Ngày 29 tháng 5, hội nghị bước vào giai đoạn thực chất.

Người mở màn cho chủ đề của hội nghị chính là đại biểu Virginia, Edmund Randolph. Điều này không có gì kỳ lạ, bởi vì hội nghị lần này vốn do Virginia khởi xướng triệu tập. Virginia là thuộc địa Anh đầu tiên ở Bắc Mỹ, được thành lập vào năm 1607. Ngày 29 tháng 6 năm 1776, tức là ba ngày trước khi Tuyên ngôn Độc lập được công bố, Virginia đã thông qua hiến pháp của riêng mình và lập ra chính phủ theo luật định, là một trong những thuộc địa sớm trở thành "bang có chủ quyền, độc lập và tự do". Trong số 13 bang của nước Mỹ lúc bấy giờ, Virginia là bang có lịch sử lâu đời nhất và dân số đông nhất (diện tích đất đai đứng thứ hai), trong suốt quá trình hình thành từ con số không của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, bang này vẫn luôn đóng vai trò hết sức quan trọng, và 12 bang khác cũng quen với việc để người Virginia đứng ra dẫn dắt trong mọi việc. Chủ tịch do "Hội nghị Lục địa" khóa đầu tiên bầu ra là Peyton Randolph, Tổng tư lệnh do "Hội nghị Lục địa" khóa thứ hai bầu ra là George Washington và Chủ tịch Ủy ban soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập là Thomas Jefferson đều là người Virginia. Richard Henry Lee, người đưa ra "3 đề xuất" nổi tiếng tại Hội nghị Lục địa khóa thứ hai, cũng là người Virginia. Ba đề xuất của Richard Henry Lee là: một, soạn thảo tuyên ngôn, tuyên bố độc lập; hai, soạn thảo điều lệ, thiết lập liên bang; ba, cử đại biểu, liên minh với Pháp và Tây Ban Nha để cùng đối phó với Anh. Có thể thấy trong việc giành độc lập và kiến quốc của nước Mỹ, công lao của người Virginia là không thể chối cãi. Tuy nhiên, điều thú vị là, bên đứng đầu liên kết 13 thuộc địa Bắc Mỹ là Virginia, kẻ sau này lãnh đạo phong trào ly khai liên bang cũng là Virginia, trong khi vị Tổng tư lệnh quân miền Nam trong Nội chiến năm 1861, Robert Edward Lee, lại chính là cháu nội của Richard Henry Lee. Nhân tiện cũng xin nói thêm, tại đại hội thảo luận phê chuẩn Hiến pháp liên bang ở Virginia sau đó, vị Richard Henry Lee này cũng là một trong những thủ lĩnh phái phản đối.

Edmund Randolph lại là cháu gọi Peyton Randolph - Chủ tịch Hội nghị Lục địa khóa đầu tiên - bằng chú. Khi ông dẫn đầu đoàn đại biểu tham gia Hội nghị Lục địa với tư cách là người đứng đầu cơ quan hành pháp Virginia, ông mới tròn 34 tuổi, có thể nói là đang ở độ tuổi phong độ ngời ngời. Ông cũng là một "mỹ nam", dáng người cao lớn, tướng mạo anh tuấn, giọng nói vang dội, sức hút cá nhân cực kỳ lớn. Trên thực tế, đoàn đại biểu Virginia cũng có số lượng đông đảo (chỉ sau Pennsylvania), đội hình hùng hậu (đều là những nhân tài kiệt xuất thời bấy giờ). Hơn nữa, trong 7 người, ngoại trừ George Wythe rời hội nghị sớm, John Blair chưa bao giờ phát biểu, James McClurg không thể chen chân vào, thì 4 người còn lại đều đóng vai trò vô cùng to lớn trong quá trình lập hiến và kiến quốc. George Washington thì không cần phải bàn tới. James Madison 36 tuổi là "Cha đẻ của Hiến pháp Mỹ", còn George Mason 62 tuổi lại là "Cha đẻ của Tuyên ngôn Nhân quyền". Không có Madison, Hiến pháp Mỹ khó mà ra đời; không có Mason, Hiến pháp Mỹ không thể hoàn thiện. Chính nhờ cuộc "huynh đệ tương tàn" giữa Madison và Mason (một đại biểu Virginia phản đối một đại biểu Virginia khác), hiến pháp mới đạt đến một trạng thái lý tưởng──nhân dân vừa trao quyền cho chính phủ, lại vừa giới hạn quyền lực của chính phủ. Còn về Edmund Randolph, vai trò mà ông đóng tại hội nghị lập hiến mang đậm tính kịch nghệ. Người mở màn chủ đề hội nghị, là người đầu tiên đưa ra phương án lập hiến chính là ông, nhưng người cuối cùng từ chối ký tên vào bản dự thảo hiến pháp cũng chính là ông (hai người kia là Mason và Gerry). Tuy nhiên, mặc dù Randolph từ chối ký tên vào dự thảo hiến pháp, nhưng sau đó ông lại giáng một đòn chí mạng vào thủ lĩnh phái phản đối Patrick Henry tại đại hội đại biểu, góp phần thúc đẩy việc phê chuẩn hiến pháp tại Virginia.

Được rồi, bây giờ chúng ta đã biết, hai đoàn đại biểu Pennsylvania và Virginia đều có "Tứ đại thiên vương" của riêng mình. Phía Pennsylvania có Benjamin Franklin. Những người còn lại là Robert Morris, James Wilson, Gouverneur Morris. Phía Virginia có George Washington. Những người còn lại là James Madison, George Mason, Edmund Randolph. Đoàn đại biểu Pennsylvania có 8 người, thì có tới 4 người từng ký tên vào Tuyên ngôn Độc lập (Benjamin Franklin, Robert Morris, James Wilson, George Clymer), sau đó lại cống hiến 1 Thẩm phán Tối cao pháp viện (James Wilson). Đoàn đại biểu Virginia có 7 người, ký tên vào Tuyên ngôn Độc lập chỉ có 1 người (George Wythe), nhưng sau đó lại cống hiến hai vị tổng thống (George Washington và James Madison), còn Edmund Randolph thì đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Tư pháp liên bang đầu tiên. Trọng lượng của hai đoàn đại biểu có thể nói là kẻ tám lạng, người nửa cân.

Đoàn đại biểu Virginia số lượng đông đảo, đội hình hùng hậu, lại đến sớm (tập hợp đầy đủ trước ngày 25 tháng 5), bởi vì họ chính là những người khởi xướng hội nghị. Tháng 9 năm 1786, tại một hội nghị điều phối có đại biểu của 5 bang tham dự, Madison và Hamilton của New York đã từng đưa ra kiến nghị, đề xuất triệu tập hội nghị sửa đổi "Điều lệ Liên bang". Ngày 16 tháng 10 cùng năm, lưỡng viện Virginia đã triệu tập hội nghị liên tịch, thông qua đề xuất khởi xướng hội nghị lần này, trong khi Nghị viện liên bang thì đưa ra nghị quyết tương ứng vào ngày 21 tháng 2 năm sau (1787). Thế nên người Virginia là có tâm huyết với việc này, và đã chuẩn bị sẵn sàng từ trước. Trưởng đoàn đại biểu của họ là Edmund Randolph đứng ra trước tiên để đề xuất phương án sửa đổi thực chất do Madison soạn thảo, đó là điều đương nhiên. Bọn họ chính là kẻ xướng tên đầu tiên mà lại!

Thế nhưng hội nghị lần này do Virginia khởi xướng triệu tập lại không hề dễ mở chút nào. Bởi vì hội nghị lần này vừa không có danh phận danh chính ngôn thuận, lại vừa không có kinh phí, hơn nữa còn chẳng biết rốt cuộc có tương lai hay không. Phải thừa nhận rằng, Nghị viện liên bang quả thực có nghị quyết, các bang đối với đoàn đại biểu cũng có sự ủy quyền. Nhưng chẳng có ai nói là bắt họ phải định ra hiến pháp cả. Nghĩ lại cũng phải. Lập hiến, theo lý mà nói đáng lẽ phải là việc của Nghị viện liên bang. Ý của Nghị viện liên bang và nghị viện các bang, cũng chỉ cảm thấy "Điều lệ Liên bang" quả thực có một số vấn đề, cho nên đồng ý để 13 bang đều cử đại biểu, ngồi lại cùng nhau thảo luận một chút, xem có biện pháp gì không. Rõ ràng, cái gọi là "Hội nghị lập hiến", thoạt đầu vốn chỉ là một "buổi hội thảo". Hèn chi kỷ luật hội nghị lại kém đến thế. Có người đến muộn, có người về sớm, lại có người ra ra vào vào, chốc lát lại đến, chốc lát lại đi.

Bản thân các đại biểu cũng thiếu tự tin và hoài nghi lẫn nhau. Ngày 28 tháng 5, hội nghị vừa mới bắt đầu, đại biểu Massachusetts Rufus King đã đưa ra ý kiến, phản đối việc ghi chép lại kết quả của mỗi lần biểu quyết vào biên bản. Bởi vì trong quá trình hội nghị, việc thay đổi quan điểm là chuyện thường xảy ra, một khi những bằng chứng này được công bố với công chúng, hội nghị sẽ trở nên mâu thuẫn chồng chất. Đại biểu Virginia Mason lên tiếng tán thành. Ông cho rằng những ghi chép này lưu lại tại hội nghị, sẽ cản trở các đại biểu đã bị thuyết phục thay đổi quan điểm; còn công bố ra ngoài, lại sẽ tạo cớ cho người khác nắm thóp, bị phái phản đối lợi dụng. Đại biểu Nam Carolina Butler còn suy nghĩ chu đáo hơn, đề nghị cấm đại biểu tùy ý công bố nội dung hội nghị ra bên ngoài. Cuối cùng đại hội đã thông qua nghị quyết: nếu chưa được phép, bất kỳ phát biểu nào trong hội nghị đều không được phép in ấn, không được phép công bố, không được phép truyền bá.

Thế nên, trong cái mùa hè oi bức ngột ngạt năm 1787 ấy, các đại biểu đành phải mặc những chiếc áo đuôi tôm bằng vải nỉ, ăn mặc chỉnh tề ngồi trong căn phòng đóng kín cửa sổ để họp kín. Điều này nói lên cái gì chứ? Nói lên rằng hầu như chẳng ai muốn người bên ngoài biết được những gì mình đã nói tại hội nghị. Hơn nữa, họ vừa không tin tưởng những người ngoài hội nghị, lại vừa không yên tâm về những người trong hội nghị. Cho nên, mượn lời của ông Doãn Tuyên (người dịch cuốn sách "Tranh luận: Biên bản Hội nghị Lục địa Mỹ" của Madison), họ "thà đổ mồ hôi đầm đìa, chứ quyết không để vách tường có tai". Hội nghị lập hiến mang "ý nghĩa lịch sử vĩ đại", lại được tiến hành một cách đầy bí ẩn, thậm chí là lén lút.

Sự lo lắng của các đại biểu không phải là không có lý. Quả nhiên, phương án của Virginia vừa được đưa ra, các ý kiến phản đối và hoài nghi liền trồi lên. Bởi vì ai cũng nhìn ra được, phương án của Madison, Randolph, trên danh nghĩa là muốn sửa đổi "Điều lệ Liên bang", nhưng thực chất lại muốn dùng "Điều lệ Liên bang" hoàn toàn mới do họ tự soạn thảo (thực ra chính là "Hiến pháp Liên bang") để thay thế "Điều lệ Liên bang" ban đầu, dùng chính phủ mới được thành lập theo "Điều lệ" mới để thay thế Nghị viện liên bang ban đầu, cải tạo 13 bang độc lập có chủ quyền cùng liên minh của chúng thành một quốc gia thống nhất "một chủ quyền, một hiến pháp, một chính phủ". Nói cách khác, họ muốn lập hiến và kiến quốc.

Đây đương nhiên là chuyện không thể đùa giỡn được, mọi người đều có cảm giác hơi tay chân luống cuống không biết bắt đầu từ đâu. Đại biểu Nam Carolina Butler là người suy nghĩ chu đáo lại nhạy bén nhận ra rằng, phương án Virginia dẫu có muôn vàn manh mối đầu mối, thì cốt lõi và tiền đề chỉ có một, đó chính là muốn thiết lập "Chính phủ tối cao toàn quốc" (National Supreme Government) bao gồm các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp. Đây thực ra cũng là ý định ban đầu của hội nghị lập hiến. Điểm này mà không thông qua, thì những chuyện khác khỏi phải bàn nữa. Thế nên ông đề xuất, trước tiên hãy thảo luận vấn đề này. Còn về phần bản thân ông, vốn là người phản đối tập quyền, cho nên cũng không tán thành việc mở rộng quyền lực của Nghị viện liên bang. Nhưng vì phương án Virginia chủ trương "tam quyền phân lập", phân chia quyền lực cho các cơ quan khác nhau, nên ông cũng vui lòng thành toàn.

Hai vị đại biểu Pinckney đến từ cùng một bang với vị ngài Butler này (Nam Carolina) lại có thắc mắc. Ngài Charles Pinckney 30 tuổi rất muốn làm rõ, ý của ngài Randolph có phải là muốn giải thể hoàn toàn chính phủ các bang hay không; còn tướng quân Cotesworth Pinckney 41 tuổi thì hoài nghi, hội nghị lần này rốt cuộc có quyền lực để gạt bỏ "Điều lệ Liên bang" mà tự lập lò bếp riêng hay không. Vấn đề sau nhất thời không ai đáp lại, còn câu trả lời của Randolph cho vấn đề trước cũng rất mơ hồ nước đôi. Ông nói phát biểu của mình chẳng qua chỉ là ngọc thô để dẫn ngọc đẹp, những chủ trương cụ thể hy vọng mọi người cùng thảo luận. Ngược lại, Gouverneur Morris của Pennsylvania lại là người đứng ra giải thích. Gouverneur Morris nói, "Chính phủ tối cao toàn quốc" chính là cơ quan có chức năng vận hành hoàn chỉnh và mang tính cưỡng chế, chứ không phải là liên minh mang tính khế ước xuất phát từ thiện chí tốt đẹp. Ông cho rằng, trong tất cả các thực thể chính trị, nhất định phải có một quyền lực tối cao, hơn nữa cũng chỉ có thể có một mà thôi. Do đó, tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, quyền lực tối cao nên nằm trong tay chính phủ toàn quốc chứ không phải chính phủ các bang. Bài phát biểu này mang ý nghĩa vô cùng to lớn, bởi vì nó xác lập nguyên tắc tính độc lập và tính tối cao của chủ quyền hợp chủng quốc.

George Mason (Pennsylvania) tán thành ý kiến này, Roger Sherman của Connecticut phản đối, còn đại biểu Delaware Read lại đưa ra một biện pháp dung hòa, đổi "Chính phủ tối cao toàn quốc" thành "Chính phủ có hiệu quả hơn". Có thể thấy mọi người đều bất mãn với sự yếu kém của Nghị viện liên bang, nhưng đồng thời lại vẫn hoài nghi đối với chính phủ trong tương lai đó. Tiếc là đề xuất của ngài Read không được thông qua. Bởi vì cái thế nào gọi là "có hiệu quả hơn", thực sự là không thể nói rõ ràng được. Thế nên, theo đề xuất của Butler ở Nam Carolina, hội nghị tiến hành biểu quyết và thông qua nghị quyết: nên thiết lập một chính phủ toàn quốc bao gồm các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp tối cao.

Đây là nghị quyết chính trị đầu tiên do hội nghị lập hiến đưa ra, hội nghị nhờ đó cũng đã bước những bước đi vững chắc. Phải thừa nhận rằng, bước đi này vẫn khá là vững chãi. Bởi vì trong số 8 bang có mặt thì có 6 bang tán thành, đoàn đại biểu New York tán thành và phản đối mỗi bên một nửa (Hamilton tán thành, Robert Yates phản đối), chỉ có Connecticut bỏ phiếu chống. Ngày 30 tháng 5 hôm đó, đoàn đại biểu Connecticut chỉ có hai đại biểu──lão cách mạng Roger Sherman và chính trị gia Oliver Ellsworth (đại biểu thứ ba của họ là William Samuel Johnson phải đến ngày 2 tháng 6 mới tới). Điều này chứng tỏ Sherman và Ellsworth đều bỏ phiếu chống. Tôi nhấn mạnh điểm này, là bởi vì hai vị ngài đây đóng vai trò cực kỳ quan trọng tại hội nghị lập hiến, thế nên xin nhắc nhở quý độc giả lưu ý.

Tuy nhiên, "nguyên tắc tính độc lập và tính tối cao của chủ quyền liên bang" do Gouverneur Morris đề ra tuy đã nhận được sự ủng hộ, nhưng nguyên tắc này làm thế nào để thể hiện qua bản thiết kế chính phủ cụ thể, trong lòng mọi người vẫn chưa có căn cứ. Do đó, chờ đến khi các đại biểu lần lượt thảo luận các điều khoản cụ thể trong phương án của Randolph, lúc này mới phát hiện ra rằng, hóa ra đằng sau vẻ bề ngoài thống nhất lại là sự chia rẽ khổng lồ. Hơn nữa, sự chia rẽ lớn đến mức, có thể gọi là đi ngược về xuôi. Hay nói cách khác, khỉ ăn quẩy──vặn vẹo tứ tung.