Phí Thành Phong Vân

Lượt đọc: 102 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Hai, Lão Cách Mạng Gặp Phải Vấn Đề Mới

❊ ❊ ❊

Hầu hết các nhà sử học đều cho rằng, trong lịch sử lập quốc của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, có 3 văn kiện xứng đáng được gọi là vĩ đại, đó là "Tuyên ngôn độc lập", "Điều lệ Hợp bang" và "Hiến pháp Liên bang". "Tuyên ngôn độc lập" đưa ra lý tưởng của nước Mỹ, khởi đầu cho nền độc lập của nước này; "Điều lệ Hợp bang" xác định quốc hiệu của nước Mỹ, khởi đầu cho sự liên hiệp của nước này; còn "Hiến pháp Liên bang" lại biến lý tưởng thành hiện thực, biến 13 thực thể chính trị vốn có hiến pháp và chính phủ riêng (tên tiếng Anh của chúng là State, dịch ra tiếng Trung thế nào sẽ bàn sau) thành một quốc gia hoàn chỉnh và đích thực. Thế nhưng, trước mùa hè ngột ngạt năm 1787 ấy, rất ít người cho rằng vẫn còn sự cần thiết phải xây dựng văn kiện thứ ba (Hiến pháp Liên bang). Đối với những kẻ nhà quê trên vùng đất hoang dã này, đặc biệt là những kẻ thà làm kẻ nhà quê chứ nhất định phải có tự do, thì tổng thống là gì, chính phủ là gì, thủ đô là gì, đều không quan trọng. Điều quan trọng là quan điểm được "Tuyên ngôn độc lập" tuyên bố: Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, Tạo hóa đã ban cho họ những quyền không thể chuyển nhượng (tước đoạt), trong đó có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Để bảo đảm những quyền lợi này, loài người mới thiết lập nên chính phủ trong số họ. Quyền lực chính đáng của chính phủ có được là phải qua sự đồng ý của những người bị cai trị. Khi bất kỳ hình thức chính phủ nào vi phạm những mục tiêu này, nhân dân có quyền thay đổi hoặc phế bỏ nó, và thiết lập một chính phủ mới. Nguyên tắc mà chính phủ mới này dựa vào để đặt nền móng cùng phương thức tổ chức quyền lực của nó, phải khiến nhân dân cho rằng chỉ có như vậy mới là có khả năng cao nhất để đạt được sự an toàn và hạnh phúc của họ.

Đây chính là cái gọi là "lý tưởng Mỹ". Trong mắt nhiều người Mỹ, chỉ cần sản sinh và thốt lên lý tưởng này, coi như họ đã có quốc gia của riêng mình. Thế nên, họ đã ấn định ngày công bố "Tuyên ngôn độc lập" (ngày 4 tháng 7 năm 1776) làm ngày quốc khánh của mình. Huống chi sau khi "Điều lệ Hợp bang" được thông qua, họ lại có thêm một quốc hiệu? Việc còn lại, tức là giành được sự công nhận của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là sự công nhận của nước Anh. Điều này dĩ nhiên chỉ có thể dựa vào nắm đấm để lên tiếng.

Cho nên, sau khi "Hiệp ước Paris" được ký kết vào ngày 3 tháng 9 năm 1783, những kẻ nhà quê đắc thắng này, bao gồm cả những nông dân cầm vũ khí, lẫn tổng tư lệnh George Washington chỉ có trình độ văn hóa tiểu học của họ, liền vui mừng hớn hở giải tán, gác kiếm về quê, trở về trang trại của mình sốngngày tháng. Cho đến 4 năm sau, những người Mỹ ngốc nghếch (hoặc có thể gọi là ngây thơ) này mới phát hiện ra mọi chuyện không hề đơn giản như vậy. Một quốc gia đúng nghĩa, tuyệt đối không thể chỉ có mỗi lý tưởng là được.

Thực ra "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ" lúc bấy giờ, vừa không ra hình thù gì, lại vừa tình hình không mấy khả quan. "Quốc gia" này không có nguyên thủ quốc gia, không có người đứng đầu chính phủ, cũng không có một chính phủ thực sự. Rất nhiều quyền lực (như tuyên chiến đối ngoại, ký kết hiệp ước, chủ đạo ngoại giao, đúc tiền tệ), đều do một nghị viện đơn viện thực hiện. Nghị viện không những kiêm cả hai chức năng lập pháp và hành pháp, mà quyền lực thực ra lại rất nhỏ. Ví dụ như tổ chức hải quân, chiêu mộ quân đội từ các bang, giải quyết tranh chấp giữa các bang, thì cần ít nhất 2/3 số State đồng ý. Điều này khiến cho việc củng cố và phát triển thành quả của Chiến tranh giành độc lập gặp khó khăn, không thể chống chọi hiệu quả trước sự kháng cự của thổ dân da đỏ miền Tây và sự quấy rối của người Anh trên biển, cũng như các cuộc khởi nghĩa của nông dân trong nước, và thực sự không thể gánh vác nổi những trọng trách như điều phối tài chính thương mại, điều tiết lưu thông thị trường, bảo vệ an ninh quốc gia. Liên minh vốn lỏng lẻo và mỏng manh (United States), thậm chí còn đối mặt với nguy cơ biến động, nội chiến, tình trạng vô chính phủ và tan rã. Hết cách, các State sau khi chiến thắng lại đường ai nấy đi, đành phải cử đại diện của mình đến, mở lại hội nghị để thảo luận biện pháp giải quyết. Đây chính là hội nghị Philadelphia năm 1787 được lịch sử gọi là "Hội nghị Lập hiến". Nhiệm vụ của nó là sửa đổi "Điều lệ Hợp bang". Bởi vì trong mắt nhiều người, vấn đề xuất phát từ chính "Điều lệ Hợp bang".

Vấn đề tuy xuất phát từ "Điều lệ Hợp bang", nhưng cũng có nguyên nhân lịch sử của nó. "Điều lệ Hợp bang" được thông qua năm 1777 là sản phẩm trong thời kỳ Cách mạng Mỹ, tự nhiên tồn tại tính chất phác thảo và quá độ rõ rệt, trong nhiều vấn đề nguyên tắc đã dùng từ mơ hồ thậm chí là không rõ ràng. Trong đó vấn đề nghiêm trọng nhất là: Cái gọi là "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ" (United States of America), rốt cuộc là sự liên minh của các quốc gia có chủ quyền độc lập, hay là sự liên hiệp của các khu vực tự trị cao độ? Tức là, nó là 1 quốc gia có chủ quyền, hay là một thể liên hiệp gồm 13 quốc gia có chủ quyền? Nếu là 1 quốc gia có chủ quyền, vậy thì 13 State cấu thành nên quốc gia này chính là "châu" (bang), Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đáng lẽ phải được gọi là "châu liên" (trên thực tế cũng có người chủ trương dùng cách này để dịch United States). Ngược lại, nếu là thể liên hiệp của 13 quốc gia có chủ quyền, thì United States chính là "quốc liên", State cũng phải được hiểu là "quốc gia". Đáng tiếc "châu liên" và "quốc liên" đều không chính xác, "Hợp chủng quốc" (United States) vừa không phải là "thể liên hiệp bang", lại không phải là "quốc gia liên hợp". Để nói rõ điều này, chúng ta đành phải kể lại đầu đuôi ngọn ngành mọi chuyện một lần nữa.

Như đã nói ở trước, trước Chiến tranh giành độc lập, nơi mà bây giờ gọi là " nước Mỹ" vốn chỉ có một số "thuộc địa" (Colonies). Vào tháng 6 năm 1754, đại diện của 7 thuộc địa đã triệu tập một hội nghị liên tịch tại Albany, nguyên nhân là để đối phó với mối đe dọa do người Pháp và đồng minh da đỏ của họ gây ra. Dù đây chỉ là một động thái tạm thời, nhưng cũng đã khởi đầu cho sự liên hiệp của họ. 11 năm sau, tức năm 1765, lại có thêm một "Đại hội chống Đạo luật Tem", tại hội nghị đã đưa ra khái niệm "người Mỹ" (Americans). Từ đó mới có một "dân tộc Mỹ" chung chung. Cho đến khi "Đại hội Lục địa" thứ nhất được triệu tập vào năm 1774, sự việc đã xảy ra biến hóa trọng đại, những Colonies vốn không thuộc về nhau, ai lo việc nấy thực ra đã biến thành "các thuộc địa liên hiệp" (United Colonies), một thuộc địa liên hiệp của những người Mỹ (United Colonies of America). Đến thời kỳ "Đại hội Lục địa" thứ hai từ năm 1775 đến năm 1779, lại xảy ra biến hóa trọng đại thứ hai. Ngày 5 tháng 1 năm 1776, New Hampshire đi đầu thông qua hiến pháp của mình, thiết lập chính phủ mang tính "chủ quyền, tự do và độc lập" của riêng mình, các thuộc địa thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ khác thì nối gót theo trong vòng hai năm (Massachusetts thì thông qua hiến pháp mới vào ngày 16 tháng 6 năm 1780, để thay thế hiến pháp cũ năm 1776). Cứ như vậy, các Colonies (thuộc địa) ban đầu, đã biến thành State mang tính chất "bán quốc gia". State này nên được hiểu như thế nào, là một vấn đề then chốt.

State trong tiếng Anh, vừa có thể là quốc gia (ví dụ như các quốc gia châu Âu European States), cũng có thể là một phần của quốc gia, tức là "bang" (ví dụ như bang Texas State of Texas). Thế nhưng, trong khoảng thời gian từ năm 1776 đến năm 1787, những State liên hiệp với nhau dựa trên "Điều lệ Hợp bang" này, lại vừa không phải là nước, càng không phải là tỉnh, cũng không phải là bang dưới chế độ liên bang sau này. Tại sao không phải là tỉnh? Bởi vì họ đều có hiến pháp riêng và chính phủ được thành lập hợp pháp. Chính vì thế, "Tuyên ngôn độc lập" được công bố vào ngày 4 tháng 7 năm 1776 mới có thể nói như vậy: "Những thuộc địa liên hiệp này từ nay về sau là và trên lý lẽ phải là các bang tự do và độc lập." Tại sao không phải là nước? Bởi vì họ đều không có quyền ngoại giao, cộng đồng quốc tế cũng không công nhận. Sau Chiến tranh giành độc lập, cộng đồng quốc tế công nhận là thể liên hiệp của họ (United States of America), chứ không phải từng State đơn lẻ. Cho nên, State lúc này, nói một cách chính xác là "băng" mang tính chất "bán quốc gia", nằm ở giữa nước và tỉnh (hoặc bang).

Sau khi thuộc địa (Colonies) biến thành bang (State), "thuộc địa liên hiệp" (United Colonies) ban đầu cũng tương ứng biến thành "hợp bang" (United States). Thế nhưng United States cũng có thể có hai cách hiểu – hợp bang hoặc liên bang. Đặc điểm của hợp bang là các bang có chủ quyền độc lập; đặc điểm của liên bang là toàn quốc tuân theo hiến pháp thống nhất. Vậy, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ trong khoảng thời gian từ năm 1776 đến năm 1787 rốt cuộc là hợp bang hay liên bang? Là hợp bang. Bởi vì lúc này hoàn toàn không có hiến pháp thống nhất toàn quốc, mà chỉ có "Điều lệ Hợp bang" mang tính chất hiệp ước. Hơn nữa, "Điều lệ Hợp bang" quy định rõ ràng, những bang liên hiệp này "bảo lưu chủ quyền, tự do, độc lập, lãnh thổ và quyền lợi của riêng mình", trừ phi họ đồng ý nhường đi. Cho nên, chúng ta đành phải gọi United States lúc này là "hợp bang". Tức là, "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ" (United States of America) vào thời điểm này, vẫn chỉ là "sự liên hiệp của các bang" (hợp bang), chứ không phải "quốc gia liên hiệp" (liên bang). Những State hợp thành "hợp bang" ấy, cũng vẫn chỉ là bang, chứ chưa phải là châu (bang). Nhưng chờ đến khi "Hiến pháp Liên bang" được thông qua và có hiệu lực, State mới là bang, không còn là hợp bang nữa. Chính vì nguyên nhân này, phần đầu của cuốn sách đành phải gọi tạm chúng là "thực thể chính trị". Trong các chương sau, chúng ta sẽ dùng thay phiên hai khái niệm này – khi nói đến hợp bang, gọi nó là bang; khi nói đến liên bang, gọi nó là bang. Điểm này, xin nhắc nhở độc giả chú ý và bao dung.

Nhưng đây chỉ là cách gọi của chúng ta ngày nay, người Mỹ thời bấy giờ thì không rõ ràng. Tại hội nghị Philadelphia, các đại biểu tùy ý thay thế sử dụng hai từ hợp bang (confederation) và liên bang (union), hơn nữa lúc thì nói bang (state) của mình là một quốc gia (country), lúc thì lại dùng country để chỉ hợp bang hoặc liên bang. Có thể thấy chính họ cũng không phân rõ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ rốt cuộc là 1 quốc gia có chủ quyền, hay là 13 quốc gia có chủ quyền. Đúng như đại biểu Massachusetts Elbridge Gerry đã nói tại hội nghị lập hiến ngày 5 tháng 7, cái khó của vấn đề là ở chỗ "chúng ta vừa không phải là cùng một quốc gia, lại vừa không phải là những quốc gia khác nhau". Đây thực ra là vấn đề cũ mà "Tuyên ngôn độc lập" để lại. Khi "Tuyên ngôn độc lập" tuyên bố "những thuộc địa liên hiệp này từ nay về sau là và trên lý lẽ phải là các bang tự do và độc lập", dường như không có ai nghĩ đến việc phải nói cho rõ ràng, đây rốt cuộc là 13 thuộc địa hợp thành 1 quốc gia có chủ quyền để tuyên bố độc lập, hay là 13 quốc gia có chủ quyền hẹn nhau gom lại cùng lúc tuyên bố độc lập? Chỉ là lúc đó không có ai so đo những chuyện này. Khi ấy, điều quan trọng nhất là giành độc lập từ Đế quốc Anh. Còn những chuyện khác, cũng đành phải để sau khi độc lập rồi tính tiếp. Cho nên, đối với rất nhiều vấn đề không thể nghĩ ra hoặc không đạt được sự nhất trí, đành phải thỏa hiệp lẫn nhau, hoặc dùng từ mơ hồ, thậm chí tạm thời gác lại.

Trước khi Bắc Mỹ độc lập, chính sách thu thuế của người Anh đã làm trầm trọng thêm mâu thuẫn giữa quan thuế vụ và Đảng trà Boston.

Điều này đã để lại mầm họa, mang đến rắc rối. Theo "Điều lệ Hợp bang", các bang cơ bản giao nộp quyền ngoại giao, nhưng có thể tiến hành mậu dịch; cơ bản giao nộp quyền quân sự, nhưng có thể thành lập quân đội; cơ bản bảo lưu quyền tài chính, chỉ có chính phủ các bang mới có thể trực tiếp thu thuế từ cư dân, còn tài chính hợp bang thì do các bang phân bổ theo giá trị đất đai; cơ bản bảo lưu quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp đối với các sự vụ trong bang, còn quyền lực giao nộp thì tập trung vào nghị viện hợp bang. Khi quyết định các sự vụ hợp bang, mỗi bang có 1 phiếu biểu quyết. Trừ khi được sự đồng ý nhất trí của 9 bang, sự ủy quyền của các bang đối với hợp bang chẳng khác nào tờ giấy lộn. Trong thời gian nghị viện hợp bang nghỉ họp, ủy ban liên bang sẽ thay mặt thực thi quyền lực của nghị viện. Không có chính phủ toàn quốc, cũng không có nguyên thủ quốc gia. Nhìn như vậy, chẳng những 13 bang (State) mang tính chất bán quốc gia, mà ngay cả cái gọi là hợp chủng quốc (United States), cũng chỉ là một nửa quốc gia.

Điều này ngược lại rất hợp ý với những kẻ nhà quê tự do phóng túng, căm ghét bá quyền ấy, nhưng đáng tiếc là khó mà duy trì lâu dài. Đúng như Madison đã nói, chúng ta thực ra chỉ có hai lựa chọn: 13 bang hoàn toàn chia rẽ hoặc liên hiệp toàn diện. Mà muốn thực hiện liên hiệp toàn diện, thì bắt buộc phải có một chính phủ tối cao toàn quốc đứng cao hơn chính phủ các bang, càng bắt buộc phải có một bộ đại pháp căn bản đứng cao hơn hiến pháp các bang. Đây tuyệt đối không phải là chuyện chỉ sửa đổi "Điều lệ Hợp bang" một chút là xong.

Lão cách mạng đã gặp phải vấn đề mới. Nhưng hiện tại, cũng đành phải mở hội nghị lên rồi tính tiếp đã.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 11 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.