Sự kiện Ron Williamson và Dennis Fritz được minh oan đã thu hút mọi người trên khắp cả nước chú ý đến thị trấn Ada.

Sáng sớm ngày 15 tháng Tư, hội trường tòa án quận Pontotoc bị bao vây bốn xung quanh bởi những chiếc xe hơi mới, những xe tải, những nhà nhiếp ảnh, những phóng viên truyền hình và phóng viên báo chí. Dân thị trấn nô nức kéo đến xem càng làm quang cảnh thêm náo nhiệt đến mức chưa từng thấy. Và xem chừng rồi sẽ còn náo nhiệt hơn nữa. Có những người chen đi chen lại tìm một ghế trống trong hội trường để ngồi. Chánh án Tom Landrich buộc phải đưa ra một số quy định để có được chút ít trật tự tối thiểu.

Cả một dãy máy thu hình được đặt sẵn trước cổng nhà tù, và khi hai tù nhân Ron và Dennis xuất hiện, họ lập tức bị bao vây chặt. Ron mặc một chiếc áo vét tông mới, thắt càvạt. Tất cả y phục của anh, kể cả sơ mi và quần đều do chị Annette sắm mới cho cậu em để dự phiên tòa cuối cùng này. Đôi giày mới hơi chật, bó chặt lấy bàn chân khiến Ron vừa phải đi chậm vừa chốc chốc lại nhăn mặt vì đau. Mẹ Dennis Fritz cũng mua cho con hai một bộ âu phục mới cứng, nhưng anh lại thích mặc kiểu đường phố mà anh được phép mặc trong nhà tù mấy năm gần đây. Hai người , bình thản đi những bước chân cuối cùng với chân bị xích và tay bị còng. Cả hai đều mỉm cười và trò chuyện với các nhà báo.

Hai chị của Ron, Annette và Renee, đến từ sớm và ngồi vào hai chiếc ghế quen thuộc, trên hàng ghế đầu, ngay đối diện với bàn của bên bào chữa. Hai chị em nắm chặt tay nhau, cùng cầu nguyện và khóc. Họ chưa thể cười, vì bây giờ đã mừng thì quá sớm..

Xung quanh hai chị em là con cái họ, họ hàng thân thuộc, vài bè bạn. Bà Wanda, mẹ Dennis, và cô Elizabeth, con gái anh, ngồi ngay gần đấy, cũng nắm chặt tay nhau và thầm thì vẻ hồi hộp. Hội trường đã đông chật.

Gia đình nạn nhân Debbie Carter ngồi bên cánh đối diện, lại một lần nữa bất đắc dĩ đến hội trường này để nghe tòa xét xử một việc là nhà chức trách đã cố hết sức mình để tìm ra thủ phạm vụ giết con gái họ, lập lại công lý. Mười bảy năm đã trôi qua từ cái ngày con gái họ bị giết hại, vậy mà hai người bị kết án là thủ phạm nay lại sắp được trả tự do.

Không còn ghế nào trống. Vậy mà người vẫn tiếp tục kéo đến. Họ phải đứng chen chúc trên các lối đi, dọc các bức tường. Chánh án Tom Landrich bằng lòng cho nhà báo đem máy thu hình vào chỗ dành cho hội đồng xét xử, tại đây những chiếc ghế xếp được mang vào, kê áp vào nhau. Nhân viên cảnh sát và quan chức có ở khắp mọi chỗ. An ninh được thắt chặt hết sức. Có những cú điện thoại gọi đến đe dọa Ron Williamson và Dennis Fritz.

Cảnh sát đến rất đông, nhưng không ai nhìn thấy thanh tra Dennis Smith và thám tử Gary Rogers, cho nên không biết họ có đến hay không.

Các luật sư đã đến: Về phía bên bị có hai luật sư bào chữa Mark Barrett và Sara, thêm Barry Scheck, người của Dự Án Minh Oan. Về phía bên nguyên, ở đây là nhà nước, vẫn là ủy viên công tố Bill Peterson, trợ lý tư pháp Nancy Shew và Chris Ross. Những nụ cười và những cái bắt tay. Nhà chức trách đã chịu “nhập” vào hướng bãi bỏ bản án cũ, trả tự do cho hai tù nhân. Đây là một nỗ lực nhằm sửa sai, một dẫn chứng hiếm hoi là vào một thời điểm quyết định, cả cộng đồng đã cùng kết hợp để khôi phục lại công lý. Một gia đình đầm ấm. Lẽ ra ai cũng phải mừng rỡ thấy một hệ thống đã hoạt động hợp lý để dẫn đến kết quả tốt đẹp ngày hôm nay.

Ron Williamson và Dennis Fritz được giải vào. Người ta tháo còng và xích ra cho họ. Cả hai đều ngồi sau lưng các luật sư của họ, chỉ cách ghế của thân nhân họ vài bước chân. Ron Williamson nhìn thẳng phía trước và hầu như không nhìn thấy gì mấy. Dennis Fritz thì trái lại, nhìn vào đám đông và thấy những khuôn mặt nhìn anh vẻ căm giận. Đấy là những người rõ ràng không thích tòa giải quyết theo hướng hiện nay.

Chánh án Tom Landrich ngồi vào ghế chủ tọa, chào mọi người rồi bắt tay ngay vào việc. Ông yêu cầu ủy viên công tố Bill Peterson đưa nhân chứng thứ nhất lên bục. Nữ chuyên gia Mary Long, nay là trưởng phòng thử DNA của Cục Điều tra Hình sự bang Oklahoma, lên bục. Bà ta bắt đầu điểm lại quá trình phân tích và so sánh các mẫu, các phương pháp để xác định tính giống nhau và khác nhau giữa các mẫu lông, tóc cũng như tinh dịch. Bà còn nói về những phòng xét nghiệm khác cũng tiến hành việc phân tích và so sánh này.

Ron Williamson và Dennis Fritz bắt đầu thấy lưng họ ướt đẫm mồ hôi. Hai anh tưởng phiên tòa chỉ kéo dài vài phút, đủ để chánh án Tom Landrich tuyên bố hủy bỏ bản án cũ và trả tự do cho họ. Nhưng phiên tòa đã kéo dài khá lâu và họ bắt đầu thấy lo. “Thế nghĩa là sao? Hay có gì thay đổi?” Ron bồn chồn sốt ruột lầu bầu nhăn nhó. Nữ luật sư Sara Bonnell thì luôn trấn an anh, rằng sự việc vẫn đang tiến triển theo hướng tốt.

Dennis Fritz thì khó chịu ra mặt. Họ làm cái trò gì vậy? Cái mụ chuyên gia kia nói toàn chuyện lãng nhãng để làm gì? Hay lại còn có sự thay đổi? Và mọi thứ quay về như cũ, anh lại quay về xà lim nằm chờ đến lúc chết?

Ngồi đây, Dennis nhớ lại những nhân chứng lưu manh do ủy viên công tố Bill Peterson dựng lên, mớm lời cho để vu khống anh, đưa anh vào tù. Rồi anh nhớ lại bộ mặt khả ố của thằng cha Bill Peterson khốn nạn đề nghị cho anh bản án tử hình. Anh đưa mắt nhìn xung quanh và thấy quá ít khuôn mặt đồng tình với mình.

Nữ chuyên gia Mary Long đưa mắt về phía chất liệu quan trọng. Mười bảy sợi lông thu được ở hiện trường vụ án đã được thử DNA, trong đó mười ba sợi là lông ở bộ phận sinh dục, còn bốn là tóc. Mười sợi lấy được trên giường và khăn trải giường, hai sợi lấy được trên quần lót của nạn nhân, ba sợi lấy được trên chiếc khăn ăn nhét vào cổ họng nạn nhân, và hai sợi dưới lưng nạn nhân.

Chỉ bốn trong số mười bảy sợi có DNA trùng hợp với DNA của một trong số mẫu lấy được ở các nghi can. Hai là của nạn nhân, Debbie Carte, không có sợi nào của Ron Williamson họặc Dennis Fritz.

Bà ta nói thêm một hồi nữa, sau đấy xin lỗi là đã nói dài và buộc phải dùng thứ ngôn ngữ khoa học cho nên khó hiểu, rồi bước ra khỏi bục nhân chứng.

Năm 1988, chuyên gia Melvin Hett lên bục nhân chứng, khai rằng mười bảy sợi lông thì mười ba sợi tương tự - soi trên kính hiển vi - với lông của Dennis Fritz, và bốn sợi với lông của Ron Williamson. Thế rồi, sau khi Dennis Fritz đã nhận bản án và ngồi trong tù, thì trong bản khai thứ ba, cũng là bản khai cuối cùng của ông ta, Melvin Hett đã loại Glen Gore ra khỏi diện nghi vấn: không một sợi lông nào của anh ta “tương tự trên kính hiển vi” với sợi lông nào thu được tại hiện trường vụ án. Chứng cứ ông ta đưa ra chính là nguyên nhân cuối cùng để nhà nước xác định thủ phạm của vụ án là Ron Williamson và Dennis Fritz.

Kết quả thử DNA vừa rồi còn phát hiện một sợi tóc tìm thấy dưới lưng nạn nhân và một sợi lông bộ phận sinh dục tìm thấy trên giường nạn nhân chính là của Glen Gore. Đến khi thử DNA của chất tinh dịch lấy được trong âm đạo nạn nhân thì lại thấy cũng trùng với DNA của Glen Gore. Tên này không bị kết án chính nhờ “công” phân tích của ông “chuyên gia” Melvin Hett, người đã đưa Ron Williamson và Dennis Fritz vào khám tử tù, và Dennis Fritz vào án chung thân, nhưng lại thả tên thủ phạm đích thực tự do ở ngoài.

Kết quả nói trên, chánh án Tom Landrich đã biết, nhưng ông giữ kín để đợi đến phiên tòa. Được sự chấp thuận của ông, ủy viên công tố Bill Peterson thông báo về những phát hiện ở Glen Gore làm cho hội trường đã bị hết bất ngờ này đến bất ngờ khác.

Ủy viên công tố Bill Peterson nói: “Thưa ngài chánh án kính mến, đây chính là thời khắc thử thách đối với hệ thống công lý hình sự. Vụ án mạng này xảy ra năm 1982, được xét xử năm 1988. Vào thời điểm đặc biệt ấy chúng ta có được bằng chứng rõ ràng rằng hai bị cáo Ron Williamson và Dennis Fritz chính là thủ phạm. Nay việc thử DNA đã chứng minh hai người ấy không phải thủ phạm, và tôi thay mặt cơ quan công tố của nhà nước, chính thức đề nghị hủy bản án cũ.”

Ron Williamson và Dennis Frìtz chờ đợi ở ông ta ít nhất cũng một lời xin lỗi. Nhưng không có. Mười hai năm trong cuộc đời của họ đã bị đánh cắp do dụng ý xấu, do sai lầm của con người, và do lòng căm ghét.

Nỗi bất công Ron và Dennis phải chịu đựng lẽ ra có thể tránh được dễ dàng, vậy mà đến bây giờ, nhà nước còn nợ họ một lời xin lỗi mà còn chưa chịu trả!

Mười hai năm tù oan đã trở thành một thương tích rỉ máu không bao giờ lành lại được.

Chánh án Tom Landrich bình luận đôi lời về sự xét xử bất công, trái với công lý kia, rồi mời Ron Williamson và Dennis Fritz đứng dậy. Ông tuyên bố từ nay mọi tội lỗi quy cho hai người bị bãi bỏ. Họ lại thành người tự do. Tự do đi lại. Tiếng hoan hô và vỗ tay chỉ vang lên trong một số ít công chúng. Đại đa số có lẽ còn chưa hoàn hồn và chưa thể vui ngay được. Hai chị của Ron, Annette và Renee, ôm hôn mấy đứa con và họ hàng thân thích, rồi lại tiếp tục khóc.

Ron rời nhanh khỏi chiếc bàn của bên bị, rồi băng qua khu vực dành cho hội đồng xét xử, ra cửa ngách, đi xuống mấy bậc rồi quặt sang các bậc thềm chính dẫn ra cổng hội trường. Đến đây, anh dừng lại, hít một hơi thật sâu để không khí mát mẻ bên ngoài tràn đầy hai lá phổi. Rồi anh châm một điếu thuốc lá, điếu đầu tiên trong số một triệu điếu anh sẽ hút trong cuộc sống tự do, rồi anh giơ tay lên trước ống kính máy thu hình. Bức ảnh này được đăng trên hàng chục tờ báo.

Vài phút sau, Ron quay trở lại. Anh và Dennis Fritz, gia đình của họ, các luật sư của họ, tất cả ôm hôn nhau trong gian hội trường của tòa án. Rồi tất cả để cho người ta chụp hình và trả lời những câu hỏi của cả một đám nhà báo đông đảo. Luật sư Mark Barrett đã gọi điện cho Greg Wilhoit và rủ ông này bay đến bang Oklahoma dự ngày vui này. Khi Ron nhìn thấy Greg, họ ôm hôn nhau như hai anh em ruột.

“Chào ông, ông cảm thấy thế nào, thưa ông Williamson?” Một nhà báo hỏi.

“Ông muốn hỏi về cái gì?” Ron đáp rồi nói luôn: “Tôi cảm thấy hai bàn chân tôi đang làm tôi muốn chết đây. Đôi giày chật quá, ép vào chân không chịu nổi.” Nhà báo hỏi thêm và Ron trả lời. Cuộc phỏng vấn kéo dài hơn một tiếng đồng hồ, mặc dù người ta đã công bố sắp tới sẽ có một cuộc họp báo chính thức .

Bà Peggy Stillwell, mẹ nạn nhân trong vụ án, trong hội trường đi ra. Mấy chị và em gái bà cùng mấy cô con gái xúm lại hai bên dìu bà. Bà bị bất ngờ và đang choáng váng. Gia đình cô Debbie Carter chưa được báo gì về chuyện Glen Gore. Lúc này họ ra khỏi hội trường tòa án. Lại một phiên tòa nữa kết thúc, những họ vẫn chưa thấy gần hơn với sự thật, nghĩa là vẫn chưa thấy nhà chức trách tìm ra hung thủ đã cưỡng hiếp và tàn bạo giết con gái họ. Cho đến giờ hầu hết các thành viên trong gia đình Carter vẫn tin rằng hung thủ chính là Ron Williamson và Dennis Fritz, bây giờ lại thấy hai người ấy được tha, còn cái người tên là Glen Gore thì thế nào?

Cuối cùng Ron Williamson và Dennis Fritz cũng bước ra ngoài. Mỗi bước chân của họ đều in đậm vào ký ức, khiến họ khó có thể quên được. Họ bước xuống các bậc thềm rồi đi ra. Họ dừng chân lại một chút. Chà, bây giờ họ là người tự do, được tự do hít thở khí trời mát mẻ, được tự do phơi mình ra ánh nắng mặt trời.

Họ đã được trả lại tự do, được minh oan, mặc dù không ai nói một lời xin lỗi họ, cũng không ai trả một khoản bồi thường nào cho họ.

Đã đến giờ ăn trưa. Nhà hàng Ron thích nhất là hiệu thịt nướng Bob, ở phía bắc thị trấn. Chị Annette đã đoán trước và đặt sẵn nhiều bàn. Chị biết rằng số khách đến sẽ đông. Mà đúng thế, khách đến mỗi phút một đông thêm.

Răng đã rụng gần hết, chỉ còn vài chiếc, nên ăn uống rất khó khăn, chưa kể lại phải ăn trong lúc hàng chục máy thu hình chĩa ống kính về phía mình. Nhưng Ron ăn ngấu nghiến một đĩa đầy sườn nướng, vẫn chưa đủ, anh còn đòi lấy thêm. Anh ăn không phải chỉ để lấy ngon mà cái chính là để tận hưởng giờ phút tuyệt diệu này. Anh lịch sự với tất cả mọi người, cảm ơn những người khách đến bên bàn anh chúc mừng. Anh ôm hôn những ai muốn được ôm hôn, trò chuyện với những nhà báo nào muốn nghe thêm chi tiết.

Anh và Dennis Fritz không lúc nào ngừng cười, thậm chí cười cả trong lúc miệng đầy thức ăn.

***

Một ngày trước đấy, ông Jim Dwyer, phóng viên báo Tin tức hàng ngày New York, và bà Alexandra Pelosi, phóng viên báo Dateline của hãng thông tấn NBC, đến thị trấn Purcell tìm gặp Glen Gore và hỏi gã vài câu. Glen Gore biết không khí ở thị trấn Ada đang sôi sục và chẳng bao lâu gã sẽ bị đẩy lên thành nghi can thứ nhất. Nhưng may thay ban quản lý nhà tù, nơi gã đang bị giam giữ, lại chưa biết gì.

Glen Gore nghe nói một số người bên ngoài thị trấn đang tìm gã và gã cho rằng đấy là những luật gia và nhân viên trong cơ quan tư pháp. Khoảng giữa trưa, gã bỏ công việc nạo vét đường ống dẫn nước, cuốc bộ mấy dặm đường, ra đến xa lộ, vẫy xe xin đi nhờ theo hướng ngược với hướng về thị trấn Ada.

Khi Ron và Dennis nghe tin Glen Gore bỏ trốn, họ phá lên cười hô hố, vì như thế có nghĩa chính gã là thủ phạm vụ án mạng mà hai anh đã phải chịu tù oan trong hơn chục năm trời.

***

Sau một bữa ăn trưa kéo dài, đám bầu đàn thê tử hai họ Williamson và Fritz kéo ra tòa nhà bát mái trong công viên Wintersmith của thị trấn Ada để dự cuộc họp báo.

Nhập vào với các luật sư của họ, Ron Williamson và Dennis Fritz ngồi sau một chiếc bàn dài, mặt hướng về phía ống kính máy thu hình. Ông Scheck nói về Dự Án Minh Oan và hoạt động của tổ chức ấy nhằm mục đích giải thoát cho những tù nhân bị xử án oan. Sau đấy đến luật sư Mark Barrett. Các nhà báo hỏi nguyên nhân nào là chính khiến sự bất công hình thành. Luật sư Mark Barrett trả lời, cho rằng nguyên nhân chính là do định hướng sai của cơ quan công tố khiến mọi việc đình đốn, bế tắc, trong suốt năm năm hầu như không làm được gì. Bên cạnh đấy là cách làm việc lười biếng và không hiểu nổi của cảnh sát, thí dụ sử dụng những kẻ lưu manh đã có thành tích xấu, rồi sử dụng thứ khoa học giả tạo.

Hầu hết các câu hỏi đều hướng về hai tù nhân vừa được minh oan và trả lại tự do. Dennis Fritz nói rằng anh dự định sẽ bỏ bang Oklahoma đi nơi khác, có thể là quay về Kansas City, và dùng hầu như toàn bộ thời gian để ở bên con gái, cô Elizabeth. Đến lúc ấy sẽ nghĩ xem từ nay đến hết cuộc đời sẽ làm gì và sống ra sao. Ron Williamson thì nói chưa có chương trình hoặc dự định nào cụ thể, ngoài việc sẽ không ở lại thị trấn Ada nữa mà tìm nơi khác để sống nốt cuộc đời.

Số người trả lời các nhà báo còn được bổ sung thêm: Greg Wilhoit và Tim Durham, hai tù nhân nữa cũng vừa được minh oan, người thị trấn Tulsa. Tim Durham ngồi bốn năm trong tù vì tội cưỡng hiếp phụ nữ mà thủ phạm không phải là anh. May mà mới ngồi tù được bốn năm thì tổ chức Dự Án Minh Oan đã giúp anh được trả lại tự do, bằng cách thử DNA.

***

Tại tòa án liên bang đóng tại thành phố Muskogee, ba quan chức trong văn phòng của thẩm phán Seay là Jim Payne, Vicky Hildebrand và Gail Seward bình thản chấm dứt niềm mãn nguyện của họ. Tại đây không có chuyện ăn mừng gì hết. Công việc của họ nhằm thanh toán vụ án Ron Williamson đã xong từ lâu và bây giờ cả ba lại lao vào những công việc khác. Mà công việc thì ở đây không thiếu gì, trái lại, lúc nào cũng ngập đầu.

Trước khi tìm ra cách thử DNA để cứu bao nhiêu người bị tù oan, ba chuyên gia này đã tìm ra cách nâng cao hiệu quả của phương pháp bằng cách vắt kiệt óc và mồ hôi của bản thân họ. Chính nhờ cách “nâng cao hiệu quả” ấy, đã minh oan được cho mọi người.

Thẩm phán Seay cũng không hề tự mãn. Minh oan là một việc đem lại sự hài lòng, nhưng ông còn quá nhiều việc khác phải làm. Ông coi làm tròn công việc của mình là đủ. Tuy mọi luật gia khác đã thất bại trong vụ Williamson, nhưng thẩm phán Seay hiểu hệ thống này và biết những nhược điểm của nó. Bao giờ đi tìm sự thật cũng hết sức khó, nhưng ông vẫn cố gắng tìm và ông biết cách làm thế nào thì tìm được.

***

Luật sư Mark Barrett lúc trước đã hỏi chị Annette là có thể họp báo ở địa điểm nào, mà có thể không phải họp báo mà là một buổi chiêu đãi nhỏ, một bữa tiệc, vừa để chúc mừng Ron và Dennis. Chị Annette biết có một chỗ rất thích hợp, đấy là gian thân hữu ở nhà thờ của chị, chính ở nhà thờ này Ron em chị đã khôn lớn, cũng chính tại nhà thờ này suốt bốn mươi năm qua chị đã đánh piano và đàn organ vào các sáng Chủ nhật và ngày lễ.

Trước đấy một ngày, chị đã gọi điện cho mục sư xin phép gặp và bàn trước các chi tiết cho cuộc liên hoan. Mục sư lúc đầu hơi ngập ngừng, nhưng rồi bảo ông cần hỏi ý kiến bậc bề trên. Chị Annette cảm thấy sự việc không suôn sẻ, bèn đến thẳng nhà thờ. Thấy chị đến, mục sư nói đã xin ý kiến bề trên, mà cũng là ý kiến của bản thân ông, là nhà thờ không nên vượt quá ranh giới trong một việc như thế này. Annette ngạc nhiên hỏi tại sao.

Mục sư trả lời rằng rất có thể xảy ra bạo lực. Mục sư được báo tin là đã có ba cú điện thoại gọi đến đe dọa Ron Williamson và Dennis Fritz, và như thế rất có thể xảy ra chuyện rắc rối vượt ra khỏi tầm kiểm soát của nhà thờ. Thị trấn đang xôn xao về vụ thả hai tù nhân, và số người không tán thành đông hơn nhiều so với số tán thành. Thậm chí một số người bên phía ủng hộ cô Debbie Carter, còn đe sẽ không để yên hai tù nhân mới được tha kia.

“Nhưng trong suốt bao nhiêu năm qua nhà thờ vẫn cầu nguyện cho Ron kia mà?” Annette nhắc ông mục sư.

“Đúng, tất nhiên, và nhà thờ còn tiếp tục làm như thế nữa”, mục sư đáp. Nhưng ở đây có rất nhiều người vẫn cho rằng Ron có tội, chính cậu ta là thủ phạm. Đâm ra ý kiến mỗi người một khác khiến nhà thờ rất khó xử. Mà nhà thờ thì không muốn dây vào những chuyện tranh chấp. Cho nên câu trả lời bà là “không”.

Annette rất bối rối, chị đi nhanh ra khỏi phòng giấy của ông mục sư. Ông ta cố níu chị lại để phân giải, nhưng Annette không muốn nghe.

Chị về nhà, gọi điện cho em gái, Renee. Mấy chục phút sau, chồng Renee là Gary Simmons đã ngồi trên xe lái đến thị trấn Ada. Tính từ nhà họ ở gần thành phố Dallas đến đây mất khoảng ba tiếng đồng hồ xe. Gary lái xe đến thẳng nhà thờ, gặp trực tiếp mục sư, nhưng ông này vẫn nhất định không chịu nhượng bộ. Hai người tranh luận một lúc lâu, vẫn chẳng đi đến đâu. Nhà thờ đã kiên quyết né tránh mọi rắc rối, thậm chí tranh chấp có thể xảy ra.

“Sáng Chủ nhật này Ron sẽ đến nhà thờ làm lễ, mục sư có chấp nhận cậu ấy không?”

“Không”, mục sư đáp.

Buổi liên hoan tổ chức ở nhà chị Annette. Chị bố trí một bữa ăn tối. Khách ra vào tấp nập. Ăn xong, mọi người kéo sang phòng nghỉ. Đây là một phòng để trống, đón nắng gió từ bên ngoài đưa vào. Một bài thánh ca cổ xưa được hát lên. Luật gia Barry Scheck là dân gốc Do Thái, chưa nghe thấy bản nhạc này bao giờ nên cố thử hát bắt theo. Luật sư Mark Barrett cũng có mặt, ông cảm thấy tự hào và nhận thấy đây là giờ khắc dễ chịu nhất trong cuộc đời ông. Và ông chưa muốn rời khỏi nơi này. Nữ trợ lý Sara Bonnell, hai luật sư Janet Chesley và Kim Marks dõng hát theo. Greg Wilhoit cùng chị anh là Nancy cũng đến dự. Gia đình Fritz gồm ba người: Dennis Fritz, Elizabeth và bà mẹ là Wanda cũng có mặt, đều phấn khởi tham gia vào các tiết mục.

Chị Renee kể lại: “Tối hôm ấy mọi người họp mặt dự bữa ăn tại nhà chị Annette. Thức ăn thừa thãi, ai cũng ăn, nói, cười, hát vui vẻ. Chị Annette thì ngồi vào piano đàn, tất cả chúng tôi hát theo, vừa hát vừa vỗ tay làm nhịp. Đến đúng mười giờ thì mọi người im lặng để chờ nghe tin tức trên đài thu hình. Chúng tôi ngồi sát bên nhau, đón nghe cái tin mà suốt bao nhiêu năm qua chúng tôi chỉ dám mơ ước chứ không dám tin là sẽ thành sự thật, tin báo cho toàn thể thị trấn Ada biết rằng em tôi, Ron Williamson, không chỉ được trả lại tự do mà còn được minh oan là không phạm tội như người ta đã vu oan cho cậu ấy. Tuy nhiên giữa lúc mọi người đều vui mừng, phấn khởi thì chúng tôi chợt nhận thấy dáng vẻ bệnh tật trong mắt Ron. Đấy là hậu quả của mười mấy năm bị hành hạ".

Lúc trên màn hình xuất hiện và nói lên tin tốt đẹp kia đã xong, hai luật sư Mark Barrett và Barry Scheck cùng những người cùng đi với họ chào mọi người để ra về. Ngày mai hẳn sẽ là một ngày rất dài.

***

Đến đêm, chuông điện thoại réo, Annette nhấc máy. Một người vô danh gọi điện đến báo tin là bọn Ku Klux Klan hiện đang lởn vởn xung quanh đây để tìm Ron. Lúc ban ngày, một trong những tin đồn được nhiều người lan truyền nhất là gia đình Carter, gia đình của nạn nhân vụ án, đã ký hợp đồng thuê đám KKK tìm đánh Ron. Đám KKK bây giờ tồn tại bằng đâm thuê chém mướn, thậm chí cả giết người thuê. Đấy là đám tàn quân của tổ chức 3K ngày xưa còn sót lại và hoành hành trong vùng Đông Nam của bang Oklahoma. Đã nhiều năm nay, người ta đồn có những vụ giết người do đám ấy thực hiện để lấy tiền của người thuê chúng. Thông thường, đám 3K không đụng đến người da trắng, nhưng trong thời điểm túng bấn, chúng dám làm bất cứ thứ gì để kiếm sống.

Lời nhắn trong điện thoại khiến chị Annette hoảng sợ. Chị nói thầm cho vợ chồng cô em, Renee và Gary biết nhưng không dám hở ra với Ron.

Sau này Renee kể lại câu chuyện rồi nói: “Thế là cái đêm vui vẻ nhất trên đời biến thành cái đêm khủng khiếp nhất. Chúng tôi quyết định gọi điện báo cảnh sát thị trấn Ada. Họ trả lời là lúc này họ không có người, và nếu xảy ra chuyện lớn thì họ sẽ đến. Thế là chúng tôi sợ quá, chạy đi đóng tất cả cả các cửa, kể cả cửa sổ, chèn thật chặt. Sau đấy chúng tôi mới đi ngủ. Nhưng tôi không chợp được mắt và tôi tin cũng không ai chợp được mắt, tất cả mọi người đều căng thẳng thần kinh. Anh rể tôi thì rất lo cho vợ và đứa con nhỏ. Chúng tôi dậy, ngồi xúm lại với nhau, cùng lầm rầm cầu nguyện, xin Chúa che chở cho chúng tôi. Lúc này dường như Chúa nghe thấy lời thỉnh cầu của chúng tôi. Mọi người cảm thấy thần kinh dịu lại, và chúng tôi chợt nhận ra một điều hài hước là cảnh sát đang căm gia đình chúng tôi, vậy mà chúng tôi lại cầu cứu họ!”

***

Nữ phóng viên Ann Kelley của báo "Tin tức buổi chiều ở Ada" có một ngày chất đầy sự kiện. Đêm hôm ấy, chị nghe thấy ông Chris Ross, trợ lý của trưởng công tố quận gọi điện thoại đến. Ông ta tỏ ý phẫn nộ và than phiền rằng báo đã bôi nhọ các ủy viên công tố và cảnh sát.

Không ai chịu kể ra mặt trái của câu chuyện.

***

Sáng sớm hôm sau, lúc bắt đầu cái ngày tự do hoàn toàn đầu tiên của mình sau hơn chục năm bị giam cầm, Ron và Dennis cùng với hai luật sư của họ, Mark Barrett và Barry Scheck, đi ô tô đến nhà hàng Holiday ở địa phương. Tại đấy một ống kính thu hình của Đài truyền hình NBC đã đặt sẵn chờ họ. Thì ra họ chuẩn bị cho chương trình Sự kiện hôm nay và người dẫn chuyện cho cuộc phỏng vấn là Matt Lauer.

Câu chuyện lập tức được mở rộng, các phóng viên báo chí và truyền hình chạy khắp thị trấn Ada tìm những người có liên quan đến câu chuyện đang là thời sự này. Chuyện Glen Gore bỏ trốn là tình tiết phụ của câu chuyện nhưng lại thu hút sự chú ý đặc biệt.

Đoàn thân nhân của mấy người được minh oan và trả lại tự do, gồm bản thân họ, gia đình họ và các luật sư của họ, tất cả kéo đến thành phố Norman, nhưng dừng ô tô lại giữa đường, ghé vào văn phòng của Hệ thống bênh vực người nghèo bang Oklahoma và tại đây người ta cũng lại tổ chức bữa tiệc chào mừng. Ron phát biểu vài câu rồi cảm ơn tất cả những ai đã vất vả đấu tranh nhằm giải thoát cho anh và bây giờ đã đạt kết quả. Sau đấy đoàn kéo đến thành phố Oklahoma City để quay một đoạn trong bộ phim Ấn phẩm nội bộ, tiếp đến một đoạn trong bộ phim truyền hình Cái giá của bằng chứng.

Hai luật sư Scheck và Barrett tính bố trí một cuộc gặp giữa đoàn với thống đốc bang và các quan chức hàng đầu của ngành tư pháp bang để vận động cho việc ban hành một văn bản chính thức của nhà nước cho phép áp dụng việc thử DNA thành một biện pháp điều tra, đồng thời là một cách để xác minh đúng sai trong việc kết tội. Cả đoàn kéo đến tòa Thống đốc, bắt tay các quan chức, thế là biến thành một cuộc họp báo nữa.

Thời điểm quả là lý tưởng. Đoàn được đông đảo giới báo chí truyền thông bám theo trên khắp dọc đường.

Ngài thống đốc bận nên cử ông trợ lý thứ nhất của ông đến dự. Ông này có một sáng kiến rất đáng quý là tổ chức một cuộc họp để hai nhân vật “thời sự” là Ron Williamson và Dennis Fritz gặp các quan chức hàng đầu của ngành tư pháp, trước hết là của tòa án Phúc thẩm Hình sự bang Oklahoma. Tuy nhiên mục đích của cuộc gặp không rõ ràng, cho nên rất có thể có tác dụng ngược lại. Lúc này là chiều Thứ sáu, các thẩm phán làm việc cả tuần, đều căng thẳng và bây giờ rất mệt. Chỉ có một nữ thẩm phán ra phòng khách chào đoàn, nhưng bà này lại không có mặt trong phiên tòa thứ hai, kết án Ron Williamson và Dennis Fritz, cho nên không nắm được chi tiết câu chuyện.

Luật gia Barry Scheck chia tay với đoàn để về New York. Luật sư Mark Barrett thì ở lại thành phố Norman, nơi gia đình ông cư trú. Còn bà Sara thì chào đoàn để về thành phố Purcell. Không khí đang hồ hởi bỗng nhiên lặng đi. Thì cái gì chẳng có lúc phải tạm lắng. Dennis Fritz cùng mẹ dừng lại ở Oklahoma City, về sống ở nhà con gái là Elizabeth.

***

Trên đường về thị trấn Ada, chị Annette cầm tay lái, Ron ngồi ghế bên cạnh để khi cần thì lái thay. Hai tay anh không còn bị còng nữa. Không còn số tù trên áo. Không còn quản giáo đeo súng canh gác bên ngoài. Ron hít vào lồng ngực toàn bộ sự tươi mát của đồng quê, của những ngọn đồi nhấp nhô của vùng Đông Nam bang Oklahoma. Anh rất nóng lòng muốn rời khỏi vùng đất này.

Bà Renee sau này kể lại: “Chúng tôi cảm thấy hình như sau bao nhiêu năm xa cách, bây giờ cậu ấy quay về, nhưng vẫn có thứ gì ngăn cách chúng tôi với cậu ấy. Cậu ấy được thả ra hôm trước, ngày hôm sau, tức là ngày đầu tiên ba chị em chúng tôi mới được đoàn tụ. Hôm ấy hai chị em chúng tôi được hưởng một ngày tuyệt vời bên cạnh cậu ấy, chưa bao giờ hai chúng tôi được hưởng niềm vui đến như vậy. Tôi bảo Ron rằng cậu hãy chiều hai chúng tôi một chút. Hai chị em muốn hỏi cậu bao nhiêu thứ, và hai chị rất muốn biết cuộc sống của cậu trong khám tử tù ra sao. Ron tỏ vẻ sẵn sàng kể chúng tôi nghe rồi trả lời mọi câu chúng tôi hỏi. Một trong những câu tôi hỏi Ron là: “Những vết sẹo của cậu trên hai cánh tay kia là do đâu vậy?” Cậu đáp: “Đôi lúc em chán đời đến nỗi lấy dao rạch cho chết đi.” Hai chúng tôi muốn cậu tả xà lim của cậu như thế nào, thức ăn có nuốt nổi không, vân vân. Nhưng sau khi nghe những câu hỏi ấy, cậu nhìn chúng tôi rồi nói: “Em muốn không bao giờ nhắc lại những thứ ấy nữa. Ta nói chuyện khác đi”. Thế là chúng tôi tôn trọng và không nhắc đến những thứ ấy nữa. Nhiều lúc cậu ấy ra ngoài, ngồi trên bậc thềm ở nhà chị Annette rồi đánh ghi-ta và hát. Thỉnh thoảng ngồi trong nhà tôi cũng nghe thấy và tôi cố gắng lắm mới ghìm được dòng nước mắt chỉ chực trào ra, thấy cậu ấy đã trải qua những ngày khủng khiếp như thế nào. Đôi khi cậu ấy đến bên tủ lạnh, mở cánh cửa tủ và cứ đứng như thế mà nhìn vào trong tủ xem nên lấy thứ gì ra ăn. Cậu ấy ngạc nhiên nhìn các thức ăn trong nhà, biết rằng bây giờ cậu ấy muốn ăn thứ gì cũng được. Cậu ấy lại đứng bên cửa sổ nhà bếp vẻ thán phục rồi bình luận về tất cả những chiếc xe ô tô chúng tôi đang dùng, một số nhãn xe cậu ấy chưa nghe nói đến bao giờ. Một hôm, lúc đang ngồi trong xe, Ron bình luận là cậu ấy thấy sao khác những người phải cuốc bộ đi làm đến thế.”

Ron rất mừng khi nghe lại sắp được đến nhà thờ. Chị Annette chưa kể với em về chuyện khó chịu với ông mục sư, và chắc sẽ không bao giờ chị ấy kể. Chúng tôi mời cả hai luật sư Mark Barrett và Sara Bonnell cùng đi, vì Ron muốn thế. Thế là cả đoàn gia đình Williamson đến nhà thờ dự lễ cầu kinh sáng Chủ nhật. Đến nơi cả đoàn đi nhanh lên tận hàng ghế trên cùng, chỗ gần ban thờ Chúa nhất. Như mọi khi, chị Annette ngồi vào đàn organ. Khi thấy chị đánh những hợp âm đầu tiên, Ron đứng phắt dậy, tay vỗ theo nhịp và miệng vừa cười vừa hát, rõ ràng là cậu hết sức phấn khích.

Trong lời mở đầu buổi cầu kinh, ông mục sư không nhắc gì đến chuyện Ron đã trở về, và trong lúc giảng kinh, ông ta chen vào một câu nói Chúa yêu thương tất cả mọi người, thậm chí cả Ron.

Hai chị Annette và Renee rất phẫn nộ: Sao lại “thậm chí”?

Lễ cầu kinh ở nhà thờ Pentecost không phải dành cho những người nhút nhát. Và khi tiếng đàn organ cất lên, một số người tiến đến chúc mừng Ron, nhiều người ôm hôn cậu. Khốn nỗi số ấy rất ít. Hầu hết những người dự lễ chỉ ngó cậu bằng cặp mắt dường như vẫn coi cậu là một tên sát nhân.

Chủ nhật ấy, sau buổi lễ, chị Annette ra khỏi nhà thờ và không bao giờ quay lại đấy nữa.

***

Số đặc biệt ra ngày Chủ nhật của báo Tin tức buổi chiều ở Ada đăng trên trang nhất dòng chữ lớn: “Ông ủy viên công tố biện minh việc làm của ông trong vụ trọng án”. Kèm theo bài báo là tấm ảnh Peterson đứng sau bục công tố trong phiên tòa xét xử sơ thẩm.

Rõ ràng Peterson không thích thú gì về chuyện minh oan kia và muốn chia sẻ nỗi bất bình của mình với dân chúng thị trấn Ada. Báo có một bài dài của nữ phóng viên Ann Kelley, nói rằng ông ủy viên công tố Bill Peterson đã không tham gia một cách xứng đáng vào việc minh oan cho Ron Williamson và Dennis Fritz, thậm chí còn tỏ ra chống đối, và ông ta còn cố tránh mặt các nhà báo.

Bài báo mở đầu như sau:

“Ủy viên công tố của tòa án quận Pontotoc Bill Peterson tuyên bố rằng các luật sư bào chữa cho Ron Williamson và Dennis Fritz đã đánh giá không đúng tính chính xác của kết quả việc thử DNA. Chính vì thế mà họ đã thuyết phục được tòa trả lại tự do cho hai thân chủ của họ".

Trong khi nữ phóng viên Ann Kelley quất cho ủy viên công tố Bill Peterson một đòn khiến ông chỉ có cách là treo cổ tự vẫn, thì ông ta đi thuật lại tỉ mỉ quá trình thử DNA trong vụ án mạng cô Debbie Carter. Và ông ta tận dụng bất cứ một dịp nào để chĩa mũi dùi về phía hai luật sư Mark Barrett và Barry Scheck. Đồng thời ông ta vẫn khẳng định rằng ông ta coi thử DNA là lý tưởng của ông.

Peterson khéo léo lẩn tránh sự thật. Không chỉ một lần ông ta khẳng định chính ông ta đề nghị tiến hành thử DNA cốt để có một bằng chứng không ai chối cãi được nhằm bắt giam Ron Williamson và Dennis Fritz. Ông ta hoàn toàn tin rằng hai người này chính là thủ phạm vụ án mạng cô Debbie Carter và ông đinh ninh rằng thử DNA sẽ khẳng định thêm điều nghi ngờ của ông là đúng. Bây giờ kết quả thử lại như vậy khiến ông thấy phải tôn trọng cái kết quả ấy. Nhưng ông tin rằng ông sẽ phải tìm thêm bằng chứng, rồi tiến hành một phiên tòa khác xét xử những nghi can khác mà các bằng chứng kia cho thấy có liên quan đến vụ án mạng.

Bài báo viết:

“Ủy viên công tố Bill Peterson nói rằng, nếu như bằng chứng mới sẽ tìm ra kia chỉ ra sự liên quan của Ron Williamson và Dennis Fritz với vụ án mạng cô Debbie Carter thì dứt khoát hai người này vẫn phải bị xét xử lại.

Ông ủy viên công tố Bill Peterson còn cho biết, sắp tới việc điều tra thủ phạm của vụ án mạng sẽ được khôi phục và không phải Glen Gore là nghi can duy nhất".

Bài báo kết thúc bằng hai đoạn trích lời của ủy viên công tố Bill Peterson. Hai đoạn trích ấy như sau:

“Năm 1988 tôi đưa hai người ấy ra xét xử là một việc đúng đắn. Và vừa rồi, tôi đề nghị hủy bỏ bản án của phiên xét xử trước tức là tôi đã thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, đồng thời theo đúng đạo lý”.

Tiếc rằng có một điều không được Peterson nói ra, là ông ta đề nghị hủy bỏ bản án vì làm thế là “theo đúng đạo lý”. Đáng tiếc là hành động này lại diễn ra năm năm sau ngày suýt nữa Ron Williamson bị hành quyết và bốn năm sau khi ông ta, Peterson, bác lời đề xuất của thẩm phán Seay là mở một phiên tòa xét xử lại. Vậy là cũng để “theo đúng đạo lý” ông Bill Peterson đã đẩy một người vô tội vào nhà tù và nằm ở đấy suốt mười hai năm ròng.

Điều đáng khiển trách nhất trong câu chuyện là đoạn trích sau đây lời nói đáng sợ của Bill Peterson:

“Từ “vô tội" chưa bao giờ được tôi thốt ra khỏi miệng khi nói đến Ron Williamson và Dennis Fritz. Điều ấy không hề chứng tỏ họ vô tội, mà có nghĩa là tôi chưa thể kết tội họ với cái bằng chứng hiện tôi đang có".

***

Sau bốn ngày tự do, Ron Williamson và Dennis Fritz đã hưởng hết niềm xúc động và thương yêu. Bây giờ bài báo làm họ kinh hoàng. Tại sao Bill Peterson vẫn muốn tiến hành một phiên tòa khác để xét xử họ? Ông ta đã kết án họ một lần thì bây giờ họ thấy ông ta thừa sức kết án họ một lần nữa.

Bằng chứng mới, bằng chứng cũ, không có bằng chứng, điều ấy không quan trọng gì hết. Ron và Dennis đã nằm trong nhà tù mười hai năm khốn khổ mà không hề phạm tội, không giết một ai. Nhưng trong cái quận Pontotoc này, bằng chứng đâu có ý nghĩa gì?

Bài báo khiến hai luật sư Mark Barrett và Barry Scheck phẫn nộ, thế là hai ông tìm đủ lý lẽ để đập lại luận điệu và mưu đồ đen tối của gã ủy viên công tố Bill Peterson. Nhưng hai ông thấy chưa cần đưa ra vội, cứ để chờ xem sao. Và sau ít ngày hai ông hiểu ra rằng số người nghe theo gã ủy viên công tố Bill Peterson cũng ít thôi. Họ sợ y là chính.

Chiều Chủ nhật, Ron và Dennis cùng những người ủng hộ hai anh kéo đến thành phố Norman, theo yêu cầu của luật sư Mark Barrett. Nhân thời cơ thuận lợi này, Tổ chức Ân xá Quốc tế tổ chức luôn đêm hòa nhạc thường niên ngoài trời, chơi nhạc rock để quyên tiền. Rất đông người đến dự ở sân khấu ngoài trời đó. Thời tiết hôm nay ấm và nắng nhẹ.

Giữa hai bản nhạc, luật sư Mark Barrett giới thiệu bốn người: Ron, Dennis, Greg và Tim Durham. Mỗi người nói năm phút, kể về những gì mình đã trải qua. Tuy cả bốn đều xúc động và chưa quen nói trước đám đông, nhưng họ vẫn thu hết can đảm nói những điều chân thành xuất phát từ trái tim họ. Công chúng thính giả tỏ vẻ rất mến mộ họ.

Bốn người, bốn chàng trai da trắng, xuất thân từ bốn gia đình tử tế, cả bốn đều bị hệ thống pháp lý hành hạ, và nếu cộng số năm họ bị tù oan thì tất cả là ba mươi ba năm. Thông điệp họ muốn gửi đến thính giả đã rõ ràng: Nếu hệ thống tòa án còn chưa được sửa đổi thì bất cứ ai cũng có thể bị kết tội oan và bị tống vào tù.

Nói xong, họ tìm một chỗ bên rìa sân khấu ngoài trời, ngồi xuống nghe nhạc, ăn kem, phơi nắng và hưởng không khí tự do. Bỗng nhiên Bruce Leba ở đâu mò ra. Đôi bạn cũ ôm ghì nhạu hôn thắm thiết. Bruce Leba không đến dự phiên tòa xét xử Ron, cũng không viết thư gửi đến nhà tù cho anh. Cậu ta cảm thấy có lỗi đã lơ là với bạn. Cậu ta thành thật xin lỗi người bạn thân nhất thời trung học. Ron tha thứ cho bạn rất nhanh.

Ron sẵn sàng tha thứ cho tất cả mọi người. Mùi hương thơm ngát của tự do làm dịu đi những hiềm khích cũ và những khác nhau về số phận cuộc đời. Tuy trong suốt mười hai năm anh đã mơ tưởng về một bộ luật, nhưng ngay chuyện ấy cũng lại đã lùi vào dĩ vãng. Ron không muốn nhớ lại cơn ác mộng kéo dài đã qua.

***

Các phương tiện truyền thông vẫn chưa thỏa mãn với những câu chuyện họ đã kể, mà còn muốn được nghe thêm nhiều nữa. Bởi Ron là một thanh niên da trắng, sống tại một thị trấn da trắng mà lại bị những cảnh sát da trắng bắt giữ và một ủy viên công tố da trắng buộc tội, một tòa án da trắng kết án, nên anh là đề tài được nâng niu, chiều quý của các phóng viên và các nhà báo. Sự lạm dụng pháp luật như thế nếu xảy ra với người da màu thì là chuyện bình thường, nhưng với người da trắng quả là kỳ quái, nhất lại là rơi xuống đầu một nhân vật da trắng khỏe mạnh, thông minh, đầy triển vọng, tại một thị trấn nhỏ.

Một tương lai danh thủ bóng chầy rộng mở, bị trượt xuống đến khám tử tù và suýt bị hành quyết, rồi đám cảnh sát loay hoay cuối cùng vẫn không tìm ra được thủ phạm đích thực của vụ án mạng... Bao nhiêu thứ để viết, để đưa lên sóng! Cả một kho tư liệu còn lâu mới khai thác hết.

Văn phòng luật của Mark Barrett tới tấp nhận được thư từ, điện tín từ khắp mọi nơi trên thế giới gửi đến.

***

Sau sáu ngày lẩn trốn, Glen Gore đã thò đầu ra. Gã tìm bắt liên lạc với một luật sư người thị trấn Ada. Ông này gọi điện đến nhà tù và thu xếp mọi thứ. Tuy đã chuẩn bị nộp mình, nhưng Glen Gore tha thiết muốn nộp mình ở chỗ khác chứ không phải ở thị trấn Ada này.

Việc gì gã phải lo? Cơ quan luật pháp ở đây đâu có cần gã về để đưa gã ra tòa xét xử? Lúc này họ còn đang lo chuyện khác kia: Đấy là làm thế nào xóa được vết nhơ vừa qua. Ủy viên công tố Bill Peterson và đám cảnh sát đang tính kế phải mở một cuộc điều tra mới, bằng mọi cách phải tìm ra được một tên hung thủ, mà có thể hai ba tên. Glen Gore chỉ là một nhân tố trong nỗ lực này.

Ủy viên công tố và đám cảnh sát không thể nhận là họ sai, cho nên họ cứ phải bám chặt một cách vô vọng lấy lập luận rằng họ đúng. Biết đâu sẽ có một thằng cha nghiện ma túy nào đi xiêu vẹo ngã vào đồn cảnh sát rồi thú nhận tội lỗi, hoặc đưa ra bằng chứng để cảnh sát có thể buộc tội Ron và Dennis. Hay biết đâu sẽ xuất hiện một tên lưu manh mới? Mà cũng có thể biết đâu cảnh sát phát hiện ra một giấc mộng của một thằng cha nào đấy để có thể đẩy lên thành lời thú tội?

Đây là thị trấn Ada! Lực lượng cảnh sát ở đây rất mạnh, thừa sức đổi trắng thay đen.

Ron và Dennis chưa phải đã thoát được ra ngoài vòng đâu.