Cái gọi là nên phân chia chiếc bánh như thế nào, thực ra cũng chính là vấn đề ghế trong nghị viện nên được phân bổ ra sao.

Đầu thế kỷ 19, quang cảnh bên trong Hạ viện Mỹ

Ở đây, chúng ta phải làm rõ về khái niệm chính phủ. Chính phủ quốc gia (National Government) hoặc Chính phủ Hợp chủng quốc (Government of the United States) mà Hội nghị Lập hiến muốn thiết lập, tên gọi đều là Government. Chính phủ (Government) này không phải là một khái niệm giống với chính phủ trong bốn bộ máy của nước ta. Chính phủ (Government) của họ bao gồm ba bộ phận lập pháp, hành pháp và tư pháp, gộp lại mới gọi là Chính phủ Mỹ hoặc Chính phủ Liên bang. Trong ba bộ phận này, quan trọng nhất lại là bộ phận lập pháp (Quốc hội), ít nhất là trong mắt các đại biểu tham gia Hội nghị Lập hiến. Vì vậy, Quốc hội được thiết lập như thế nào đã trở thành trọng tâm của cuộc thảo luận, mà tiêu điểm tranh luận lại nằm ở việc phân bổ ghế. Bởi vì ai cũng hiểu rõ, kẻ nào chiếm đa số ghế trong nghị viện, kẻ đó sẽ kiểm soát đất nước này.

Việc này dĩ nhiên là không thể không tranh giành. Thực ra, cái gọi là tranh chấp giữa quyền lực của nhân dân và quyền lực của bang, hoặc tranh chấp giữa quyền lực bang và quyền lực quốc gia, thậm chí là tranh chấp giữa dân chủ và cộng hòa, nói toạc ra chính là tranh chấp về số ghế. Việc sắp xếp ghế có hai hình thức. Một loại lấy dân số hoặc tài sản làm cơ sở, phân bổ theo một tỷ lệ nhất định, ví dụ như cứ 40.000 dân bầu ra 1 nghị sĩ. Cái này gọi là chế độ tỷ lệ. Lại có một loại không cần biết lớn nhỏ nghèo giàu, mỗi bang 1 phiếu, các bang bình đẳng với nhau. Cái này gọi là chế độ bình đẳng. Chế độ tỷ lệ và chế độ bình đẳng đều có lý lẽ riêng, cũng đều có căn cứ. Chế độ tỷ lệ dựa trên nguyên tắc dân chủ. Đã muốn dân chủ, thì số lượng đại diện ý chí của người dân (nghị sĩ) đương nhiên nên được phân bổ theo dân số cử tri. Chế độ bình đẳng dựa trên nguyên tắc cộng hòa. Đã muốn cộng hòa, chủ quyền của các bang lẽ ra phải bình đẳng. Huống chi cái gọi là Hợp chủng quốc Hoa Kỳ với tư cách là một liên bang, vốn dĩ từ đầu đã là sự liên kết của các bang bình đẳng, mỗi bang 1 phiếu. Cho nên dù là Nghị viện Bang liên hay Hội nghị Lập hiến lần này, hễ cần biểu quyết là đều tính phiếu theo bang.

Phương thức biểu quyết như vậy chính là trọng tâm mà Madison và những người khác muốn cải cách. Bởi vì suy nghĩ của Madison và đồng sự vốn dĩ là muốn thiết lập một nhà nước dân tộc đơn nhất, biến 13 bang thành các khu vực hành chính tương tự như tỉnh, làm sao có chuyện tiếp tục đồng ý mỗi bang 1 phiếu? Huống chi phương thức biểu quyết này rõ ràng có lợi cho các bang nhỏ, lại không đủ công bằng đối với các bang lớn. Cho nên ngay từ khi hội nghị mới bắt đầu (ngày 30 tháng 5), Madison, Randolph, Hamilton và những người khác đã nêu ra vấn đề này. Họ hoặc chủ trương quy định rõ ràng rằng "ghế của nghị viện quốc gia được phân bổ theo tỷ lệ dân số", hoặc đề nghị câu chữ là "việc phân bổ ghế của nghị viện quốc gia không còn tuân theo thể chế hiện hành nữa". Nhưng dù nói thế nào đi nữa thì ý nghĩa cũng đều giống nhau. Madison biểu thị rõ ràng rằng, dù phương thức biểu quyết bình đẳng lúc ban đầu hình thành có bao nhiêu lý do đi nữa, thì liên minh được thiết lập bởi các bang có chủ quyền rốt cuộc vẫn chỉ là một liên bang. Bây giờ chúng ta đã muốn thiết lập chính phủ tối cao quốc gia, tình trạng này nên được chấm dứt.

Điều này lập tức gây ra sự bất mãn của các bang nhỏ, Delaware thậm chí còn lớn tiếng dọa sẽ rút đoàn đại biểu bỏ đi. Điểm này chúng ta đã đề cập ở phần trước. Madison và nhóm của ông đành phải tạm thời né tránh bài toán khó này. May là mọi người cơ bản đều đồng ý thành lập chính phủ tối cao quốc gia, ngay cả Delaware cũng bỏ phiếu thuận, chỉ có Connecticut và Yates của New York là phản đối. Ngày hôm sau (ngày 31 tháng 5), lại nhất trí thông qua việc nghị viện quốc gia thực hiện chế độ lưỡng viện. Như vậy, có thể tiến hành thảo luận riêng về phương thức sinh ra nghị sĩ của hai viện.

Phương án mà Randolph đại diện cho Virginia đưa ra là: các nghị sĩ của viện thứ nhất thuộc nghị viện quốc gia (Hạ viện) do nhân dân các bang bầu ra. Đề xuất này lập tức vấp phải sự phản đối của Sherman. Tình hình của Sherman chúng ta đã nói ở phần trước. Ông là đại biểu của Connecticut, đồng thời cũng là một lãnh đạo cách mạng kỳ cựu, từng tham gia "Hội nghị Lục địa" lần thứ nhất và lần thứ hai, là ủy viên ủy ban soạn thảo "Tuyên ngôn Độc lập" và "Điều lệ Bang liên". Vị lão thành cách mạng này xuất thân nghèo khó, thời trẻ từng mở cửa hàng, làm thợ mộc, thợ rèn và nhân viên đo đạc đất đai, kiếm được tiền là tự bỏ kinh phí in luận văn, xuất bản lịch niên giám, còn đem những quan sát của mình về vũ trụ cùng những bài thơ do chính ông sáng tác in lên đó. Ông từng mở nhà hàng và hiệu sách tại Đại học Yale, cũng từng làm luật sư kiêm thẩm phán, hơn nữa còn làm đến chức Đại thẩm phán bang Connecticut, từng giữ chức thị trưởng thành phố New Haven. Cuốn "Mô tả tính cách các đại biểu Hội nghị Lập hiến" của Pierce nói rằng Sherman có ngoại hình xấu xí, mặt không biểu cảm, cử chỉ kỳ quái, tính cách đặc biệt, dù là diễn thuyết công khai hay trò chuyện riêng tư, miệng lưỡi toàn những lời thô tục tiếng lóng, thậm chí cả tiếng lóng giang hồ, nhưng ông lại "đáng được ca ngợi vô hạn", bởi vì "không còn ai có được tấm lòng nhân hậu và đầu óc tỉnh táo như ông". Tư duy của ông có lớp lang trật tự, suy nghĩ thông suốt dung hòa, kỹ năng tranh luận phi phàm, lời nói sâu sắc thấm thía, là một đồng chí lão thành có uy tín rất lớn.

Sherman là người đứng lên phản đối "Phương án Virginia" sớm nhất, còn sớm hơn cả Paterson và Lansing. Khi thảo luận về việc có nên thiết lập chính phủ tối cao quốc gia hay không, hai đại biểu của đoàn đại biểu Connecticut là Sherman và Ellsworth đều bỏ phiếu chống, có thể thấy họ vốn không đồng tình ngay cả với quyết định chính trị đầu tiên của Hội nghị Lập hiến. Wilson đề xuất nghị sĩ do nhân dân bầu ra, Sherman cũng tỏ ý phản đối. Ông cho rằng người dân bình thường căn bản không thể chen chân vào việc thiết lập chính phủ. Quan điểm này nhận được sự đồng tình của Gerry ở Massachusetts. Gerry cũng là một kẻ hay phá đám, trước đó đã nhắc đến nhiều lần. Gerry thẳng thừng phản đối dân chủ, cho rằng "những tội lỗi mà chúng ta đã trải qua, đều bắt nguồn từ việc dân chủ quá mức lan tràn", bởi vì nhân dân vốn không thiếu đức hạnh nhưng lại luôn bị những kẻ âm mưu xúi giục phỉnh phờ.

Quan điểm của Sherman và Gerry đã vấp phải sự phản bác của Mason, Wilson và Madison. Mason và Wilson kiên quyết chủ trương nghị sĩ viện thứ nhất phải do nhân dân bầu ra. Bởi vì "viện thứ nhất là kho báu lớn nhất thể hiện nguyên tắc dân chủ của chính phủ" (Mason), không có sự ủng hộ của nhân dân thì không có chính phủ nào có thể trường trị cửu an (Wilson). Còn Madison cho rằng, để thiết lập một chính phủ tự do, ít nhất phải có một viện do nhân dân bầu ra. Còn như nghị sĩ viện thứ hai, quan chức hành pháp và thẩm phán, có thể xem xét thông qua các phương thức khác để sinh ra. Thái độ này của Madison cực kỳ quan trọng, bởi vì điều này đồng nghĩa với việc mở đường cho phương án "hai viện hai chế độ".

Ủy ban toàn thể đã tiến hành biểu quyết đối với đề xuất này. Massachusetts, New York, Pennsylvania, Virginia, Bắc Carolina, Georgia tổng cộng 6 bang tán thành; New Jersey, Nam Carolina tổng cộng 2 bang phản đối; Connecticut, Delaware tổng cộng 2 bang ý kiến tán thành và phản đối bằng nhau; Maryland không có ghi chép bỏ phiếu. Ngày 31 tháng 5 hôm đó, Massachusetts đáng lẽ phải có 4 vị đại biểu──Rufus King, Gorham, Strong, Gerry. Massachusetts đã bỏ phiếu thuận, chứng tỏ người phản đối chỉ có một mình Gerry. Connecticut có số phiếu tán thành và phản đối bằng nhau, thì lại chứng tỏ Ellsworth đã bỏ phiếu thuận. Rõ ràng, trong vấn đề này, Sherman và Gerry là thiểu số.

Thế nên Wilson quyết định thừa thắng xông lên, đề xuất cả hai viện của nghị viện quốc gia đều do nhân dân bầu ra. Nhưng lần này lại không diễn ra suôn sẻ như vậy. Ngay cả phương án ban đầu là "viện thứ hai do nghị viện các bang đề cử, viện thứ nhất do nhân dân bầu" cũng không được thông qua, trái lại còn vấp phải sự phản đối của 7 bang Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Bắc Carolina, Georgia, chỉ có 3 bang Massachusetts, Virginia, Nam Carolina bỏ phiếu thuận.

Không những thế, vào ngày 6 tháng 6, Charles Pinckney và Rutledge của Nam Carolina còn làm một cú lật ngược tình thế, đề xuất rằng "nghị sĩ viện thứ nhất của nghị viện quốc gia do nghị viện các bang bầu ra, không do nhân dân bầu". Nam Carolina vốn dĩ đã phản đối việc hạ nghị sĩ do nhân dân bầu, họ đưa ra kiến nghị này cũng không có gì lạ. Chỉ là những kẻ ủng hộ họ cũng không nhiều, ngay cả Gerry cũng đã thay đổi thái độ, ủng hộ hạ nghị sĩ do nhân dân bầu ra, nhưng hy vọng thượng nghị sĩ đổi sang một phương thức bầu cử khác. Kết quả biểu quyết, 8 bang phản đối, 3 bang Connecticut, New Jersey, Nam Carolina tán thành, hội nghị bác bỏ đề xuất của Charles Pinckney và Rutledge. Cuộc biểu quyết trước đã khẳng định phương án Randolph, cuộc biểu quyết lần này lại phủ định các ý kiến phản đối, việc hạ nghị sĩ do nhân dân bầu ra liền trở thành kết luận đinh đóng cột.

Nhìn bề ngoài, cuộc biểu quyết lần này là một thắng lợi không nhỏ của phe Madison và Wilson. Bởi vì kết quả biểu quyết không chỉ một lần nữa khẳng định phương án của họ, mà số bang ủng hộ họ cũng tăng từ 6 bang lên 8 bang. Đáng mừng hơn nữa là Delaware từ chỗ phiếu tán thành và phản đối bằng nhau đã chuyển sang ủng hộ, New York cũng không vì sự có mặt của Lansing mà đối đầu với họ. Nhưng Madison và Wilson phải hiểu rõ rằng, thắng lợi này của họ là phải trả giá. Delaware vốn phiếu tán thành phản đối bằng nhau suy cho cùng đã đứng sang phía họ, nhưng Connecticut cũng có phiếu tán thành phản đối bằng nhau hóa ra cũng đã chạy sang bên đó. Quan trọng hơn là, rất nhiều kẻ thuộc phái phản đối ủng hộ họ, là để mặc cả với họ về vấn đề ở viện kia (Thượng viện). Nói cách khác, hạ nghị sĩ thì chúng tôi đồng ý phương án của các anh, do nhân dân bầu. Còn thượng nghị sĩ thì không thể để nhân dân bầu nữa, các anh phải đồng ý phương án của chúng tôi.

Ý tứ tầng này, Gerry đã thể hiện rồi, Dickinson lại càng nói rõ ràng hơn nữa. Tình hình của Dickinson chúng ta cũng đã sơ lược nhắc tới ở phần trước. Ông là lãnh đạo tinh thần thời kỳ đầu của phong trào độc lập Mỹ, từ 9 năm trước khi "Tuyên ngôn Độc lập" ra đời, đã đưa ra khẩu hiệu "Không có đại diện thì không nộp thuế", và tiên đoán quan hệ giữa Bắc Mỹ và Anh quốc chắc chắn sẽ được giải quyết bằng vũ lực, vì vậy được ca tụng là "văn nhân cách mạng" và "thánh nhân thế tục", là nhà cách mạng có tư cách cao hơn cả Washington và Franklin. Ngày 2 tháng 7 năm 1776, khi "Hội nghị Lục địa" thảo luận thông qua "Tuyên ngôn Độc lập", Dickinson với tư cách là chủ tịch ủy ban soạn thảo "Điều lệ Bang liên" đã bỏ phiếu chống, và 9 ngày sau đã trình lên bản "Điều lệ Bang liên" do chính ông soạn thảo. Chính bản "Điều lệ" này, lần đầu tiên đã đặt tên cho quốc gia mới sinh này là "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ". Cho nên, gọi Dickinson là lãnh đạo khai quốc, điều đó hoàn toàn xứng đáng.

Dickinson cũng là đại biểu của Delaware, nhưng thái độ ôn hòa hơn Bedford, cũng tỏ ra điềm đạm từng trải. Trong hai ngày 6 và 7 tháng 6, ông đã có hai bài phát biểu, trình bày mối quan hệ giữa các bang và chính phủ quốc gia. Ông ví Hợp chủng quốc Hoa Kỳ như hệ mặt trời, các bang như các hành tinh. Hệ mặt trời không thể không có mặt trời, đây chính là chính phủ quốc gia. Cũng không thể không có hành tinh, đây chính là các bang. Nên để các hành tinh vận hành tự do trên quỹ đạo thích hợp của mình, cho nên, tiêu diệt các bang là sai lầm. Cải cách chỉ là quy tụ 13 con suối thành dòng sông lớn, chứ không phải là đối chọi lẫn nhau. Do đó ông cho rằng: viện thứ nhất do nhân dân trực tiếp bầu ra, điểm này cực kỳ quan trọng; viện còn lại do nghị viện các bang bầu ra, cũng rất thỏa đáng. Sự kết hợp giữa chính phủ bang và chính phủ quốc gia kiểu này, về chính trị thì khôn ngoan, về thực tế cũng không thể tránh khỏi, bởi vì việc duy trì chính phủ các bang là việc làm bắt buộc phải tiến hành. Dĩ nhiên, cứ như vậy thì giữa chính phủ các bang và chính phủ liên bang sẽ phát sinh ma sát. Nhưng Dickinson cho rằng, loại ma sát này không có gì đáng sợ, bởi vì như thế vừa hay thực hiện được sự kiềm chế lẫn nhau; mà sự kiềm chế này, lại chính là điều mà chúng ta hy vọng khi thiết lập chính phủ cộng hòa.

Đây là sự tính toán sâu xa, cũng là tầm nhìn xa trông rộng. Bởi vì phương án mà Dickinson hình dung, cơ bản chính là mô hình chính trị mà nước Mỹ thực hiện sau này. Nhân dân Mỹ có thể có được một chế độ chính trị ưu việt hơn cả thể chế chính trị đơn nhất như thế này, thực ra là phải cảm ơn những kẻ phản đối tại hội nghị lập hiến, đặc biệt là phái trung dung trong số những kẻ phản đối như Dickinson.

Đáng tiếc là, những ý kiến già dặn chín chắn mưu tính cho quốc gia của Dickinson, Madison và nhóm của ông tạm thời vẫn chưa lọt tai. Họ cứ khăng khăng đi theo con đường của mình, thậm chí còn ăn nói hồ đồ khó nghe. Điều này ép các bang nhỏ không thể không đứng lên tự vệ. Kết quả là, bầu không khí trong Hội nghị Lập hiến tràn ngập mùi thuốc súng. Hai phe tranh luận không chỉ lời qua tiếng lại gươm đao bén nhọn, mà còn giương cung bạt kiếm tình thế vô cùng căng thẳng.