Đường Dịch vừa mở miệng liền nói có thể làm cho kiên cố thêm chút nữa, làm Ngô Dục giật mình không nhỏ.

"Còn có thể kiên cố?"

Đường Dịch gật đầu.

"Vốn là muốn dùng toàn bộ cốt sắt để gia cố bờ sông, nhưng tính toán lại thì chi phí quá cao, dù là ta cũng không gánh nổi khoản chi lớn như vậy. Cho nên, đành phải dùng phương pháp xen kẽ thanh sắt với thanh tre để thay thế, xét về độ kiên cố thì đúng là có chút giảm sút."

Ngô Dục nghe vậy liền vội lắc đầu, "Tử Hạo, chớ nên quá khắt khe, thế này là đủ rồi!"

Biện Thủy nói cho cùng cũng chỉ là một con kênh đào, chứ không phải đại giang đại hà thiên thượng thiên thủy như Hoàng Hà, Trường Giang. Có thể tu sửa đến mức này, trong mắt Ngô Dục đã là quá đủ rồi.

Nhìn lại công trường đê sông, Ngô Dục cảm thán: "Đoạn Biện Thủy, đoạn Lạc Thủy, tổng cộng tiêu tốn ngàn vạn quan tiền. Ban đầu, mãn triều văn võ đều cho rằng Tử Hạo có chút khoa trương, làm sao dùng hết nhiều tiền đến vậy? Nếu có một ngàn vạn, sửa Hoàng Hà từ đầu đến cuối còn đủ, huống chi là một con kênh đào như thế? Nhưng giờ xem ra, thật đúng là phải cần đến con số này!"

Ngô An ở phía sau nghe mà líu lưỡi, nhìn bóng lưng Đường Dịch mà ngẩn ngơ, vị này chính là Đường điên sao? Ngàn vạn quan tu sửa sông ngòi! Đại Tống ngoài vị tài thần gia này ra, dường như chẳng còn ai có bản lĩnh đó.

"Ơ?"

Ngô Dục phía trước đột nhiên thốt lên, thu hút sự chú ý của mọi người.

Lão phát hiện một hiện tượng rất kỳ lạ, dường như... dường như số nhân công trên bờ đê còn nhiều hơn số nhân công đào đất nạo vét sông, hơn nữa nhiều không chỉ một chút.

"Tu sửa sông ngòi, công trình lớn nhất chẳng phải là đào đất sao? Sao nhân công trên bờ lại như nhiều hơn dưới sông vậy?"

Đường Dịch nghe vậy khổ sở cười: "Đây cũng là chuyện không còn cách nào khác."

Nháy mắt cho Thẩm Quát, Thẩm Quát tiến lên: "Tướng công, xin hãy theo thảo dân lên phía trước xem qua sẽ rõ."

Nói xong, dẫn Ngô Dục xuống một đoạn nền sông đang được đúc.

Ngô Dục càng thêm xác tín phán đoán trước đó, số lượng dân phu ở đây rõ ràng nhiều hơn người đào đất dưới sông.

Thẩm Quát chỉ về phía trước: "Tướng công hãy xem!"

Ngô Dục nhìn kỹ, chỉ thấy, ngoài những người xếp đá tảng vào nền sông, còn có dân phu đẩy xe cút kít vận chuyển bùn vữa qua lại.

Những người khác, thì cắm một đầu của những cây trúc lớn dài bảy tám trượng vào lớp bê tông mới đổ, do ba hán tử tráng kiện kéo, kéo lê qua lại trong vũng bùn. Mà đầu kia của cây trúc lớn, lại có hai ba mươi dân phu cầm gậy ngắn dùng sức đập mạnh vào thân trúc, phát ra tiếng "băng băng" chấn động trời đất.

"Đây là?"

Ngô Dục tất nhiên không hiểu màn này là đang diễn trò gì.

Đường Dịch giải thích: "Đê ngàn dặm hỏng ở một tổ kiến, loại đê đắp bằng xi măng bùn đá này tuy thực sự kiên cố, nhưng cũng có điểm bất túc của nó."

"Đó chính là, giữa vữa và đá khó tránh khỏi có bọt khí và vấn đề đá liệu không đủ chặt chẽ, cho nên, chỉ có thể tốn nhân lực lớn, dùng phương pháp gõ trúc chấn động này, để chấn các bọt khí bên trong ra, chấn cho cát đá gắn kết chặt chẽ."

Thẩm Quát bổ sung: "Dân phu thực tế đào sông chỉ hơn một vạn người, nhưng dân phu chuyên việc gõ trúc đầm nền như thế này, trên toàn bộ công trường cũng có gần vạn người."

Đường Dịch có chút oán khí nói: "Triều đình cho rằng ba vạn người là đủ để tu sửa sông ngòi rồi, thực tế lại không phải vậy. Tướng công đừng nhìn công trường này có hơn ba vạn người, nhưng thực tế đào đất mở kênh chỉ có chừng vạn người mà thôi."

Ở hậu thế, một công nhân cầm một chiếc máy đầm điện là giải quyết xong, đặt vào bây giờ lại chỉ có thể dùng hàng chục sức người để bù đắp vào khoảng trống này, cộng thêm nhân công đắp đê, lượng nhân công thực tế cao gấp ba lần so với việc tu sửa sông ngòi thông thường của Đại Tống.

Trời đã về chiều, xem xong công trường, Đường Dịch và những người khác không quay về Dương Kiều, mà dưới sự sắp xếp của Ngô đại lệnh, chọn một ngôi làng gần đó, tìm một nhà địa chủ còn khá giả để nghỉ lại.

Trên đường đến ngôi làng, Ngô Dục không ngồi xe, mà cùng Đường Dịch tản bộ giữa ruộng đồng hoang dã.

Đi được một đoạn, Ngô Dục đột nhiên cất tiếng: "Là lỗi của lão phu, thật phải tạ lỗi với Tử Hạo rồi."

Đường Dịch sửng sốt: "Tướng công, ngài đang nói lời gì vậy?"

Ngô Dục nhìn Đường Dịch một cái, không khỏi mỉm cười. Vừa rồi trên bờ đê, oán khí trong lời nói của Đường Dịch sao lão có thể không nghe ra?

"Không giấu gì Tử Hạo, chuyện ban lệnh cho các châu các phủ trưng dụng dân phu tu sửa sông ngòi, là do lão phu cùng Hàn Trĩ Khuê cùng nhau phụ trách, không đủ số lượng dân phu, quả thực là lão phu sơ suất!"

Đường Dịch trầm ngâm một lát rồi nói: "Việc này không trách Tướng công, triều đình đã hạ lệnh, địa phương không trưng dịch, đây là vấn đề của thuộc quan địa phương."

Triều đình quả thực có trách nhiệm giám sát không chu đáo, nhưng Ngô Dục dù sao cũng là lão thần gần năm mươi tuổi, nhận lỗi với một gã thanh niên mới ngoài hai mươi như hắn, Đường Dịch cũng không tiện nói thêm gì nữa.

Thế nhưng, không ngờ Ngô Dục khẽ lắc đầu: "Không trách quan lại địa phương, vẫn là trách nhiệm của lão phu."

Ngô Dục nói: "Tử Hạo không biết đấy thôi..."

Đường Dịch ngắt lời: "Gọi Tử Hạo nghe khách sáo lắm, nếu Tướng công không chê, thì hãy như Phạm sư phụ, Đỗ sư phụ, gọi con một tiếng Đại Lang đi."

"Được." Ngô Dục cười. Tiếp xúc với người trẻ tuổi này nhiều rồi, phát hiện thằng nhóc này không hề phô trương như vẻ bề ngoài.

"Vậy gọi Đại Lang."

"Đại Lang không biết đó thôi, từ xưa đến nay, triều đình trưng phu, địa phương đều là cái kiểu đó. Yêu cầu một vạn thì cho năm ngàn, yêu cầu hai vạn thì cho một vạn, thế đã là tốt lắm rồi."

Đường Dịch ngẩn người: "Sao thế, các châu phủ địa phương còn dám kháng chỉ sao?"

Ngô Dục cười: "Cái đó thì không, chỉ là sự việc có nguyên do."

"Nguyên do gì?"

Ngô Dục không đáp, ngược lại nói sang chuyện khác.

"Năm ngoái, Bệ hạ lưu lại Quan Lan một thời gian, lão phu từng nghe Phạm công nhắc đến một bộ lý luận 'Tống chi tật' của Đại Lang."

Đường Dịch tuy không biết sao lão đột nhiên lái sang chuyện này, nhưng vẫn khiêm tốn nói: "Tướng công đừng nghe sư phụ thổi phồng giúp con. Đó đều là chuyện của sáu bảy năm trước, lúc con còn là đứa trẻ nói lời điên khùng, không đáng tin đâu."

"Không hề!" Ngô Dục cười. "Lão phu trái lại thấy rất thấu đáo, xác đáng vô cùng!"

"Đặc biệt là những luận bàn về vấn đề địa tô kiêm tính."

Đường Dịch sửng sốt: "Ý của Tướng công là?"

Ngô Dục chắp tay sau lưng bước đi, chầm chậm nói: "Đại Lang nói không sai. Khánh Lịch cách tân của Phạm công, Đỗ công sở dĩ thất bại, lại thất bại thảm hại như vậy, suy cho cùng vẫn là vì đã chạm đến lợi ích của quá nhiều người. Mà trong số những người này, lại lấy quan lại phương Bắc làm trọng."

Nói đến đây, Ngô Dục cười ngượng ngùng, đánh trống lảng: "Nói ra thật hổ thẹn, lão phu cũng nằm trong số những người phản đối."

Đường Dịch nói: "Chuyện cũ năm xưa, Tướng công cần gì nhắc lại?"

Ngô Dục xuất thân Phố Thành, cùng Chương Đắc Tượng là đồng hương, có chút thiên vị cũng là khó tránh khỏi. Hiện nay Chương Đắc Tượng đã qua đời, ngay cả con cháu thân tộc của Chương Đắc Tượng cũng đã vào Quan Lan thư viện, còn có mối hận thù nào không thể hóa giải?

"Được, không nhắc nữa, nói tiếp về quan lại phương Bắc,"

"Đại Lang nói điểm này cũng rất đúng, quan lại phương Bắc sở dĩ ra sức phản đối tân chính, là vì đa số xuất thân từ sĩ tộc đại gia, địa chủ phú hộ, Phạm công đã động đến căn bản của những người này, mà căn nguyên của vấn đề chính là địa tô kiêm tính."

Đường Dịch đột nhiên khựng lại, hắn thông minh nhường nào, Ngô Dục chỉ vừa nhắc tới, hắn đã suy một ra ba, lập tức hiểu ra.

"Ý Tướng công là, việc trưng dụng dân phu không đủ, có liên quan đến địa tô kiêm tính ở các châu phương Bắc?"

(Còn tiếp.)