỳ chính phủ nhà Thanh là bao, bà không thể nào giơ cả hai tay tán thành Chính phủ Quốc dân. Bà thậm chí còn phản đối kế hoạch xây dựng đô thị mới của Chính phủ Quốc dân. Bất kể là chính phủ gì, có thể cho lão bách tính sống những ngày tháng thái bình, cuộc sống hạnh phúc hay không, đây mới là điều quan trọng nhất. Thời kỳ chính phủ nhà Thanh tuy hủ bại nhưng lại không có nhiều chiến tranh đến thế. Quân phiệt hỗn chiến mang lại đau khổ cho lão bách tính, đây là một chủ đề quan trọng trong tiểu thuyết của Pearl S. Buck. Bắc phạt thành công dường như có ý nghĩa rằng chiến tranh đã kết thúc, khi Pearl S. Buck ngồi bên cửa sổ sáng tác, ngoài cửa sổ máy ủi ầm ầm vang lên. Khổng lồ vật được dẫn tiến từ phương Tây này đang nghiền nát từng mảng nhà cửa cũ thành phế tích. Nam Kinh sắp được xây dựng thành một thành phố hiện đại hóa, phải tu sửa những con đường lớn rộng rãi, bên lề đường phải trồng những cây ngô đồng khiến người ta phải trầm trồ khen ngợi trong mấy chục năm sau đó. Phải xây dựng rất nhiều tòa nhà mới, cung cấp cho các loại nha môn chính phủ làm việc. Phải trang bị các thiết bị điện lực mới, hệ thống thoát nước mới, thiết bị vệ sinh mới, phải xây dựng rạp chiếu phim mới, bách hóa đại lâu mới. Tất cả những điều này không những không thể khiến Pearl S. Buck cảm thấy hưng phấn, trái lại, chỉ mang đến cho bà sự nghi hoặc.

Trong tư duy của Pearl S. Buck, Nam Kinh cổ kính giống như Rome. Lặt vặt đá cuội lát mặt đường mấp mô gồ ghề, ngõ hẻm vừa chật vừa quanh co, có những nơi, khi xe nhân lực kéo đi qua, người đi đường buộc phải dán sát vào tường mới để xe đi qua được. Khắp nơi đều là cống nước thải lộ thiên, các bà nội trợ đổ nước sinh hoạt xuống đó, những người đàn ông đường hoàng tè vào đó. Nơi nào đông người là có chợ búa, rau xanh chất thành đống, hoa quả nguyên sọt, cá và thịt bày trên thớt. Người xem bói, bán sách cũ, bán thuốc chuột, biểu diễn xiếc tạp kỹ, bán quà vặt, tất cả đều hòa trộn vào với nhau. Pearl S. Buck không thể tưởng tượng nổi một thành phố cổ kính như thế làm sao có thể hiện đại hóa lên được. Thứ bà nhìn thấy chỉ là phá hoại, lại phá hoại. Không còn nghi ngờ gì nữa, Pearl S. Buck sáng tác 《Đất lành》 trong một tâm tình vô cùng bảo thủ. Bà hoài niệm Trung Quốc cũ đang dần mất đi, bên tai vẳng lên tiếng tranh cãi giữa cư dân ngoài cửa sổ vì không muốn dọn nhà với nhân viên chấp pháp, cùng với tiếng lẩm bẩm oán thán lẫn nhau.

Tất cả những điều này đều không thể khiến 《Đất lành》 trở thành một cuốn sách ca tụng chính phủ mới. Khi những cụ già sống trong ngôi nhà cũ từ khi sinh ra bị cưỡng chế dọn nhà mà gào khóc thảm thiết, Pearl S. Buck thậm chí còn muốn lao ra ngoài đòi lại công bằng, lớn tiếng hô lớn làm như vậy là không đúng. Thế nhưng cuối cùng bà cũng nhận ra ý nghĩa của cuộc cách mạng quốc dân, đó là với tư cách là một người ngoại quốc, bà đã không còn quyền lực phát lệnh trên mảnh đất của người Trung Quốc nữa, sẽ chẳng có ai thèm quan tâm đến bà, căn bản không thể có ai nghe theo sự quở trách của bà. Bà từng là người thụ hưởng của chủ nghĩa đế quốc, giờ đây bà bị người ta thù địch cũng là điều hiển nhiên. Thái độ của Chính phủ Quốc dân đối với người ngoại quốc cứng rắn hơn rất nhiều so với chính phủ nhà Thanh và chính phủ Bắc Dương trong quá khứ. Đặc quyền của người ngoại quốc bắt đầu bị hạn chế, Pearl S. Buck chỉ có thể trút sự bất mãn của mình vào cuốn sách muốn viết.

4

Pearl S. Buck tuyệt đối không thể ngờ rằng bản thân sẽ một bước thành danh nhờ 《Đất lành》, bà không thể ngờ rằng tác phẩm của mình lại hợp khẩu vị của người Mỹ đến thế. Không chỉ người Mỹ thích, mà toàn bộ đại lục châu Âu cũng phải chấn động vì nó. Bà lại càng không thể ngờ cuốn sách này lại làm tổn thương nghiêm trọng tình cảm của người Trung Quốc. Quá trình sáng tác 《Đất lành》 rất bình lặng, thực tế trước sau chỉ mất ba tháng, sau khi viết xong, Pearl S. Buck hoài nghi trong lòng không biết tác phẩm của mình có thể xuất bản được không, rất muốn tìm một người đáng tin cậy giúp mình phán xét một chút. Anh trai của bà tình cờ cũng ở Trung Quốc, Pearl S. Buck vô cùng rụt rè nói với anh rằng mình đã viết một cuốn tiểu thuyết, anh mỉm cười thiện ý, nói chuyện này rất thú vị. Pearl S. Buck cảm thấy chỉ dựa vào điểm này thôi thì vẫn chưa đủ để đưa ra yêu cầu xa hơn, bắt anh phải dành thời gian quý báu để đọc tiểu thuyết của mình. Bà căn bản chưa từng nghĩ sẽ bàn chuyện này với chồng mình, chồng bà hoàn toàn không có hứng thú với văn học. Do dự hồi lâu, bà nhận ra cách tốt nhất là lén lút gói ghém bản thảo lại, cắn răng gửi đi, phó mặc cho số phận.

Cho dù là trong quá trình sáng tác 《Đất lành》 hay trong những năm tháng chờ đợi cuốn sách này được xuất bản, mọi thứ đều bình lặng như tờ, thậm chí trong những ngày tháng ngay sau khi 《Đất lành》 vừa xuất bản, vẫn không có sự thay đổi gì. Bà dạy học ở trường đại học, thời gian rảnh thì cưỡi ngựa ra khỏi thành du ngoạn thong thả ở vùng quê. Vào mùa thu, ngoại ô Nam Kinh vô cùng tuyệt đẹp, cánh đồng một màu vàng óng, sau khi lúa đã được thu hoạch, những người mót lúa mặc trang phục vải thô, xách giỏ trúc, thỉnh thoảng lại cúi người xuống trên cánh đồng chi chít gốc rạ. Phía sau những người mót lúa, mấy con ngỗng trắng lững thững tìm mồi, đi đâu cũng thấy khung cảnh vui tươi của chốn thôn quê. Người mẹ trẻ ngồi trước cửa cho con bú, mấy bà cụ thì dựng khung kéo sợi dưới ánh nắng, bọn trẻ chơi đùa trên sân phơi lúa được dọn dẹp sạch sẽ. Sự quản lý của Chính phủ Quốc dân đối với đất nước này bắt đầu sơ thấy thành hiệu, đối với nông dân ngoại ô mà nói, một thời thái bình thịnh thế dường như sắp giáng lâm. Pearl S. Buck một mình cưỡi ngựa, xuyên qua con đường cổ lát đá cuội, dọc theo con đường đất ở vùng quê, cưỡi thẳng đến ngôi làng có Tịch Tà đời Lương thì xuống mã.

Tịch Tà đời Lương có lịch sử hơn một ngàn năm, nay đã trở thành biểu tượng của thành phố Nam Kinh. Trong những cuốn sách phương Tây bàn về điêu khắc Trung Quốc, Tịch Tà được gọi là sư tử đá. Thế nhưng Tịch Tà mà Pearl S. Buck nhìn thấy năm xưa lại tỏ ra vô cùng thê lương, nó đứng cô độc ở đầu làng, đứng giữa cánh đồng hoang vu, nhẫn chịu sự lạnh nhạt và đùa cợt của loài người. Người ta phơi những bộ quần áo vừa giặt xong trên thân hình rộng lớn của nó, những bộ quần áo cũ rách rưới đủ màu đỏ xanh ấy khoác lên người Tịch Tà, mang lại một cảm giác buồn cười hoang đường. Sau khi nông dân địa phương thỏa mãn sự tò mò đối với người ngoại quốc, họ bắt đầu kể cho Pearl S. Buck nghe một cách sinh động về truyền thuyết liên quan đến Tịch Tà. Truyền thuyết này đã lưu truyền hơn một ngàn năm, chân giả ra sao đã chẳng còn quan trọng nữa.

Có một thắc mắc thường hay quẩn quanh trong tâm trí Pearl S. Buck, đó là giai cấp tri thức của Trung Quốc thường lại ngu muội hơn cả những người nông dân một chữ bẻ đôi. Trong Chính phủ Quốc dân mới, có vẻ như tập hợp một đám đông nhân tài, những người này là tinh anh của Trung Quốc, từng được hun đúc bởi văn hóa phương Tây, nói tiếng Anh tiếng Pháp thậm chí còn lưu loát hơn cả tiếng Hán, thế nhưng khi họ đã cố chấp thì thường căn bản không nghe lọt âm thanh của người khác. Sự tự cho là đúng của giai cấp tri thức Trung Quốc có đôi khi còn buồn cười hơn sự bảo thủ của nông dân. Trong một cơ hội ngẫu nhiên, Pearl S. Buck trò chuyện với một vị quan trẻ tuổi mặc âu phục rất vừa vặn về Tịch Tà đời Lương, vừa mới nói được nửa câu, vị quan trẻ tuổi này lập tức phủ định. Anh ta đặt chiếc tách trà trong tay xuống, dùng giọng điệu không cho phép nghi ngờ mà nói: “Gần Nam Kinh, căn bản chẳng có Tịch Tà nào cả.”

“Là loại Tịch Tà giống như sư tử đá ấy.” Pearl S. Buck cẩn thận nói.

“Làm gì có sư tử đá nào?” Vị quan trẻ tuổi mang vẻ kiêu ngạo khó hiểu, anh ta nhắc nhở Pearl S. Buck rằng bà đã bị nông dân lừa gạt.

Pearl S. Buck cảm thấy bị chấn kinh trước thái độ phủ định lịch sử của vị quan trẻ tuổi này, bà ôn hòa phản bác: “Các học giả phương Tây từ lâu đã ngưỡng mộ đồ đá điêu khắc Trung Quốc, nếu anh có hứng thú thì có thể tìm thấy rất nhiều hình ảnh và tư liệu, anh có thể ——”

“Tôi nói lại lần nữa, gần Nam Kinh không có đồ đá đời Lương nào cả. Tịch Tà gì chứ, sư tử đá gì chứ, đều là những lời quỷ quái lừa người!” Vị quan trẻ tuổi tỏ ra rất mất kiên nhẫn, vẻ mặt đầy vẻ người khác đều rất ngu xuẩn, cất cao giọng nói, “Tôi là người Trung Quốc, tôi lớn lên ở thành phố này, chẳng lẽ lại không biết rõ hơn cô sao?”

Sau khi cuốn 《Đất lành》 của Pearl S. Buck được xuất bản, bà đã nghe thấy rất nhiều lời quở trách tương tự, dĩ nhiên những lời quở trách này đều nhắm vào tác phẩm của bà. Việc xuất bản 《Đất lành》 rất thuận lợi, nhà xuất bản có ánh mắt nhạy bén ngay lập tức nhìn ra đây là một cuốn vật phẩm có thể đả động độc giả phương Tây. Ngày 2 tháng 3 năm 1931, 《Đất lành》 được xuất bản, Pearl S. Buck nhận được cuốn sách mẫu đầu tiên. Thế nhưng đi kèm với nó không phải là niềm vui. Lúc này, người cha già của Pearl S. Buck đã bệnh nặng vào giai đoạn cuối, Pearl S. Buck đưa cuốn 《Đất lành》 mới xuất bản vào tay cha, người cha đã không còn sức lực để đọc hết cuốn sách này nữa, chỉ có thể bày tỏ lời chúc mừng và sự áy náy với con gái, chẳng bao lâu sau ông qua đời. 10 năm trước, mẹ của Pearl S. Buck yên nghỉ tại Trung Quốc, 10 năm sau, cha của Pearl S. Buck lại lặp lại con đường mà mẹ đã đi.

Cũng là không lâu sau khi Pearl S. Buck nhận được 《Đất lành》, do trận mưa lớn đặc biệt, hồng thủy bùng phát, đê điều sông Trường Giang bị cuốn trôi, toàn bộ thành phố Nam Kinh chìm trong vòng vây của biển nước. Thành phố này đang nằm dưới sự đe dọa của thảm họa thiên tai trăm năm có một. Năm 1931 đối với Chính phủ Quốc dân Nam Kinh ngày càng chuyển hướng sang hữu tuyệt đối không phải là một năm tốt lành. Bão tố màu đỏ trên phạm vi thế giới đang hưng khởi, phong trào văn học cánh tả sục sôi, các nhà gia trên toàn cầu hầu như đều đang chuyển sang phái tả. Hồng quân nằm ở Giang Tây, Trung Quốc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, liên tiếp giáng cho quân đội Quốc Dân Đảng những đòn trọng thương. Dã tâm của người Nhật đối với Trung Quốc đã đến mức đồ cùng chủy kiến, đúng vào ngày 18 tháng 9 năm đó, Nhật Bản xuất binh chiếm đóng vùng Đông Bắc Trung Quốc. Ngoại hoạn nội loạn, thiên tai nhân họa, không một thứ nào là không lay động nền móng của Chính phủ Quốc dân Nam Kinh.

Nam Kinh bị hồng thủy bao vây dường như đã trở thành một cô đảo, Pearl S. Buck tham gia vào công tác cứu hộ chống lụt. Điều thú vị là, phương tiện giao thông duy nhất của bà lúc bấy giờ không phải là ô tô, cũng không phải xe đạp, mà là một con tuấn mã. Sức lực cá nhân của bà vô cùng hạn chế, những gì đóng góp chỉ là một loại tinh thần. Bà sinh sống ở thành phố này, đương nhiên nên giống như những cư dân khác, làm tròn một phần nghĩa vụ của mình. Nước lũ dâng ngập đến tận chân tường thành, khi cưỡi ngựa đi làm, bà phát hiện ra bản thân gần như đã trở thành nhân vật trong câu chuyện truyền kỳ. Nồng dòng nước lũ màu vàng hợp lưu bên ngoài con đê lớn được dựng lên tạm thời, dâng lên từng ngày từng giờ trên mặt đất. Nông dân trên đất liền dường như chỉ sau một đêm, đều trở thành ngư dân sống bằng nghề bắt cá mò cua. Nước trời một sắc, bức tường thành khổng lồ phản chiếu trong dòng nước lũ. Pearl S. Buck buộc ngựa dưới một gốc cây cổ thụ, đáp chiếc thuyền nhỏ của nông dân đi đến nơi làm việc của mình, sự phồn trọng của công tác cứu hộ mảy may không ảnh hưởng đến nhiệt tình của bà. Ngày nào Pearl S. Buck cũng làm việc rất vất vả, loại kinh nghiệm kỳ lạ này khiến bà cảm thấy vô cùng thú vị.

Pearl S. Buck hầu như không có thời gian để suy nghĩ xem vận mệnh cuốn sách mới xuất bản của mình sẽ ra sao. Bà không ngờ rằng bản thân đã thành công, khi nước lũ rút đi, công tác mà bà bắt đầu tiến hành chính là dịch một trong tứ đại danh tác của Trung Quốc là 《Thủy hử》 sang tiếng Anh. Tên dương mà bà đặt cho 《Thủy hử》 là AllMenAreBrothers. Nếu dịch ngược lại thành tiếng Trung thì chính là “Tất cả đàn ông đều là huynh đệ”, vận dụng thành ngữ có thể dịch là “Tứ hải chi nội giai huynh đệ”. Pearl S. Buck đã dùng bốn năm trước sau để dịch cuốn sách này. Tác phẩm kinh điển này rõ ràng đã ảnh hưởng đến phong cách tiểu thuyết của Pearl S. Buck, những độc giả tỉ mỉ có thể tìm thấy ảnh hưởng tiêm nhiễm thấm đượm này từ hai phần sau của bộ ba tác phẩm 《Đất lành》.

Thần may mắn đang vẫy tay với Pearl S. Buck. Trung Quốc có câu cổ, khi vận may thực sự đến thì có cản cũng không cản nổi. Mặc dù phản hồi ban đầu mà Pearl S. Buck nhận được là sự quở trách nghiêm khắc đối với 《Đất lành》, người đưa ra sự quở trách này có cả độc giả Trung Quốc lẫn độc giả Mỹ, thế nhưng thị trường quyết định vận mệnh sách đã được mở ra bởi một bàn tay thần kỳ, 《Đất lành》 nổi đình nổi đám, được nguyệt san thư xã uy tín lựa chọn, bất ngờ trở thành sách bán chạy. Hay đi chăng nữa, dở đi chăng nữa, 《Đất lành》 bắt đầu trở thành đề tài, mặc dù thứ được xuất bản chỉ là phần đầu tiên của 《Đất lành》, hai phần sau vẫn chưa được viết ra, sự thành công đã là điều không thể ngăn cản. Vào năm thứ hai sau khi 《Đất lành》 xuất bản, Pearl S. Buck giành được giải Pulitzer, đây là giải thưởng cao nhất của giới văn học Mỹ, đánh dấu việc bà đã trở thành một nhà văn quan trọng.

Chương năm

1

Kể từ sau khi Lưu Nhạc Hậu qua đời, tôi vẫn luôn nghĩ, một người si mê sáng tác như ông ấy rốt cuộc có nên được tính là nhà văn hay không. Nếu tính bằng tác phẩm được phát biểu, tác phẩm duy nhất được Lưu Nhạc Hậu công khai phát biểu trong đời chính là một cuốn tiểu thuyết đã bị biên tập sửa đổi trên báo tỉnh. Trong bao nhiêu năm qua, Lưu Nhạc Hậu chưa từng ngừng qua lại với báo chí tạp chí, ông ấy là khách quen của đủ mọi loại bộ phận xuất bản, rất nhiều biên tập viên đều quen biết ông ấy, nhắc đến ông ấy là lại nối tiếp nhau những câu chuyện cười. Vào ngày nay, rất khó để tìm lại được một người si mê sáng tác như ông ấy, cũng rất khó tìm lại được một người bỏ ra nhiều công sức như vậy mà tác phẩm vẫn không có sự tiến bộ, mãi mãi là một người tập viết. Ông ấy luôn khiêm tốn gọi tác phẩm của mình là tập tác, là một loại luyện tập, đáng tiếc là sự khiêm tốn này không mang lại cho ông ấy bất kỳ sự tiến bộ nào. Ông ấy luôn dậm chân tại chỗ, giống như học sinh lưu cấp trong tiểu học, mãi mãi là trình độ học sinh lớp ba tiểu học.

Lưu Nhạc Hậu từng là thầy giáo của tôi, tôi kể câu chuyện về Lưu Nhạc Hậu ở đây hoàn toàn không có ý bất kính nào. Tôi thừa nhận bản thân từng có chỗ không cung kính với ông ấy, tôi thừa nhận bản thân từng thiếu kiên nhẫn với ông ấy như thế nào, thế nhưng đó là khi ông ấy còn sống. Hiện tại, Lưu Nhạc Hậu đã hóa thành một cỗ tro cốt, đối diện với linh hồn giữa không gian của ông ấy, tôi thề rằng bản thân chưa bao giờ bày tỏ sự sùng kính đối với cuộc đời của Lưu Nhạc Hậu như lúc này. Lưu Nhạc Hậu để lại cho tôi một đại bao bản thảo có trình độ xoàng xĩnh, những bản thảo này là ghi chép của sự thất bại, là sự châm biếm đối với sự theo đuổi không ngừng nghỉ của một con người. Tôi không muốn luận anh hùng bằng thành bại, anh hùng và chó hùng cho dù có sự khác biệt lớn đến đâu thì chúng có một điểm chung, đó là chúng đều là con người, là con người bằng xương bằng thịt, là những con người phải ăn, phải uống, phải đi đại tiện, phải đi tiểu, phải ngủ. Anh hùng hay chó hùng cũng chỉ là một đời, đều phải chết.

Nhà văn thành công tôi nhìn thấy thực sự quá nhiều, trong hai chữ “thành công” vĩnh viễn bao hàm rất nhiều nước lã. Môi trường sinh trưởng của tôi cho tôi cơ hội khảo sát sự thành công của hai thế hệ nhà văn là ông nội và cha từ khoảng cách rất gần. Tôi đã chứng kiến quá nhiều người gọi là công thành danh toại. Tôi quen thuộc với rất nhiều nhà văn nổi tiếng một đêm, biết được bộ dáng khi họ lủi thủi, cũng từng nhìn thấy cái bộ phái danh nhân mà họ trưng ra. Lịch sử mà tôi quen thuộc nói cho tôi biết, việc thành danh của một nhà văn thực ra không phải là chuyện gì khó khăn. Cái khó có lẽ ngược lại là việc mãi mãi không thành danh như Lưu Nhạc Hậu. Từ một người vô danh tiểu tốt một bước vọt thành nhà văn đang hot, thực ra chính là con đường tắt hóa rồng của tú tài biết mấy mặt chữ. Thành danh khẳng định có xác suất lớn hơn nhiều so với việc mua vé số. Nhà văn thành danh đôi khi chẳng có sự khác biệt quá lớn so với tiểu nhân đắc chí. Trò may mắn này vĩnh viễn là một sự tồn tại khách quan không thể phớt lờ. Trong đội ngũ nhà văn, những người không phải nhà văn vĩnh viễn nhiều hơn nhà văn. Có loại người nào thì có loại nhà văn ấy. Có loại nhà văn nào thì có loại văn đàn ấy. Ở Trung Quốc, văn đàn biến thành chính đàn vốn đã có lịch sử lâu đời, từ nhà văn một bước hóa thành quan chức, hoặc từ quan chức bỗng nhiên biến thành nhà văn như làm phép thuật, xưa nay chưa bao giờ là chuyện hiếm lạ gì. Ngay cả trên văn đàn thế giới cũng là như vậy, Đông Âu và Mỹ La-tinh đều có ví dụ nhà văn trở thành tổng thống.

Lưu Nhạc Hậu thủy chung không thể trở thành một thành viên của văn đàn, chưa chắc đã là sự tiếc nuối quá lớn. Văn đàn rộng lớn như vậy, ai cũng có thể vào được, ai cũng có thể lươn lẹo được, Lưu Nhạc Hậu chẳng qua chỉ là vẩn vơ đi lại ở ngoài cửa, cũng rất tốt. Ông ấy không ngừng kiễng chân, nhìn vào văn đàn đầy vẻ bí ẩn, khao khát bản thân có thể trở thành một thành viên của văn đàn, trố mắt ngóng trông cả đời. Ý nghĩa tồn tại của ông ấy nằm ở sự theo đuổi chấp trứ này. Thành thật mà nói, bài viết của Lưu Nhạc Hậu chưa từng thực sự được viết tốt, thế nhưng bình tâm mà nói, trong những năm tháng qua, so với những bài viết cứt chó ngập tràn trên văn đàn, ông ấy hoàn toàn không hề kém cạnh những vị nhà văn nổi tiếng hữu danh vô thực đó chút nào. Nếu vận may tốt, Lưu Nhạc Hậu hoàn toàn cũng có thể trở thành một nhà văn nổi tiếng hồng cực nhất thời. Tất cả các trào lưu văn học ông ấy đều từng bắt kịp, từ “phản kích hữu khuynh phiên án phong”, đến tiểu thuyết vấn đề văn học thương ngân, từ chủ nghĩa hiện thực truyền thống đến tiểu thuyết trào lưu mới mang ý nghĩa hiện đại, từ văn học ký sự đến văn học thông tục, từ thơ có vần đến tán văn không vần, từ kịch bản điện ảnh đến kịch bản truyền hình đến kịch bản phát thanh, miễn là những thứ do chữ viết cấu thành thì ông ấy đều từng viết qua.

Chúng ta chi bằng đổi một góc độ để nhìn Lưu Nhạc Hậu. Tôi quen thuộc với rất nhiều người viết lách, họ coi thường việc nhà văn kiên trì viết lách mỗi ngày không bỏ sót. Họ đã là nhà văn, là những nhà văn rất có danh vọng, thậm chí có thể nói là nhà văn rất cừ, thế nhưng có một điểm khiến tôi mãi không thể hiểu nổi, đó là họ căn bản không hề nhiệt tình với việc viết lách. Họ luôn tìm đủ mọi loại lý do để trốn tránh viết lách. Thà nói họ là nhà văn, chi bằng nói họ giống nhân vật dưới ngòi bút của nhà văn hơn, họ dành thời gian vào những việc vô cùng tẻ nhạt, thế nhưng lại mỹ miều gọi đó là trải nghiệm sinh hoạt. Trải nghiệm sinh hoạt đôi khi đã trở thành tấm lá chắn cho hành vi không đoan chính của bản thân, sự phóng túng hóa ra lại trở thành đại danh từ của sự đọa lạc. Họ tuyệt đối sẽ không giống như Lưu Nhạc Hậu, viết không xong không thôi, cứ cày bừa vô ích trên mảnh đất văn học như thế. Họ thậm chí còn khinh miệt việc viết lách. Nguyên nhân họ vẫn đang ăn cái bát cơm viết lách này là vì viết lách có thể mang lại cho họ kết quả tương đối mãn nguyện. Nhờ viết lách mà họ làm quan, trở thành quan chức văn hóa có địa vị, trước mặt những người làm quan thì họ là nhà văn, trước mặt những người chăm chỉ viết lách thực sự thì họ là quan. Đối với họ mà nói, viết lách quan trọng là kết quả chứ không phải quá trình, họ chán ghét cái quá trình này. Bản thân không viết, thế nhưng lại đố kỵ những người vẫn đang không ngừng viết.

Lưu Nhạc Hậu vĩnh viễn cũng không chán ghét cái quá trình này. Trong sự nghiệp sáng tác của ông ấy, hy vọng thành công quá đỗi mờ mịt, kết quả tuy quan trọng nhưng vì luôn không có kết quả nên ông ấy cũng đành phải dựa vào quá trình viết lách này để an ủi bản thân. Ở điểm yêu thích viết lách này, ông ấy giống nhà văn hơn những nhà văn không yêu thích viết lách kia, càng đến gần với bản nghĩa của văn học hơn. Trong rất nhiều năm qua, lý do Lưu Nhạc Hậu vẫn giữ liên lạc liên tục không đứt đoạn với tôi rất đơn giản, đó là tôi và gia đình tôi có mối liên hệ thế này thế nọ với văn đàn. Khi người ta giới thiệu tôi, luôn có thói quen gọi tôi là cháu của ai đó, con trai của ai đó. Gia đình tôi được người ta ca tụng là gia thế văn học, từ khi còn rất nhỏ, tôi đã được dặn dò, vĩnh viễn không được nói ba hoa chích choè về đề tài văn học trước mặt công chúng, vĩnh viễn không được manh động hùa theo, không được dễ dàng tin tưởng bài văn hay mà người khác nói. Lời khuyên trung thành mà ông nội dành cho tôi sau khi bài tiểu thuyết đầu tiên của tôi được phát biểu chính là, muốn viết thì viết, đừng ép viết, đừng có ra vẻ già đời mà phát biểu cái gọi là đàm thoại sáng tác.

Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn duy trì sự đời trải như thế. Tôi và cha từng là đối tác văn học ăn ý nhất, sau khi cha qua đời, nỗi bi ai lớn nhất mà tôi cảm thấy chính là thiếu đi một người để bàn chuyện văn học. Tôi rất ít khi nói gì về tác phẩm của người khác ở nơi công cộng, giữ sự trầm mặc đối với rất nhiều tác phẩm nổi danh thiên hạ. Thế nhưng ở nhà, khi nhắc đến văn học cùng cha, cười đùa mắng mỏ sảng khoái đê mê, tràn ngập một thứ thống khoái "uống rượu luận anh hùng". Thật lòng mà nói, trong một thời gian rất dài, Lưu Nhạc Hậu vẫn luôn là đối tượng giễu cợt của tôi và cha, ông ấy da mặt dày, hết lần này đến lần khác ôm cả chồng tác phẩm đến bái phỏng tận cửa. Có lúc ông ấy còn mang theo một ít đặc sản quê. Dù thừa biết là muối bỏ biển nhưng ông ấy chưa bao giờ từ bỏ hy vọng cuối cùng. Cha tôi là chủ biên của một tạp chí văn học, bản thân tôi vì phát biểu tiểu thuyết mà quen biết ít nhiều biên tập viên, chúng tôi đều có cảm giác lực bất tòng tâm. Bài viết của Lưu Nhạc Hậu vĩnh viễn thiếu một chút gì đó, ông ấy vẫn luôn muốn hiểu rõ phải viết thế nào, cho đến tận khi chết vẫn chưa hiểu rõ phải viết thế nào. Cha tôi tuyệt đối không thể vì thu nhận ít đặc sản quê của Lưu Nhạc Hậu mà nuốt chửng lương tâm nghệ thuật để phát biểu bài viết của ông ấy trên tạp chí do mình chủ biên, còn tôi sau khi chuyển bản thảo của ông ấy cho những người bạn biên tập quen thuộc thì cũng chỉ có thể khẩn cầu họ viết cho Lưu Nhạc Hậu một bức thư từ chối thật uyển chuyển.

Trong mấy ngày Lưu Nhạc Hậu qua đời, hễ nghĩ đến khung cảnh ấy, trong lòng tôi lại có một vị cay đắng khó tả. Tôi nghĩ đến việc ông ấy luôn tất bật mạo mạo thất thất, đột nhiên xuất hiện trước mặt tôi, thỉnh giáo người học trò ngày xưa của mình. Ông ấy nói những lời hay ý đẹp với tôi, nhẫn chịu sự trầm mặc không thốt một lời của tôi đối với tác phẩm của ông ấy, cuối cùng vẫn không nhịn được mà trẻ con hỏi tôi: “Cậu thấy lần này có thể phát biểu được không?”

Có một lần, vì thiếu kiên nhẫn, tôi đã nói một cách rất trực diện: “Bài viết thế này của ông, cho dù là được phát biểu thì đã sao chứ?”

Lời nói của tôi giống như viên đạn bắn trúng ông ấy, ông ấy nhìn tôi giống như một đứa trẻ không có khả năng kháng cự, không biết phải làm sao. Tôi lật ngửa cái lá bài mà ông ấy hằng khao khát được lật lên, không chừa lại chút thể diện nào, điều này giống như lột sạch quần của ông ấy giữa chốn đông người. Ông ấy hoàn toàn bấn loạn, biết rằng những gì tôi nói là sự thật, là sự thật mà ông ấy không muốn nghe nhất. Có đôi khi, nói sự thật chưa chắc đã là chuyện tốt, có đôi khi, nói sự thật sẽ rất tàn nhẫn, tôi cảm thấy lúc đó bản thân căn bản không nên làm như vậy. Tôi không nên tổn thương ông ấy như thế.

2

Sự thành công của Pearl S. Buck đến thực sự quá dễ dàng, chỉ vỏn vẹn một giải Pulitzer đã khiến bà cảm thấy thụ sủng nhược kinh. Lúc ấy bà không hề ý thức được bí quyết thành công của mình nằm ở chỗ bà đã thỏa mãn đầy đủ sự tò mò của độc giả Mỹ. Người Mỹ tò mò về phương Tây nhiều hơn, truyền kỳ liên quan đến Trung Quốc không hề thiếu, những cung nữ phương Tây tự xưng từng ở bên cạnh Từ Hi Thái hậu, viết linh tinh về ký sự Từ Hi, phóng khoáng vô biên vô tận tựa như nghìn lẻ một đêm. Điều thú vị là những cuốn sách liên quan đến cung đình Trung Quốc này hoàn toàn không được hoan nghênh bằng sử thi nông dân do Pearl S. Buck soạn thảo. Thành công của Pearl S. Buck không tách rời khỏi những năm 30 đỏ rực trong phạm vi thế giới, lao công thần thánh đã trở thành một khẩu hiệu tính toàn cầu, khủng hoảng kinh tế của chủ nghĩa tư bản xã hội chưa từng nghiêm trọng như khoảng thời gian này.

Mặc dù Pearl S. Buck từng nói rằng bà hiểu biết rất ít về văn đàn thế giới thời bấy giờ, thế nhưng tác phẩm của bà trên khách quan lại ăn nhịp với trào lưu văn học thế giới. Có phải sử thi hay không là tiêu chuẩn quan trọng để đánh giá một tác phẩm, đó là một thời đại cần những tác phẩm vĩ đại. Trước Pearl S. Buck, tiểu thuyết đề tài nông thôn rất hợp khẩu vị của ban giám khảo giải Nobel, năm 1920, Johannes V. Jensen đoạt giải nhờ cự tác thời đại hoa của ông ấy 《Sự phát triển của vùng đất》. Bốn năm sau, Wladyslaw Reymont của Ba Lan lại đoạt giải nhờ tác phẩm đại biểu 《Nông dân》. Nhà văn đang nổi đình nổi đám tại Mỹ lúc bấy giờ là Sinclair Lewis, cuốn 《Phố Chính》 của ông từ trước khi giành giải Nobel văn học đã sớm trở thành tác phẩm mang tính cột mốc. Mặc dù văn học phái hiện đại đã quật khởi, các thể loại văn học khác đã lỗi thời, thế nhưng nắm giữ vị trí lãnh đạo vẫn là văn học chủ nghĩa hiện thực. Điểm tương đồng giữa 《Đất lành》 của Pearl S. Buck và mấy tác phẩm được nhắc đến ở trên nằm ở chỗ chúng đều vạch trần sự đối lập giữa thành thị và nông thôn, chúng đều bàn về vấn đề đất đai là gốc rễ của nhân sinh, đều phê phán chủ nghĩa tư bản xã hội ở các mức độ khác nhau.

Pearl S. Buck lớn lên trong môi trường Trung Quốc rõ ràng nhận thức chưa đủ về ý nghĩa của việc sách bán chạy. Đối với bà, sáng tác chỉ là một giấc mơ, bà muốn viết, đã viết; muốn phát biểu, đã phát biểu. Một khi sách thực sự được xuất bản thì sẽ thế nào nữa, bà chưa từng suy nghĩ qua. Sự phớt lờ của người Trung Quốc đối với nữ tính ít nhiều cũng ảnh hưởng đến thế giới quan của bà, bà không có dã tâm và cảm giác sự nghiệp kiểu nữ cường nhân ấy, thế nên cũng chẳng có cảm giác mãn nguyện vì công thành danh toại. Mặc dù vinh dự sau này nối tiếp nhau kéo đến, thế nhưng kể từ sau khi 《Đất lành》 ra mắt, những lời quở trách mãnh liệt chưa từng gián đoạn. So với vinh dự, loại quở trách không màng trắng đen ấy mang lại sự chấn động lớn hơn cho Pearl S. Buck. Có những lời quở trách dường như đã vượt quá phạm vi nhẫn thụ của Pearl S. Buck, tính cách tốt của bà khiến bà không tiện phát biểu ngôn luận phản kích ở nơi công cộng, mãi cho đến nhiều năm sau, khi viết 《Tự truyện》, bà mới công bố những cuộc công kích độc ác này.

Dù là người Mỹ hay người Trung Quốc, đều tham gia vào bản hợp xướng chỉ trích Tái Trân Châu. Bức thư đầu tiên mà Tái Trân Châu nhận được từ nước Mỹ bản thổ chính là một bức thư trách móc mang tính nhục mạ. Một vị tín đồ Cơ đốc trong giáo hội đã dùng vô số trang giấy hoa văn để chỉ trích Tái Trân Châu viết quá mức lộ liễu. Hắn sử dụng một từ ngữ vô cùng dơ bẩn, trong cuốn 《 Tự truyện 》, Tái Trân Châu không nỡ viết nó ra, đoán chừng cũng không ngoài hai từ "hạ lưu" hay "dâm uế" loại này. Bà là một người phụ nữ truyền thống, thứ khó có thể dung thứ nhất có lẽ chính là những từ ngữ này. Sự chỉ trích của một trí thức Trung Quốc lại ăn khớp hoàn hảo với quan điểm của vị tín đồ Cơ đốc người Mỹ được nhắc đến ở trên:

Bà ta đặc biệt thích công kích những thứ khó nói trong bản tính con người, ví dụ như tình dục. Bà đã vận dụng một số ám hiệu đầy kỹ thuật trong tác phẩm của mình, khiến cho chuyện vốn cực kỳ thông thường này trở nên vô cùng kích thích đối với độc giả. Không sai, tình dục là gốc rễ của nhân sinh, giống như phân tích nghiên cứu về sinh hoạt tình dục đã chỉ ra, nó bình thường và thiết yếu không thể thiếu giống như việc ăn uống của con người, đây đều là sự thật, thế nhưng những ám hiệu ám muội còn tồi tệ hơn cả những lời minh bạch đến mức gây buồn nôn. Đây cũng là lý do tại sao đôi tất dài xuyên thấu và chiếc váy ngắn lại mang tính khiêu gợi tình dục hơn hẳn một người mẫu khỏa thân. Tôi hoàn toàn không muốn tuyên truyền tiêu chuẩn đạo đức tình dục truyền thống, nhưng tôi thực sự tin rằng, bất luận đối với cá nhân hay đời sống xã hội, sự khiêu dâm càng ít càng tốt. Thế hệ trẻ của chúng ta cần sự biểu đạt tự nhiên, lành mạnh và thẳng thắn về tình dục, chứ không phải thứ ám hiệu ủ dột, không lành mạnh cần được thể hiện ra trong sách của Tái Trân Châu.

Tình dục trong tiểu thuyết thường là quả trứng thối khiến tác giả vướng phải sự công kích. Sẽ luôn có kiểu độc giả như thế, giống như đi tìm quặng, tìm ra các chương có liên quan đến tình dục trong tác phẩm để đọc, rồi từ đó mà lớn tiếng ra vẻ đạo mạo. Tôi không chỉ nhìn thấy những lời công kích nhắm vào Tái Trân Châu từ một cuốn sách. Trên thực tế, trong lịch sử văn học hiện đại Trung Quốc, có rất nhiều tác giả từng bị ném quả trứng thối mang tên "miêu tả tình dục theo chủ nghĩa tự nhiên" này. Kiểu bình luận ra vẻ đạo mạo này xưa nay vẫn luôn khiến tác giả dở khóc dở cười. Có người cứ thích như ngửi thấy mùi rượu, lột trần tình dục ra khỏi tác phẩm văn học, sau đó chia đoạn phân loại rồi phê phán bằng một màn vu oan giá họa vô căn cứ. Tôi từng trò chuyện với vị giáo sư chuyên nghiên cứu về Tái Trân Châu ở đại học, thỉnh ông bàn về các miêu tả tình dục trong toàn bộ tác phẩm của bà. Vị giáo sư cảm thấy vô cùng bất bình thay cho Tái Trân Châu vì những đả kích mà bà phải chịu đựng chỉ vì chữ "tình", đừng nói là dùng ánh mắt của ngày hôm nay, cho dù là dùng thước đo của thời đó đi chăng nữa, những miêu tả tình dục của Tái Trân Châu cũng phải được coi là bảo thủ và truyền thống. Nói tiểu thuyết của Tái Trân Châu có chứa miêu tả sắc tình, quả thực là oan uổng cho bà rồi.

Tiểu thuyết của Tái Trân Châu ở Trung Quốc mang ý nghĩa cả hai đầu đều không mấy tốt đẹp. Chính phủ Quốc dân ở Nam Kinh cảm thấy vô cùng nổi giận vì trong tiểu thuyết của bà không xướng ca ngợi ca cho chính quyền mới, còn giới văn đàn cánh tả lại khinh thường đến tận gốc rễ vì bà không thể phản ánh được đấu tranh giai cấp, mà chỉ chạm tới được bề ngoài của xã hội Trung Quốc. Khi nhắc đến Tái Trân Châu, tiên sinh Lỗ Tấn tỏ ra đầy hàm ý, nói rằng những gì ông biết "còn chẳng quá một chút tình hình phù phiếm", còn tác giả của cuốn 《 Tây hành mạn ký 》 là Edgar Snow thậm chí còn chỉ điểm trực diện tại chỗ cho người Mỹ rằng Tái Trân Châu đã bóp méo đời sống của người Trung Quốc. Những quan điểm này không chỉ có sức ảnh hưởng lớn tại thời điểm bấy giờ, mà còn tiếp tục ảnh hưởng suốt nhiều năm sau đó.

Đọc tiểu thuyết của Tái Trân Châu, quả thực có thể phát hiện ra rất nhiều chỗ sơ hở. Tôi nhớ lần đầu tiên đọc 《 Long chủng 》, khi nhìn thấy đoạn luận bàn về hạt giống ở trong đó, tôi liền quyết định sau khi đọc xong cuốn tiểu thuyết này sẽ không bao giờ đọc thêm tiểu thuyết nào khác của bà nữa. Lúc ấy tôi đang học cao học, đã đọc xong bộ ba 《 Đại địa 》, tiếp đó lại đọc tác phẩm tiêu biểu khác của bà là 《 Long chủng 》, thấy hai người đàn ông bàn luận rôm rả về hạt giống và tinh trùng, lớn tiếng ca ngợi khúc ca sinh mệnh. Trong tiếng Anh, hai từ này có thể là cùng một từ, thế nhưng trong tiếng Trung thì không phải như vậy, đây là một lỗ hổng rành rành. Nông dân Trung Quốc khi trò chuyện không hề xem tinh trùng của đàn ông vĩ đại đến mức nào, một mặt, họ cho rằng một giọt tinh trùng là một giọt máu, mặt khác lại cho rằng tinh trùng là thứ hao tổn tinh lực, người Trung Quốc mắng một người đàn ông vô dụng sẽ nói người đàn ông đó quá yếu đuối. Hồi tôi còn đọc sách ở nông thôn, nông dân bản địa khi mắng người ta thường quen miệng nói người nọ là "đồ bỏ đi". Nhìn đoạn miêu tả này trong 《 Long chủng 》, tôi có cảm giác không phải là hai người nông dân Trung Quốc đang nói chuyện, mà là hai người nước ngoài đang chém gió.

Tôn sùng tiểu thuyết của Tái Trân Châu lên quá cao là điều vô lý. Đọc lại tiểu thuyết của bà, tôi vẫn cảm thấy cách nhìn nhận hồi học cao học năm nào không có gì sai sót quá lớn. Nếu bàn về tiểu thuyết, bà đích thực không thể tính là một tiểu thuyết gia hạng nhất. Tái Trân Châu chỉ đang thuật lại câu chuyện, thuật lại những câu chuyện được kể ra từ cửa miệng của mấy bà mụ và người hầu, tiểu thuyết của bà luôn mang lại cảm giác nghe hơi chõ nồi. Tiểu thuyết của bà đong đầy sự đồng tình và thấu hiểu, thế nhưng sự đồng tình và thấu hiểu ấy lại không tránh khỏi góc độ của một người phương Tây, không tránh khỏi sự ban ơn cao ngạo. Tính thông tục và lưu hành vừa là điều không thể tránh khỏi, lại vừa rất tự nhiên. Tiểu thuyết của Tái Trân Châu đủ sức thỏa mãn khẩu vị của những người phương Tây muốn tìm hiểu một chút về phương Đông và ôm lòng hiếu kỳ đối với phương Đông, việc trở thành sách bán chạy hầu như là điều tất yếu. Người Mỹ đã bị cuộc khủng hoảng kinh tế của chính mình làm cho sứt đầu mẻ trán, họ cần một số thứ mang hương vị dị quốc để điều tiết lại một chút.

《 Đại địa 》 đã thay đổi hoàn toàn tiến trình sinh mệnh của Tái Trân Châu, định vị lại hướng đi trong cuộc đời bà. Năm 1932, bà về nước Mỹ một chuyến. Lần này là vinh quy bái tổ, đủ loại tiệc tùng và tiệc chiêu đãi kéo đến dập dập dìu dìu, những lời ca tụng thiện ý và những mỹ từ khen ngợi vang lên không dứt bên tai. Bà có chút thụ sủng nhược kinh, lại không kìm được mà muốn tận tình thưởng thức. Sự thành công không những dễ dàng mà còn vô cùng to lớn. Những lời phê bình và chỉ trách cay độc, giữa cơn sốt tiêu thụ của 《 Đại địa 》, bỗng trở nên vô thưởng vô phạt, thậm chí còn có thể xúc tiến tiêu thụ. Nước Mỹ dù sao cũng là quê hương của Tái Trân Châu, mọi thứ đều có thể nhanh chóng chuyển từ không quen thành quen. Một người thành công luôn được chào đón ở khắp mọi nơi. Dù chuyến về nước năm 1932 chỉ là một chuyến đi vinh dự, bà không hề quyết định sẽ về Mỹ định cư, gia đình bà vẫn còn ở Trung Quốc, vẫn ở Nam Kinh, thế nhưng sức hấp dẫn của nước Mỹ lại lớn đến mức khi quay trở lại Trung Quốc, bà lập tức hiểu ra rằng ngày mình cáo biệt Trung Quốc đã không còn cách bao xa nữa.

Ảnh hưởng mà Trung Quốc mang lại cho bà thực sự quá lớn, ở Trung Quốc, bà mãi mãi là một người nước ngoài tóc vàng mắt xanh, thế nhưng khi đến nước Mỹ, bà lại dường như trở thành người Trung Quốc. Bà đã quen với phương thức sinh hoạt của Trung Quốc, khẩu vị của bà không có bất kỳ điểm gì khác biệt so với người Trung Quốc chính gốc. Trong rạp chiếu phim ở Mỹ, cứ mỗi khi bộ phim chiếu được nửa chừng, bà lại muốn đứng lên rời đi, không phải vì phim không hay, mà là vì không chịu nổi thứ mùi lạ tỏa ra từ những người đồng bào của mình. Mùi mồ hôi nồng nặc và hăng hắc ấy luôn huân đúc khiến bà buồn nôn muốn ọe, đây là một thứ khí mùi hỗn hợp tỏa ra sau khi đã ăn sữa bò, bơ cùng với thịt bò. Tái Trân Châu cuối cùng cũng hiểu ra tại sao những người bạn Trung Quốc của bà lại phàn nàn rằng trên người người phương Tây có một thứ mùi quái dị. Năm 1932, Tái Trân Châu ở lại Mỹ gần một năm, đã đủ để khiến bà quen với thứ mùi lạ trên người đồng bào, rồi sau đó bà lại quay về Trung Quốc, cho đến năm 1934, bà chính thức quay lại Mỹ định cư.

Tái Trân Châu đã mua một nông trại nhỏ ở nước Mỹ. Nhờ viết tiểu thuyết, bà bất ngờ kiếm được một khoản tiền lớn, mà nước Mỹ lúc này lại đang chìm trong nước sôi lửa bỏng của khủng hoảng kinh tế, giá nhà đất thấp đến mức khiến người ta không dám tin, kết quả là bà chỉ dùng 4100 đô la Mỹ đã mua được một nông trại có diện tích 48 mẫu Anh. Cảnh tượng của nông trại có rất nhiều điểm tương đồng với Trung Quốc, đây là nguyên nhân quan trọng thu hút Tái Trân Châu hạ quyết tâm mua lại. Bà đặt tên cho nông trại của mình là nông trại Thanh Sơn, hạ quyết tâm ly hôn với người chồng vẫn đang ở lại Trung Quốc, rồi nhanh chóng kết hôn với nhà xuất bản của mình là Charlie Walsh. Kể từ đó, bà vẫn luôn an tâm sáng tác tại nông trại Thanh Sơn, nhận nuôi một đống đứa trẻ có huyết thống châu Á. Bà thích trẻ con, do khi sinh đứa con đầu lòng bị khó sinh, bà đã mất đi năng lực sinh nở lần thứ hai, bèn đem tình mẫu tử đặt lên những đứa trẻ khác.

Có một giai thoại vô cùng sinh động, đó là khi tin tức đoạt giải Nobel vừa truyền đến, Tái Trân Châu đang ăn sáng vì quá kích động đã đánh rơi chiếc thìa uống canh xuống đất. Tin tức này quá bất ngờ đến mức gần như không thể nghi ngờ. Dù bà đã về Mỹ đã nhiều năm, dù sách của bà vẫn đang bán chạy, cuốn 《 Đại địa 》 của bà đã được chuyển thể thành kịch nghệ trình diễn trên sân khấu, lại được chuyển thể thành phim điện ảnh công chiếu ở Mỹ, thế nhưng thanh danh của bà trong giới văn học lại chẳng ra sao cả. Điều đầu tiên Tái Trân Châu nghĩ tới là đã nhầm lẫn rồi, bởi vì trong mắt rất nhiều người, ngoại trừ lão nhà văn Sinclair Lewis ra, nước Mỹ không có vị nữ tác giả nào xứng đáng nhận giải Nobel, mà trong số các nữ tác giả, Tái Trân Châu lại là người kém tư cách đoạt giải nhất. Tái Trân Châu còn quá trẻ, các tác phẩm kinh điển vẫn còn quá ít, thậm chí còn khó mà tính được là một người Mỹ chính cống, trao giải Nobel hiển hách như vậy cho Tái Trân Châu là một việc thiếu thận trọng. Nói giải Nobel mang lại cho Tái Trân Châu niềm kinh ngạc ban đầu, chi bằng nói đó là một sự hoảng sợ vì sợ xảy ra sai sót thành trò cười. Bà là một người phụ nữ nhạy cảm, có chút tự ti trước những đồng nghiệp là nhà văn Mỹ hách dịch ngang ngược, bà thừa nhận bối cảnh sinh hoạt và tu dưỡng văn học của bản thân đều không đủ để khiến bà xứng đáng nhận giải. Cho dù sự thật chứng minh việc đoạt giải đã là chuyện ván đã đóng thuyền, bà vẫn thiếu đi dũng khí cần thiết. Lý do không từ chối đến Stockholm nhận giải, là vì sợ khiến người khác cảm thấy mình kiêu ngạo vô lễ. Giải Nobel khiến sự nghiệp văn học của Tái Trân Châu đạt đến đỉnh cao, thế nhưng tổn thương mà những cuộc công kích do việc đoạt giải gây ra cho tâm hồn Tái Trân Châu thì nhiều năm sau vẫn không thể chữa lành.

Người Mỹ từ lâu đã ôm một bụng đầy tức giận đối với Ủy ban bình chọn giải Nobel. Bắt đầu từ năm 1901, mãi cho đến 30 năm sau, họ mới chậm chạp trao giải thưởng cho Sinclair Lewis, họ đã tổn thương lòng tự ái của người Mỹ. Mặc dù trong 8 năm sau đó, lại có thêm hai lần trao giải Nobel cho người Mỹ, đó là O'Neill vào năm 1936 và Tái Trân Châu vào năm 1938, thế nhưng người Mỹ vẫn không vui. Những lời công kích nhằm vào giải thưởng văn học Nobel chưa từng dừng lại. Suốt ròng rã 30 năm, vậy mà không có lấy một người Mỹ nào có thể đoạt giải, những người đoạt giải luôn luẩn quẩn trong vòng tròn của châu Âu, đại lục châu Mỹ dường như căn bản không đáng để cân nhắc, Mark Twain bị coi là tác giả văn học thiếu nhi, tư tưởng cánh tả của D. H. Lawrence lại quá nghiêm trọng. Cho dù là ở châu Âu đi nữa, ủy ban bình chọn cũng có mắt như mù, họ bỏ lỡ đại văn hào Lev Tolstoy, bỏ lỡ Proust và Joyce, bỏ lỡ Kafka, những nhà văn giỏi chưa đoạt giải cũng nhiều gần bằng, hoặc có thể nói là nhiều hơn những nhà văn giỏi đã đoạt giải. Tái Trân Châu thực sự đã coi trọng giải thưởng này quá mức, bà không thể hiểu nổi tại sao việc mình đoạt giải lại không được người Mỹ nhìn nhận như một vinh dự quốc gia, mà ngược lại còn bị coi là sự sỉ nhục. Bà đau đớn vì chuyện này, và vì thế mà suốt đời ôm lòng dè dặt đối với văn đàn Mỹ. Trong những năm tháng sau này, Tái Trân Châu luôn cẩn trọng tránh né việc qua lại với các đồng nghiệp người Mỹ của mình.

Người Mỹ cũng có sự bất mãn tương tự đối với việc Sinclair Lewis đoạt giải, sau khi ông tranh giành về cho nước Mỹ chiếc huy chương giải Nobel văn học đầu tiên, người Mỹ không hề cảm thấy may mắn mà thay vào đó là phẫn nộ. May là ông căn bản chẳng bận tâm đến chuyện này, Sinclair Lewis hơi giống một tên tiểu tử hư hỏng của văn đàn, năm 1926, ông từ chối đến nhận giải Pulitzer, với lý do có được hay không có được giải thưởng này cũng chẳng sao cả. Ông chưa từng bận tâm xem những đồng nghiệp là nhà văn nói gì sau lưng mình. Điểm này thì Tái Trân Châu không làm được, trên thực tế, việc đoạt giải mang lại cho bà nhiều phiền muộn hơn, người Mỹ không vui, người Trung Quốc cũng chẳng vui. Kể từ sau khi 《 Đại địa 》 được xuất bản, người Trung Quốc vẫn luôn chỉ trích tiểu thuyết của bà, việc bà đoạt giải Nobel không gây ra sự phản kháng mạnh mẽ ở Trung Quốc là bởi nguyên nhân quan trọng lúc bấy giờ là đại sự hàng đầu của toàn dân tộc, là cuộc kháng chiến của toàn dân tộc, là trận chiến quyết chiến Đài Nhi Trang, là chiến dịch bảo vệ Vũ Hán. Người Trung Quốc đã không còn tâm trí đâu mà đi kháng nghị tiểu thuyết của bà.

Tái Trân Châu có thể đoạt giải, hoàn toàn là do một loạt nguyên nhân ngẫu nhiên. Đoạt giải thường chính là vận may. Ở châu Á, Trung Quốc và Nhật Bản đã chiến tranh toàn diện, ở châu Âu, mây chiến tranh bao trùm, bất kỳ vị tác giả nào có khả năng dẫn đến rắc rối chính trị đều được cẩn thận loại trừ khỏi danh sách những người có thể đoạt giải. Sigmund Freud nổi tiếng với phân tâm học tâm lý, từ hai năm trước đã được đề cử giải Nobel văn học, lần này, ông lại được đề cử làm ứng cử viên cho giải Y học. Thế nhưng vì ông là người Do Thái, lại thêm việc Hitler với tư tưởng cực kỳ thù ghét người Do Thái lúc bấy giờ đang nắm quyền lực tối cao, trong tay đang cầm ngòi nổ châm ngòi cho đại chiến thế giới, Sigmund Freud trên thực tế cũng chỉ có thể là được đề cử mà thôi. Dù sao thì số người được đề cử cũng có khoảng 30 người, mà dưới tình hình quốc tế phức tạp lúc bấy giờ, đối với ủy ban bình chọn, việc lựa chọn một tác giả người Mỹ đứng ở vị trí trung lập là thích đáng nhất. Còn việc trong 8 năm qua người Mỹ từng hai lần đoạt giải cũng chẳng quan trọng nữa. Văn học không phải là chính trị, nhưng văn học lại thường xuyên bị chính trị chi phối. Giải Nobel năm đó, người được đề cử cùng lúc với Tái Trân Châu còn có nữ tác giả người Mỹ viết cuốn 《 Cuốn theo chiều gió 》 là Margaret Mitchell, công tâm mà nói, nếu để Margaret Mitchell đoạt giải, thì vẫn là Tái Trân Châu thích hợp hơn một chút.

3

So với Tái Trân Châu, vận may của Lưu Nhạc Hậu cách biệt quá xa. Cưỡng ép đặt hai người này lại với nhau để bàn luận, quả thực có chút hoang đường. Lưu Nhạc Hậu chưa từng nghĩ tới chuyện đoạt giải Nobel, yêu cầu của ông rất đơn giản, chỉ cần có thể in thành sách là được. Hai người này bất kể là bối cảnh văn hóa hay khí chất cá nhân, khoảng cách đều quá xa vời. Lưu Nhạc Hậu chỉ là một giáo viên tiểu học thôn quê bình thường, trình độ văn hóa thực tế của ông, có lẽ là loại kém nhất kể từ khi có nghề giáo viên đến nay. Ngoại trừ việc có thể viết được một tay chữ Âu Dương Tuân đẹp đẽ, nhìn từ mọi phương diện, ông đều không thích hợp để làm công việc giảng dạy. Từ trước tới nay ông chưa từng thích công việc giáo dục. Đối với ông mà nói, làm giáo viên tiểu học chẳng qua chỉ là khá hơn làm nông dân một chút. Ông xuất thân từ nông dân, thế nhưng người mà ông coi thường nhất lại chính là nông dân. Khi Tái Trân Châu phát biểu trước các sinh viên của Học viện Báo chí Columbia, từng vô cùng xúc động mà nói rằng:

Tình huống thực tế là thế này, không sáng tác tiểu thuyết, tôi sẽ không thể vui nổi, những con người chữ nghĩa ấy có đọc hay không, tôi hoàn toàn mặc kệ. Có những con người bất hạnh như thế, nếu không phải đang sáng tác, hoặc đã viết xong, hay sắp sửa đi viết một tiểu thuyết, sẽ cảm thấy toàn thân không được thoải mái cho lắm, tôi chính là một trong số đó.

Mặc dù sự nghiệp văn học của Lưu Nhạc Hậu chẳng có gì để nói, thế nhưng ông quả thực có cái bệnh giống hệt Tái Trân Châu. Mặc dù chưa từng phát biểu tác phẩm gì, mặc dù trong văn học chưa từng thực sự cất lên được tiếng gáy nào, thế nhưng tôi chưa từng gặp ai si mê văn học hơn ông, ông tập trung vào văn học hơn bất kỳ nhà văn nào mà tôi từng thấy. Bi ai lớn nhất cuộc đời Lưu Nhạc Hậu, chính là việc suốt chặng đường dài không thể gặt hái thành công trong lĩnh vực văn học. Với sự si mê và tập trung của ông, việc không thể có bất kỳ thành tựu nào trong lĩnh vực văn học thực sự là một điều vô cùng đáng tiếc. Trong những ngày Lưu Nhạc Hậu bệnh nặng, tôi đã vô số lần nghĩ đến một vấn đề, đó chính là nếu ông trời mở mắt, cho ông một cơ hội, thì cục diện sẽ ra sao? Nếu để những con chữ do Lưu Nhạc Hậu viết ra được phát biểu, nếu để ông có được sự thưởng thức của công chúng, có được sự công nhận của chuyên gia, để ông đoạt giải, để ông thành danh, thì mọi thứ sẽ ra sao đây?

Tôi hoàn toàn có thể tưởng tượng được Lưu Nhạc Hậu một khi đã thực sự thành danh thì sẽ ra sao. Không còn nghi ngờ gì nữa, nếu ông thành danh, tuyệt đối sẽ chẳng đáng yêu chút nào. Ông hoàn toàn có thể sa ngã thành một kẻ văn nhân vô hạnh. Trong cuộc đời si mê văn học ấy, có vài cơ hội dường như ở ngay bên cạnh, vươn tay ra là có thể nắm lấy, thế nhưng những cơ hội như vậy, không một cái nào là không giống như những bóng xà phòng rực rỡ, nhìn thì rất đẹp, nhưng bảo vỡ là vỡ ngay. Nếu "Bè lũ bốn tên" không bị đập tan, cuốn tiểu thuyết dài của ông hoàn toàn có thể được phát biểu, ông sẽ giống như những tác giả đang nổi đình nổi đám lúc bấy giờ, trở thành nhân vật kiệt xuất độc bộ văn đàn. Sau khi "Bè lũ bốn tên" bị đập tan, ông vẫn tồn tại cơ hội, rất nhiều tác giả bắt đầu sáng tác ở hậu kỳ "Cách mạng Văn hóa", đánh ngược lại một kích, nhanh chóng trở thành người mới của văn học thời kỳ mới, trở thành nhóm tác giả văn học vết thương đầu tiên. Tôi từ đầu đến cuối vẫn luôn ôm một suy nghĩ cố chấp, đó chính là triều đại nào, thời kỳ nào cũng sẽ có những người thích viết lóa, mà một người thích viết lóa, thì ở triều đại nào, thời kỳ nào cũng rất có khả năng sẽ sáng tác. Văn nhân đôi khi sẽ bị người ta xem thường, đây không thể không nói là một nguyên nhân.

Văn bản duy nhất được phát biểu của Lưu Nhạc Hậu, chính là một bài tiểu thuyết gần 5000 chữ trên tờ báo tỉnh. Đây là một thiên văn học vết thương chính gốc, viết về việc con gái của một địa chủ không thể được người đàn ông mà cô yêu yêu như thế nào. Ở trong tiểu thuyết, Lưu Nhạc Hậu rõ ràng đã trộn lẫn một số gia vị của đời sống cá nhân. Người con gái địa chủ trong tiểu thuyết ít nhiều có bóng dáng của Hồ Đông Cầm, mà nam chính tự nhiên lại là chính mình trong lý tưởng của Lưu Nhạc Hậu. Sự phát biểu của bài tiểu thuyết này hoàn toàn khiến ông lâm vào trạng thái mất kiểm soát, ông mua vô số tờ báo, phát đi khắp nơi. Đến tận bây giờ tôi vẫn còn có thể nhớ được niềm đắc ý lộ ra trong lá thư ông gửi cho tôi, ông nói lần này chỉ là thành công trên tờ báo tỉnh, bước tiếp theo ông sẽ tiến về phía 《 Nhân dân nhật báo 》, muốn phát biểu tiểu thuyết trên các ấn phẩm có sức ảnh hưởng như 《 Nhân dân văn học 》 và 《 Thu hoạch 》. Ấn tượng ông mang lại cho tôi lúc bấy giờ, là thành công to lớn đã ở ngay trước mắt.

Bài tiểu thuyết này của Lưu Nhạc Hậu, dưới bối cảnh lúc bấy giờ, nếu thực sự giành được giải thưởng toàn quốc thì cũng không có gì kỳ lạ. Nói lời thật lòng, so với mấy cuốn tiểu thuyết đoạt giải toàn quốc vào thời kỳ đầu của thời kỳ mới, bài tiểu thuyết của ông đặt cạnh những tác phẩm đoạt giải có phần vụng về kia, nói không chừng còn có phần mạnh hơn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến Lưu Nhạc Hậu chết không nhắm mắt. Có một thời gian, ông luôn thích chỉ đích danh nói văn chương của mình giỏi hơn người này người nọ người kia. Khi một vị tác giả ngày càng nổi đình nổi đám, ông liền nói với tôi người này vốn dĩ chẳng ra sao cả. Lưu Nhạc Hậu luôn miệng nói trình độ trước kia của ai đó cũng chỉ ngang ngửa mình. Ông luôn không phục khí, tự cho mình là đúng, may là ông chỉ phát biểu một bài tiểu thuyết trên báo tỉnh, vẫn chưa thành danh, vẫn chưa đoạt giải, bằng không thì không biết sẽ kiêu ngạo đến mức nào.

Cả đời không viết ra được chút danh tiếng gì, đối với Lưu Nhạc Hậu mà nói, có lẽ vẫn là chuyện tốt. Căn cứ vào tố dưỡng văn hóa và tính cách không biết trời cao đất dày của ông, thành danh hay đoạt giải đều sẽ là những điều mang tính thảm họa. Ông có khả năng bị dị hóa triệt để, trở thành một nhân vật giống như chú hề. Chỉ mới phát biểu một bài tiểu thuyết thôi, cũng đã đủ khiến ông quên mất mình là ai, ông gửi một tờ báo có in tiểu thuyết của mình cho Hồ Đông Cầm, rồi hẹn gặp cô ở ruộng dâu, vừa gặp mặt, không hỏi ba bảy hối hai mươi mốt đã ôm chầm lấy cô. Nếu không phải sợ bị người khác chú ý, Hồ Đông Cầm khẳng định sẽ hét lớn. Cô đẩy Lưu Nhạc Hậu ra, nói chúng ta đều là những kẻ đã làm cha làm mẹ cả rồi, lại còn là họ hàng, sao có thể làm thế này. Lưu Nhạc Hậu cũng chẳng quản cô là thật lòng không muốn hay giả vờ không muốn, đầu trâu mặt ngựa lại ôm lấy cô một lần nữa, đòi hôn môi. Hồ Đông Cầm tức điên lên, chết quyết không chịu đồng ý. Từ đằng xa, có người dắt trâu đi cày đi ngang qua, Lưu Nhạc Hậu trơ trẽn nói: "Không cho anh hôn, thì cho anh sờ một cái." Vừa nói, vừa thò tay qua, cách lớp quần của Hồ Đông Cầm, đặt lên chỗ đó của cô không chịu dời đi.

Hồ Đông Cầm thực sự nổi giận, nói: "Anh sao mà vô liêm sỉ thế!"

Lưu Nhạc Hậu thở hổn hển nói: "Anh không cần thể diện nữa."

Hồ Đông Cầm nói: "Anh không cần thể diện, tôi còn phải cần chứ."

Nói xong, đẩy hắn ngã vào cây dâu tằm, quay đầu bỏ chạy, Lưu Nhạc Hậu muốn đuổi theo nhưng không đuổi kịp. Chuyện này chẳng mấy chốc đã náo loạn cả thôn đều biết, cái tính khí nóng nảy ấy của Diêu Ngũ Muội làm sao có thể chịu đựng được sự ủy khuất này? Như trộm cướp vậy, ép Lưu Nhạc Hậu phải khai ra từng chút một, chút cảm giác tốt đẹp của hắn sớm đã bị một chậu nước lạnh dập tắt, không chịu nổi thẩm vấn, tin tưởng thành thật khai báo, chống cự nghiêm minh, như nặn kem đánh răng khai ra hết toàn bộ tội hành của mình. Diêu Ngũ Muội hận đến nghiến răng nghiến lợi, nói: "Cái đồ vô liêm sỉ nhà anh, tôi ở chung phòng với anh trai cô ta tận một tháng, tôi còn chẳng để anh ta chạm vào người một cái, vậy mà anh lại đi sờ cô ta." Lưu Nhạc Hậu liền nhấn mạnh rằng mình sờ qua một lớp quần, Diêu Ngũ Muội liền nói: "Cách hay không cách một lớp vải thì cũng thế cả thôi, cô ta đã cho anh sờ, ngày mai tôi cũng đi tìm anh trai cô ta, muốn làm thì làm cho trót, tôi cởi luôn quần ra cho anh ta sờ, anh xem tôi có dám không!"

Mặc dù Diêu Ngũ Muội nói là lời giận dỗi, thế nhưng trong những ngày tháng sau đó, Lưu Nhạc Hậu vẫn luôn vì chuyện này mà không ngẩng đầu lên nổi. Thành quả của ông suy cho cùng cũng chỉ là ngắn ngủi, hơn nữa trong mắt người khác cũng chẳng tính là thành công gì. Trong mắt người khác, ông chỉ là một thứ vô dụng ngày ngày viết lóa. Theo sự trôi qua của thời gian, ông trở nên ngày càng vô dụng. Sông có khúc người có lúc, như một sự so sánh, Hồ Lùn - anh trai của Hồ Đông Cầm mà năm xưa Diêu Ngũ Muội chết quyết không chịu gả, ngược lại dần dần trở thành nhân vật, lấy một người quá phụ trung niên có hai đứa con, hai người vất vả sống qua ngày. Người con trai lớn đầu tiên trở thành nhà bạo phú, tiếp ngay sau đó người con nhỏ cũng trở thành chủ có tiền, hai anh em xây nhà lầu, trở thành gia đình đếm số một số hai trong thôn.

Địa vị của gia đình Lưu Nhạc Hậu trong thôn lại ngày càng tồi tệ hơn. Trong thế hệ trẻ, người biết chữ ngày càng nhiều, mọi người cũng ngày càng không coi Lưu Nhạc Hậu ra gì. Lớp học ghép ở tiểu học từ đường bị bãi bỏ, ông trở thành giáo viên ở tiểu học trấn, hiệu trưởng chê ông không thể an tâm dạy học, hễ họp là điểm mặt phê bình. Nhà nhà đều làm nghề phụ, đều đang động não làm giàu, muốn kiếm chút tiền xây nhà, chỉ có Lưu Nhạc Hậu là mãi mãi viết những bài văn phi thực tế, viết những thứ văn chương chẳng kiếm nổi lấy một xu. Lưu Nhạc Hậu cuối cùng đã trở thành trò cười của cả thôn, trở thành điển hình của việc phi thực tế, đến mức hễ mọi người chỉ trích ai đó sau này có lẽ sẽ chẳng có tương lai tiền đồ gì, liền nói sau này người đó sẽ trở nên giống như Lưu Nhạc Hậu vậy. Diêu Ngũ Muội và Hồ Đông Cầm cặp chị em dâu này từ kẻ thù ngày trước biến thành bạn tốt, họ hùn vốn nuôi thỏ lông dài, lúc rảnh rỗi lại lôi Lưu Nhạc Hậu ra làm trò đùa. Đã không kiếm được tiền, Diêu Ngũ Muội đành phải tự mình nghĩ cách, cô thử đủ mọi nghề phụ có thể kiếm được chút tiền, có chuyện gì cũng phải bàn bạc với Hồ Đông Cầm. Lưu Nhạc Hậu nhận ra, người vợ ăn ngay nói thật của mình đối với Hồ Lùn không chỉ đơn thuần là sự áy náy, không chỉ một lần thổ lộ rằng bản thân năm xưa không gả cho anh ta quả thực là mù mắt.

Lưu Nhạc Hậu mắc bệnh ung thư đến Nam Kinh nằm viện, Diêu Ngũ Muội không hề che giấu mà nói với Hồ Đông Cầm đến thăm bệnh ở phòng bệnh rằng, năm xưa nếu cô thành toàn cho bọn họ thì tốt biết mấy. Hồ Đông Cầm nói, cô thành toàn cho chúng tôi, cô lấy anh tôi thế nào đây. Diêu Ngũ Muội nói, tôi dựa vào cái gì mà cứ phải gả cho anh trai cô, đàn ông trong thiên hạ nhiều như vậy, dựa vào cái gì mà không gả cho cái tên vô dụng này, lại cứ phải gả cho anh trai cô, chẳng lẽ tôi không thể lấy ai sao? Hai người nửa thật nửa giả nói đùa, hoàn toàn không bận tâm Lưu Nhạc Hậu nghe xong sẽ nghĩ thế nào. Chị dâu của Hồ Đông Cầm đã bệnh qua đời từ một năm trước. Sau khi Lưu Nhạc Hậu mắc bệnh nan y, việc qua lại giữa hai nhà vô cùng mật thiết. Con trai lớn của Hồ Lùn để ý con gái thứ hai của Diêu Ngũ Muội, trong lòng Lưu Nhạc Hậu có chút không nợ, Diêu Ngũ Muội liền nói, anh không nguyện ý thì có ích gì? Bọn nhỏ nguyện ý, tôi cũng nguyện ý, thế là được rồi.

Bởi vì viết lóa, bởi vì sự nghiệp viết lóa chưa bao giờ thành công, cho dù Lưu Nhạc Hậu vẫn duy trì tâm cao khí ngạo tự cho là đúng của mình, thế nhưng ông đã hoàn toàn mất đi sự tôn trọng mà một người đàn ông đáng lẽ phải có. Ông đã trở thành một nhân vật mang tính kịch. Người trong thôn coi thường ông, vợ ông coi thường ông, các con ông cũng coi thường ông. Ông ngày càng sa cơ lỡ vận, thế nhưng nhiệt tình và sự si mê đối với việc viết lóa vẫn không thay đổi. Ông không ngừng nghỉ tham gia đủ mọi lớp học hàm thụ sáng tác, có một dạo còn muốn vào ban sáng tác của Đại học Nam Kinh để học chuyên sâu. Ông bắt tôi giúp mình hoạt động, dẫn ông đi gặp lãnh đạo khoa Trung văn. Lãnh đạo khoa Trung văn là bạn đại học của tôi, trước mặt người quen của tôi, ông luôn vô cùng khách sáo, vô cùng ra vẻ giả tạo mà nói tẻ nhạt, nói bản thân có lỗi khi làm thầy của tôi.

"Học trò của tôi đều đã viết ra danh tiếng rồi, thế mà tôi vẫn đang học sáng tác như một học sinh tiểu học!" Ông thường giới thiệu một cách nghiêm túc về mối quan hệ giữa tôi và ông như thế, hiển nhiên ông có chút đắc ý vì trong số học sinh của mình, dù sao cũng có một người có thể tính là nhà văn. "Hồi đó trông cậu ấy chẳng có nét gì là cái chất có thể viết lóa cả, tôi nhớ ông nội cậu ấy, bố cậu ấy không muốn cậu ấy trở thành một nhà văn, thế nhưng, cậu ấy vẫn trở thành nhà văn."

Lưu Nhạc Hậu trút hơi thở cuối cùng vào lúc rạng sáng. Ông vừa mới đứt hơi, Lưu Lệ Anh đã không chút khách khí gọi một cuộc điện thoại cho tôi. Tôi vẫn luôn không hiểu nổi tại sao Lưu Nhạc Hậu lại có một cô con gái lớn tự nói tự nghe như thế, cô tốt nghiệp từ một trường trung chuyên, hoàn toàn dựa vào năng lực của bản thân để xông pha lên thành phố lớn lập nghiệp. Cô giống như Lưu Nhạc Hậu, từ trước đến nay chưa từng sợ phiền phức đến tôi, cô dường như không hề nhận thức được rằng gọi điện cho người khác vào thời điểm này có thích hợp hay không. Trong điện thoại, cô hỏi tôi có thể đến bệnh viện một chuyến không, bởi vì tuy cô đã gọi điện cho chồng mình rồi, thế nhưng chồng cô lại đang đi công tác ở vùng ngoại ô, e rằng trong chốc lát không thể đến kịp được. Tôi ngái ngủ trèo từ trên giường dậy, mặc quần áo, trong lúc tối tăm mù mịt vội vã chạy đến bệnh viện. Lưu Nhạc Hậu đã được trùm lên một tấm vải trắng, cô y tá nhỏ đang giục người nhà nhanh chóng đưa thi thể đến nhà tang lễ, vừa nhìn thấy tôi, cô liền không kiên nhẫn mà nói: "Sao bây giờ anh mới đến?"

Khi tôi đẩy Lưu Nhạc Hậu từ phòng thang máy đi ra, trời đã hửng sáng mờ mờ. Trong bệnh viện rất yên tĩnh, trên con đường dẫn đến nhà tang lễ, chúng tôi không gặp bất kỳ ai. Vì Lưu Lệ Anh không khóc lóc thảm thiết giống như người nhà khác, nên chúng tôi cứ thế lẳng lặng đẩy thi thể đi qua từ đại viện bệnh viện, ngược lại càng thể hiện sự trang trọng và túc mục. Dù là tôi hay Lưu Lệ Anh, đều đã chuẩn bị sẵn sàng tâm lý cho cái chết của Lưu Nhạc Hậu, bác sĩ đã giới thiệu chi tiết cho chúng tôi về tình trạng bệnh của ông. Trên thực tế, tất cả mọi người đều đang đợi ngày này. Cuối cùng ngày này cũng đến. Từ khe hở giữa các tòa nhà, mặt trời lúc rạng đông đang từ từ mọc lên, câu chuyện của Lưu Nhạc Hậu cứ thế chấm dứt hoàn toàn tại đây.

4

Tiểu thuyết của Tái Trân Châu từng được chuyển thể thành phim điện ảnh, không biết là đã đoạt giải Oscar hay chỉ được đề cử nữa, dù sao thì sức ảnh hưởng lúc bấy giờ cũng rất lớn. Ngay từ những năm 30, điện ảnh đã là một thứ khiến các tiểu thuyết gia phải đau đầu. Nó thu hút khẩu vị của đại chúng, bóp méo tinh thần của tiểu thuyết. Điểm hoang đường nhất, không gì bằng việc các nữ nhân vật chính trong tiểu thuyết của Tái Trân Châu đều do các đại minh tinh hạng A thuần túy của Hollywood thủ vai, để một người phương Tây chính hiệu đóng vai người phụ nữ nhà nông Trung Quốc, sự buồn cười của nó có thể tưởng tượng được. Vai diễn A Lan trong 《 Đại địa 》 do Luise Rainer sinh ra ở Đông Âu thủ vai, còn 《 Long chủng 》 thì do Katharine Hepburn - người rất quen thuộc với khán giả Trung Quốc - thủ vai chính.

Bộ phim do hãng Metro-Goldwyn-Mayer sản xuất đã khuếch đại ảnh hưởng của tiểu thuyết Tái Trân Châu, đồng thời cũng chà đạp không kiêng nể gì đối với tiểu thuyết của Tái Trân Châu. Việc Tái Trân Châu sau này liên tục bị hiểu lầm có liên quan đến ấn tượng tồi tệ để lại sau khi xem phim xong. Hãng phim Metro-Goldwyn-Mayer hùng mạnh để quay 《 Đại địa 》, từng phái đến Trung Quốc một đoàn làm phim với đội hình vô cùng xa hoa, đoàn làm phim này ở Trung Quốc không hề nhận được sự chào đón nồng nhiệt như trong tưởng tượng, ngược lại, mọi hoạt động của đoàn làm phim đều vấp phải sự hạn chế nghiêm ngặt. Thứ mà người Mỹ cảm thấy hứng thú, chính là cách thể hiện sự lạc hậu của người Trung Quốc. Sự đối lập giữa phương Đông và phương Tây về mặt ý thức hệ đã có từ lâu đời, trong những câu chuyện thần quái của người phương Tây, người đóng vai phản diện có tâm địa xấu xa thông thường là người phương Đông, còn trong những câu chuyện của người phương Đông, kẻ tóc đỏ mắt xanh mũi to chắc chắn là kẻ xấu. Để tái hiện cái gọi là Trung Quốc chân thật, đoàn làm phim 《 Đại địa 》 đi khắp nơi tìm kiếm những ngôi làng rách nát, càng rách càng tốt. Giới chức trách Trung Quốc vô cùng phẫn nộ trước cách làm này, họ đặt ra vô số chướng ngại vật cho đoàn làm phim, vào thời điểm bộ phim sắp được bấm máy, nhất định phải sơn phết lại ngôi làng một lần nữa, phụ nữ đều phải mặc quần áo sạch sẽ, trên đầu còn phải cài một đóa hoa.

Trở thành trò cười của người Mỹ, là việc cơ quan chức năng có liên quan lại có ý nghĩ kỳ lạ, hy vọng trong phim xuất hiện một chiếc máy kéo kiểu Mỹ, để máy kéo thay thế cho con trâu nước vốn không thể thiếu trong tiểu thuyết của Tái Trân Châu. Người Trung Quốc kiên quyết cho rằng, đã mang tiếng là người Mỹ muốn quay một bộ phim Trung Quốc, thì nên quay những thước phim có chút ít lợi ích cho Trung Quốc. Trung Quốc tuy hiện tại lạc hậu, nhưng dưới sự lãnh đạo của chính phủ Trung Quốc, mọi thứ đang cải cách. Thế nhưng người Mỹ đời nào chịu bỏ tiền ra để làm quảng cáo cho Trung Quốc, họ làm theo ý của mình, người Trung Quốc không có cách nào với họ, đành phải phá rối. Mấy gã Mỹ gặp phải những rắc rối mà trước đó tuyệt đối không thể tưởng tượng nổi, các loại sự cố nhỏ nối tiếp nhau xảy ra, thế nhưng sự cố cuối cùng lại mang tính chí mạng. Khi đoàn làm phim quay về Mỹ, phần lớn thước phim đựng trong hộp thiếc lại bị axit sunfuric làm hủ thực hỏng mất, kết quả là đến khi phim chính thức công chiếu, toàn bộ phim chỉ có 12 phút cảnh quay là được quay thật ở Trung Quốc, phần còn lại đành phải quay bổ sung ở Mỹ. Trong phim có một cảnh quay nổi tiếng là châu chấu bay kín trời, được quay ở miền Tây nước Mỹ. Còn con trâu nước dùng làm đạo cụ sống cũng là hàng nội địa chính tông của Mỹ, sau này nó trở thành thú cưng của Hollywood, khi mọi người đến tham quan Hollywood, đều tranh thủ chụp ảnh cùng nó.

Sắc thái thần bí mang tính huyền thoại phương Đông hình như cũng đang phát huy tác dụng. Đoàn làm phim Mỹ hiển nhiên đã đắc tội với thần linh phương Đông, đạo diễn Âu Văn · Tái Nhĩ Bá Cách (Irving Thalberg) đột nhiên bệnh qua đời trong quá trình quay phim. Vị đạo diễn kế nhiệm mang đầy sợ hãi quay xong bộ phim, thì bức họa lớn treo phía trên lò sưởi bỗng dưng rơi xuống, suýt chút nữa đập trúng đầu ông ta. Người Mỹ từ đó không dám đến Trung Quốc quay phim của họ nữa. Lúc khai máy "Long chủng", họ dứt khoát quay với thái độ như chơi đùa. Tái Trân Châu từng theo lời mời đến hiện trường quay phim làm khách, ở đó, cô phát hiện Hepburn thủ vai nữ chính mặc một chiếc áo nam giới, nguyên nhân làm như vậy là vì đại minh tinh Hepburn đặc biệt thích họa tiết sọc trên áo nam kiểu Trung Quốc. Ai cũng rõ phụ nữ Trung Quốc thời đó để kiểu tóc gì, thế nhưng Hepburn cứ kiên quyết để mái tóc mà cô thích. Cây cầu trong phim cũng là điều hiển nhiên theo ý muốn, còn về ruộng bậc thang lại càng đầy rẫy sơ hở. Ruộng bậc thang do người Mỹ thiết kế không phải hình bậc thang, mà là xu hướng thẳng đứng từ trên xuống dưới, loại ruộng bậc thang gọi là trông rất đẹp qua ống kính này hoàn toàn không có tác dụng phòng chống xói mòn đất, vô nghĩa trong đời sống thực tế.

Dù sao thì người Trung Quốc đang tiến hành cuộc kháng chiến đày máu, Hollywood muốn làm trò cười gì thì cứ để họ làm. Tái Trân Châu đã bán bản quyền cho Hollywood, cô hoàn toàn không thể ngăn cản trò hề này. Trên thực tế, hứng thú của người Mỹ đối với phương Đông cũng không thể kéo dài quá lâu, chẳng qua chỉ là cách vài năm sau lại lật mốt lại một lần. Cho đến tận ngày nay, các bộ phim đề tài phương Đông lại có xu thế quay lại trào lưu, đây hiển nhiên cũng là một trong những nguyên nhân nữ sĩ La Yến tìm đến tôi. Nếu quay lại tác phẩm của Tái Trân Châu, điều đầu tiên tôi nghĩ tới chính là không quay lại những trò cười mà Hollywood từng đùa cợt. Hollywood ngày nay so với quá khứ quy mô lớn hơn, thực lực hùng hậu hơn, sức ảnh hưởng cũng lớn hơn, thế nhưng điều này không có nghĩa là sẽ không mất mặt. Khả năng mất mặt ngày nay so với trước kia cơ hội là như nhau. Về mặt kỹ thuật có lẽ sẽ hoàn thiện hơn, diễn xuất của diễn viên cũng có lẽ sẽ xuất sắc hơn, thế nhưng khẩu vị của khán giả cũng trở nên ngày càng xoi mói, ngày càng khó lừa gạt.

Khi viết gần xong cuốn tiểu thuyết này, tôi đã gặp hai chuyện có thể ghi lại. Một vị mà tôi cho là diễn viên nam có lẽ xuất sắc nhất Trung Quốc, từ Pháp lại gọi điện thoại lại nhờ người mang thư cho tôi, nói là rất thích cuốn tiểu thuyết dài "Tình yêu năm 1937" mà tôi mới gần đây phát biểu trên tạp chí "Thu hoạch", tin tức này làm tôi rất vui, bởi vì tôi thực sự cảm thấy, nếu bộ tiểu thuyết dài này của tôi có thể quay thành phim điện ảnh, nam diễn viên này là nhân vật được lựa chọn tối ưu nhất. Thế nhưng đồng thời, tôi lại có một dự cảm, chuyện này rất có thể không thành, tiểu thuyết của tôi có lẽ vốn dĩ không thích hợp cải biên thành phim ảnh, ít nhất tình huống hiện tại là như thế, tình huống tương tự đã gặp phải rất nhiều lần.

Chuyện thứ hai, là ngày hẹn giữa nữ sĩ La Yến và tôi sắp đến. Mấy ngày trước, tôi may mắn cùng Tô Đồng và Hoàng Bội Giai cùng nhau đi Tô Bắc ký tên bán sách, lúc trò chuyện hoàn toàn do ngẫu nhiên, Hoàng Bội Giai rất vui vẻ nói cho tôi và Tô Đồng biết, cô ấy đang vì La Yến và Hồ Tuyết Hoa cải biên tiểu thuyết của Tái Trân Châu. Tôi lập tức phản ứng lại, Hoàng Bội Giai rất có thể chính là người Mỹ mà La Yến đã nhắc đến với tôi. Đây là một trò chơi vô cùng thú vị, rất có thể họ sợ tôi sẽ có suy nghĩ gì, thế là cho tôi tròn hơn một tháng thời gian, để tôi nghiên cứu Tái Trân Châu, đắm chìm trong câu chuyện của Tái Trân Châu. Nếu Hoàng Bội Giai có thể khiến họ hài lòng rồi, họ sẽ không có sự cần thiết phải quay lại tìm tôi. Nếu không hài lòng, bèn lại để tôi tiếp tục làm công cho họ. Tôi đột nhiên hiểu ra một tháng trước khi tôi gặp Hồ Tuyết Hoa và La Yến, tại sao 7 giờ tối đã vội vã kết thúc cuộc trò chuyện. La Yến nói cô ấy có hẹn với một người bạn, người bạn này hiển nhiên chính là Hoàng Bội Giai.

Tôi chân thành cảm thấy có cơ hội như thế này, tiếp cận lại Tái Trân Châu, không phải là chuyện gì xấu. Tôi không cảm thấy bản thân đang lãng phí thời gian, không muốn vì thế mà oán trách ai. Nguyên nhân đôi khi vốn không quan trọng, kết quả cũng đồng dạng không quan trọng, điều tôi cảm thấy mãn nguyện, là tôi đã hoàn thành quá trình tiếp cận Tái Trân Châu này. Khi tôi tiếp cận câu chuyện của Tái Trân Châu, lại một lần nữa mơn trớn lịch sử đã trở thành chuyện cũ, tôi đã quên đi động cơ nguyên thủy của bản thân. Trong khoảng thời gian qua, tôi thay phiên hồi tưởng lại câu chuyện không tầm thường của hai người, một người là Tái Trân Châu đạt được vinh dự trên văn học, nhẹ nhàng cước bộ đã bước vào đại điện văn học, đường hoàng bước vào, đúng chỗ ngồi. Một người là Lưu Nhạc Hậu hoàn toàn không có thành tích trên văn học, suốt đời bồi hồi bên ngoài cung điện văn học, bận rộn cả đời cũng không biết đại cửa ở phương nào. Hai con người khác nhau vận mệnh khác nhau này, ít nhiều gì cũng mang lại cho tôi chút cảm tưởng. Đối với tôi mà nói, thiên tiểu thuyết này kết thúc xong, Tái Trân Châu sẽ quay trở lại giá sách, tiếp tục ghi vào sử sách, còn Lưu Nhạc Hậu thì sẽ chôn vùi trên gò đất đầu thôn, rất nhanh chóng bị người ta lãng quên.

30 năm trước, tôi vẫn là học sinh của Lưu Nhạc Hậu. Thời gian đó, tôi đọc sách ở tiểu học từ đường, bơi lội ở dòng sông lớn ngay cửa trường học, vui đùa đuổi bắt trên gò đất hoàng thổ cao cao mọc đầy cỏ xanh ở đầu thôn. Ngày nay, gò đất hoàng thổ khổng lồ kia đã bị mả lấp đầy vạ, mãi mới tìm được một nơi mai táng Lưu Nhạc Hậu. Từ ngày nhận lấy di cảo của Lưu Nhạc Hậu, tôi đã vì ông ấy mà cảm thấy phiền não sâu sắc. Tiếp nhận nó, bản thân nó đã là một sai lầm, trên thực tế nó đã trở thành một gánh nặng không nhỏ. Tôi không muốn lưu giữ bọc thủ công ngưng tụ tâm huyết cả đời của ông ấy. Hơn nữa tôi tin rằng, bản thảo của ông ấy cho dù biến thành duyên tự, đặt trên giá sách, cũng sẽ không có ai xem. Ông ấy từ trước tới nay chưa từng đạt tới độ cao nên có. Bọc thủ cảo lớn này đã hủy hoại cả đời ông ấy, cũng an ủi cả đời ông ấy. Những gì Lưu Nhạc Hậu đáng để lại, chỉ là một phần nhiệt tình đối với việc sáng tác, nhiệt tình loại này mới là một trong những ý nghĩa quan trọng để văn học tồn tại. Một người cuối cùng có đạt được mục đích hay không, vốn dĩ không quan trọng, quan trọng là nên đi theo đuổi, quan trọng là quá trình theo đuổi này. Mùa xuân năm sau, tôi sẽ quay lại chốn cũ, đi tảo mộ trên phần mộ của Lưu Nhạc Hậu, sau đó hóa đống thủ cảo vốn đã thành gánh nặng đối với tôi thành tro bụi. Những bản thảo này là của Lưu Nhạc Hậu, cuối cùng vẫn nên thuộc về ông ấy.

Tháng 10 năm 1996