Gia đình tôi sinh ra vốn là một dòng họ lớn đã sa sút, kiểu gia đình này chẳng mang lại chút lợi ích nào cho con người. Thật vất vả để mẹ tôi vươn lên được với xã hội và trở thành hiệu trưởng một trường tiểu học. Tôi cũng hoàn toàn nhờ vào sự giáo dục của mẹ mà trở thành một nữ sinh dự bị của trường sư phạm nữ. Nhưng mẹ tôi vì bị hạn chế bởi hoàn cảnh và thời đại, tư tưởng của bà chẳng qua cũng chỉ là muốn tôi sau này có năng lực mưu sinh lập nghiệp, không đến mức bị bắt nạt ở nhà, và một người thì nên làm nên sự nghiệp cho xã hội. Còn tôi thì sao? Tôi hoàn toàn chỉ là một đứa trẻ ngây ngô, chưa từng có chút tư tưởng nào, cực kỳ mãn nguyện với hoàn cảnh của mình, cảm thấy bản thân rất thông minh, hiệu trưởng, giáo viên, bạn học đều yêu quý tôi, nhưng đúng lúc này thì "Ngũ Tứ" bỗng ập đến.
Tư tưởng "Ngũ Tứ" lúc đó vì tuổi tác và kiến thức của tôi đều chưa đủ để tiếp nhận thứ gì, nên không có ảnh hưởng trực tiếp nào, nhưng nó lại có mối quan hệ rất lớn đối với tương lai của tôi, tôi có được ngày hôm nay, không thể không nói là nhờ công lao của "Ngũ Tứ".
Năm "Ngũ Tứ" đó, tôi đang học lớp dự bị tại Sư phạm Nữ sinh Đào Viên. Ngôi trường này trước đây chưa từng có hoạt động xã hội nào. Nhưng làn sóng "Ngũ Tứ" cũng đã càn quét đến thành phố nhỏ này. Nhất là một nhóm nhỏ học sinh trong trường, các em ấy lập tức thành lập hội học sinh, dẫn dắt chúng tôi đi diễu hành, diễn thuyết, hô khẩu hiệu. Ban đầu chúng tôi cảm thấy rất hoang mang, tại sao các em ấy lại kích động như vậy? Tôi cũng đi theo phía sau họ, rồi dần dần tôi hình thành một suy nghĩ: "Không thể làm vong quốc nô." Lúc đó họ tổ chức các buổi tranh luận ở trường, thảo luận rất nhiều vấn đề về phụ nữ, vấn đề xã hội. Giáo viên rất ít khi thông cảm cho họ, phần lớn học sinh thì ủng hộ họ. Tôi rất ngưỡng mộ hai người bạn học trong số đó: Dương Đại Thành và Vương Kiếm Hồng. Tiếc là vì lúc đó tôi học lớp dưới, tuổi còn nhỏ, không được ở cùng họ, thế nhưng chỉ cần có cơ hội là tôi đều thể hiện thái độ của mình. Tỷ như có một lần họ bàn về việc phụ nữ cắt tóc, đã tranh luận rất kịch liệt với các giáo viên, giáo viên nói chuyện, chúng tôi không vỗ tay; Vương Kiếm Hồng vừa cất lời, chúng tôi liền vỗ tay. Sau buổi họp, rất nhiều người đã cắt bỏ bím tóc, tôi cũng không ngần ngại mà làm theo. Bây giờ việc cắt tóc đã quá đỗi bình thường, hơn nữa còn trở thành một hiện tượng dĩ nhiên, nhưng lúc đó lại là một sự kiện lớn. Vì không có bím tóc, chúng tôi đi đâu cũng phải chịu đựng những lời châm chọc lạnh lùng hoặc mắng mỏ. Sau đó họ lại mở một lớp học ban đêm cho người nghèo, thấy tôi thích hoạt động, bèn gọi tôi đi dạy bàn tính, học sinh nhìn thấy tôi cao hơn cái bàn bục giảng chẳng bao nhiêu, đều gọi tôi là "tiên sinh nhãi con".
Nhóm bạn học này lúc ấy chính là ngọn đèn soi đường cho tôi, họ khơi dậy sự bất mãn của tôi đối với xã hội, tiêm nhiễm vào đầu tôi vô vàn dấu chấm hỏi, bản thân họ tuy không đưa ra cho tôi câu trả lời thỏa đáng, nhưng lại khiến tôi ươm mầm hạt giống theo đuổi chân lý. Sau này tôi lại cùng Vương Kiếm Hồng, Dương Đại Thành đến Thượng Hải, họ đã dẫn dắt tôi bước vào một lĩnh vực rộng lớn hơn. Chúng tôi trở thành những người bạn rất tốt, tiên sinh Mâu Thuẫn từng nhắc đến họ trong "Đinh Linh truyện". Bây giờ xin cho phép tôi tưởng nhớ Kiếm Hồng đoản mệnh, và gửi lời chào đến Nhất Chi vẫn đang sống ở phương Nam nhé (Nhất Chi tức là Dương Đại Thành).
Mẹ tôi ở Thường Đức, lúc đó bà chịu ảnh hưởng của "Ngũ Tứ" ra sao, tôi không rõ lắm. Tóm lại, khi tôi nghỉ hè về nhà, mẹ liền bàn với tôi về vấn đề chuyển trường, bà cảm thấy một người muốn làm việc cho xã hội thì trước tiên phải cải cách xã hội này, cải cách xã hội này như thế nào mới là kiến thức cấp thiết phải tìm tòi hôm nay. Chương trình học của các trường sư phạm thông thường không thể giải quyết được vấn đề này. Bà nói Trường Trung học Nữ sinh Chu Nam ở Trường Sa tiến bộ hơn rất nhiều, trong đó có tư tưởng mới. Thế là chính mẹ đã đưa tôi đến Trường Sa, gửi gắm tôi cho người bạn học cũ của bà là tiên sinh Đào Tư Vịnh. Một năm rưỡi sau, mẹ tôi lại buông tay để tôi theo Vương Kiếm Hồng đến Thượng Hải, cũng xuất phát từ tư tưởng đó, bà muốn tôi tìm ra con đường cải cách xã hội Trung Quốc. Sau này chính bà cũng đã tìm ra con đường ấy, bà hoàn toàn đồng tình với tôi, chúng tôi không chỉ là quan hệ mẹ con, chúng tôi là đồng chí, là tri kỷ. Kể từ ngày ấy rời xa bà hơn hai mươi năm, tôi vẫn luôn bôn ba bên ngoài, bà chưa từng hối hận, ngược lại còn hướng về sự nghiệp của tôi, ủng hộ tôi. Mẹ tôi ơi! Cuộc sống hiện tại của bà thế nào? Chúng ta đã bị bọn phản động phong tỏa cách ly, bà không nơi nương tựa, nhưng bà sẽ vùng vẫy thôi, sức sống của bà vô cùng kiên cường. Trung Quốc hôm nay đã có ánh rạng đông của hòa bình dân chủ, con đường của Trung Quốc và con đường của tôi đều đã được bày biện rất rõ ràng trước mặt nhân dân Trung Quốc. Lịch sử cách mạng hơn hai mươi năm qua, bao nhiêu liệt sĩ đã hy sinh phía trước, máu của họ và sự phấn đấu của chúng ta không hề uổng phí. Mẹ ơi! Bà hãy vui lên nhé! Chúc bà sống khỏe mạnh giữa cõi đời này, tương lai không xa chúng ta sẽ gặp lại nhau. Mẹ ơi!
Sau khi bước vào Chu Nam, may mắn là giáo viên môn Quốc văn của lớp tôi lúc bấy giờ là tiên sinh Trần Khải Minh chính là nhân vật tiến bộ nhất toàn trường. Lúc đó chúng tôi coi ông như một nhân vật thần thánh. Ông là học sinh tốt nghiệp Trường Sư phạm số 1 Hồ Nam, là bạn học với đồng chí Mao Trạch Đông lúc bấy giờ đang nổi danh ở Hồ Nam. Ông đặt rất nhiều tạp chí báo chí bên ngoài, ông dùng bút đỏ khoanh tròn lên những bài báo đó rồi giao cho chúng tôi đọc, đọc không hiểu thì ông giảng giải. Rất nhiều bài viết trên "Tân Thanh niên" đã trở thành tài liệu giảng dạy. Phần lớn bạn học chúng tôi không mấy chú ý đến các môn học khác, rất thích bàn luận vấn đề, phản đối chế độ phong kiến trở thành đề tài chủ yếu lúc bấy giờ. Sống trong bầu không khí này, tự nhiên tôi cũng trở nên suy tư nhiều hơn, hơn nữa cũng có dũng khí đấu tranh với tất cả lễ giáo cũ. Khi tôi trở về nhà một lần nữa, đầu tiên tôi dứt khoát dẹp bỏ những lễ tiết giả dối rườm rà ấy, công khai chỉ trích lối sống trụy lạc đó, đồng thời dưới sự giúp đỡ của mẹ, tôi đã hủy bỏ hôn ước. Mọi người đều cho rằng tôi đại nghịch bất đạo, đều trách mẹ tôi quá nuông chiều tôi, thế nhưng tôi mới kiêu hãnh làm sao. Tiên sinh Trần Khải Minh không chỉ gieo vào tư tưởng tôi những hạt giống cách mạng xã hội nào đó, mà còn vô cùng cổ vũ tôi theo đuổi văn học. Trước khi vào Chu Nam, khi còn học tiểu học, tôi đã đọc rất nhiều tiểu thuyết, thế nhưng bài văn của tôi vẫn không mấy xuất sắc. Bởi vì viết bằng văn ngôn, đôi khi còn bắt tôi viết văn tứ lục nữa. Tiên sinh Trần Khải Minh đã giới thiệu cho tôi đọc rất nhiều tiểu thuyết mới, thơ mới, lúc ấy tôi đã đọc các bài viết, thơ ca, các tác phẩm tiểu thuyết dịch của Hồ Thích, đọc thơ của Khang Bạch Tình, đọc bài "Thu phong thu vũ sầu sát nhân" của Thư Cẩn, "Tiết học cuối cùng", "Hai người đánh cá" là những tác phẩm tôi thích nhất. Đương nhiên tình tiết câu chuyện, viết về chiến tranh Phổ - Pháp, nước Pháp cảm nhận được nỗi đau sắp mất nước, rất phù hợp với tâm trạng của chúng ta lúc bấy giờ. Thế là tôi bắt đầu học viết, viết thơ, viết tản văn, còn viết cả một tiểu thuyết, có hai bài thơ nhỏ được đăng trên "Tương Giang nhật báo" do tiên sinh Trần Khải Minh và những người khác biên tập. Những thứ này đương nhiên là vô cùng non nớt, không tính là sáng tác gì ghê gớm, nhưng nó lại bồi dưỡng hứng thú văn học cho tôi, khiến cho sau này khi tôi vấp phải tường đá khắp nơi ở xã hội không còn đường đi, tôi sẽ nhớ đến việc dùng một ngòi bút để viết ra nỗi bất bình của mình, và sự phản kháng đối với xã hội Trung Quốc, vạch trần sự đen tối của giai cấp thống trị. Mãi cho đến tận bây giờ, để tôi có được ngòi bút này phục vụ nhân dân Trung Quốc, sự khích lệ mà tiên sinh Trần Khải Minh dành cho tôi thực sự có tác dụng.
Vì tư tưởng "quá khích", Trần Khải Minh đã bị sa thải, chúng tôi cảm thấy vô cùng đau đớn, tôi cùng mấy bạn học lớn tuổi hơn lại chạy đến một trường trung học nam sinh để học. Lúc này mấy bạn học ấy vì tuổi tác và kiến thức đều lớn hơn và cao hơn tôi, mọi người đều cảm thấy ở ngôi trường này cũng chẳng học được gì, họ bèn rời khỏi trường, chuẩn bị tự học. Còn tôi? Tôi luôn cảm thấy phải hướng đến một nơi xa xôi hơn, quang minh hơn để tìm kiếm. Thật trùng hợp là Vương Kiếm Hồng từ Thượng Hải trở về. Cô ấy tuyên truyền với tôi rằng Trần Độc Tú, Lý Đạt và những người khác ở Thượng Hải chuẩn bị mở một trường tiểu học bình dân, cô ấy rủ tôi cùng đi. Tôi lại nhận được sự ủng hộ của mẹ, mang theo đầy ắp ảo tưởng đến Thượng Hải. Đương nhiên, tôi không hề lập tức tìm thấy đại lộ quang minh, tôi đã đi vòng vèo qua mấy ngã rẽ, vấp phải vô số bức tường mới bước lên được con đường chính xác. Nhưng từ lúc này, tôi đã bay đến một bầu trời rộng lớn hơn, tự do hơn. Tôi từng buông thả bản thân, từng dũng cảm tung cánh bay lượn, bay lên bầu trời, rồi bị đâm rơi xuống mặt đất, nhưng rồi lại giông cánh bay đi, những cơn sóng gió lại cuốn tôi quay trở lại. Tôi dũng mãnh xoay chuyển, tìm kiếm chân lý, dần dần mới xác định được phương hướng, đáp xuống thực tế. Tuy tôi không tham gia "Ngũ Tứ", không bắt kịp thời điểm đó, nhưng phong trào "Ngũ Tứ" lại ảnh hưởng sâu sắc đến tôi. Tôi đứng ở tận cùng phía sau làn sóng "Ngũ Tứ", nó chấn động tôi, mang tôi tiến về phía trước.
Tháng 5 năm 1946 viết cho "Thời đại thanh niên"
