Bản đồ Bắc Mỹ thời kỳ thuộc địa

Trong mắt những người Trung Quốc chúng ta đã quen với những khung cảnh trang nghiêm trọng thể, hội nghị lập hiến Philadelphia năm 1787 của nước Mỹ chẳng có chút gì là thần thánh cả. Trong phòng họp không có bục chủ tịch cao cao tại thượng, không có những chiếc bàn dài và bàn tròn khổng lồ có thể để các đại biểu ngồi sát cạnh nhau, mà chỉ có một số bàn vuông nhỏ và ghế tựa lưng. Kích thước của những chiếc bàn chỉ vừa đủ cho khoảng bốn người quây quần ăn đồ ăn nhanh. Những chiếc bàn vuông này trông có vẻ lộn xộn, được bài trí rải rác trong phòng họp, còn các đại biểu thì tụm năm tụm ba ngồi quây quần xung quanh. Nếu không phải vì có một bộ bàn ghế dành riêng cho chủ tịch, bạn sẽ thấy toàn bộ hội trường giống một salon, quán bar hoặc quán cà phê hơn. Các đại biểu ngồi đây có vẻ cũng không phải đến để soạn thảo hiến pháp, mà giống như đến uống trà chiều vậy.

Điều này cũng không có gì kỳ lạ. Bởi vì cái gọi là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ lúc này thực chất vẫn đang trong thời kỳ phôi thai; còn cái gọi là người Mỹ, chẳng qua chỉ là những kẻ nhà quê trên đại lục hoang vu vừa mới giành được độc lập từ Đế quốc Anh mà thôi. Họ tự do tản mạn, căm ghét bá quyền, hướng vãng một cuộc sống tự do tự tại. Nếu không phải vì cực chẳng đã, họ thậm chí còn chẳng muốn có quốc gia và chính phủ. Những đại biểu mà họ bầu ra lại thuộc về 13 thực thể chính trị mang tính địa phương. Những đại biểu này, cũng như các thực thể chính trị mà họ đại diện, giống như những vị khách uống trà trong salon, mỗi người độc lập, nước giếng không phạm nước sông, vốn dĩ chỉ có một mối liên kết lỏng lẻo. Họ tụ họp lại với nhau để mở hội nghị, cũng là vì tình thế bức thiết. Nếu họ cảm thấy không hài lòng với hội nghị, họ có thể rời đi bất cứ lúc nào, không ai có thể ngăn cản. Cho nên, một hội trường theo kiểu quán trà như thế này, đối với một hội nghị như thế lại vô cùng thích hợp.

Để hiểu được điều này, còn phải bắt đầu từ lịch sử lập quốc của nước Mỹ.

Những ai ít nhiều đọc qua lịch sử Mỹ đều biết rằng, trước khi Tuyên ngôn Độc lập được công bố, trên mảnh đất Bắc Mỹ không có quốc gia nào cả, chỉ có một số thuộc địa, trong đó có một số thuộc về Đế quốc Anh, gọi là thuộc địa thuộc Anh. Thế nhưng, vua Anh tuy tuyên bố hưởng quyền chủ yếu đối với chúng, nhưng trên thực tế lại do người dân thuộc địa tự quản lý, tức là chủ quyền thuộc nhà vua, quyền trị vì thuộc nhân dân. Trong khoảng thời gian từ năm 1607 đến 1732, tổng cộng có 16 thuộc địa thuộc Anh như vậy. Về sau có 3 thuộc địa bị sáp nhập, nên chỉ còn lại 13. Sắp xếp theo thứ tự từ bắc xuống nam, chúng là: New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, Bắc Carolina, Nam Carolina, Georgia. Cái gọi là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, thoạt đầu chính là do 13 thuộc địa này liên hiệp lại mà thành.

Việc liên hiệp chúng lại không hề dễ dàng. Trước hết, những thuộc địa này mặc dù đều có thành phần chính là người Anglo-Saxon, cũng đều mang danh nghĩa thuộc Anh, nhưng giữa họ lại chẳng có mối quan hệ hay vướng bận gì với nhau. Mỗi thuộc địa đều được thiết lập theo phương thức từng trường hợp đơn lẻ, quyền lực chính trị của họ xuất phát trực tiếp từ sự cho phép đặc biệt của vua Anh. Ví dụ như Virginia, chính là do đặc ân (còn gọi là đặc ân Virginia) do vua Anh James I ban hành vào ngày 10 tháng 4 năm 1606, được thiết lập bởi Công ty Virginia. Loại này gọi là thuộc địa công ty, ngoài Virginia ra còn có Massachusetts. Năm 1620, một số tín đồ ly khai Anh ở Hà Lan, đi trên con tàu Mayflower, dự định đến Virginia để định cư. Thế nhưng, sau 66 ngày lênh đênh trên biển, nơi họ đến không phải là Virginia mà là Massachusetts. Những con người bất hạnh nhưng dũng cảm này đã thề non hẹn biển trên tàu, sẽ xây dựng những luật lệ, quy tắc và điều lệnh thích hợp nhất và tiện lợi nhất cho người dân thuộc địa. Bản "Hiệp ước Mayflower" này đã trở thành văn bản đầu tiên thể hiện tư tưởng chủ quyền thuộc về nhân dân; còn Massachusetts đã trở thành cái nôi cho tư tưởng và phong trào độc lập của nước Mỹ.

Loại thứ hai gọi là thuộc địa lãnh chủ, là do vua Anh ban phong cho một hoặc những lãnh chủ nào đó. Hơn nữa, giống như việc Chu Thiên Tử phong kiến chư hầu năm xưa, loại thuộc địa này cũng có thể tái phong kiến. Ví dụ như Maryland được đặt theo tên của vương hậu Anh Mary, chính là được phong cho George Calvert, Nam tước Baltimore đời thứ nhất, mà Nam tước Baltimore lại phân phong ra 60 trang viên. Lại ví dụ như Pennsylvania, là do vua Anh Charles II thiếu quý tộc William Penn 16.800 bảng Anh, bèn đem một vùng đất rộng lớn ở Bắc Mỹ ban phong cho con trai của Penn là William Penn Trẻ, đặt tên là Pennsylvania. Loại thuộc địa này có số lượng nhiều nhất.

Loại thứ ba gọi là thuộc địa tự trị, cũng gọi là thuộc địa khế ước. Chúng không thuộc về nhà vua, cũng không thuộc về lãnh chủ, mà do những người di cư tự do dựa trên khế ước giữa họ với nhau mà thiết lập nên, ví dụ như Rhode Island và Connecticut chính là như vậy. Năm 1636, một số người có quan điểm khác biệt dưới sự dẫn dắt của Roger Williams, đã tách khỏi Công ty Vịnh Massachusetts, đến Rhode Island, chiếu theo ước pháp của chính cư dân với nhau để thiết lập nên một khu tự trị. Về sau lại ký kết hiệp chương với nước Anh để giành được quyền tự trị. Năm 1639, cư dân của một số thị trấn bên bờ sông Connecticut (Hartford, Windsor, Wethersfield) đã liên hiệp lại ký kết liên minh cơ bản, thiết lập nên thuộc địa khế ước thứ hai, đồng thời cũng ký kết hiệp chương với nước Anh, giành được quyền tự trị.

Tòa nhà Độc lập Mỹ, xây dựng năm 1653, nằm ở trung tâm thành phố Philadelphia, bang Pennsylvania, Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp Liên bang đều được thảo luận và thông qua tại đây

Rất rõ ràng, tình hình của ba loại thuộc địa này hoàn toàn khác nhau. Cho dù là cùng một loại thuộc địa, miền Nam và miền Bắc cũng khác biệt một trời một vực. Nếu vừa không cùng loại, lại vừa ở nam ở bắc thì sự chênh lệch càng lớn hơn nữa. Ví dụ như Massachusetts và Connecticut đều dựa vào lời thề hoặc khế ước để quản lý, trong khi Nam Carolina lại giao phó toàn bộ thủ tục tố tụng cho một vị tư lệnh hiến binh, còn Georgia thì ngay cả việc trồng hoa màu gì trên đồng ruộng cũng phải do quan phủ quyết định. Trên thực tế trước Chiến tranh Độc lập, 13 thuộc địa này có thể nói là nước sông không phạm nước giếng, giữa miền Nam và miền Bắc thậm chí còn có kiểu dân cư cho đến lúc chết già cũng không qua lại với nhau.

Hiển nhiên, những thuộc địa này mỗi nơi có một hoàn cảnh, mỗi nơi có một lợi ích, mỗi nơi có một suy nghĩ riêng, không dễ gì mà gom lại với nhau được. Huống chi Đế quốc Anh từ trước đến nay vẫn luôn thực hiện chế độ lãnh đạo theo chiều dọc đối với họ, chưa từng thiết lập cơ quan chính phủ quản lý thống nhất tại địa phương. Nói cách khác, họ không giống như các chư hầu thời Xuân Thu Chiến Quốc của chúng ta, bên trên vẫn còn có một thiên hạ cộng chủ. Hoặc có thể nói, tuy có nhưng lại ở tận chân trời góc bể. Cho nên, giữa các thuộc địa này là hoàn toàn độc lập với nhau, cũng có thể không nể mặt nhau. Hội nghị lập hiến năm 1787 diễn ra vô cùng khó khăn, đây chính là một trong những nguyên nhân.

Điều này vừa tạo ra trở kháng cho sự liên hiệp của họ, vừa đặt ra nền tảng cho việc họ bước đi trên con đường cộng hòa. Nhưng ngay từ đầu, việc họ liên hiệp lại là do tình thế bức thiết. Trên thực tế, nếu không phải vì muốn giành độc lập từ nước Anh, những người dân thuộc địa vốn không dính dáng gì đến nhau này rất có thể sẽ đóng cửa tự sống cuộc sống của riêng mình, tiếp tục nước sông không phạm nước giếng đến già. Nhưng người Anh đã thúc đẩy sự liên hiệp của họ. Năm 1774, Nghị viện Anh thông qua 5 đạo luật, quy định các quan chức Anh bị người dân thuộc địa cáo buộc sẽ chỉ được xét xử tại Anh, quân đội Anh có thể xông vào nhà dân thuộc địa một cách cưỡng bức, bãi bỏ địa vị tự trị của Massachusetts, v.v., v.v.

Điều này đương nhiên là không thể dung thứ. Đối với những con người có tư tưởng độc lập và ý thức dân chủ, coi tự do là sinh mệnh mà nói, thì lại càng không thể nhẫn nhịn được nữa. Phải biết rằng, sở dĩ rất nhiều người rời xa quê hương, đến mảnh đất hoang vu này làm những kẻ nhà quê, chính là vì độc lập và tự do. Nhìn Massachusetts là biết. Năm 1620, nhóm tín đồ Thanh giáo Anh đầu tiên khi đến đây trên con tàu Mayflower, tổng cộng có 102 người. Nhưng chỉ qua cái lạnh của một mùa đông đã cướp đi 58 sinh mạng. Thế nhưng, vào mùa xuân năm sau, khi con tàu Mayflower một lần nữa quay lại đây, vị thuyền trưởng đã vô cùng kinh ngạc khi phát hiện ra rằng, thế mà không có một ai chịu quay trở lại nước Anh văn minh cùng ông ta, mà thà ở lại đây để giãy giụa trong tuyệt vọng. Đúng là không tự do thì thà chết. Có lẽ chính vì nguyên nhân này, mặc dù Massachusetts không phải là thuộc địa đầu tiên trên mảnh đất Bắc Mỹ (thuộc địa đầu tiên là Virginia), người Mỹ vẫn coi những người đặt chân đến đây trên con tàu Mayflower là tiên phong tinh thần của họ. Tương tự như vậy, khi Hội nghị lập hiến năm 1787 bầu ra ủy ban toàn thể vào ngày 30 tháng 5, Nathaniel Gorham 49 tuổi đã đắc cử chủ tịch với số phiếu rất cao, rất có thể cũng là vì ông là người Massachusetts.

Tóm lại, mặc dù những thuộc địa này mỗi nơi có một lý do, mỗi nơi có một suy nghĩ, hai chữ độc lập vẫn gắn kết họ lại với nhau. Ngày 5 tháng 9 năm 1774, 55 đại biểu của 13 thuộc địa đã triệu tập Đại hội Lục địa lần thứ nhất tại Philadelphia, bang Pennsylvania. Hội nghị đã thông qua "Tuyên ngôn Nhân quyền", tuyên bố người dân thuộc địa có quyền sinh tồn, tự do và tài sản. Họ đã đệ trình một bản thỉnh nguyện thư lên vua Anh, yêu cầu bãi bỏ những đạo luật không thể dung thứ đó, đồng thời quyết định đồng lòng tẩy chay hàng hóa Anh, đình chỉ xuất khẩu sang Anh. Sự phản kháng vốn dĩ mang tính giới hạn này lại bị vua George III coi là phản loạn, tuyên bố những người dân thuộc địa này buộc phải dùng chiến đấu để quyết định xem họ thuộc về quốc gia này (Anh) hay giành độc lập. Người dân thuộc địa cũng không vừa, họ quyết định cầm vũ khí để tranh thủ tự do. Ngày 19 tháng 4 năm 1775, chiến tranh chính nổ ra tại Massachusetts mang tư tưởng tự do và ý thức độc lập mạnh mẽ nhất (địa điểm cụ thể là tại Lexington và Concord). Ngày 10 tháng 5, Đại hội Lục địa lần thứ hai được triệu tập tại Philadelphia. Hội nghị quyết định thành lập Quân đội Lục địa, đồng thời bổ nhiệm George Washington làm tổng tư lệnh. Chiến tranh Độc lập chính thức bắt đầu, hơn nữa còn đánh liền 8 năm.

Ngày 9 tháng 7 năm 1776, người dân New York phá hủy bức tượng của George III

Thực ra người dân thuộc địa từ lâu đã bất mãn với nước Anh. Họ nộp thuế cho nước Anh, nhưng trong nghị viện lại không hề có ghế đại diện. Chúng ta đều biết, chính phủ vận hành dựa vào tiền thuế của người dân, quan chức cũng được nuôi dưỡng bằng tiền thuế của người dân. Chính phủ Anh vung tay tiêu xài tiền thuế của người dân thuộc địa Bắc Mỹ, nhưng lại không cho phép họ cử đại biểu của mình đi, trên đời này làm gì có lý lẽ nào như vậy? Cho nên, từ năm 1765, đã từng có một Đại hội phản đối Đạo luật Tem. Đại hội lần này chính do Massachusetts bất an phận nhất khởi xướng, địa điểm diễn ra ở New York, có đại biểu của 9 thuộc địa tham gia. Hơn nữa, chính trong đại hội này đã sản sinh ra khái niệm dân tộc Mỹ. Christopher Gadsden đã đề xuất rằng, trên đại lục này, không nên có ai tự xưng là người New England, người New York nữa, chúng ta đều là người Mỹ (Americans). Thế là hay rồi, những người dân thuộc địa thuộc Anh này đã không còn liên quan gì đến England hay York nữa, thì tuyệt đối sẽ không chỉ làm một cuộc nổi dậy đánh một trận là xong chuyện.