“Cha yêu quý ơi, chúng ta được cứu rồi!” chú con rối kêu lên. “Tất cả những gì chúng ta phải làm bây giờ là bơi vào bờ, chuyện đó dễ thôi.”

Không nói thêm lời nào, chú bơi thật nhanh với hy vọng lên tới đất liền càng sớm càng tốt. Ngay lúc đó, chú nhận thấy Geppetto đang run lẩy bẩy như thể đang bị sốt rét nặng.

Liệu ông run vì sợ hay vì lạnh? Ai mà biết được? Có lẽ là một chút của cả hai. Nhưng Pinocchio, nghĩ rằng cha mình đang sợ hãi, bèn tìm cách an ủi:

“Can đảm lên, cha! Chỉ một lát nữa thôi là chúng ta sẽ đặt chân lên bờ an toàn.”

“Nhưng cái bờ biển phúc đức ấy ở đâu cơ chứ?” cụ già hỏi, càng lúc càng lo lắng khi cố gắng nheo mắt nhìn xuyên qua màn đêm mờ mịt ở đằng xa. “Cha nhìn tứ phía mà chẳng thấy gì ngoài biển với trời.”

“Con nhìn thấy bờ rồi,” chú con rối nói. “Cha hãy nhớ rằng con giống như loài mèo. Con nhìn trong đêm rõ hơn ban ngày.”

Tội nghiệp Pinocchio, chú cố tỏ ra bình thản và vui vẻ, nhưng sự thật thì hoàn toàn ngược lại. Chú bắt đầu cảm thấy nản lòng, sức lực cạn kiệt, và nhịp thở mỗi lúc một khó nhọc hơn. Chú cảm thấy mình không thể chịu đựng thêm được bao lâu nữa, trong khi bờ biển vẫn còn ở rất xa.

Chú rướn người bơi thêm vài nhịp nữa. Rồi chú quay sang Geppetto và cất tiếng gọi yếu ớt:

“Cứu con với, cha ơi! Cứu con, con sắp chết rồi!”

Cha con họ thực sự sắp chết đuối thì nghe thấy từ ngoài khơi vọng lại một giọng nói vang lên nghe như tiếng đàn ghi-ta lệch phím:

“Có chuyện gì thế?”

“Là tôi và người cha tội nghiệp của tôi.”

“Ta nhận ra giọng nói này. Cậu là Pinocchio.”

“Đúng vậy. Còn anh?”

“Tôi là cá ngừ, bạn đồng hành của cậu trong bụng Cá Mập đây.”

“Và anh đã trốn thoát bằng cách nào?”

“Tôi bắt chước theo gương cậu. Cậu là người đã chỉ đường cho tôi, và sau khi cậu đi, tôi liền bơi theo.”

“Cá Ngừ ơi, anh đến đúng lúc lắm! Tôi cầu xin anh, vì tình yêu thương mà anh dành cho những đứa con cá ngừ nhỏ bé của mình, hãy giúp chúng tôi với, kẻo chúng tôi mất mạng mất!”

“Rất sẵn lòng. Cả hai người hãy bám lấy đuôi tôi, cứ để tôi dẫn đường. Chẳng mấy chốc là tới bờ an toàn thôi.”

Geppetto và Pinocchio, như bạn có thể dễ dàng tưởng tượng, chẳng đời nào từ chối lời đề nghị ấy; thực ra, thay vì chỉ bám lấy đuôi, họ thấy tốt hơn là nên trèo hẳn lên lưng cá ngừ.

“Chúng tôi có nặng lắm không?” Pinocchio hỏi.

“Nặng ư? Không chút nào. Hai người nhẹ tựa vỏ sò ấy chứ,” cá ngừ trả lời, nó to lớn bằng một con ngựa hai năm tuổi.

Ngay khi vừa tới bờ, Pinocchio là người đầu tiên nhảy xuống đất để đỡ người cha già. Sau đó, chú quay sang con cá và nói:

“Bạn hiền ơi, bạn đã cứu cha tôi, và tôi không biết dùng từ ngữ nào để cảm ơn cho hết! Cho phép tôi ôm bạn để tỏ lòng biết ơn đời đời của tôi nhé.”

Cá ngừ liền ngoi mõm lên khỏi mặt nước, còn Pinocchio quỳ xuống bãi cát và âu yếm hôn lên má nó. Trước cử chỉ ấm áp ấy, chú cá ngừ tội nghiệp, vốn không quen với những sự dịu dàng như vậy, liền òa khóc như một đứa trẻ. Nó cảm thấy bối rối và ngượng ngùng đến nỗi vội quay đầu, lao mình xuống biển và biến mất.

Trong lúc ấy, trời đã hửng sáng.

Pinocchio đỡ lấy tay Geppetto, người đang suy yếu đến mức đứng không vững, và nói với ông:

“Dựa vào tay con đi cha, chúng ta đi thôi. Mình sẽ đi thật chậm, thật chậm, và nếu thấy mệt thì chúng ta nghỉ chân bên đường.”

“Thế chúng ta đi đâu?” Geppetto hỏi.

“Đi tìm một ngôi nhà hay một cái lều nào đó, nơi người ta tốt bụng cho xin một miếng bánh mì và ít rơm để qua đêm.”

Họ đi chưa được một trăm bước thì nhìn thấy hai kẻ có vẻ ngoài nhếch nhác đang ngồi trên một hòn đá để xin ăn.

Đó chính là con Cáo và con Mèo, nhưng khó mà nhận ra chúng nổi, trông chúng thảm hại làm sao. Con Mèo, sau bao năm giả vờ mù lòa, cuối cùng đã mất hẳn thị lực ở cả hai mắt. Còn con Cáo thì già nua, gầy gò, trụi lông trụi lốc và thậm chí còn mất cả cái đuôi. Tên trộm ranh mãnh ấy đã rơi vào cảnh nghèo túng khốn đốn, và có lần hắn buộc phải bán cả chiếc đuôi đẹp đẽ của mình để đổi lấy một miếng ăn.

“Ôi, Pinocchio,” hắn cất giọng mếu máo kêu van. “Xin hãy rủ lòng thương bố thí cho chúng tôi! Chúng tôi đã già, mệt mỏi và ốm đau rồi.”

“Ốm đau!” con Mèo phụ họa.

“Vĩnh biệt nhé, những kẻ giả dối!” chú con rối đáp. “Các người đã lừa tôi một lần, nhưng đừng hòng bắt gặp tôi lần nữa.”

“Hãy tin chúng tôi đi! Hôm nay chúng tôi thực sự nghèo đói và kiệt sức.”

“Kiệt sức!” con Mèo nhắc lại.

“Nếu các người nghèo khổ, thì đó là điều đáng đời! Hãy nhớ câu tục ngữ xưa: ‘Tiền tài trộm cắp chẳng ra gì’. Vĩnh biệt, những người bạn giả dối.”

“Xin hãy rủ lòng thương chúng tôi!”

“Thương chúng tôi,” con Mèo nhắc lại.

“Vĩnh biệt, những kẻ giả dối. Hãy nhớ câu tục ngữ xưa: ‘Lúa mì gian dối chẳng thành bánh ngon!’”

“Đừng bỏ rơi chúng tôi.”

“Bỏ rơi chúng tôi,” con Mèo rên rỉ.

“Vĩnh biệt, những kẻ giả dối. Hãy nhớ câu tục ngữ: ‘Ai chiếm áo kẻ hàng xóm, thường chết đi mà chẳng có áo mình.’”

Vẫy tay chào tạm biệt, Pinocchio và Geppetto bình thản tiếp tục lên đường. Đi thêm một đoạn nữa, ở cuối con đường dài gần một lùm cây, họ nhìn thấy một ngôi nhà tranh nhỏ xíu.

“Chắc hẳn có ai đó sống trong túp lều này,” Pinocchio nói. “Để con xem sao.”

Họ tiến lại gần và gõ cửa.

“Ai đấy?” một giọng nói nhỏ xíu từ bên trong vọng ra.

“Một người cha nghèo và một đứa con còn nghèo hơn, không có cơm ăn và chẳng có mái nhà che đầu,” chú con rối đáp.

“Hãy vặn chìa khóa đi, cửa sẽ mở,” cũng chính giọng nói nhỏ bé ấy vang lên.

Pinocchio vặn chìa khóa và cánh cửa mở ra. Ngay khi bước vào, họ đưa mắt nhìn quanh khắp nơi nhưng chẳng thấy bóng người nào.

“Ồ ô, chủ nhân của túp lều đâu rồi nhỉ?” Pinocchio ngạc nhiên thốt lên.

“Ta đây, ở trên này cơ mà!”

Cha con họ ngước nhìn lên trần nhà, và kìa, trên một xà nhà có chú Dế Mèn đang ngồi.

“Ôi, Dế Mèn thân mến của tôi,” Pinocchio vừa nói vừa cúi đầu lịch sự.

“Ồ, bây giờ thì cậu gọi tôi là Dế Mèn thân mến cơ đấy, thế cậu có nhớ lúc cậu ném cái búa vào tôi để định giết tôi không?”

“Cậu nói đúng, Dế Mèn ơi. Bây giờ cậu cứ ném búa vào tôi đi. Tôi đáng bị như thế lắm! Nhưng xin hãy tha cho người cha già tội nghiệp của tôi.”

“Tôi sẽ tha cho cả cha lẫn con. Tôi chỉ muốn nhắc lại cõi lòng trò hề mà ngày trước cậu đã giở ra với tôi thôi, để dạy cho cậu biết rằng ở cái thế giới này, chúng ta phải đối xử tử tế và lịch sự với người khác, nếu muốn nhận lại sự tử tế và lịch sự trong những ngày hoạn nạn của chính mình.”

“Cậu nói đúng, Dế Mèn nhỏ bé ạ, cậu nói vô cùng đúng, và tôi sẽ ghi nhớ bài học mà cậu vừa dạy. Nhưng cậu có thể cho tôi biết làm thế nào mà cậu mua được ngôi nhà nhỏ xinh xắn này không?”

“Ngôi nhà này hôm qua đã được một con Dê nhỏ lông xanh tặng cho tôi.”

“Thế con Dê đó đi đâu rồi?” Pinocchio hỏi.

“Tôi không biết.”

“Và bao giờ cô ấy quay lại?”

“Cô ấy sẽ không bao giờ quay lại nữa. Hôm qua cô ấy đã bỏ đi vừa đi vừa kêu bê bê buồn bã, và hình như cô ấy nói thế này: ‘Tội nghiệp Pinocchio, ta sẽ không bao giờ gặp lại cậu ấy nữa... Chắc bây giờ con Cá Mập đã ăn thịt cậu ấy rồi.’”

“Đó có thực là lời của cô ấy không? Vậy thì chính là cô ấy—chính là—nàng Tiên đỡ đầu yêu quý của tôi rồi,” Pinocchio kêu lên, nức nở nghẹn ngào. Sau khi khóc một hồi lâu, chú lau khô nước mắt rồi tết một chiếc giường rơm cho cha già Geppetto. Chú đặt ông nằm lên đó và nói với chú Dế Mèn:

“Dế Mèn ơi, nói cho tôi biết, tôi có thể tìm một ly sữa cho cha tôi ở đâu bây giờ?”

“Cách đây ba thửa ruộng là nhà bác nông dân John. Bác ấy có nuôi bò. Cậu cứ đến đó, bác ấy sẽ cho thứ cậu cần.”

Pinocchio cắm cổ chạy một mạch đến nhà bác nông dân John. Bác nông dân hỏi chú:

“Cậu muốn mua bao nhiêu sữa?”

“Cháu muốn một ly đầy.”

“Một ly đầy giá một xu. Đưa tiền đây trước đã.”

“Cháu không có xu nào cả,” Pinocchio buồn bã và hổ thẹn đáp.

“Tệ thật đấy, chú con rối ạ,” bác nông dân trả lời, “tệ thật. Cậu không có tiền, tôi cũng chẳng có sữa.”

“Tiếc quá nhỉ,” Pinocchio nói rồi quay lưng định đi.

“Khoan đã,” bác John gọi lại. “Biết đâu chúng ta có thể thỏa thuận được. Cậu có biết múc nước giếng không?”

“Cháu có thể thử.”

“Thế thì ra cái giếng đằng kia múc cho tôi một trăm gàu nước.”

“Vâng ạ.”

“Làm xong việc đó, tôi sẽ cho cậu một ly sữa ấm ngọt.”

“Cháu đồng ý.”

Bác John dẫn chú con rối ra giếng và chỉ cho chú cách múc nước. Pinocchio bắt tay vào làm hết sức có thể, nhưng chưa kịp kéo xong một trăm gàu nước thì chú đã mệt lử người, mồ hôi vã ra như tắm. Chưa bao giờ trong đời chú phải làm việc vất vả đến thế.

“Cho đến hôm nay,” bác nông dân bảo, “con lừa của tôi vẫn kéo nước giúp tôi, nhưng khốn nỗi con vật tội nghiệp ấy sắp chết rồi.”

“Bác dẫn cháu đi thăm nó được không?” Pinocchio nói.

“Được chứ.”

Ngay khi bước vào chuồng, Pinocchio thoáng thấy một chú lừa nhỏ đang nằm trên đống rơm ở góc chuồng. Chú ta kiệt sức vì đói và làm việc quá sức. Sau khi ngắm nghía hồi lâu, chú tự nhủ: “Con lừa này quen quá! Mình gặp nó ở đâu rồi nhỉ?”

Rồi cúi sát xuống, chú hỏi: “Cậu là ai thế?”

Nghe câu hỏi ấy, chú lừa mở đôi mắt mệt mỏi, hấp hối và đáp lại bằng cái giọng quen thuộc: “Tôi là Bấc Đèn.”

Rồi chú nhắm nghiền mắt lại và chết.

“Ôi, Bấc Đèn tội nghiệp của tôi,” Pinocchio thều thào bằng giọng yếu ớt, vừa nói vừa lấy một ít rơm nhặt dưới đất lau nước mắt.

“Cậu thương xót cho một con lừa chẳng tốn xu nào mua thế cơ à?” bác nông dân nói. “Thế còn tôi phải làm sao—tôi, kẻ đã bỏ tiền túi ra mua nó cơ chứ?”

“Nhưng bác thấy đấy, nó là bạn cháu mà.”

“Bạn của cậu á?”

“Bạn học cùng lớp với cháu.”

“Cái gì,” bác John cười ồ lên quát lớn. “Cái gì! Trường học của cậu mà cũng có lừa học nữa cơ à? Cậu đã học hành kiểu gì thế hả!”

Chú con rối, cảm thấy hổ thẹn và tổn thương trước những lời đó, liền im lặng không đáp, cầm ly sữa bước trở về với cha.

Từ ngày hôm đó, suốt hơn năm tháng trời, Pinocchio cứ sáng tinh sương vừa hửng sáng là thức dậy, đi ra trang trại để múc nước. Ngày nào cũng vậy, chú được thưởng một ly sữa ấm cho người cha già tội nghiệp, nhờ thế sức khỏe của ông ngày một tốt hơn và hồi phục dần. Nhưng chú vẫn chưa dừng lại ở đó. Chú học đan giỏ bằng sậy rồi đem bán. Nhờ số tiền kiếm được, hai cha con đã qua được cơn đói khát.

Ngoài ra, chú còn tự tay đóng một chiếc xe lăn thật chắc chắn và thoải mái, để vào những ngày trời nắng đẹp có thể đưa cha đi dạo hít thở không khí trong lành.

Buổi tối, chú con rối miệt mài học bài dưới ánh đèn dầu. Lấy một phần số tiền kiếm được, chú mua lại một cuốn sách cũ bị rách mất vài trang, và chỉ trong một thời gian ngắn, chú đã tự học biết đọc. Còn về phần tập viết, chú dùng một chiếc gậy dài vót nhọn thật khéo ở một đầu. Không có mực, chú đành dùng nước ép từ quả mâm xôi hoặc quả anh đào. Dần dần, sự chăm chỉ của chú đã được đền đáp. Không chỉ học hành tiến bộ, công việc làm ăn cũng suôn sẻ, và rồi một ngày nọ, chú đã dành dụm đủ số tiền để lo cho cha một cuộc sống sung túc, hạnh phúc. Không những thế, chú còn để dành được một khoản tiền lớn đến năm mươi xu. Chú định dùng số tiền đó để mua cho mình một bộ quần áo mới.

Một hôm, chú nói với cha:

“Con chuẩn bị ra chợ mua một chiếc áo khoác, một cái mũ và một đôi giày. Khi con về, chắc chắn cha sẽ tưởng con là một nhà giàu có cho mà xem.”

Chú vui sướng cười vang, vừa hát vừa chạy vụt khỏi nhà lên con đường dẫn tới làng. Bỗng nhiên, chú nghe có ai gọi tên mình, ngoảnh lại xem giọng phát ra từ đâu, chú thấy một con ốc sên lớn đang bò lổm ngổm từ trong mấy bụi cây ra.

“Cậu không nhận ra tôi à?” con Ốc Sên nói.

“Người quen mà lại như lạ.”

“Cậu không nhớ con Ốc Sên từng sống với nàng Tiên Tóc Xanh à? Cậu không nhớ có đêm chính cô ấy đã mở cửa cho cậu vào nhà và cho cậu ăn sao?”

“Tôi nhớ tất cả chứ,” Pinocchio kêu lên. “Nói mau đi, Ốc Sên xinh đẹp, cậu bỏ mặc nàng Tiên của tôi ở đâu rồi? Cô ấy đang làm gì thế? Cô ấy đã tha lỗi cho tôi chưa? Cô ấy có còn nhớ đến tôi không? Cô ấy có còn yêu quý tôi không? Cô ấy ở có xa đây lắm không? Tôi có được gặp cô ấy không?”

Trước một loạt câu hỏi dồn dập tuôn ra không dứt, con Ốc Sên điềm đạm đáp như mọi khi:

“Pinocchio thân mến của tôi ơi, nàng Tiên đang ốm nặng nằm viện cơ.”

“Ở bệnh viện ư?”

“Đúng thế thật. Cô ấy lâm vào cảnh hoạn nạn bệnh tật, và chẳng còn một xu dính túi để mua lấy một miếng bánh mì qua ngày.”

“Thật ư? Ôi, tôi thương cô ấy biết bao! Nàng Tiên bé bỏng tội nghiệp của tôi! Giờ mà tôi có một triệu thì tôi đã chạy bay đến chỗ cô ấy rồi! Nhưng tôi chỉ có năm mươi xu thôi. Nó đây này. Tôi vừa định đi mua quần áo mới. Cầm lấy đi, Ốc Sên nhỏ, đem số tiền này cho nàng Tiên nhân hậu của tôi nhé.”

“Thế còn quần áo mới của cậu thì sao?”

“Chuyện đó xá gì! Tôi sẵn sàng bán cả đống giẻ rách đang mặc trên người để giúp cô ấy nhiều hơn ấy chứ. Đi đi, mau lên nhé. Hai hôm nữa quay lại đây, hy vọng lúc đó tôi sẽ kiếm được nhiều tiền hơn cho cậu! Từ trước đến nay tôi chỉ làm việc vì cha. Bây giờ tôi còn phải làm việc vì cả mẹ nữa. Tạm biệt nhé, hy vọng sớm gặp lại cậu.”

Con Ốc Sên, hoàn toàn trái ngược với bản tính chậm chạp thường ngày, bắt đầu trườn đi nhanh như một con thằn lằn dưới cái nắng mùa hè.

Khi Pinocchio về đến nhà, cha chú liền hỏi:

“Thế bộ quần áo mới của con đâu?”

“Con không tìm được bộ nào vừa vặn cả. Chắc phải để hôm khác con đi tìm lại vậy.”

Đêm hôm đó, thay vì đi ngủ lúc mười giờ như mọi khi, Pinocchio thức đến tận nửa đêm, và thay vì đan tám chiếc giỏ, chú đan tận mười sáu chiếc.

Xong xuôi chú mới lên giường chìm vào giấc ngủ. Trong giấc mơ, chú thấy nàng Tiên hiện ra, xinh đẹp, mỉm cười và hạnh phúc, cô cúi xuống hôn chú và nói: “Giỏi lắm, Pinocchio! Để thưởng cho tấm lòng nhân hậu của cậu, ta tha thứ cho mọi trò nghịch ngợm ngày trước của cậu. Những đứa trẻ biết yêu thương và chăm sóc chu đáo cho cha mẹ lúc tuổi già bệnh tật đều đáng được khen ngợi, dẫu chúng có thể không phải là những tấm gương về sự vâng lời và nề nếp đi chăng nữa. Cứ tiếp tục phát huy sự tốt đẹp này, cậu sẽ luôn hạnh phúc.”

Ngay khoảnh khắc đó, Pinocchio bừng tỉnh, mở trừng trừng hai mắt.

Sự ngạc nhiên và niềm vui sướng biết bao khi sờ lên người, chú nhận ra mình không còn là một con con rối nữa, mà đã biến thành một cậu bé bằng xương bằng thịt thực sự! Chú đảo mắt nhìn quanh, thay vì những bức tường rơm quen thuộc, chú thấy mình đang ở trong một căn phòng nhỏ được bài trí vô cùng đẹp đẽ, là căn phòng xinh xắn nhất mà chú từng thấy. Trong nháy mắt, chú bật tung khỏi giường chạy lại chiếc ghế đặt gần đó. Kìa, trên ghế có sẵn một bộ quần áo mới, một chiếc mũ mới và một đôi giày mới.

Vừa mặc xong quần áo, chú thọc tay vào túi và rút ra một chiếc ví da nhỏ trên đó có khắc dòng chữ:

Nàng Tiên Tóc Xanh gửi lại cho cậu bé Pinocchio năm mươi đồng xu vàng này, cùng với nụ hôn chân thành và lời cảm ơn.

Pinocchio mở ví ra để kiểm tra tiền, và ôi chao—trong đó đúng là năm mươi đồng tiền vàng ròng!

Pinocchio chạy ngay đến trước gương. Chú suýt không nhận ra chính mình nữa. Gương mặt rạng rỡ của một thiếu niên cao lớn đang nhìn lại chú với đôi mắt xanh sáng ngời, mái tóc nâu sẫm và đôi môi đang mỉm cười hạnh phúc.

Bao quanh bởi biết bao sự lộng lẫy, chú con rối ngẩn ngơ như không biết mình đang làm gì. Chú dụi mắt hai ba lần, tự hỏi không biết mình đang mơ hay đang tỉnh và rồi kết luận chắc chắn mình đang thức.

“Thế còn cha đâu rồi?” chú bỗng kêu lên. Chú chạy sang phòng bên, và kìa, Geppetto đang đứng đó, bỗng trẻ lại đi cả chục tuổi chỉ sau một đêm, gọn gàng, bảnh bao trong bộ quần áo mới và vui tươi như chim sơn ca buổi sớm. Ông đã trở lại là bác thợ mộc Geppetto ngày nào, đang miệt mài làm việc bên một chiếc khung tranh xinh xắn, trang trí đầy hoa lá và những hình đầu thú.

“Cha ơi, cha ơi, chuyện gì thế này? Cha nói cho con biết đi,” Pinocchio vừa gọi vừa lao đến ôm chầm lấy cổ cha.

“Sự thay đổi bất ngờ trong ngôi nhà chúng ta đều là nhờ công của con cả đấy, Pinocchio yêu quý ạ,” Geppetto đáp.

“Con dính dáng gì đến chuyện này cơ chứ?”

“Chính là nhờ điều này đây. Khi những đứa trẻ hư hỏng trở nên ngoan ngoãn và nhân hậu, chúng có khả năng mang lại niềm vui tươi và sự đổi mới ngập tràn hạnh phúc cho mái nhà của mình.”

“Không biết cái cậu Pinocchio bằng gỗ ngày xưa đã trốn đi đâu mất rồi nhỉ?”

“Nó kìa,” Geppetto đáp. Và ông chỉ tay về phía một con rối lớn đang dựa vào chiếc ghế, đầu nghẹo sang một bên, tay chân buông thõng và xoắn ngoéoo bên dưới.

Sau một hồi lâu ngắm nhìn, Pinocchio thầm mãn nguyện nhủ thầm:

“Hồi đó mình thảm hại làm sao khi còn là một con rối! Và bây giờ mình mới hạnh phúc biết bao khi đã trở thành một cậu bé thực sự!”