Vấn đề liệu Hội nghị Philadelphia có quyền gạt "Điều lệ Hợp bang" sang một bên để lập ra một bản hiến pháp khác hay không, thực ra đã được nêu lên ngay từ khi hội nghị mới bắt đầu (ngày 30 tháng 5). Như chúng ta đã đề cập trước đó, Tướng Cotesworth Pinckney người Nam Carolina đã nêu ra vấn đề này. Ngoài ra, ông Elbridge Gerry người Massachusetts cũng có mối nghi ngờ tương tự.

Thế nhưng, vấn đề này vào ngày 30 tháng 5 lại không hề gây ra tiếng vang nào, phải cho đến 9 ngày sau mới có người nhắc lại chuyện cũ, hơn nữa tranh luận còn vô cùng gay gắt. Điều này thật là kỳ lạ. Bởi vì trong mắt người Trung Quốc chúng ta, danh không chính thì ngôn không thuận. Hội nghị Philadelphia đến nhiệm vụ và quyền hạn của chính mình là sửa ước (sửa đổi "Điều lệ Hợp bang") hay chế hiến (định ra "Hiến pháp Liên bang") mà còn không phân rõ, thì làm sao có thể tiến hành hội nghị được chứ?

Trong chuyện này lại có đến mấy nguyên nhân.

Trước hết, tuy có người hoài nghi về bản chất và trách nhiệm của hội nghị, nhưng có một điểm mà tất cả mọi người đều không nghi ngờ, đó chính là hiện trạng của hợp bang không tốt, tương lai của hợp bang đáng lo ngại, trạng thái gần như vô chính phủ hiện nay tuyệt đối không thể tiếp tục kéo dài thêm nữa. Điều này đòi hỏi phải mở hội nghị, cũng phải động dao kéo đối với "Điều lệ Hợp bang" thậm chí là đối với "thể chế hợp bang". Về điểm này, các đại biểu đều không có dị nghị. Chỉ là mọi người hãy còn chưa rõ, cuộc phẫu thuật này rốt cuộc sẽ lớn đến mức nào, và hội nghị lần này rốt cuộc sẽ đi được bao xa. Điểm này, đừng nói là các đại biểu không rõ, ngay cả những người phát xít ra hội nghị và là tác giả ban đầu của phương án, đơn cử như Madison, Randolph, cũng không nắm rõ lắm. Madison đã nói tại hội nghị ngày 31 tháng 5 rằng, trước khi ông đến dự hội nghị, từng có một nguyện vọng mãnh liệt, chủ trương liệt kê từng mục các quyền hạn cần thiết của chính phủ mới và định nghĩa cụ thể của những quyền hạn này, thế nhưng cũng hoài nghi liệu cách làm này có khả thi hay không. Bây giờ nguyện vọng của ông vẫn còn đó, sự hoài nghi thì chỉ có tăng chứ không giảm. Quan điểm của ông cuối cùng sẽ hướng về đâu, bản thân ông cũng không nói rõ được. Nhưng có một điểm có thể khẳng định, đó chính là: chỉ cần có thể xây dựng một khung chính phủ mới cho toàn thể xã hội, và chỉ cần chính phủ này có thể mang lại sự an toàn, tự do và hạnh phúc cho nhân dân, thì đối với bất kỳ ý kiến nào mang ý nghĩa đặt nền móng, ông tuyệt đối sẽ không lùi bước.

Đây có lẽ cũng là lập trường của đại đa số các đại biểu. Do đó, họ ngầm hiểu với nhau mà quyết định tạm thời "không tranh luận", tức là không tranh luận về bản chất và trách nhiệm của hội nghị, cứ mở hội nghị trước đã, đi một bước nhìn một bước, dò đá qua sông. Nếu cuối cùng chỉ là sửa ước, thì tốt nhất; nếu cứ khăng khăng đòi chế hiến, thì tính sau. Dù sao thì chế hiến hay sửa ước đi nữa, đều phải mở hội nghị trước đã. Nếu ngay từ đầu đã muốn "chính danh", thì chẳng làm được việc gì cả.

Bây giờ nghĩ lại, nhân dân Mỹ thực sự phải cảm thấy may mắn vì những lãnh đạo khai quốc của họ đều là những con người thực tế, chứ không phải những kẻ mọt sách. Bởi vì những con người này không chỉ không khăng khăng "tất dã chính danh hồ", mà còn áp dụng một loạt cách làm thực tế. Tỉ như, để nâng cao hiệu suất, trước tiên hãy thảo luận những vấn đề mà mọi người hứng thú hoặc có khả năng đạt được sự đồng thuận. Thảo luận đủ rồi, thì tiến hành biểu quyết. Chín muồi cái nào biểu quyết cái đó. Nếu không thể đạt được sự đồng thuận, thì tạm thời gác lại, để sau hãy hay; còn một khi đã đạt được sự đồng thuận, thì biểu quyết lưu trữ, và dùng làm tiền đề tiên quyết cho lần thảo luận sau. Nói cách khác, dò được đá, thì bước qua; đụng phải đá ngầm, thì đi vòng tránh. Dễ trước khó sau, cầu đồng tồn dị trước, từng bước từng bước tiến về mục tiêu đã định.

Cạnh bờ lợi ích của việc làm này là điều hiển nhiên. Trước tiên, nó tránh được việc vì chia rẽ quá lớn mà tan rã, hoặc vì vấn đề quá khó mà không thể tiến hành. Tỉ như hội nghị có quyền bắt đầu lại từ đầu hay không, là một bài toán khó, mọi người liền không lên tiếng, tạm thời gác lại; việc thành lập chính phủ tối cao toàn quốc, mọi người đều có sự đồng thuận, liền tiến hành biểu quyết, quyết định trước đã. Cứ như vậy, theo tiến trình của hội nghị, sớm muộn gì cũng sẽ không ngừng sản sinh ra các nghị quyết. Những nghị quyết này tích lũy dần dần, liền hình thành nên khung của hiến pháp. Đến khi có người quay lại phản đối, thì ván đã đóng thuyền, đại đa số mọi người đều không muốn công sức trước đó đổ sông đổ biển. Dù có đôi chút bất mãn, cũng đồng ý thỏa hiệp, để tránh việc công thành mãn quỹ. Cách làm này, bạn bảo đây là trí tuệ chính trị cũng được, bảo đây là chuyện chẳng đặng đừng cũng được, thậm chí bảo đây là "âm mưu quỷ kế" thì cũng đứng vững luận điểm (thực sự có một bộ phận học giả giữ quan điểm này). Nhưng theo tôi thì điều này không quan trọng, quan trọng là họ đã mở được hội nghị, hơn nữa cuối cùng còn định hình ra được hiến pháp.

Trong đó không còn nghi ngờ gì nữa có công lao của Madison. James Madison, người Virginia, tổ tiên là thợ mộc, cha là địa chủ, bản thân tốt nghiệp Học viện New Jersey (tức Đại học Princeton ngày nay), sau đó lại tự học luật. Ông có vóc dáng thấp lùn (1,6 mét), thể chất gầy yếu (47 cân), tuy mang hàm đại tá dân binh nhưng hoàn toàn không có năng lực và chiến tích tác chiến. Thượng đế ban cho ông, dường như chỉ là trí tuệ phi thường, điều này khiến ông dung hội uyển chuyển, tung hoành ngang dọc trong lĩnh vực chính trị. Trong lịch sử kiến quốc của nước Mỹ, lần lượt từng có ba cuộc phân hóa lớn, Madison mỗi lần đều đứng về phía người chiến thắng. Lần thứ nhất là vào thời kỳ Chiến tranh giành độc lập, dân tộc Mỹ phải đối mặt với lựa chọn sinh tử. Các nhà lãnh đạo của các thuộc địa liên minh một phái chủ chiến, một phái chủ hòa. Cuối cùng phái chủ chiến thắng, phái chủ hòa mờ nhạt rút khỏi vũ đài chính trị, Madison là người phái chủ chiến. Lần thứ hai là trước và sau Hội nghị Lập hiến, 13 bang đi đến ngã ba đường. Các nhà lãnh đạo hợp bang một phái chủ trương liên minh, một phái chủ trương phân trị. Cuối cùng người chủ trương liên minh thắng, người chủ trương phân trị mờ nhạt rút khỏi vũ đài chính trị, Madison chủ trương liên minh. Lần thứ ba là trong thời gian Washington chấp chính, chính phủ chia rẽ thành một phái do Jefferson đứng đầu (sau này phát triển thành Đảng Dân chủ - Cộng hòa) và một phái do Hamilton đứng đầu (những người theo chủ nghĩa liên bang), Madison là chiến hữu thân thiết của Jefferson. Kết quả của cuộc đọ sức, Jefferson đắc cử tổng thống thứ ba, liên nhiệm 8 năm. Madison với tư cách là quốc vụ khanh của Jefferson thuận lợi kế nhiệm, lại liên nhiệm 8 năm, sau đó bàn giao lại cho quốc vụ khanh của chính mình là Monroe, cũng liên nhiệm 8 năm. Những người theo chủ nghĩa liên bang mờ nhạt rút khỏi vũ đài chính trị, chỉ còn lại một mình John Marshall chiến đấu đơn độc tại Tối cao Pháp viện. Madison mỗi lần đều đứng về phía "chính xác", con người này thật sự là quá lợi hại!

Trên thực tế, mặc dù khi tham dự Hội nghị Philadelphia, Madison tư lịch hãy còn nông (khi ấy 36 tuổi, nghị sĩ Virginia), uy vọng xa không thể so sánh với Washington, Franklin bọn họ, thế nhưng lại là cốt lõi và linh hồn của hội nghị tụ họp quần anh này, sau này các nhà sử học thậm chí còn gọi ông là Cha đẻ Hiến pháp Liên bang. Điều này cho thấy Madison ắt có điểm hơn người. Dựa theo "Miêu tả tính cách đại biểu hội nghị lập hiến" của đại biểu Georgia Pierce Butler, chúng ta phát hiện ông có ba ưu điểm lớn: một là hội tụ sự mưu lược thâm sâu của nhà chính trị và sự bác học nhớ dai của nhà học vấn; hai là quen thuộc luật pháp và chính trị, nắm rõ như lòng bàn tay các sự vụ của hợp bang; ba là ân cần thiện dụ, ăn nói lưu loát, đặc biệt biết cách thuyết phục người khác. Do đó, ông trong hội nghị lập hiến luôn ở vị trí dẫn dắt, trong bất kỳ thời khắc then chốt nào của tranh luận, luôn là người hiểu rõ tình huống nhất đi ở phía trước.

Thomas Jefferson, một trong những lãnh đạo khai quốc của Mỹ, người chắp bút Tuyên ngôn Độc lập.

Lời nói của Pierce Butler không hề phóng đại, Madison quả thực là người cầm lái của Hội nghị Philadelphia. Ông biết lúc nào nên căng buồm ra khơi, lúc nào nên né tránh gió to sóng dữ. Ngày 30 tháng 5, hội nghị vừa đưa ra nghị quyết rằng nên thiết lập một chính phủ toàn quốc bao gồm các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp tối cao, thì các đại biểu đã vì vấn đề ghế ngồi của nghị viện toàn quốc mà phát sinh phân rã nghiêm trọng. Madison đề xuất, nghị viện toàn quốc mới, không thể tiếp tục giống như quy định của "Điều lệ Hợp bang", mỗi bang 1 phiếu biểu quyết nữa. Đề xuất này nhận được sự tán thành của đại biểu Pennsylvania Gouverneur Morris, thế nhưng trưởng đoàn đại biểu Delaware Read lại đưa ra kháng nghị mạnh mẽ. Read nói, sứ mệnh của đoàn đại biểu Delaware, chịu sự hạn chế bởi ủy quyền của nghị hội bản bang. Thư ủy quyền của nghị hội Delaware nói rằng, đoàn đại biểu đó không được đồng ý thay đổi quy tắc biểu quyết bình đẳng mỗi bang 1 phiếu. Sự ủy quyền này, đã được tuyên đọc ngay từ khi hội nghị bắt đầu. Nếu nhất định phải xác định sự thay đổi này, đoàn đại biểu bản bang đành phải rời khỏi hội trường, quay về Delaware vậy.

Điều này đương nhiên là không được. Mặc dù Madison vẫn kiên trì quan điểm của mình, lại tin rằng sự thay đổi này cuối cùng rồi sẽ thực hiện được, thế nhưng cho rằng nên chiếu cố tình cảm của các đại biểu, không thể vừa mới mở hội nghị đã khiến đoàn đại biểu Delaware trở nên lúng túng khó xử. Ông kiến nghị tạm hoãn thảo luận vấn đề này. Hội nghị đồng ý kiến nghị của ông, đổi thành thảo luận xem nghị viện toàn quốc có nên thực hiện chế độ lưỡng viện hay không.

Đề án này vào ngày hôm sau đã được thông qua một cách rất thuận lợi. Điều này hình thành nên nghị quyết chính trị thứ hai của hội nghị: Nghị viện toàn quốc nên do hai viện cấu thành. Trong những ngày sau đó, hội nghị còn thông qua một loạt nghị quyết, tỉ như, nghị sĩ viện thứ nhất của nghị viện toàn quốc (tức Hạ viện) do nhân dân bầu cử, nghị sĩ viện thứ hai (tức Thượng viện) do các bang cử ra, quyền lập pháp của nghị viện hợp bang hoàn toàn chuyển giao cho nghị viện toàn quốc, nghị viện toàn quốc đối với tất cả các sự vụ mà các bang lực bất tòng tâm đều có quyền lập pháp, đối với pháp luật vi hiến của nghị hội các bang có quyền phủ quyết, vân vân. Ngoài ra, hội nghị còn thông qua nghị quyết, thiết lập một viên trưởng quan hành pháp toàn quốc. Trưởng quan hành pháp đó kiểm soát việc phúc quyết lập pháp, có quyền phủ quyết lập pháp của nghị viện, nhưng hai viện nghị viện có thể lần lượt dùng đa số 2/3 để phủ quyết sự phủ quyết của trưởng quan hành pháp. Những nghị quyết này đều vô cùng quan trọng. Chúng là kết quả của sự hợp tác giữa các đại biểu tham dự hội nghị.

Đáng tiếc, cảnh đẹp không dài lâu, chỉ mới trải qua "tuần trăng mật" vỏn vẹn 9 ngày, "hòn đá" của Madison bọn họ liền không thể dò tiếp được nữa. Bởi vì mặt trời mang tên Hiến pháp Mỹ này tuy rằng đang từng chút một nhô lên, mây mù bao phủ trên đỉnh đầu nó cũng từng chút một tích tụ lại (điểm này chúng ta sau này sẽ còn nói chi tiết). Tiếp sau đoàn đại biểu Delaware suýt chút nữa thì rời khỏi hội trường, Roger Sherman người Connecticut, Elbridge Gerry người Massachusetts, Pierce Butler người Nam Carolina đều đưa ra những ý kiến sắc bén. Thế nên, cho đến ngày 9 tháng 6, liền có người công khai làm khó, không chỉ chỉ trích Hội nghị Philadelphia có hiềm nghi "soán quyền", mà còn đưa ra một phương án mới, đối đầu ngang ngửa với "Phương án Virginia" vốn là ý kiến chủ lưu của hội nghị, làm chấn động hội nghị, ảnh hưởng sâu xa.

Đây quả thực là một nhân vật có thể đối trọng với Madison. Vóc dáng của ông thậm chí còn thấp lùn hơn Madison (chưa tới 1,6 mét), tuổi tác cũng chỉ lớn hơn Madison vài tuổi (42 tuổi). Cha ông là thợ làm đồ thủ công mỹ nghệ bằng sắt tây, bản thân thì tốt nghiệp Học viện New Jersey, là cựu học sinh cùng trường với Madison, hơn nữa cũng tinh thông luật pháp giống như Madison. "Miêu tả tính cách đại biểu hội nghị lập hiến" của Pierce Butler nói ông là "nhân vật mà sức mạnh sẽ văng lên người bạn, khơi gợi sự hiếu kỳ và kinh ngạc của bạn". Thế nhưng, ông lại là người khiêm tốn, làm việc kín tiếng, không thích ra mặt trước đám đông. Điều này đã quyết định phong cách phi phàm của ông. Pierce Butler nói: "Ông ấy trong việc lựa chọn thời gian và phương thức cắt vào tranh luận, thực sự là đạt đến trình độ lư-hỏa-thuần-thanh. Không nắm chắc chủ đề, tuyệt đối không dễ dàng cất lời." Thế nhưng một khi ông đã trỗi dậy nổi bật, "mọi người đều không nhịn được mà ca ngợi". Nói cách khác, ông không phải là kiểu người ra tay tùy tiện. Nhưng một khi đã ra tay, nhất định sẽ ra tay. Hơn nữa, ông không ra tay thì thôi, một khi đã ra tay, liền thấy máu là phong hầu.

Con người này, chính là đại biểu New Jersey William Paterson.