Vào cuối thế kỷ 18 tại những quán cà phê ở New York. Trong thời gian chiến tranh, khu thương mại của New York bị tàn phá. Sau chiến tranh, người New York xây dựng lại quê hương, nhiều ngôi nhà mọc lên san sát.

Ngày 9 tháng 6, Paterson có bài phát biểu đầu tiên.

Paterson quả không hổ danh xuất thân là luật sư, tư duy mạch lạc, hành sự lão luyện. Bài phát biểu của ông không vướng bận vào những chi tiết vụn vặt, mà giáng thẳng vào tử huyệt của nhóm Madison — tự ý lập hiến có hợp pháp hay không? Paterson chỉ ra rằng, việc triệu tập hội nghị lần này là dựa trên một nghị quyết của Nghị viện Hợp bang và sự ủy quyền của nghị viện các bang, mà nghị quyết của Nghị viện Hợp bang và sự ủy quyền của các bang đều có thái độ rất rõ ràng, đó là tu sửa và hoàn thiện Hợp bang. Do đó, "Điều lệ Hợp bang" là nền tảng thích hợp cho toàn bộ nghị trình của hội nghị này. Chúng ta nên tuân thủ giới hạn này, nếu không các cử tri của chúng ta sẽ chỉ trích chúng ta soán quyền. Cuối cùng, Paterson dõng dạc chỉ ra: Nhân dân Mỹ đang mỏi mắt chờ đợi, không dung thứ cho việc bị lừa dối!

Không ai trực tiếp đáp trả lời chỉ trích này của Paterson. Họ chỉ trả lời những câu hỏi khác do ông đặt ra. Rõ ràng, nhóm Madison đều không muốn đấu tay đôi với Paterson về vấn đề này, mà sẵn sàng dùng hành động lập hiến thực tế để phản công và đối kháng. Dưới sự kiểm soát và thúc đẩy của phái chủ lưu đó, hội nghị thậm chí đã đưa ra một bản báo cáo của Ủy ban toàn thể vào ngày 13 tháng 6. Bản báo cáo này gồm tổng cộng 19 điều, nội dung liên quan đến các mặt lập pháp, hành pháp, tư pháp, nhiều điểm cốt lõi của hiến pháp tương lai đã được xác lập. Điều đặc biệt quan trọng là, bản báo cáo này đề xuất việc phân bổ ghế trong lưỡng viện của quốc hội toàn quốc sẽ không còn tuân theo nguyên tắc do "Điều lệ Hợp bang" đặt ra (tức là chế độ mỗi bang một phiếu). Một bản hiến pháp mới cơ bản phù hợp với nguyện vọng của Madison, Randolph, thoạt nhìn sắp sửa ra lò.

Paterson đành phải ra tay lần nữa. Ngày 14 tháng 6, hội nghị vừa bắt đầu, Paterson liền đề xuất rằng có một số đoàn đại biểu, đặc biệt là đoàn đại biểu New Jersey, hy vọng được cho thêm chút thời gian để họ suy nghĩ nghiêm túc về báo cáo của Ủy ban toàn thể, nhằm sắp xếp ra một phương án đối lập hoàn toàn với báo cáo này. Thế là Randolph đề nghị hội nghị tạm nghỉ. Đề xuất này nhận được sự tán thành của Paterson. Paterson cũng đưa ra động thái hoãn cuộc thảo luận về báo cáo của Ủy ban toàn thể sang ngày mai. Động thái này cũng nhận được sự tán thành của Randolph. Xem ra, cả hai bên giao chiến đều hy vọng tạm hưu chiến để mài gươm rèn giáo, quyết một trận thư hùng.

Ngày 15 tháng 6, một phương án mới (sử gia gọi là "Phương án New Jersey") do các đoàn đại biểu Connecticut, New York, New Jersey và Delaware (Luther Martin của Maryland có lẽ cũng tham gia) thương lượng thảo nên, đã được Paterson trình lên hội nghị lập hiến. Đại hội quyết định chuyển phương án Paterson tức "Phương án New Jersey" cho Ủy ban toàn thể. Đồng thời, để công bằng, một phương án khác là phương án Randolph tức "Phương án Virginia" cũng được trình lại cho Ủy ban toàn thể. Quyết định này là một thắng lợi không nhỏ đối với nhóm Paterson. Bởi vì điều này đồng nghĩa với việc vứt bỏ cái "Báo cáo của Ủy ban toàn thể" mà nhóm Madison phải vất vả lắm mới moi ra được. Hội nghị lại quay về vạch xuất phát, hơn nữa lại biến thành màn đối đầu trực diện của hai phương án.

Thế là vào ngày 16 tháng 6, một kiếm khách khác là Lansing liền ra tay.

Lansing là đại biểu của đoàn đại biểu New York, mà New York lại là một bang phản đối hội nghị này nhất chỉ sau Rhode Island. Nếu nói New Jersey là thủ lĩnh của thế giới thứ ba (các tiểu bang), thì New York có thể coi là kẻ dã tâm của thế giới thứ hai (các bang cỡ trung, dân số đứng thứ sáu, diện tích đất đứng thứ tư). Lúc này, bang này đang sục sôi chí lớn muốn làm một trong năm bá chủ thời Xuân Thu, cho nên không có hứng thú với việc thiết lập một chính phủ tối cao toàn quốc đầy quyền lực. Ngày 21 tháng 2 năm 1787, Nghị viện Hợp bang ra nghị quyết triệu tập Hội nghị Philadelphia, New York chần chừ mãi đến tháng 5 mới miễn cưỡng đồng ý cử đại biểu tham dự. Khi thảo luận có nên thiết lập chính phủ tối cao toàn quốc hay không, đoàn đại biểu New York có số phiếu tán thành và phản đối bằng nhau (Hamilton tán thành, Robert Yates phản đối), coi như bỏ phiếu trắng. Đó là vì Lansing chưa đến. Nếu Lansing đến dự hội nghị, lá phiếu mà đoàn đại biểu New York bỏ chắc chắn là phiếu chống.

Lansing 33 tuổi là thị trưởng thành phố Albany, thủ phủ bang New York, đồng thời là một trong bốn "tứ đại kim cương" kiên quyết phản đối lập hiến (ba người còn lại là Yates của New York, Luther Martin và Francis Mercer của Maryland). Nhưng ông không giống như Yates chỉ bỏ phiếu chống mà không phát biểu, ông là kẻ có lý không chịu nhường bước. Khi Ủy ban toàn thể thảo luận về hai phương án Virginia và New Jersey, ông là người đầu tiên phát biểu, bày tỏ lập trường rõ ràng ủng hộ Paterson. Lý do của Lansing rất đơn giản: Hội nghị lần này vốn dĩ không có quyền đề xuất và thảo luận phương án như của Randolph, hơn nữa phương án này cũng không có khả năng được chấp thuận. Bởi vì nghị quyết của Nghị viện Hợp bang, sự ủy quyền của các bang, cùng với ý nguyện chung của nghị viện các bang khi phái đại biểu đến, đều là tu sửa "Điều lệ Hợp bang", chứ không phải đặt ra "Hiến pháp Liên bang". Vượt qua giới hạn này chính là vượt quyền. Điều này vừa không cần thiết, lại vừa không thỏa đáng. Nếu New York biết trước mọi chuyện sẽ thành ra thế này, thì tuyệt đối sẽ không hợp tác như vậy, cử cái đoàn đại biểu gì sang đây dự họp!

Phát biểu của Paterson và Lansing tất nhiên còn có nội dung khác, nhưng chỉ riêng cú đấm này thôi cũng đã giáng vào tử huyệt của nhóm Madison. Trên thực tế, điều khiến nhóm Madison chột dạ nhất chính là việc lập hiến bất hợp pháp. Thế là đại biểu Pennsylvania là Wilson đành phải ra mặt làm hòa giải viên. Lập luận của ông là: Hội nghị lần này quả thực không được ủy quyền để đưa ra bất kỳ kết luận nào, nhưng có quyền tự do đưa ra bất kỳ kiến nghị nào. Đây là một sự bào chữa thông minh, cũng là một sự bào chữa yếu ớt, cho nên Lansing đã dễ dàng bẻ lại ông ta. Trong bài phát biểu ngày 20 tháng 6, Lansing nói: Ông Wilson nói hội nghị lập hiến chỉ là kiến nghị phương án, thích kiến nghị thế nào thì kiến nghị thế ấy, tôi không cho là vậy. Hội nghị lần này rất được kính trọng, bất kể có hành động gì đi nữa thì cũng sẽ tạo ra ảnh hưởng to lớn. Nếu không thành công, sẽ dẫn đến sụp đổ. Ý của ông là, hội nghị lập hiến đâu phải là hội thảo học thuật, sao có thể thích nói gì thì nói?

Đại biểu lập hiến New Jersey William Paterson

Cũng trong bài phát biểu đó, Lansing còn bác bỏ lời nói của Randolph. Randolph nói, sự lo âu đối với cục diện nguy kịch hiện tại đã lấn át sự hoài nghi về việc hội nghị lập hiến có được ủy quyền đầy đủ hay không. Đối với điều này, Lansing không đồng tình. Ông cho rằng sự lo âu này và sự hoài nghi này ít nhất là quan trọng như nhau. Điều này tất nhiên là không thể chối cãi. Bởi vì ai cũng biết dùng thủ đoạn phi pháp để cứu vãn nguy vong, chẳng khác nào uống thuốc độc giải khát, hắt dầu cứu lửa. Xem ra, dù là lý thuyết "kiến nghị không cần ủy quyền" của Wilson hay lý thuyết "cứu nguy lấn át ủy quyền" của Randolph, thì đều thiếu sức thuyết phục.

Thực sự có lý và có lực, chính là những lời bào chữa do Hamilton, Madison và Mason thực hiện. Hamilton tuy cũng là đại biểu đoàn New York, nhưng lại hoàn toàn đối lập với Lansing và Yates. Căn cứ lý luận để ông bào chữa cho hội nghị lập hiến có thể gọi là thuyết mục đích cao hơn thủ đoạn. Ngày 18 tháng 6, Hamilton phát biểu nói rằng, các bang phái chúng ta đến đây là trông mong chúng ta có thể đưa Hợp chủng quốc thoát khỏi khốn đốn. Nếu chỉ vì không làm rõ được quyền hạn của mình mà cứ ôm khư khư phương án không thể cứu vãn khủng hoảng, hoặc từ chối phương án có thể cứu vãn cục diện nguy kịch, thì đó chính là hy sinh mục đích vì thủ đoạn. Tức là, sự ủy quyền của các bang tuy quan trọng, nhưng mục đích của việc ủy quyền lại càng quan trọng hơn (tức tinh thần lập pháp quan trọng hơn điều luật câu chữ). Điều này tất nhiên là rất có lý.

Cuộc phản công của Madison thì càng có lực hơn, lại còn nắm trúng tử huyệt. Trong bài phát biểu ngày 19 tháng 6, Madison nói, có người (ám chỉ Paterson) cho rằng Hợp bang được thiết lập qua sự đồng thuận nhất trí, thì cũng chỉ có sự đồng thuận nhất trí mới có thể giải tán, ông không biết lý thuyết này có cơ sở gì về mặt pháp lý. Cho nên ông rất muốn thỉnh giáo vị tiên sinh này, ngài coi "Điều lệ Hợp bang" là khế ước, hay là hiệp ước? Nếu coi là khế ước (tức là công ước toàn dân của tất cả công dân trong nước), thì theo nguyên tắc pháp luật trong nước là thiểu số phục tùng đa số, phe đa số hoàn toàn có thể phế bỏ khế ước cũ, ký kết khế ước mới, thậm chí đặt ra một hiến pháp mới cho toàn thể thành viên xã hội. Cứ như thế, vị tiên sinh ở New Jersey kia e rằng sẽ không may rơi vào nhóm người được thừa nhận cuối cùng. Nếu coi là hiệp ước (tức là liên minh giữa các quốc gia với nhau), thì theo nguyên tắc luật pháp quốc tế về tự do liên minh, nếu bất kỳ bên nào vi phạm bất kỳ điều khoản nào, liên minh liền có thể coi là giải tán, các bên khác cũng có được sự tự do, trừ khi họ chọn dùng thủ đoạn phi thường để ép buộc bên vi phạm phải sửa chữa. Tiếc rằng, trong "Điều lệ Hợp bang" không có điều khoản nào có thể dùng vũ lực ép buộc bang vi phạm phải quy phục, mà những ví dụ vi phạm "Điều lệ Hợp bang" thì nhiều không kể xiết, lại thêm hành vi vô lại. Một trong những ví dụ khét tiếng nhất trong số đó, chính là một đạo luật của New Jersey. Dựa theo đạo luật này, vai trò của đại biểu New Jersey trong Nghị viện Hợp bang dường như chính là chuyên môn hát đối chọi (xin xem chương 2, tiết 2 của cuốn sách này). Ý của Madison cũng rất rõ ràng: Các người chẳng phải mở miệng ra là đòi bảo vệ Hợp bang đó sao? Các người chẳng phải nói "Điều lệ Hợp bang" thiêng liêng không thể xâm phạm, một chút cũng không được đụng đến đó sao? Thế nhưng kẻ đứng đầu vi phạm và phá hoại điều lệ lại chính là các người!

Paterson đương nhiên á khẩu không trả lời được, chỉ có Lansing vào ngày 20 tháng 6 nhắc lại cái giọng điệu cũ rằng hội nghị không có quyền lập hiến. Thế là Mason (Virginia) liền không khách khí mà nói, không ngờ cho đến tận ngày nay, thế mà vẫn có người mang cái quan điểm này ra để dây dưa hồ đồ! Nói thật cho mà biết, hội nghị lần này rốt cuộc có quyền lập hiến hay không, quyền công nhận không nằm ở đây, mà nằm ở nhân dân. Trên thực tế, vào lúc đất nước xuất hiện khủng hoảng, chỉ có đột phá sự ủy quyền thì mới có lối thoát. Nhớ lại năm xưa, khi chúng ta đàm phán với Anh quốc, chính vì các đại biểu đàm phán đã dũng cảm phá vỡ gông cùm điển hình cho tầm nhìn hạn hẹp của Nghị viện Hợp bang, mới giành được cho đất nước một nền hòa bình thể diện và hạnh phúc, cũng khiến bản thân trở thành tượng đài tưởng niệm trường tồn hơn cả tượng đồng. Ý này cũng rất rõ ràng: Lập hiến cũng giống như độc lập, cũng là một cuộc cách mạng. Cách mạng không phải là mời khách ăn cơm, không thể cứ lề mề đàn bà như thế. Ủy quyền hay không ủy quyền gì chứ, vào thời kỳ cách mạng và thời khắc quan trọng, ủy quyền cũng có thể đột phá!

Lập luận này, Paterson, Lansing bọn họ còn đồng tình nữa không? e rằng là không.

Đại biểu lập hiến New York John Lansing

Thực ra, đây là một cuộc tranh luận không có kết luận. Cả đại hội lẫn ủy ban đều không tiến hành bỏ phiếu về vấn đề bản chất của hội nghị. Người đưa ra kết luận chính là thực tiễn của hội nghị. Theo đà hội nghị tiến về mục tiêu đã định, một điều lệ mới dần dần nổi lên mặt nước. Khi nó cuối cùng cũng thành hình, ai nấy đều hiểu rõ, đây chính là một bộ hiến pháp.

Còn về vấn đề ủy quyền, nhóm Madison đã áp dụng một chiến lược cao tay (có thể nói là xảo quyệt) — lấy danh nghĩa nhân dân. Lời tựa của "Hiến pháp Liên bang" viết thế này:

Chúng ta, nhân dân Hợp chủng quốc, nhằm thiết lập một liên bang hoàn thiện hơn, thiết lập công lý, bảo đảm an ninh trong nước, cung cấp phòng thủ chung, thúc đẩy phúc lợi chung, và để cho chính chúng ta cùng thế hệ mai sau được hưởng hạnh phúc do tự do mang lại, đặc biệt lập ra bản hiến pháp này cho Hợp chủng quốc Hoa Kỳ.

Còn lời tựa của "Điều lệ Hợp bang" lại là:

Điều lệ liên bang và liên minh vĩnh viễn giữa các bang New Hampshire, Massachusetts Bay, Rhode Island và các đồn điền Providence, Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, Bắc Carolina, Nam Carolina và Georgia.

Điều này rất rõ ràng: "Điều lệ Hợp bang" là do các bang ủy quyền, còn "Hiến pháp Liên bang" lại là do nhân dân ủy quyền. Hay nói cách khác, người định ra "Điều lệ Hợp bang" là 13 bang, người định ra "Hiến pháp Liên bang" là nhân dân Mỹ. Điều này đã lật đổ từ gốc rễ nền tảng của Hợp bang và "Điều lệ Hợp bang", dùng tập thể chính trị vừa thực tế vừa trừu tượng là nhân dân (people) làm người sáng lập quốc gia mới và người ủy quyền của chính quyền mới, đồng thời thực hiện sự chuyển đổi tính chất quốc gia bằng danh nghĩa của họ.