Nàng có một mình, ở phía trong. Nàng, viên bi bé nhỏ bằng ngà duyên dáng đương chạy nhảy trên bàn quay roulette. Nàng chạy ngược chiều trên các ô, như thể đương chơi đùa:

“Tắc tắc tắc…”

Chỉ mình nàng vui tươi: chứ cả đám người đang ngắm nhìn nàng thì không thể. Họ nín thở, căng thẳng vì bị bản tính bất thường của nàng hành hạ. Dưới kia, trên mặt bàn dải những ô vuông màu vàng, biết bao bàn tay vươn ra mà hiến tế cho nàng những vàng, toàn vàng là vàng. Biết bao kẻ run rẩy, đau khổ mà chờ đợi. Trong vô thức, bàn tay họ ve vuốt các đồng vàng khác, những thứ dành dụm cho ván chơi tiếp theo, trong khi con mắt của họ khắc khoải nhìn theo như thể muốn nói: “Nơi đâu nàng muốn, nơi đâu nàng muốn dừng chân, hỡi viên bi ngà bé nhỏ duyên dáng, nữ thần hung ác của chúng tôi!”

Hoàn toàn tình cờ, tôi đã tới Monte Carlo.

Sau một vài chuyện thường tình xảy ra với mẹ vợ và vợ, quá mỏi mệt và suy sụp vì nỗi bất hạnh kép vừa xảy ra gần đây, tôi cảm thấy một nỗi ghê tởm chẳng cách nào chịu nổi. Tôi không khỏi chán nản, hay nói đúng hơn là khinh miệt cuộc sống kiểu này, thảm hại, chẳng có cơ hội hay hy vọng mọi việc sẽ khấm khá hơn, chẳng còn đứa con gái bé bỏng ngọt ngào mà an ủi, chẳng có chút bù đắp dù chỉ là nhỏ nhất cho nỗi cay đắng, cho tình trạng tồi tệ hay nỗi đau thương đang chiếm trọn bản thân tôi. Với sự quyết tâm gần như bộc phát, bằng đôi chân mình tôi bỏ trốn khỏi quê hương, với năm trăm lire của Berto trong túi.

Tôi vừa đi vừa suy tính rằng điểm đến của mình sẽ là Marseille. Tôi sẽ khởi hành từ ga tàu hỏa của một thị trấn gần đó. Tới Marseille rồi, tôi sẽ lên tàu thủy, kể cả với một tấm vé hạng ba, để tới châu Mỹ, phó mặc cho số mệnh.

Rốt cục thì có chuyện gì tồi tệ hơn có thể xảy đến với tôi, sau tất cả những gì tôi đã và đang phải chịu đựng trong ngôi nhà mình? Hẳn tôi sẽ bị những sợi xích khác kìm kẹp, vâng, thế nhưng những sợi xích ấy có rắn rỏi hơn cái sợi mà tôi sắp phá tung khỏi chân mình hay không, tôi liệu chừng không thể. Tôi sẽ được chiêm ngưỡng những đất nước khác, những con người khác, sống một cuộc đời khác, và tôi sẽ được giải phóng khỏi sự đọa đày đang đè nặng làm tôi ngạt thở.

Hẳn sẽ như vậy nếu không phải lúc tới Nice, tôi bỗng thấy ngã lòng. Nhiệt huyết bồng bột của tôi giờ đã tan thành hư vô: bấy giờ nỗi buồn đã gặm nhấm lòng tôi quá thể, đau thương đã làm tôi mất đi khí thế. Buồn hơn cả là tôi thiếu tiền, khi mà tôi lại cần tiền để thám hiểm trong cái bóng tối là vận mệnh của bản thân, để tay không đương đầu với một cuộc sống ra sao tôi hoàn toàn chẳng biết.

Bấy giờ, khi đã tới Nice, tôi còn chưa mong ngóng trở về nhà. Tôi dạo quanh thành phố và tình cờ dừng chân trước một cửa tiệm lớn trên đại lộ de la Gare, phía trên treo biển với những con chữ dát vàng to tròn:

ĐẶT CỬA ROULETTE CHÍNH XÁC

Bàn quay roulette đủ cỡ được trưng bày, kèm theo hàng loạt các loại phụ kiện và những cuốn sách hướng dẫn, trên bìa vẽ hình bàn quay roulette.

Những kẻ bất hạnh thường dễ trở nên mê tín, tới mức họ nhạo báng lòng tin và hy vọng của kẻ khác, trong khi mê tín đã đôi lần tạo cho họ lòng tin và hy vọng, nhưng rồi hiển nhiên chúng chẳng bao giờ trở thành sự thực.

Tôi nhớ rằng sau khi đọc tiêu đề một trong những cuốn hướng dẫn nọ: Cách thức kiếm tiền từ trò roulette, tôi đã bỏ đi khỏi cửa tiệm ấy, để lại sau một nụ cười khinh miệt xen lẫn thương hại. Thế nhưng, được vài bước, tôi quay trở lại và (chỉ vì tò mò, tuyệt nhiên không vì thứ gì khác!) vẫn với nụ cười khinh miệt xen lẫn thương hại trên môi, tôi bước vào bên trong tiệm và mua cuốn hướng dẫn ấy.

Bấy giờ tôi chẳng biết cuốn sách ấy viết gì, chẳng hiểu trò chơi thế nào và kết cấu của nó ra sao. Tôi bắt đầu đọc, thế nhưng cũng chỉ hiểu được chút ít.

“May rủi vậy,” tôi nghĩ, “bởi mình đâu có biết tiếng Pháp mấy.”

Chẳng ai dạy tôi tiếng Pháp. Tôi tự nhặt nhạnh được một số thứ trong khi khó nhọc gặm nhấm những cuốn sách trong thư viện. Vậy nên tôi hoàn toàn không tự tin về khả năng phát âm của mình và sợ sẽ bị cười vào mặt nếu nói ra câu gì đó.

Chính nỗi sợ này khiến tôi phân vân liệu có nên đi chơi hay không. Nhưng rồi nghĩ lại, tôi đã khởi hành phiêu du với điểm dừng chân cuối cùng là châu Mỹ, tay không tấc sắt, không biết cả tiếng Anh hay tiếng Tây Ban Nha. Vậy thì đi thôi. Với chút vốn tiếng Pháp và có cuốn sách này đưa đường chỉ lối, tôi hoàn toàn có thể du ngoạn tới Monte Carlo, cách đó có hai bước chân.

“Cả mẹ vợ lẫn vợ mình,” tôi tự nhủ trên tàu, “chẳng biết đến sự tồn tại của số tiền ít ỏi trong ví này. Mình sẽ tiêu sạch đống tiền ở đó, rũ bỏ mọi cám dỗ. Hy vọng mình sẽ còn đủ tiền mua vé tàu về nhà. Còn nếu không…”

Nghe nói trong khu vườn quanh sòng bạc chẳng thiếu cây cối, vững chắc là đằng khác. Rốt cục thì với thắt lưng quần, tôi hoàn toàn có thể treo mình lên một trong những cái cây ấy. Trông tôi hẳn sẽ đẹp làm sao. Họ sẽ bảo:

“Chẳng biết người đàn ông tội nghiệp này đã thua mất bao nhiêu!”

Thú thực là tôi những tưởng sòng bạc phải đẹp hơn thế kia. Lối vào, vâng, không tệ. Có thể thấy chừng như ai đó đã định dựng đền thờ Thần May Mắn ở đây, với tám cột trụ bằng đá cẩm thạch. Có một cổng chính với hai cổng phụ. Trên hai cổng phụ có ghi: Tirez - Kéo, tới đây tôi vẫn hiểu; và rồi tôi cũng suy ra được chữ Poussez trên cổng chính, hiển nhiên có nghĩa ngược lại. Tôi đẩy cửa bước vào.

Thực tầm thường! Thậm chí gây ác cảm với người nhìn. Những kẻ đã thua mất bao tiền ở đó, ít nhất nên được thỏa mãn mà khánh kiệt trong một nơi đỡ hào nhoáng và đẹp đẽ hơn. Tất cả các thành phố lớn đều tự hào vì có một lò mổ xinh xắn cho những con thú tội nghiệp. Vậy nhưng chẳng được giáo dục, những con thú này đâu thể cảm nhận được vẻ đẹp của cái lò mổ kia. Quả thật là phần lớn những kẻ qua lại chốn ấy có mối quan tâm khác, quan trọng hơn cách bài trí năm căn phòng, như những kẻ đương ngồi la liệt trên những chiếc đi văng kia mà chẳng nhận thức được vẻ thanh lịch đáng ngờ của các tấm đệm mút.

Như thường lệ, có vài tên đen đủi đang ngồi trên những chiếc ghế ấy, những kẻ mà niềm đam mê với trò chơi đã biến đầu óc họ trở nên thiển cận. Họ ngồi nghiên cứu thứ mà người ta gọi là cân bằng xác suất, rồi nghiêm túc suy tính các cửa đặt tiền, xem xét tất cả cấu trúc trò chơi, tham khảo kết quả những lần chơi trước. Tóm lại, họ muốn suy luận logic một trò chơi ngẫu nhiên, như thể cầu mong trứng gà đẻ ra vịt. Và họ hoàn toàn tin tưởng rằng chỉ nay mai họ sẽ thắng.

Chẳng có gì đáng để bất ngờ cả.

– A, số 12! Số 12! – Một lão to béo người Lugano nói. Hẳn người ta sẽ mừng thầm vì nguồn năng lượng dồi dào của loài người khi trông thấy lão. – số 12 là vua của các số; và nó là số của tôi! Nó không bao giờ phản bội tôi cả! Nó có cái thú, vâng, cái thú đùa giỡn tôi; thường xuyên luôn; thế nhưng sau cùng thì nó luôn bù đắp cho tôi, luôn luôn bù đắp vì tôi đã tỏ rõ lòng trung thành với nó.

Lão yêu số 12. Cái lão to béo ấy chẳng thiết gì khác ngoài số 12. Lão kể với tôi rằng hôm trước, con số của lão chẳng trúng lấy một lần; nhưng lão không nản lòng. Lần này qua lần khác, lão cứng đầu cứng cổ mà cược số 12. Lão để mình cuốn phăng theo dòng thác lũ, cho tới khi hồ lì hô:

- Messieurs, aux trois deniers! Quý ông quý bà, ba lượt cuối!

Lượt đầu trong ba lượt cuối ấy, trượt. Cả lần hai cũng trượt. Lần ba và cuối cùng, tắc: 12.

– Nó đã bảo với tôi đây! – Lão kết luận, đôi mắt ngời sáng niềm vui. – Nó đã bảo với tôi đây!

Thua suốt cả ngày trời, lượt cuối ấy lão chẳng còn nhiều tiền để cược, vậy nên rốt cục lão chẳng thu lại được mấy. Thế nhưng phỏng có quan trọng gì? số 12 đã bảo với lão mà!

Nghe lão kể, tôi bỗng nhớ đến bốn câu thơ của lão Pinzone tội nghiệp. Khi phải dọn nhà, tôi tìm thấy tờ giấy ghi lại những hiện tượng điệp âm, bao gồm cả những câu dưới đây trong tập thơ cổ quái của lão. Sau đó, tôi cất chúng vào thư viện. Bấy giờ tôi ngâm lại cho lão kia nghe:

Tôi đã quá mệt mỏi phải tôn thờ

thần May mắn tình cờ.

Nữ thần quái gở

đã nhằm đường tôi đi mà ngăn trở.

Cuối cùng nàng cũng tới. Nhưng thờ ơ.

Thế rồi lão ta đưa hai tay lên đầu mà ấn chặt vào mặt hồi lâu, trông có vẻ đau đớn. Tôi nhìn lão, trước tiên là bất ngờ, sau rồi thành khó chịu:

– Ngài bị sao vậy?

– Không có gì. Tôi cười ấy mà, – lão đáp.

Lão cười kiểu ấy! Nụ cười làm lão đau khổ biết bao, làm lão đau cái đầu, cái đầu không thể chịu sự rung lắc của nụ cười.

Đi mà yêu lấy số 12 của lão đi!

Trước khi thử vận – tuyệt nhiên không chút ảo tưởng – tôi đứng sang một phía mà quan sát, thẩm thấu cách trò chơi vận hành.

Tôi xét thấy hoàn toàn chẳng có gì phức tạp, chẳng như những gì cuốn sách hướng dẫn khiến tôi mường tượng.

Giữa bàn, trên một tấm trải màu xanh lục đánh số ngự trị bàn quay roulette. Quanh bàn là những người chơi, già trẻ, gái trai, mọi xuất thân, đủ hoàn cảnh, người ngồi, kẻ đứng, hồi hộp, nhanh nhảu đặt chồng cao chồng thấp những đồng louis, đồng écu1 và cả tiền giấy lên những số màu vàng trong ô vuông. Những kẻ chẳng kịp chen chân hoặc không muốn chen chân sẽ nói với hồ lì những con số và màu sắc họ muốn cược. Hồ lì ngay lập tức sẽ dùng cào mà đặt cửa theo chỉ định với sự khéo léo tuyệt đỉnh. Thế rồi im lặng bao trùm, một sự im lặng lạ lùng, căng thẳng, gần như rung lên vì chết chóc đương giấu mình trong nó, lúc lúc bị phá đi bởi giọng nói đơn điệu và ảm đạm của hồ lì:

- Messieurs, faites vos jeux! Quý ông quý bà, mời đặt cửa!

Trong khi đó, ở các bàn khác cũng vang lên những giọng nói đơn điệu tương tự:

- Le jeu est fait! Rien ne va plus! Trò chơi bắt đầu! Không ai đặt thêm nữa!

Cuối cùng, hồ lì tung viên bi bé nhỏ lên bàn quay roulette:

“Tắc tắc tắc…”

Mọi con mắt đổ dồn về nàng với nhiều biểu cảm khác biệt: lo âu, thách thức, căng thẳng hay hoảng loạn. Sau mấy kẻ may mắn tìm được ghế ngồi, vài người trong số phải đứng đang cố rướn lên để ngó qua cửa mình đặt, trước khi hồ lì với cây cào kéo tuột đống tiền cược đi.

Cuối cùng viên bi cũng rơi xuống một ô, rồi hồ lì lặp lại những từ cố định với chất giọng đơn điệu và thông báo con số và màu sắc được vận mệnh ưu ái.

Tôi liều vài tay đầu với mấy đồng écu trên chiếc bàn bên trái phòng đầu tiên, ngẫu nhiên chọn số 25; và rồi tôi cũng ngồi mà ngắm nhìn viên bi bé nhỏ quỷ quyệt kia, nhưng với một nụ cười vì bụng tôi cứ buồn buồn, thực kỳ lạ.

Viên bi rơi, và:

– 25! – Hồ lì thông báo. – Đỏ, lẻ và chuyển.

Tôi thắng! Lúc tôi chìa tay ra định lấy chồng xu đã nhân thêm của mình thì có một lão dửng dưng vơ trọn đống tiền của tôi. Lão cao lớn vô cùng, trên đôi vai vồng lên là một cái đầu nhỏ thó với cặp kính gọng vàng trên chiếc mũi tẹt, trán rộng, tóc dài thẳng đuột xuống tới gáy, nửa vàng nửa trắng, với cặp râu dê và hàng ria mép đồng màu.

Với cái vốn tiếng Pháp nghèo nàn và đáng hổ thẹn vô cùng, tôi bảo rằng lão đã nhầm – ồ, dĩ nhiên là vô ý thôi!

Lão người Đức, nói tiếng Pháp còn tệ hơn tôi. Nhưng lão dữ như hổ vậy: lão nhảy ra chỗ tôi mà khẳng định chắc nịch rằng chính tôi mới là người nhầm, và tiền là của lão.

Tôi nhìn quanh, váng vất: tất cả đều nín thinh, ngay cả tên ngồi gần tôi nhất, kẻ đã thấy tôi đặt mấy đồng écu lên số 25. Tôi hướng ánh nhìn sang các hồ lì. Họ cũng thản nhiên mà đứng ngây như tượng. “À vậy sao?” tôi tự nhủ. Bình tĩnh rút những đồng écu còn lại mà khi nãy đặt trên bàn, tôi quay đi.

“Đây hẳn là một phương pháp khác pour gagner à la roulette, để kiếm tiền từ trò roulette.” Tôi nghĩ, “Phương pháp này vốn dĩ đâu được nhắc đến trong cuốn sách hướng dẫn. Và rốt cục thì biết đâu có cả những phương pháp khác nữa!”

May mắn, chẳng rõ vì một nguyên nhân thầm kín nào đó, đã khiến tôi nhận ra sự yiệc không phải lúc nào cũng vậy bằng một cách trịnh trọng và đáng nhớ.

Tôi chuyển hướng sang bàn khác. Khách bàn này chơi lớn. Thoạt tiên tôi đứng sang một bên, quan sát những người quanh bàn: phần lớn là những quý ông mặc áo đuôi tôm; có cả cơ số các quý bà và những kẻ giới tính không rõ ràng. Có một người đàn ông nhỏ thó tóc vàng, mắt to, xanh và hằn lên những vệt máu, bao trọn bởi hàng lông mi gần như màu bạc. Ấn tượng đầu tiên về vẻ ngoài ấy khiến tôi chẳng mấy tin tưởng. Lão cũng mặc áo đuôi tôm, nhưng dễ nhận ra là lão không thường khoác lên người bộ cánh ấy. Tôi nhìn lão ta chơi thử: lão chơi lớn: thua; chẳng ngã lòng: lượt sau lão vẫn chơi lớn: đây rồi! Lão không phải là kẻ sẽ màng đến mấy đồng xu lẻ của tôi. Dù rằng đã gặp đen đủi ở bàn bên kia, tôi lập tức thấy tủi thẹn vì những ngờ vực của mình. Có bao kẻ vung cả nắm vàng nắm bạc như thể nắm cát, chẳng nề hà điều chi, vậy mà tôi lại phải sợ với mấy đồng xu lẻ hay sao?

Trong những kẻ khác, tôi nhìn ra có một chàng trai trẻ, người ngợm trắng bệch nom như tượng sáp, với chiếc kính một mắt bên mắt trái, tỏa ra cái vẻ lãnh đạm ngái ngủ. Chàng ta ngồi xô lệch, rút từ trong túi quần những đồng louis rồi cứ ngẫu nhiên mà đặt lên một số bất kỳ mà chẳng thèm ngó lấy một lần. Chàng ta cuốn lấy mấy sợi ria mép mà chờ hòn bi rơi; thế rồi chàng ta quay sang hỏi người bên cạnh xem có phải mình thua hay không.

Tôi thấy chàng ta thua suốt.

Người bên cạnh chàng ta là một ông gầy nhẳng, lịch lãm vô cùng, tuổi ngoại tứ tuần. Ông này có cái cổ cao và mỏng manh, gần như chẳng có cằm, mắt đen láy đầy sức sống, và bộ tóc đen óng, dày và vuốt dựng. Có thể thấy rõ sự vui mừng khi ông trả lời chàng trai trẻ rằng đúng, chàng ta đã thua. Có vài lần ông ta thắng.

Tôi đứng cạnh một lão béo, da thịt nâu sậm, khiến cho cả mí mắt lẫn hốc mắt của lão như thể bị hun lên. Lão có mái tóc trắng, trông như mấy sợi sắt rỉ, bộ râu dê gần như đen và xoăn. Lão chẳng có chút sức mạnh hay sức khỏe gì cả. Mỗi lần hòn bi ngà bé nhỏ chạy nhảy là lão lại như lên cơn hen mà thở gấp, nói lớn với cái giọng khàn khàn rất gây chú ý. Mọi người ngoái lại nhìn; nhưng hiếm khi lão thèm để ý. Những lúc nhận ra sự chú ý của mọi người: lão sẽ dừng lại một giây mà nhìn quanh, thế rồi với một nụ cười gượng gạo, lão tiếp tục nói to với cái giọng khàn khàn, cứ như lão chẳng thể làm khác được, cho tới khi viên bi rơi vào ô.

Dần dần, càng xem tôi càng thấy như bị niềm đam mê với trò chơi cuốn hút. Tôi thua liền mấy lượt đầu. Sau rồi lòng chợt thấy cảm giác say mê thực lạ lùng, tôi phấn khích: tôi hành động như thể ma nhập, với niềm thôi thúc bất chợt trong vô thức. Mỗi lần, tôi đều đặt cửa cuối cùng, sau những kẻ khác, ở kia! Ngay lập tức tôi lấy lại thần trí, tự tin rằng mình sẽ thắng. Và tôi thắng. Trước tiên tôi cược ít; sau đó, từ từ, thêm nữa, tôi chẳng đếm. Cảm giác say mê mụ mị kia dần lớn lên trong tôi, thậm chí nó cũng chẳng thuyên giảm khi vài lần tôi thua cược bởi tôi gần như cũng đã lường trước được điều ấy. Thậm chí có đôi lần tôi tự nhủ: “Đây, lần này mình sẽ thua; mình phải thua”. Tôi thấy bị kích thích. Tới một lúc, tôi thấy như bị thúc giục phải đánh liều tất thảy, ở đó và tạm biệt. Rồi tôi thắng. Tai tôi lùng bùng; toàn thân đẫm mồ hôi, ướt lạnh. Tôi thấy có một trong những tên hồ lì đang chăm chú quan sát tôi, như bất ngờ trước sự may mắn đến dai dẳng của tôi. Trong trạng thái kích động, tôi cảm thấy ánh nhìn của hắn như một lời thách thức. Vậy là một lần nữa tôi cược tất cả, tiền vốn của tôi và cả tiền thắng cược, chẳng nghĩ tới hai lần: tay tôi vươn tới con số cũ, số 35; tôi đương định rụt lại; nhưng không, ở đó, ở đó lần nữa, như thể có ai đó đang sai khiến tôi vậy.

Tôi nhắm mắt, hẳn người tôi lúc ấy trắng bệch. Một sự im lặng tĩnh mịch bao trùm. Tôi tưởng sự im lặng kia chỉ bao trùm riêng tôi, như thể những kẻ khác cũng bị treo lơ lửng trong thứ cảm giác lo lắng tồi tệ của tôi vậy. Viên bi quay, quay mãi, với sự chậm chạp tưởng như vô hạn, như để tra tấn tôi mỗi giây mỗi phút thêm thậm tệ. Cuối cùng nó rơi.

Tôi chờ đến khi hồ lì, với chất giọng đặc trưng (tôi tưởng ở xa lắm) thông báo:

“Trentecinq, noir, impair et passe! Ba mươi lăm, đen, lẻ và chuyển!”

Tôi lấy tiền rồi rời đi, ngây ngất như kẻ say. Mệt lử, tôi thả mình xuống một chiếc đi văng. Tôi tựa vào lưng ghế và chừng như nhu cầu được ngủ bất chợt dấy lên, không tài nào cưỡng lại. Tôi cần ngủ một chút để lại sức. Suýt nữa thì tôi khuất phục trước cái nhu cầu ấy, nhưng khi cảm thấy bên cạnh mình một thứ gì đó nằng nặng, một thứ gì đó hữu hình, tôi bừng tỉnh. Tôi đã thắng được bao nhiêu? Tôi mở mắt nhưng liền phải nhắm lại: tôi đau đầu ghê gớm. Cái nóng trong ấy thực bức bối. Hả! Đã tối rồi hay sao? Tôi thoáng thấy những bóng đèn đã bật. Tôi đã chơi mất bao nhiêu thời gian rồi? Tôi chầm chậm đứng dậy mà bước ra ngoài.

Phía ngoài, chỗ sảnh ra vào, trời vẫn sáng. Không khí tươi mát nạp lại sức sống cho con người tôi.

Có vài người đương tản bộ: một số trầm ngâm, đơn độc; những người khác tạo thành nhóm hai, ba người tụ tập tán gẫu, hút thuốc.

Tôi quan sát tất cả. Mới đến, còn bỡ ngỡ, nhưng ít nhất tôi muốn tỏ ra thoải mái như đang ở nhà: tôi quan sát những kẻ mà tôi thấy dáng vẻ tự nhiên nhất. Thế nhưng, trong lúc tôi hoàn toàn không ngờ tới thì có một kẻ trong số ấy mặt tái dần, mắt trợn lên, miệng câm như á khẩu, rồi hắn ném điếu thuốc xuống và bỏ chạy trước tiếng cười của lũ bạn. Hắn quay trở vào sòng bạc. Cớ sao lũ bạn hắn lại cười? Tôi cũng tự nhiên cười mà nhìn theo như một thằng ngố.

- A toi, mon chéri! Tặng anh, người yêu dấu! – Tôi nghe có giọng nữ khàn khàn, nhẹ nhàng nói với mình.

Tôi quay lại và thấy một trong những người phụ nữ khi nãy ngồi cạnh tôi chỗ bàn đánh bạc. Ả tặng tôi một bông hồng với nụ cười trên môi. Một bông khác ả giữ cho mình. Hai bông ả vừa sắm ở quầy bán hoa đặt chỗ sảnh vào.

Trông tôi có vẻ thô kệch và đần độn lắm sao?

Tôi thấy khó chịu ghê gớm. Tôi từ chối, không một lời cảm ơn. Tôi đương định rời đi thì ả níu tay tôi lại mà cười – đoạn ả trình bày với tôi một giao ước bí mật, trước mặt những người khác – ả thấp giọng, vẻ vội vàng. Chừng như ả muốn rủ tôi đánh bạc cùng. Một lúc trước ả đã chứng kiến những ván cược được vận mệnh ưu ái của tôi. Theo chỉ định của tôi, ả sẽ cược cho cả tôi lẫn ả.

Tôi bực bội mà rũ mình đi khỏi, bỏ mặc ả đứng như trời trồng.

Một lúc sau, bên trong sòng bạc, tôi thấy ả đang đưa chuyện với một lão lùn tịt, da nâu, bộ râu bự chảng, mắt nhìn liên lẹo, trông có vẻ là người Tây Ban Nha. Ả tặng lão bông hồng mà lúc trước định tặng tôi. Bỗng hai người bọn họ có cái cử chỉ khiến tôi nhận ra bọn họ đang nói về tôi; vậy nên tôi bắt đầu cảnh giác.

Tôi vào một phòng khác và ngồi xuống bàn đầu tiên, nhưng tôi không định chơi. Và kìa, chỉ một thoáng sau, lão kia cũng tới bên bàn tôi, còn ả đàn bà thì mất dạng. Ấy thế nhưng lão vờ như không ra nhận ra tôi.

Tôi quay ra nhìn lão với ánh mắt cứng cỏi, cốt tỏ cho lão hiểu rằng tôi ý thức được mọi chuyện, và nếu lão định giở trò với tôi thì lão nhầm người rồi.

Thế nhưng trông lão hoàn toàn không có vẻ đểu giả. Tôi nhìn lão chơi, lão cược lớn: lão thua luôn ba lượt liên tiếp. Lão chớp mắt liên hồi, như thể cố giấu đi sự rối loạn trong mình. Tới lượt thua thứ ba, lão quay ra nhìn tôi mà mỉm cười.

Tôi mặc lão ở đấy mà trở lại phòng kia, trở lại bàn mà tôi thắng hồi nãy.

Hồ lì đã đổi người. Ả đàn bà kia ở nguyên chỗ lúc nãy. Tôi đứng lùi về phía sau để tránh không bị ả nhìn trúng. Tôi thấy ả cược bé. Không phải lượt nào ả cũng chơi. Tôi tiến lên, và ả nhận ra tôi: ả đương định cược thì dừng lại, hiển nhiên là đợi tôi cùng chơi, để cược chỗ nào tôi cược. Nhưng ả chờ trong vô vọng. Khi hồ lì hô: – Le jeu est fait! Rien ne va plus! Trò chơi bắt đầu! Không ai đặt thêm nữa! – Tôi nhìn ả. Ả giơ ngón tay lên dọa tôi một cách bông đùa. Tôi bỏ qua vài lượt; thế rồi, phấn khích trước những người chơi khác và thấy hứng thú trở lại, tôi bèn mặc kệ ả và bắt đầu chơi.

Dựa vào thế lực thần bí nào mà tôi có thể nắm bắt chuỗi biến thiên ngẫu nhiên của các con số và màu sắc? Chẳng có nhẽ tâm thức tôi lại có khả năng tiên đoán diệu kỳ vậy sao? Thế còn những lần tôi cố chấp đến điên rồ, nói thẳng là điên rồ mà đến giờ khi nghĩ lại, tôi vẫn thấy lạnh sống lưng khi mà những lần ấy tôi cược tất cả, tất cả, có thể là cả tính mạng, những ván chơi đích thực để thách thức vận mệnh mình. Không, không: trong những khoảnh khắc ấy, tôi cảm thấy trong người có thứ sức mạnh gần như ma quỷ, thứ sức mạnh mà tôi làm chủ để quyến rũ thần May mắn, trói cái bản tính bất thường của nàng lại với tôi. Sự tự tin ấy không chỉ hiện hữu trong tôi mà còn nhanh chóng lan rộng ra những kẻ khác. Vậy là bấy giờ, gần như tất cả mọi người đều theo bước trò chơi mạo hiểm khôn cùng của tôi. Tôi chẳng biết bao lần bi rơi vào màu đỏ, màu tôi cố chấp lựa chọn. Tôi cược số không, bi rơi vào số không. Tới một lúc, chàng trai trẻ hay rút những đồng louis từ túi quần cũng nhận ra mà thích thú. Lão béo da nâu cất lên cái giọng khàn hơn bao giờ hết. Người quanh bàn ngày càng kích động; họ bồn chồn run rẩy, để lộ ra một vài cử chỉ lo âu chớp nhoáng do khó nhọc kiềm chế cơn kích thích bạo liệt, đớn đau thậm tệ. Ngay cả mấy tên hồ lì cũng mất đi vẻ thờ ơ cứng nhắc.

Bỗng nhiên, trước một lần cược lớn, tôi thấy chóng mặt. Tôi bỗng cảm thấy trách nhiệm nặng nề đối với bản thân mình. Từ sáng đến giờ tôi chẳng có gì bỏ bụng. Toàn thân tôi run rẩy, lẩy bẩy vì những cảm xúc mãnh liệt kéo dài từ bấy đến giờ. Tôi không thể chịu đựng được nữa. Sau lượt chơi ấy, tôi rút, người chao đảo. Bỗng có ai đó kéo tay tôi lại. Là lão Tây Ban Nha lùn tịt với bộ râu dày bự và con mắt nảy lửa đương phấn khích vô cùng. Lão cố hết sức mà níu tôi lại:

– Kìa: giờ đã 11 giờ 15; các hồ lì đang thông báo ba lượt cuối: ta sẽ đánh sập nhà cái!

Lão nói với tôi bằng một thứ tiếng Italia kém cỏi, tức cười hết đỗi. Chẳng thể hiểu được những gì lão nói, tôi khẩn khoản bảo lão bằng tiếng mẹ đẻ:

– Không, không, đủ rồi! Tôi không thể chơi thêm nữa. Ngài hãy để tôi đi.

Lão để tôi đi, nhưng lão đi theo tôi. Lão lên cùng tôi chuyến tàu về Nice, nài nỉ tôi ăn tối với lão và nghỉ ngơi tại khách sạn lão đang ở.

Lúc đầu, tôi chẳng nề hà gì việc lão xun xoe ngưỡng mộ tôi, vô cùng vui sướng mà tôn thờ tôi như một nhà ảo thuật. Sự phù phiếm của con người đôi lúc trở thành một cái bệ trưng bày lòng tự tôn xúc phạm kẻ khác, như những lư hương nhơ bẩn tỏa ra một thứ mùi ô uế tởm lợm. Tôi như thể một vị tướng vừa đánh thắng trận chiến vô cùng gian khổ và tuyệt vọng, nhưng là nhờ may mắn, chứ bản thân chẳng biết đã làm thế nào mà thành sự. Tôi lại bắt đầu cảm thấy khó chịu, càng ngày càng khó chịu vì phải đồng hành với lão nọ.

Thế nhưng, bất chấp những lời từ chối, khi xuống tàu ở Nice, tôi cũng chẳng thể dứt khỏi lão: tôi phải dùng bữa tối với lão. Thế rồi lão thú nhận với tôi là chính lão đã sai ả đàn bà tươi vui kia đến chỗ tôi, bên lối ra vào sòng bạc. Suốt ba ngày lão đã chắp cánh hòng giúp ả bay, dẫu chỉ là là trên mặt đất; những đôi cánh bằng tiền mặt; lão đã cho ả vài trăm lire để thử vận. Hẳn tối hôm ấy, chơi theo tôi, ả đã thắng đậm bởi ra ngoài cổng, tôi chẳng thấy ả nữa.

- Che podo far? La póvara avrà trovato de meglio. Sono viechio, ió. E agradecio Dio, anté, che me la son levada de sobre! (Tôi có thể làm gì được chứ? Nàng sẽ tìm được một người đàn ông tốt hơn. Tôi già rồi. ơn Chúa! Người đã dẫn nàng đi sớm như vậy.)2

Lão kể rằng mình đã ở Nice tới một tuần rồi. Sáng sáng lão tới Monte Carlo và tới tận tối hôm ấy, lão mới thoát được chuỗi đen đủi đến khó tin. Lão muốn biết bằng cách nào mà tôi thắng. Hẳn tôi phải hiểu rõ trò chơi lắm, hoặc giả tôi có một thứ quy luật hoàn hảo nào đó.

Tôi bật cười và đáp rằng trước sáng hôm ấy, tôi còn chưa một lần nhìn thấy hình hài bàn quay roulette ra sao, hoàn toàn mù tịt về cách chơi và hoàn toàn không có chút suy nghĩ dù xa xôi nhất rằng mình sẽ chơi, sẽ thắng được như thế. Bản thân tôi còn bàng hoàng, ngỡ ngàng hơn cả lão.

Lão không tin. Lão đưa đẩy cuộc hội thoại với tôi một cách điêu luyện (hoàn toàn tin chắc rằng lão đang đối phó với một tên vô lại bỉ ổi) và lão nói thoải mái với cái thứ tiếng nửa Tây Ban Nha nửa Chúa mới biết là gì. Lão đưa ra lời đề nghị mà sáng hôm ấy lão đã thử chèo kéo tôi qua ả đàn bà tươi tắn kia.

– Không. Xin lỗi ngài! – Tôi thốt lên, miệng cười trong lúc cố gắng làm cơn phẫn nộ thuyên giảm. – Ngài thực sự tin rằng người ta có thể suy đoán được những quy luật hay bí quyết gì cho trò chơi ấy hay sao? Cần có may mắn. Hôm nay tôi may; mai có thể sẽ không như vậy, hoặc có thể tôi sẽ tiếp tục may mắn; hy vọng thế!

- Ma porqué lei, - lão hỏi tôi, – non ha voluto occi aproveciarse de la suafortuna? (Nhưng sao ngài không tận dụng vận may ngày hôm nay của mình?)

– Tận…

- Sí, come puedo decir? Avantaciarse, voilà! (Vâng, nói thế nào nhỉ? Tận dụng, đó!)

– Nhưng tôi đâu có nhiều tiền mà cược, thưa ngài!

- Bien! - Lão nói – Podo ió por lei. Lei, la fortuna, ió metaró el dinero. (Không sao! Tôi sẽ cược cho ngài. Ngài đem lại may mắn, còn tôi đặt tiền.)

– Vậy có thể chúng ta sẽ thua! – Tôi cười mà kết luận. – Không, không… Nghe này! Nếu ngài thực sự tin rằng tôi may mắn đến vậy, – tôi thực sự may mắn trong khi chơi, còn những lúc khác thì hoàn toàn không – chi bằng chúng ta hãy làm thế này: không ràng buộc gì giữa hai chúng ta, không trách nhiệm gì từ phía tôi, tôi không ham, ngài cược lớn vào chỗ tôi cược nhỏ, như hôm nay vậy; và, nếu thuận lợi…

Lão không để tôi nói hết câu: lão bật cười một cách kỳ lạ, cố tỏ vẻ khôn ngoan, rồi bảo:

- Eh no, segnore mio! no! Occi, Sí, l’ho fatto: no lo fado domani seguramente! Si lei punta forte con migo, bien! si no, no lo fado seguramente! Gracie tante! (Không, thưa ngài! không! Hôm nay, vâng, quả tôi đã làm thế. Ngày mai chắc chắn tôi sẽ không làm thế nữa. Nếu ngài cũng cược lớn với tôi, vậy được! Nếu không, tôi chắc chắn sẽ không cược! Cám ơn nhiều!)

Tôi nhìn lão, vận hết sức mình mà nghe cho thủng lời lão muốn nói: trong tiếng cười cũng như câu từ của lão chắc chắn có hàm ý nghi ngờ xúc phạm. Tôi bực mình và đòi lão một lời giải thích.

Lão nín cười, thế nhưng trên mặt vẫn còn dấu nét ẩn hiện của nụ cười ấy.

- Digo che no, che no lo fado, - lão nhắc lại. – No digo altro! (Tôi nói không, rằng tôi sẽ không làm vậy nữa. Tôi đâu có nói gì khác!)

Tôi đập mạnh một tay xuống bàn, kích động mà nói:

– Không được! Ngài phải nói, phải giải thích ý ngài là gì khi nói những câu từ kia, cười với cái điệu bộ ngu ngốc kia! Tôi không hiểu gì cả!

Tôi nhìn lão. Trong lúc tôi nói, mặt lão cứ trắng bệch ra và rúm ró lại. Chắc lão chuẩn bị xin lỗi tôi. Cảm thấy bị xúc phạm, tôi nhún vai mà đứng dậy:

– Ôi! Tôi khinh thường ngài và tính đa nghi của ngài. Tôi chẳng thể tưởng được đấy!

Tôi trả tiền phần mình và bỏ đi.

*

Tôi từng biết một người đàn ông đáng kính mà bằng trí thông minh thiên phú độc nhất, ông xứng đáng được ngưỡng mộ vô vàn. Thế nhưng ông chẳng được ngưỡng mộ, dù ít dù nhiều, chỉ bởi cặp quần nhỏ thó mà tôi nhớ là sáng màu, kẻ ô vuông bé tí, chừng như quá chật đối với đôi chân tệ hại của ông, vậy mà ông vẫn cố chấp mặc nó. Quần áo chúng ta mặc, kích cỡ, màu sắc có thể biến chúng ta thành những thứ cổ quái vô cùng.

Bấy giờ tôi thấy bất bình ghê gớm, trong khi tôi những tưởng bản thân ăn mặc không đến nỗi tệ. Tôi không mặc áo đuôi tôm, thực vậy, nhưng tôi đương khoác trên người bộ quần áo đen vì để tang, trông cũng tươm tất. Cùng một bộ cánh trên người, lúc trước lão người Đức thối tha có thể xét thấy tôi là một thằng đần mà cướp tiền trắng trợn, vậy tại sao bây giờ lão này lại nghĩ tôi là một tên vô lại cho được?

“Có thể là tại bộ râu này,” tôi vừa đi vừa nghĩ, “hay tại tóc mình quá ngắn…”

Tôi đi khắp nơi tìm một khách sạn, mong muốn được ở một mình mà xem tôi đã thắng được bao nhiêu. Tôi thấy như người mình toàn tiền là tiền: tôi để mỗi chỗ một ít, trong túi áo khoác, túi quần, trong túi áo ghi lê; vàng, bạc, tiền giấy; chắc chắn phải rất nhiều, rất nhiều!

Chuông nhà thờ điểm 2 giờ sáng. Đường phố vắng tanh. Tôi bắt một chiếc xe còn trống.

Từ không có gì tôi đã kiếm được gần mười một ngàn lire! Lâu lắm rồi tôi mới thấy nhiều tiền đến vậy. Lúc đầu tôi tưởng như ấy là một khoản lớn lắm. Nhưng sau, nghĩ về cuộc sống trong dĩ vãng, tôi bỗng thấy chán ngán bản thân mình. Ha! Hai năm trong thư viện, thêm với biết bao cảnh đau lòng, đã làm tôi trở nên nghèo nàn tới mức phải choáng ngợp trước chút tiền kia sao?

Nhìn vào đống tiền trên giường, tôi miệt thị bản thân bằng những lời nanh nọc:

“Đi đi, kẻ đức hạnh, tên thủ thư bạc nhược, hãy đi đi. Về nhà mà an ủi mụ góa nhà Pescatore bằng đống kho báu này. Mụ sẽ tin là anh đã đi ăn cướp và lập tức mụ sẽ tôn trọng anh hơn nhiều. Hoặc hãy đi hẳn tới châu Mỹ như anh đã định trước đó, nếu đống tiền này vẫn chẳng xứng đáng với những mất mát to lớn mà anh phải trải qua. Với đống của nả này, giờ anh có thể đi được rồi. Mười một ngàn lire! Giàu có làm sao!”

Tôi thu tiền lại rồi cất trong ngăn kéo. Tôi nằm xuống nhưng không thể ngủ được. Rốt cục thì tôi phải làm gì đây? Trở lại Monte Carlo mà trả lại số chiến lợi phẩm phi thường này? Hài lòng mà sống một cuộc đời khiêm tốn? Nhưng bằng cách nào? Liệu tôi có còn tâm trí hay cách nào mà hài lòng hay không, với cái gia đình mà tôi đã tạo dựng? Tôi có thể cho vợ tôi ăn mặc sang trọng thêm chút. Nàng chẳng những không quan tâm đến việc làm tôi thích mắt, mà thậm chí còn làm tôi thấy khó chịu. Cả ngày nàng chẳng chải chuốt, chẳng thèm mặc áo ngực, chỉ đi dép trong nhà, mặc đồ luộm thuộm. Có thể nàng nghĩ rằng với một người chồng như tôi, làm đẹp phỏng có ích lợi gì? Mặt khác, chừng như nàng chẳng thể hoàn toàn hồi phục sau khi liều mình sinh nở. Ngày qua ngày, tâm hồn nàng càng trở nên khô cằn, không chỉ với riêng tôi mà với tất cả mọi người. Chính nỗi bực bội và thiếu đi một sự quan tâm chân thành đã khiến nàng trở nên biếng nhác. Nàng cũng chẳng yêu thương gì đứa con gái. Đứa bé, chị em sinh đôi với đứa đã chết chỉ vài ngày sau khi sinh, là minh chứng cho thất bại của nàng trước đứa con trai kháu khỉnh sinh sau một tháng của Oliva. Mẹ nó mang thai thực hạnh phúc và sinh ra nó khỏe mạnh, chẳng khó khăn gì. Chán ghét cộng thêm những bất đồng nảy sinh, như một con mèo đen xù xì chui rúc trong tàn tro của một lò sưởi tắt ngấm, khiến sự chung sống của hai chúng tôi càng trở nên tồi tệ. Với mười một ngàn lire, liệu tôi có thể mang lại bình yên cho gia đình mình và sưởi ấm lại tình yêu đã bị mụ góa Pescatore chẳng màng mà giết hại ngay khi còn đang chớm nở? Điên rồ! Vậy thì làm gì? Đến châu Mỹ? Nhưng sao tôi lại phải đi xa như vậy để tìm thần May mắn, trong khi nàng có vẻ muốn níu chân tôi lại đây, ở Nice, trước cửa tiệm bán phụ kiện trò chơi, khi mà chính bản thân tôi chẳng nghĩ đến chuyện này. Giờ đã đến lúc tôi phải tỏ ra xứng đáng với nàng, với những ân huệ của nàng, nếu đúng thực rằng nàng muốn ban cho tôi những ân huệ đó. Vậy tốt thôi! Được ăn cả ngã về không. Trường hợp xấu nhất thì tôi lại trở về như trước. Mười một ngàn lire phỏng có là gì?

Vậy nên ngày hôm sau tôi trở lại Monte Carlo. Tôi trở lại đó mười hai ngày liên tiếp. Tôi chẳng có cách nào, cũng chẳng có thời gian mà choáng váng trước những ân huệ như chỉ có trong truyện cổ tích mà may mắn đem lại. Tôi như thoát xác, như phát rồ. Ngay cả bây giờ tôi cũng chẳng ngỡ ngàng được nữa, khi biết được thần may mắn đã lừa lọc tôi thế nào khi ưu ái tôi theo cách ấy và nhiều đến vậy. Trong chín ngày, tôi kiếm được một khoản khổng lồ nhờ chơi dốc túi: sau ngày thứ chín tôi bắt đầu thua, thua nhanh chóng.

Thứ cảm hứng kỳ dị kia rời bỏ tôi, chừng như không thể nuôi sống bản thân mình bởi nguồn năng lượng thần kinh trong tôi giờ đã kiệt quệ. Tôi chẳng biết, hay nói đúng hơn, chẳng thể nào dừng chơi kịp lúc. Tôi dừng chơi, định thần lại, không phải bởi tâm trí thức tỉnh mà vì một sự kiện nghiệt ngã, nhưng cũng chẳng hiếm gặp ở chốn ấy.

Sáng ngày thứ mười hai, trong lúc tôi đang vào sòng thì lão người Lugano, kẻ chết mê chết mệt số 12, tới chỗ tôi, nom kích động và lo lắng. Lão báo với tôi, bằng cử chỉ nhiều hơn là lời nói, rằng có một kẻ vừa bị giết không lâu trước đó ở ngoài vườn. Tôi lập tức nghĩ đến ông bạn người Tây Ban Nha nọ, và cảm thấy ân hận. Tôi đã chắc chắn rằng chính lão ta giúp tôi thắng. Ngày đầu tiên, sau trận cãi vã của chúng tôi, lão đã chẳng cược những chỗ tôi cược, và lão thua luôn luôn. Những ngày kế đó, trông thấy tôi cứ thắng hoài, lão đâm ra định bắt chước tôi. Thế nhưng lão không muốn chơi cùng tôi nữa. Còn tôi: như được thần May mắn hiện hữu mà vô hình cầm tay chỉ nước, tôi đi hết từ bàn này sang bàn khác. Đã hai ngày tôi không thấy lão, chính từ lúc bắt đầu thua, và biết đâu tôi thua cũng bởi lão không còn theo chân tôi nữa.

Lúc chạy ra hiện trường, tôi đã chắc mẩm rằng sẽ tìm thấy lão nằm chết cứng dưới đất. Thế nhưng tôi lại thấy chàng trai trẻ người ngợm trắng bệch, tỏa ra vẻ lãnh đạm ngái ngủ trong khi rút những đồng louis từ túi quần để cược mà chẳng thèm ngó lấy một lần.

Chàng ta nằm đó giữa lối đi, nom nhỏ bé hơn. Hai chân chàng ta chụm vào nhau, tư thế tự nhiên cứ như thể đã nằm xuống ướm thử trước để tránh bị đau khi ngã. Một tay chàng ta nắm chặt thân mình; tay còn lại vẫn hơi lơ lửng và một ngón tay, ngón trỏ, đang trong tư thế kéo. Khẩu súng ngắn nằm bên cạnh cánh tay này; xa hơn chút nữa là cái mũ. Thoạt đầu tôi tưởng viên đạn găm trong mắt trái, bởi cơ man nào là máu chảy từ con mắt ấy xuống dưới mặt, giờ đã đông lại. Nhưng không phải: đống máu ấy chỉ có một chút chảy ra từ lỗ mũi và hai tai; phần còn lại chảy ròng ròng từ cái lỗ nhỏ xíu trên thái dương bên phải của chàng ta xuống những hạt cát vàng trên mặt đường rồi đông lại. Một tá ong vò vẽ bủa vây xung quanh; có con đang thỏa mãn bằng cái khẩu phần ăn trên mắt của chàng ta. Giữa số đông những người đứng xem, chẳng ai đuổi chúng đi cả. Tôi lấy trong túi ra một chiếc khăn mùi xoa rồi đắp lên khuôn mặt thảm hại đã bị biến dạng khủng khiếp. Chẳng ai trân trọng hành động này: tôi đã cướp đi trò hay của buổi biểu diễn.

Tôi bỏ chạy; tôi về Nice để đi khỏi ngay ngày hôm ấy.

Tôi có khoảng tám mươi hai ngàn lire.

Tôi có thể mường tượng ra tất cả, trừ một điều rằng ngay tối hôm ấy, số mệnh tương tự cũng sẽ tìm tới tôi.

1. Đồng louis, đồng écu: các loại tiền xu của Pháp trước đây.

2. Những câu thoại của nhân vật này dùng một thứ tiếng pha trộn giữa tiếng Tây Ban Nha và tiếng Italia. Chúng tôi xin đề nguyên hội thoại gốc và dịch tiếp ngay sau đó.