Tôi tới ga tàu kịp giờ chuyến 12 giờ 10 phút tới Pisa.

Tôi mua vé, lẩn mình vào góc một toa hạng hai, vành chiếc mũ bê-rê kéo sụp xuống mũi, không hẳn để trốn tránh, mà để khỏi phải nhìn bất cứ thứ gì hết. Nhưng tôi vẫn nhìn được bằng dòng suy nghĩ: tôi mơ thấy ác mộng về cái mũ xấu xí và cây ba toong bị bỏ lại trên thành cầu. Đó, có thể trong giây phút ấy, có ai đương đi ngang qua và phát hiện ra chúng… hoặc có một kẻ tuần đêm nào đó đã chạy tới đồn cảnh sát và báo cáo… Vậy là tôi vẫn còn ở Roma! Chuyện gì sẽ xảy đến? Tôi thấy như hụt hơi…

Rốt cục thì đoàn tàu cũng rùng mình chuyển bánh. May mắn thay, tôi được ngồi một mình một khoang. Tôi bật dậy, vươn vai hít một hơi nhẹ nhõm tưởng như vô tận, cứ như thể tôi vừa trút được một hòn đá tảng khỏi ngực. Ôi! Tôi sẽ trở lại thành người sống, trở lại thành tôi, tôi, Mattia Pascal. Ngay bây giờ, tôi có thể hét lên thật lớn: “Là tôi, là tôi, Mattia Pascal! Tôi chưa chết! Tôi ở đây!” Và tôi chẳng phải nói dối, chẳng phải sợ bị phát hiện nữa! Nhưng thực ra thì không: chừng nào tôi còn chưa về tới Miragno… Ở đó, trước tiên, tôi phải tuyên bố, phải xin chứng nhận còn sống, nối bản thân lại với những gốc rễ bị chôn chặt… Điên rồ! Làm sao tôi lại tự dối mình rằng một thân cây có thể sống sót khi bị cắt bỏ khỏi gốc rễ? Thế nhưng, thế nhưng, đó, tôi vẫn nhớ chuyến đi nọ, từ Alenga tới Torino: khi đó, tôi đã cho rằng mình hạnh phúc, cũng bằng cách ấy. Điên rồ! Tự do! Tôi đã nghĩ… Tôi đã tưởng ấy là tự do!

Vâng, nhưng tôi phải khoác chiếc áo choàng nặng trịch là sự dối trá! Một chiếc áo choàng nặng trịch trên người một cái bóng… Giờ đây, một lần nữa tôi sẽ có người vợ bên cạnh, thật vậy, và cả bà mẹ vợ kia nữa… Nhưng chẳng phải khi chết đi rồi, tôi cũng vẫn có họ cạnh bên hay sao? Giờ thì ít nhất tôi đã sống, và cứng cỏi với sự từng trải. Ôi, ta hãy chờ xem!

Khi nghĩ lại, tôi thấy không tưởng được sự bất cần mà hai năm về trước, tôi đã ném mình ra khỏi mọi luật lệ, phó mặc cho số mệnh. Tôi lại thấy mình trong những ngày đầu tiên, hạnh phúc trong vô thức, hay đúng hơn là trong cơn điên, ở Torino, và rồi dần dà cả ở những thành phố khác, trong chuyến hành hương câm lặng, cô độc, khép kín bên trong bản thân, trong thứ xúc cảm mà ngày ấy tôi những tưởng là hạnh phúc. Kìa tôi ở Đức, dọc dòng sông Rhein, trên một con tàu hơi nước: là một giấc mơ hay sao? Không, tôi thực sự đã ở đó! Ôi, nếu tôi có thể sống mãi trong tình trạng ấy; du ngoạn, lang bạt cả đời… Nhưng rồi ở Milano… chú chó con tội nghiệp mà tôi những muốn mua từ lão già bán diêm… Tôi đã bắt đầu nhận ra… Và rồi… à sau đó!

Tôi lại chìm vào Roma bằng dòng suy nghĩ; như một cái bóng tôi bước vào căn nhà hoang vắng. Mọi người đều đang ngủ? Có lẽ Adriana thì không… nàng vẫn đợi tôi, đợi tôi trở về nhà. Hẳn họ đã nói với nàng rằng tôi đi tìm hai người làm chứng để quyết đấu với Bernaldez. Nàng vẫn không thấy tôi trở về nhà, và nàng sợ và nàng khóc…

Tôi ép chặt tay vào mặt, cảm thấy trái tim mình bị đau thương bóp nghẹt.

– Nhưng nếu với em tôi chẳng thể là người sống, Adriana, – tôi rên rỉ, – sẽ tốt hơn nếu giờ đây em biết tôi đã chết! Đôi môi nhận lấy nụ hôn từ em đã chết, ôi Adriana tội nghiệp… Em hãy quên đi! Hãy quên đi!

Ôi, chuyện gì sẽ xảy ra trong căn nhà ấy vào sáng mai, khi có ai đó từ đồn cảnh sát tới báo tin? Sau cảm giác ngỡ ngàng thoạt tiên, họ sẽ nghĩ tôi tự sát vì lý do gì? Vì trận quyết đấu sắp tới?

Không! Ít nhất, hẳn sẽ rất lạ khi một người đàn ông, kẻ chưa bao giờ tỏ ra đớn hèn, lại tự sát vì sợ một trận quyết đấu… Vậy thì rồi sao? Bởi tôi không thể tìm được người làm chứng? Một lời biện minh tầm phào! Hoặc có thể… Ai biết được! Có thể rằng, trong cái sự tồn tại kỳ quái của tôi có một bí ẩn nào đó…

Ôi, vâng: họ chắc chắn sẽ nghĩ tới điều ấy! Tôi đã tự sát như vậy, chẳng có lấy một lý do rõ ràng, chẳng để lộ ý định tự sát, dù bằng cách này hay cách khác. Vâng: tôi đã làm nhiều hơn một chuyện kỳ quái vào những ngày cuối cùng: mớ bòng bong là vụ trộm, trước tiên tôi nghi ngờ, thế rồi đột nhiên phủ nhận… Ôi có thể nào đống tiền ấy chẳng phải của tôi? Có thể nào tôi phải hoàn lại chúng cho ai đó? Tôi đã vô pháp mà chiếm dụng một phần số tiền ấy và định biến mình thành nạn nhân một vụ trộm, rồi tôi hối hận, và rốt cục, tự sát? Ai biết được! Chắc chắn tôi đã là một người đàn ông vô cùng bí hiểm: không một người bạn, không một bức thư từ bất kỳ ai, không bao giờ…

Sẽ tốt hơn biết bao nếu tôi viết thêm một chút gì đó lên tờ giấy nọ, ngoài họ tên, ngày tháng và địa chỉ: một lý do bất kỳ nào đó cho vụ tự tử chẳng hạn. Nhưng vào giây phút ấy… Và rồi, lý do gì cơ chứ?

“Ai biết được,” tôi ngẫm nghĩ, trăn trở, “bây giờ các tờ báo đương gào rú như thế nào và nhiều biết bao nhiêu về anh chàng Adriano Meis bí hiểm này… Hẳn ông anh họ trứ danh kia của mình sẽ nhảy ra, tên Francesco Meis, người Torino, nhân viên hỗ trợ kiêm bưu tá. Hắn sẽ cung cấp thông tin cho đồn cảnh sát: người ta sẽ tìm kiếm, dựa trên dấu tích từ những thông tin này, và ai biết sẽ có chuyện gì xảy ra. Ừ, nhưng còn số tiền? Chuyện thừa kế? Adriana đã nhìn thấy tất cả đống tiền của mình… Papiano thì dĩ nhiên! Tấn công cái tủ! Nhưng hắn sẽ thấy nó trống rỗng… Rồi sao, số tiền bị mất ư? Hay dưới lòng sông rồi? Đáng tiếc! Đáng tiếc! Giận dữ làm sao khi không kịp trộm lấy tất cả số tiền ấy! Phía đồn cảnh sát sẽ thu giữ quần áo và đống sách của mình… Chúng sẽ về tay ai? Ôi! Ít nhất một di vật phải dành cho Adriana tội nghiệp! Giờ, nàng sẽ nhìn căn phòng bỏ trống của mình bằng ánh mắt nào đây?”

Cứ như vậy, những câu hỏi, giả định, suy nghĩ, cảm xúc xáo trộn trong tôi, trong khi con tàu ầm ào tiến vào đêm tối. Chúng nào có cho tôi ngơi nghỉ.

Tôi tính rằng sẽ là cẩn trọng khi dừng chân vài ngày ở Pisa để tránh không gây nên mối tương quan nào giữa sự xuất hiện trở lại của Mattia Pascal ở Miragno và sự biến mất của Adriano Meis ở Roma. Mối tương quan hẳn sẽ rất nổi bật, đặc biệt nếu báo chí ở Roma đã bàn tán quá nhiều về vụ tự tử. Tôi sẽ ở Pisa chờ những tờ báo của Roma, những tờ báo tối và báo sáng. Rồi nếu không có quá nhiều ầm ĩ về vụ này, trước khi tới Miragno, tôi sẽ tới Oneglia, chỗ anh Roberto, để thử xem ấn tượng của anh thế nào trước sự phục sinh của tôi. Nhưng tôi phải tuyệt đối nghiêm cấm bản thân mình không được nhắc đến dù chỉ một dấu vết nhỏ nhất về khoảng thời gian của tôi ở Roma, tới những mạo hiểm, những sự vụ đã xảy ra với bản thân mình, về quãng thời gian hai năm và vài tháng vắng mặt kia, tôi sẽ đưa ra những thông tin giả tưởng, về những chuyến du ngoạn xa xôi… Ôi, giờ đây, trở lại thành người sống, tôi có thể tìm thấy hứng thú trong việc nói dối, rất nhiều lời dối trá, rất nhiều, rất nhiều, ngang tầm với những lời dối trá của Hiệp sĩ Tito Lenzi, và còn ghê gớm hơn thế nữa!

Tôi còn hơn năm mươi hai ngàn lire. Những tay chủ nợ, khi biết tôi chết đã được hai năm, hẳn bọn họ sẽ hài lòng với cái trang trại Lồng gà với cối xay bột. Bán hết thứ này đến thứ kia, có thể bọn họ đã dàn xếp ổn thỏa: bọn họ sẽ không làm phiền tôi thêm nữa. Hơn bao giờ hết, tôi sẽ phải nghĩ đến việc làm sao để mình không bị làm phiền. Với năm mươi hai ngàn lire ở Miragno, ừm, tôi không nói số tiền đó là nhiều, nhưng hẳn tôi có thể sống tàm tạm.

Xuống tàu ở Pisa, trước tiên tôi đi mua một chiếc mũ có hình dạng và kích cỡ giống với những chiếc mà Mattia Pascal thuở trước vẫn hay đội. Ngay sau đó tôi đi cắt xoẹt cái bờm của anh Adriano Meis ngớ ngẩn kia.

– Ngắn, đẹp và ngắn nhé? – Tôi nói với ông thợ cắt tóc.

Bộ râu tôi đã mọc lại chút ít, và giờ với mái tóc ngắn, tôi đang dần lấy lại hình dáng ban đầu, nhưng đẹp đẽ hơn nhiều, phong nhã hơn, hẳn rồi… đúng vậy, lịch duyệt hơn. Con mắt không còn bị hiếng, đó! Nó chẳng còn là một đặc điểm của Mattia Pascal nữa.

Tuy nhiên, vẫn có một thứ gì đó của Adriano Meis lưu lại trên khuôn mặt tôi. Giờ đây, trông tôi giống Roberto nhiều lắm; ôi, tôi chẳng thể ngờ được điều ấy.

Rắc rối là – sau khi trút bỏ mớ tóc xấu xí kia – tôi đội lên đầu chiếc mũ vừa mua cách đây không lâu: nó tuột xuống tận mũi! Tôi phải sửa lại, với sự giúp đỡ của ông thợ cắt tóc, bằng cách độn thêm một vòng giấy vào lớp lót trong mũ.

Để miễn phải tay không mà bước vào khách sạn, tôi mua một chiếc va li: trước mắt, tôi có thể nhét vào trong đó bộ quần áo và chiếc áo khoác đang mặc. Tôi phải sắm lại tất thảy, chẳng thể hy vọng rằng sau biết bao thời gian, ở Miragno, vợ tôi vẫn còn lưu giữ một vài bộ quần áo hay đồ lót nào của tôi cho được. Vào một cửa hàng, tôi mua và khoác lên mình một bộ quần áo may sẵn. Với chiếc va li mới, tôi vào khách sạn Nettuno.

Tôi đã tới Pisa khi còn là Adriano Meis. Lúc ấy tôi vào khách sạn Londra. Tôi đã chiêm ngưỡng tất cả những kỳ quan nghệ thuật của thành phố. Giờ đây, tinh thần kiệt quệ vì những xúc cảm bạo liệt, không có gì bỏ bụng từ sáng ngày hôm trước, tôi đổ gục vì đói và buồn ngủ. Tôi ăn một chút, thế rồi ngủ luôn tới chập tối.

Tuy nhiên, khi vừa tỉnh giấc, tôi bị công kích bởi một sự kích động u tối đang lớn dần lên. Suốt cái ngày hôm ấy mà tôi trải qua gần như trong vô thức, từ những hành động đầu tiên và rồi giấc ngủ say đắm của tôi, ai biết được trong lúc ấy có chuyện gì diễn ra ở nhà Paleari! Rúng động, ngỡ ngàng, nỗi tò mò quá khích của những kẻ lạ mặt, những cuộc điều tra chớp nhoáng, nghi ngờ, những giả thiết ngớ ngẩn, những suy luận, những cuộc tìm kiếm vô nghĩa. Ở nơi ấy, quần áo và đống sách của tôi sẽ được nhìn ngắm với cảm giác kinh hãi, như những vật dụng thuộc về một kẻ đã chết một cái chết khủng khiếp.

Còn tôi thì đi ngủ! Và giờ, với cảm giác bất an đau đớn này, tôi sẽ phải chờ cho tới sáng ngày hôm sau, để biết được một chút gì đó từ những tờ báo của Roma.

Trong khoảng thời gian đó, khi không thể chạy về Miragno, hay chí ít là tới Oneglia, tôi sống trong một hoàn cảnh đặc biệt, như một quãng nghỉ trong hai, ba ngày và có thể nhiều hơn thế nữa: ở Miragno, tôi đã chết, với thân phận của Mattia Pascal; ở Roma, tôi đã chết, với thân phận của Adriano Meis.

Chẳng biết làm gì, với hy vọng làm xao nhãng tâm trí khỏi những khiếp sợ, tôi dẫn hai kẻ đã chết kia đi dạo Pisa.

Ôi, thực là một chuyến bộ hành thư thái vô cùng! Adriano Meis, kẻ đã từng đến đây, anh ta những muốn trở thành dẫn đường kiêm hướng dẫn viên cho Mattia Pascal. Thế nhưng anh này, với biết bao những thứ diễn ra đương đè nặng tâm trí, anh ta ngúng nguẩy với vẻ u ám, lắc tay như để xua đuổi cái bóng đáng ghét, tóc tai dài ngoằng, trong bộ quần áo dài, với cái mũ xấu xí rộng vành và cặp kính.

“Cút đi! Cút! về dưới lòng sông mà chết đuối đi!”

Nhưng tôi nhớ lại rằng cả Adriano Meis, hai năm trước khi rảo bước trên đường phố Pisa, anh cũng thấy phiền nhiễu, khó chịu y hệt vì cái bóng không kém phần đáng ghét, cái bóng của Mattia Pascal. Bằng cử chỉ tương tự, anh cũng đã muốn dứt được cái bóng ấy khỏi chân, ném nó trở lại con kênh bên cối xay, ở mạn khu Lồng gà. Tốt nhất là không tin tưởng bất cứ anh nào trong cả hai anh. Ôi tháp chuông trắng Pisa, ngươi có thể nghiêng về một bên; còn ta, giữa hai bên, bên này không thể và bên kia cũng không.

Như ý Chúa, rốt cục tôi cũng vượt qua được đêm thứ hai, một đêm ngạt thở tưởng như vô tận, và có trong tay vài tờ báo của Roma.

Không thể nói là tôi cảm thấy an lòng khi đọc được: tôi không thể. Tuy nhiên, nỗi lo sợ đã chiếm lấy tôi sớm được giải tỏa khi đọc thấy vụ tự tử của mình, báo chí chỉ dành một khoảng giống như những mẩu tin thời sự bình thường. Hết thảy các tờ đều nói cùng một việc: chiếc mũ, cây ba toong bị bỏ lại trên cầu Margherita, với tờ giấy cụt lủn; rằng tôi là người Torino, một kẻ đôi phần cô độc, và họ bỏ qua những lý do đã đẩy tôi đến bước đường cùng. Thế nhưng có một tờ trình bày giả thiết rằng, có thể đối với sự việc này có một “lý do cá nhân”, bắt nguồn từ “mối bất hòa với một chàng họa sĩ trẻ người Tây Ban Nha, tại nhà của một nhân vật vô cùng danh giá trong giới tăng lữ”.

Một tờ khác nói “có khả năng vì những bất ổn tài chính”. Tựu trung là những tin tức mơ hồ, vắn tắt. Chỉ có một tờ báo buổi sáng, một tờ thường trình bày dài dòng những sự vụ trong ngày, đề cập đến “nỗi bất ngờ và đau thương của gia đình Hiệp sĩ Anselmo Paleari, một trưởng ban trực thuộc Bộ Giáo dục công, giờ đã nghỉ hưu, chính nơi ngài Meis đã cư ngụ và được trân trọng vì tính thận trọng cũng như cung cách lịch thiệp của mình”. – Cảm ơn! – Cũng tờ này, khi nhắc đến lời thách đấu với chàng họa sĩ người Tây Ban Nha M. B., để ngỏ rằng hẳn nguyên nhân vụ tự tử phải liên quan đến một mối đam mê tình ái thầm kín.

Tựu trung là tôi đã tự sát vì Pépita Pantogada. Nhưng, rốt cục thì như vậy lại hóa hay. Tên của Adriana sẽ không bị nhắc tới, cũng như đống tiền của tôi. Vậy thì phía cảnh sát hẳn sẽ bí mật điều tra. Nhưng dựa trên dấu vết nào?

Tôi có thể khởi hành tới Oneglia rồi.

*

Tôi tìm thấy Roberto trong một căn biệt thự nằm giữa một vườn nho. Thứ cảm xúc của tôi khi nhìn lại bờ biển, nơi tôi những tin rằng mình sẽ chẳng bao giờ đặt chân tới nữa, thứ cảm xúc ấy thực dễ hiểu. Nhưng niềm vui sướng bị xáo động bởi nỗi bồn chồn khi sắp tới đích, bởi sự e ngại nếu bị kẻ lạ mặt nào đó nhận ra trên đường trước khi gặp được người thân, bởi thứ xúc cảm chốc chốc lớn dần lên từ suy nghĩ của những người khi bất chợt lại thấy tôi còn sống và đứng trước mặt họ. Khi nghĩ về những điều ấy, khung cảnh quanh tôi mờ đi, bầu trời và bãi biển tối lại, dòng máu tôi sục sôi trong huyết quản, trái tim tôi đập lên xốn xang. Tôi tưởng như sẽ chẳng bao giờ tới đích!

Cuối cùng, anh hầu tới mở cổng tòa biệt thự trang nhã, của hồi môn mà người vợ mang tới cho Berto. Khi đi ngang qua lối mòn, tôi tưởng rằng tôi thực sự vừa trở lại từ thế giới bên kia.

– Xin hỏi, – nhường bước cho tôi trên ngưỡng cửa căn biệt thự, anh hầu hỏi. – Tôi có thể thông báo rằng ai đã tới?

Tôi chẳng còn thấy giọng mình trong cổ họng để trả lời cậu ta. Che giấu sự cố gắng bằng một nụ cười, tôi lắp bắp:

– Xin… xin hãy bảo… xin hãy bảo anh ấy rằng… vâng, có… có… một người bạn… thân thiết… từ xa lại nhà… Như vậy đó…

Chí ít chắc anh ta cũng nghĩ tôi là một tên cà lăm. Anh ta đặt va li tôi xuống bên cạnh giá treo đồ và mời tôi vào phòng khách bên cạnh.

Tôi run lên khi chờ đợi. Tôi cười, khịt mũi, ngắm nghía xung quanh, trong phòng khách nho nhỏ rực rỡ, xây chắc chắn, trang trí những đồ nội thất mới toanh phủ sơn xanh lá. Trên bậu cửa nơi tôi vừa bước vào, tôi bỗng thấy một chú bé con xinh xẻo, khoảng bốn tuổi, một tay cầm bình tưới cây be bé, một tay cầm một chiếc cào cỡ nhỏ. Chú bé mở to mắt nhìn tôi.

Tôi cảm thấy một niềm yêu thương không thể biểu đạt thành lời: đó hẳn là cậu cháu bé bỏng của tôi, con trai cả của Berto. Tôi quỳ xuống, lấy tay ra hiệu cho cậu bé lại gần; nhưng tôi làm cậu sợ; cậu chạy mất.

Đúng lúc ấy tôi thấy cánh cửa còn lại của phòng khách mở ra. Tôi đứng lên, đôi mắt mờ đi vì cảm động, tiếng cười giần giật mắc trong cổ họng.

Roberto đứng trước mặt tôi, vẻ lo lắng, ngỡ ngàng.

– Ai thế…? – Anh hỏi.

– Berto! – Dang rộng đôi tay, tôi gào. – Anh không nhận ra em sao?

Khi nghe giọng tôi, mặt anh tái mét, rồi anh thoáng vuốt một tay lên trán và qua mắt, vừa lảo đảo vừa lắp bắp:

– Làm thế nào… làm thế nào… làm thế nào?

Trong khi tôi đã sẵn sàng đỡ anh, anh lùi lại phía sau, khiếp hãi.

– Là em! Mattia! Đừng sợ! Em vẫn chưa chết… Anh có nhìn thấy em không? Chạm vào em đi! Là em, Roberto. Em chưa bao giờ còn sống hơn bây giờ! Nào, nào, nào…

– Mattia! Mattia! Mattia! – Vẫn chưa tin vào mắt mình, Berto tội nghiệp nói. – Nhưng làm thế nào? Em? Ôi Chúa ơi… Làm thế nào? Em trai tôi! Mattia yêu mến!

Rồi anh ôm tôi thật chặt, thật chặt, thật chặt. Tôi bắt đầu khóc như một đứa trẻ.

– Làm thế nào? – Berto hỏi, và cả anh cũng khóc. – Làm thế nào? Làm thế nào?

– Em đây… Anh có thấy không? Em đã trở lại… Không phải từ thế giới bên kia, không… em vẫn luôn ở trong thế giới tàn tệ này… Nào… Giờ em sẽ kể cho anh…

Roberto nắm chặt tay tôi, khuôn mặt đẫm nước mắt. Anh ngắm nhìn tôi vẫn với vẻ ngỡ ngàng:

– Nhưng làm thế nào… nếu ở đằng đó…?

– Không phải em… Em sẽ kể cho anh. Họ đã nhầm em… Em đã ở xa Miragno và em nghe tin, cũng như có thể anh đã nghe tin, từ một tờ báo, về vụ tự tử của em ở khu Lồng gà.

– Vậy đó không phải em? – Berto cảm thán. – Rồi thì em đã làm gì?

– Làm người chết. Yên nào. Em sẽ kể cho anh tất cả. Giờ thì em không thể. Em chỉ kể với anh điều này thôi, rằng em đã đi chỗ này chỗ kia, thoạt tiên tin rằng mình hạnh phúc, anh biết không? Rồi, qua… qua biết bao thăng trầm, em nhận ra mình đã sai, rằng làm người chết không phải là một nghề thú vị: và giờ em ở đây: một lần nữa làm người sống.

– Mattia, anh vẫn luôn nói mà, Mattia mất trí1… Mất trí! Mất trí! Mất trí! – Berto thốt lên. – Ôi em làm anh vui sướng biết bao! Ai mà ngờ được chứ? Mattia còn sống… ngay đây! Nhưng em có biết rằng anh vẫn không thể tin được chứ? Để anh ngắm em xem nào… Trông em cứ như một người khác vậy!

– Anh có thấy em đã chỉnh lại con mắt rồi không?

– Ôi hẳn rồi, đúng… có lẽ vì nó… anh chẳng biết… anh đã thấy là em mà, anh đã thấy là em mà… Tốt quá rồi! Nào, ta hãy sang bên kia, tới chỗ vợ anh… Ôi! Nhưng chờ đã… em…

Anh bất chợt dừng lại mà nhìn tôi, bối rối:

– Em muốn về Miragno ư?

– Chắc chắn rồi, ngay tối nay.

– Vậy là em không biết gì?

Anh bưng tay che mặt rồi rên rỉ:

– Bất hạnh thay! Em đã làm gì thế này… em đã làm gì thế này? Nhưng em không biết rằng vợ em đã…?

– Chết? – Tôi ngây người thốt ra.

– Không! Tệ hơn! Cô ta… cô ta đã cải giá rồi!

Người tôi ngây dại.

– Cải giá?

– Ừ, với Pomino! Anh đã nhận được thiệp mời. Phải được hơn một năm rồi.

– Pomino? Pomino, chồng của… – Tôi lắp bắp; nhưng ngay lập tức một nụ cười cay đắng trào lên trên cổ, như thể giận dữ bùng nổ, tôi bật cười, cười nghiêng ngả.

Roberto nhìn tôi ngỡ ngàng, có lẽ sợ rằng não tôi có vấn đề.

– Em cười ư?

– Vâng! Vâng! Vâng! – Tôi lắc tay anh mà thét lên. – Thế này tốt hơn nhiều! May mắn của em đã lên tới đỉnh điểm!

– Em nói gì cơ? – Roberto lên giọng, gần như giận dữ. – May mắn? Nhưng nếu giờ em đến đó…

– Em sẽ chạy đến đó ngay lập tức, hiển nhiên rồi!

– Nhưng em không biết rằng vậy thì sẽ đến lượt em phải nhận lại cô ta hay sao?

– Em? Gì cơ!

– Hẳn rồi! – Berto khẳng định, trong khi lần này, đến lượt tôi là người ngỡ ngàng mà nhìn anh. – Hôn sự thứ hai sẽ bị vô hiệu hóa, và em buộc phải nhận lại cô ta.

Tôi thấy mọi thứ đảo lộn.

– Gì cơ! Thứ luật này là gì? – Tôi thét. – Vợ em đã cải giá, còn em… Gì cơ? Anh im đi! Không thể nào!

– Còn anh đang nói với em rằng sự thể chính là thế đấy! -Berto quả quyết. – Chờ đã: có em vợ anh bên kia. Cậu ấy là Cử nhân Luật. Cậu ấy sẽ giải thích rõ cho em hơn. Đến đây nào… thôi tốt hơn em chờ ở đây một chút: vợ anh đang mang bầu; tuy vợ anh không biết rõ em, nhưng anh không muốn cô ấy phải chịu một ấn tượng quá đỗi mãnh liệt… Anh sẽ đi rào trước với cô ấy… Em chờ nhé?

Rồi anh nắm tay tôi tới thềm cửa, cứ như thể anh vẫn sợ rằng -khi buông tôi ra dù chỉ một khoảnh khắc – tôi có thể sẽ lại biến mất.

Còn một mình trong căn phòng khách bé nhỏ kia, tôi bắt đầu đi đi lại lại như một con sư tử bị nhốt trong cũi. “Cải giá! Với Pomino! Chắc chắn rồi… cũng chính người vợ đó. Hắn – hẳn rồi! – hắn đã yêu cô ta trước. Hẳn hắn sẽ không nghĩ chuyện này là thực! Còn cô ta… hiển nhiên! Giàu có, vợ của Pomino… Trong khi cô ta ở đây mà cải giá, tôi đằng kia ở Roma… Giờ tôi phải nhận lại cô ta! Có thể sao?”

Một lúc sau, Roberto mừng rỡ tới gọi tôi. Còn tôi, ngược lại, cho đến lúc ấy vẫn đang điên đảo vì cái tin không thể ngờ kia, tới mức tôi chẳng thể nào mà đáp lại sự hân hoan của chị dâu, mẹ cùng em trai chị. Berto nhận ra, và ngay lập tức anh nhờ cậu em vợ tư vấn về vấn đề mà tôi đang muốn biết hơn bao giờ hết.

– Nhưng thứ luật lệ này là sao? – Một lần nữa tôi bùng nổ. – Xin lỗi! Đấy là luật của bọn Thổ!

Chàng luật sư trẻ cười và chỉnh lại cặp kính trên mũi, vẻ bề trên.

– Chính là như vậy đấy, – chàng ta đáp. – Anh Roberto có lý. Tôi không nhớ chính xác điều khoản nào, nhưng trường hợp này đã được luật pháp định sẵn: hôn sự thứ hai sẽ bị vô hiệu hóa khi người chồng hoặc người vợ thứ nhất xuất hiện trở lại.

– Vậy tôi phải nhận lại một người đàn bà, – tôi giận dữ mà cảm thán. – Mà tất cả mọi người đều biết rằng cô ta đã dành trọn một năm với thân phận là vợ của một người đàn ông khác, kẻ mà…

– Xin ngài thứ cho, nhưng lỗi do ngài mà, ngài Pascal thân mến! – Chàng luật sư bé nhỏ ấy ngắt lời tôi, miệng vẫn cười.

– Lỗi do tôi? Là sao? – Tôi nói. – Người đàn bà đức hạnh ấy mắc lỗi, đó là cái trước tiên, khi nhận xác của một tên mạt vận chết đuối là tôi, rồi cô ta vội vàng cải giá, vậy là lỗi do tôi? Rồi tôi phải nhận lại cô ta?

– Chắc chắn rồi, – chàng ta lặp lại, – chính từ giây phút mà ngài, ngài Pascal, trước thời hạn theo luật định để tiến hành một cuộc hôn nhân mới, đã không muốn kịp thời đính chính lỗi lầm của vợ ngài, mà lỗi lầm ấy cũng có thể – tôi không phủ nhận – là có ý xấu. Ngài đã chấp nhận lỗi lầm ấy, sự nhận diện sai lầm ấy, và ngài đã lợi dụng nó… Ôi, xin ngài hãy tin: tôi có lời khen cho ngài vì điều này: theo tôi thì ngài đã làm rất tốt. Đúng hơn là, tôi bất ngờ khi ngài trở lại để dính vào mớ bòng bong những thứ luật lệ dân sự ngu ngốc của chúng ta đấy. Tôi, đặt trong hoàn cảnh của ngài, tôi sẽ không bao giờ sống lại nữa.

Vẻ bình tĩnh, tính tự phụ kiêu ngạo của chàng luật sư nhỏ thó mới tốt nghiệp này khiến tôi khó chịu.

– Bởi ngài không biết mình đang nói gì đó thôi! – Tôi nhún vai đáp.

– Gì cơ! – Chàng ta tiếp tục. – Còn có vận may nào, niềm hạnh phúc nào lớn lao hơn thế này hay sao?

– Vâng, ngài cứ thử xem! Cứ thử xem! – Tôi cảm thán, rồi quay về hướng Berto, mặc chàng ta ở đó với giả định của mình.

Nhưng cả ở phía này tôi cũng gặp rắc rối.

– Ồ, nhân tiện, – anh tôi hỏi, – em đã làm thế nào, trong suốt khoảng thời gian qua, để…

Rồi anh xoa xoa ngón cái và ngón trỏ với nhau, ý chỉ tiền.

– Em đã làm thế nào ư? – Tôi đáp. – Chuyện dài lắm! Bây giờ em không tiện kể. Nhưng em đã có tiền, anh biết không? Tiền, giờ em vẫn còn: vậy nên anh đừng nghĩ là bây giờ em trở về Miragno vì túng thiếu.

– Ôi, em vẫn quyết tâm trở về đó sao? – Berto van nài, – ngay cả khi em đã nghe những tin này rồi?

– Chắc chắn em sẽ về! – Tôi cảm thán. – Anh tưởng rằng, sau những gì em đã thử nghiệm và chịu đựng, em vẫn muốn làm người chết hay sao? Không, anh thân yêu: về đó, về đó; em muốn mọi thứ về lại vị trí, em muốn cảm nhận bản thân mình sống lại một lần nữa, sống trọn vẹn, ngay cả với cái giá là nhận lại người vợ. Anh nói xem, bà mẹ… mụ góa Pescatore còn sống không?

– Ôi, anh chẳng biết, – Berto đáp. – Em phải hiểu rằng, sau đám cưới thứ hai… Nhưng anh tin là còn, rằng mụ ta còn sống…

– Em thấy tốt hơn nhiều đấy! – Tôi thốt ra. – Nhưng chẳng quan trọng! Em sẽ trả thù! Em không còn như trước nữa, anh biết không? Em chỉ tiếc rằng đấy sẽ là một may mắn đối với tên Pomino mạt hạng kia thôi!

Tất cả bật cười. Trong lúc ấy anh hầu tới thông báo bàn ăn đã sẵn sàng. Tôi phải nán lại đó để dùng bữa; nhưng tôi cứ thấy mình run lên vì hồi hộp, chẳng thiết ăn uống chút gì; thế nhưng rốt cục thì tôi cũng ăn ngấu nghiến. Con thú trong tôi đã hồi phục năng lượng để chuẩn bị cho một cuộc công kích cận kề.

Berto đề nghị tôi nên lưu lại biệt thự ít nhất là tối hôm đó: sáng hôm sau chúng tôi sẽ cùng nhau tới Miragno. Anh muốn chiêm ngưỡng cảnh tôi bất chợt trở lại cuộc sống, như một con chim ó nhào xuống tổ ấm của Pomino. Nhưng tôi chẳng thể kìm chân thêm nữa, vả lại tôi không muốn điều ấy: tôi xin anh để tôi đi một mình, ngay tối hôm đó, không chần chừ gì thêm.

Tôi khởi hành trên chuyến tàu 8 giờ: nửa tiếng sau, tôi sẽ tới Miragno.

1. Nguyên văn dùng cách chơi chữ “Mattia matto” – Mattia điên.