Để làm rõ vấn đề, chúng ta vẫn phải nói lại một chút về tình hình nước Mỹ.

Chúng ta đều biết, thể chế chính trị của Mỹ có rất nhiều điểm khác biệt. Cho đến tận bây giờ, nước này cũng không phải là một quốc gia thống nhất toàn quốc, địa phương phục tùng trung ương như chúng ta. Vào thời điểm triệu tập Hội nghị Lập hiến lại càng không phải. "Hợp chủng quốc Hoa Kỳ" lúc bấy giờ thậm chí không phải là "một" quốc gia, mà là liên thể của 13 "bán quốc gia", tức là "bang liên". Nó được liên kết thông qua kh ước giữa các "bán quốc gia" độc lập này. Liên thể này tuy sau đó đã chuyển từ bang liên thành liên bang, nhưng khái niệm "liên kết" vẫn không thay đổi, phương thức liên kết (thông qua khế ước) cũng không thay đổi, chỉ là "khế ước" đó đã chuyển từ "Điều khoản Bang liên" thành "Hiến pháp Liên bang" mà thôi. Hơn nữa, chính vì nó là một liên thể, nên người Mỹ chưa bao giờ gọi nó là "nước Mỹ". Nếu gọi tắt, họ cũng chỉ gọi là "Hợp chủng quốc" hoặc "Liên bang" (US), ví dụ như chính phủ liên bang, tòa án liên bang, Cục Điều tra Liên bang.

Huống chi Hợp chủng quốc Hoa Kỳ vào thời điểm Hội nghị Lập hiến thậm chí còn chẳng phải là "liên bang", mà chỉ là "bang liên", tức là liên thể (liên minh) của 13 "bang đồng minh". Dĩ nhiên nó cũng chẳng có cái gọi là "chính phủ toàn quốc" hay "chính phủ trung ương", mà chỉ có một "Nghị viện Bang liên" vốn phát triển từ "Nghị viện Lục địa" hoàn toàn không có quyền lập pháp, thực chất vẫn chẳng qua chỉ là một hội nghị hiệp thương chính trị. Nghị viện này chẳng có chút uy quyền nào, đại khái là có việc thì ngồi lại họp cùng nhau, họp xong ai nấy lại mạnh ai nấy về nhà. Các nghị quyết của nghị viện, bang nào muốn thực thi thì thực thi, không muốn thực thi thì thôi. Madison trong hội nghị ngày 19 tháng 6 đã đưa ra một ví dụ "tai tiếng" ── nghị viện New Jersey đã thông qua một đạo luật, kiên quyết từ chối nghị quyết phân bổ kinh phí của Nghị viện Bang liên, đồng thời bảo các đại biểu được cử đến Nghị viện Bang liên rằng ngay cả phiếu chống cũng không cần bỏ, cứ dứt khoát làm cho tất cả các dự luật đều không thể thông qua. Madison đem New Jersey ra làm ví dụ, tất nhiên là vì New Jersey đứng đầu trong việc phản đối "Phương án Virginia" (chuyện này chúng ta sẽ còn bàn lại sau). Do đó, khi Connecticut cũng hưởng ứng phe đối lập, Madison trong bài phát biểu ngày 30 tháng 6 lại tiếp tục đưa ra ví dụ về Connecticut. Connecticut không chỉ giống như New Jersey, kiên quyết cự tuyệt nghị quyết của Nghị viện Bang liên, mà còn nộp một danh sách biểu quyết cho Nghị viện Bang liên, rõ ràng là muốn đối đầu với bang liên. Madison chỉ trích New Jersey và Connecticut, đương nhiên có lý do của ông. Nhưng dù thế nào đi nữa, những gì ông nói là sự thật.

Điều này tất nhiên là không ổn. Bang liên không ra cái vẻ quốc gia gì cả, nghị viện không có chút uy tín nào, thể thống suy đồi còn là chuyện phụ, việc không ai chịu trách nhiệm mới là rắc rối lớn. Đơn cử như việc hoàn trả nợ công, đó vốn là một vấn đề. Chúng ta đều biết, đánh chiến tranh là phải tốn tiền, Chiến tranh Giành độc lập cũng vậy. Trong thời gian diễn ra Chiến tranh Giành độc lập, để huy động chi phí chiến tranh, Nghị viện Bang liên từng phát hành trái phiếu. Theo lý mà nói, đây phải được coi là "nợ quốc gia", hơn nữa hễ chiến tranh kết thúc là phải hoàn trả cả gốc lẫn lãi cho mọi người. Thế nhưng theo báo cáo của Hamilton, khi chiến tranh kết thúc, số nợ chưa trả lại lên tới hơn 76 triệu đô-la Mỹ. Số tiền lớn thì đã đành, rắc rối ở chỗ hoàn toàn không tìm được người chịu trách nhiệm trả nợ. Bởi vì theo "Điều khoản Bang liên", cái gọi là "Chính phủ trung ương Hợp chủng quốc" chỉ có một cơ quan lập pháp viện đơn, không có cơ quan hành pháp, cũng chẳng có cơ quan tư pháp. Cái chính phủ trung ương vốn hoàn toàn không thể coi là "chính phủ trung ương" này, vừa không có quyền hạn chế các hoạt động thương mại, vừa không có quyền thu thuế trực tiếp trên khắp cả nước. Muốn cái "chính phủ" này chi trả tiền gốc và lãi cho những người nắm giữ trái phiếu, thì quả thực là "tiền không có, mạng cũng không", bởi vì các nghị viên trong Nghị viện Bang liên ấy chẳng có ai đại diện cho trung ương và quốc gia.

Rắc rối này không hề nhỏ chút nào, bởi vì những chủ nợ đó không phải là dạng vừa, trong số đó thậm chí còn có cả các sĩ quan cao cấp thời kỳ Chiến tranh Giành độc lập. Trong mắt những người này, bản thân họ đã đổ máu vì dân, hy sinh vì nước, thế nhưng lại không thể nhận đủ lương bổng và trợ cấp quân hướng đúng hạn, đó vốn đã là điều bất công. Nếu đất nước đến cả khoản nợ đọng cũng không trả, thì quả thực trời không dung đất túng. Về điểm này, trên thực tế ngay cả tổng tư lệnh của họ là Washington cũng có ý kiến. Trước thềm Hội nghị Lập hiến, Washington từng viết thư cho bạn bè, phàn nàn rằng ông buộc phải bán tháo một nửa số chứng khoán mà quốc hội cấp cho mình để thanh toán các khoản nợ cá nhân. Dẫu là vậy, trong tay Washington vẫn nắm giữ số trái phiếu bang liên trị giá hơn 7.566 đô-la Mỹ.

Alexander Hamilton thời kỳ Chiến tranh Giành độc lập

Washington có thể hy sinh bản thân để đại cục được toàn vẹn, không có nghĩa là những người khác cũng hoàn toàn tự nguyện làm cái việc buôn bán lỗ vốn thế này. Những chủ nợ không muốn "xôi thịt hóa bùn", trơ mắt nhìn số trái phiếu khổng lồ trong tay tan thành mây khói, chẳng mấy chốc đã hợp thành một cộng đồng lợi ích mà Madison gọi là tập đoàn chủ nợ. Tập đoàn lợi ích này nhận thức rõ ràng rằng, mấu chốt khiến tài sản tư nhân của họ không thể được bảo đảm, chính là ở chỗ thiếu vắng một chính phủ trung ương hùng mạnh. Mà muốn thiết lập một chính phủ trung ương hùng mạnh, thì bắt buộc phải bãi bỏ "Điều khoản Bang liên" và lập ra một hiến pháp mới. Những cựu sĩ quan trong số họ thậm chí còn phát động một tổ chức mang tên Hội Cincinnati, lớn tiếng đe dọa rằng nếu không cải cách thể chế ngay lập tức, họ sẽ phát động một cuộc cách mạng vũ trang, hợp nhất tất cả các bang thành một quốc gia mới do Tướng Washington đứng đầu, có vương quyền và mọi đặc quyền, một vương quốc của giới chủ nợ.

Thực ra, không chỉ giới chủ nợ có yêu cầu như vậy, mà giới con nợ cũng có. Bởi vì để trả nợ công, một số bang buộc phải chuyển gánh nặng lên vai công dân bản bang (chẳng hạn như dùng đất đai của họ để thế chấp nợ nần), từ đó khiến cho càng nhiều công dân trở thành con nợ. Cuộc khởi nghĩa Shays xảy ra ở Massachusetts, cùng với các cuộc bạo động ở New Hampshire, Rhode Island và các bang miền bắc, chính là sự phản kháng của những con nợ đang tuyệt vọng.

Có thể thấy, chỉ riêng một vấn đề nợ quốc gia thôi cũng đủ bức ép ra một chính phủ tối cao toàn quốc rồi, huống chi hiện trạng của bang liên còn có quá nhiều điều không thể làm cho người ta vừa lòng. Sau cuộc khởi nghĩa Shays, Massachusetts từng cầu cứu bang liên, nhưng quốc hội lại chần chừ mãi không đưa ra phản ứng. Đương nhiên là chẳng còn cách nào khác. Nghị viện Bang liên yếu ớt bất lực và không có uy tín đến mức mà Chủ tịch năm 1785 của nó là John Hancock thậm chí còn chẳng thèm đến New York để chủ trì công việc, trong khi Chủ tịch năm 1786 David Ramsay lại buộc phải tự tay viết thư cho người đứng đầu một số bang, khẩn khoản xin họ nhanh chóng cử đại biểu đến tham dự hội nghị. Bởi vì đến lúc họp, 13 bang vậy mà chỉ có đại biểu của 7 bang đến dự. David Ramsay cảnh báo rằng, nếu các bang tiếp tục giữ thái độ coi thường nghị viện, bang liên của chúng ta sẽ bị bóp chết, theo sau đó sẽ là tình trạng vô chính phủ và nội chiến không có hồi kết, cho đến một ngày nào đó, một vị Đại đế Caesar tương lai tước đoạt sạch sành sanh sự tự do của chúng ta, hoặc chúng ta tự biến mình thành món đồ chơi trong nền chính trị châu Âu!

Phố Wall, New York năm 1789, cuối phố là nhà thờ đẹp nhất thời bấy giờ - Nhà thờ Trinity

Cái hội đồng duy trì mang tên Nghị viện Bang liên này, liệu còn có thể duy trì tiếp được nữa không?

Cho nên, Hội nghị Lập hiến vừa họp chưa được hai ngày đã thông qua nghị quyết thành lập chính phủ tối cao toàn quốc, hiển nhiên không phải là không có nguyên nhân. Vấn đề là, làm như vậy thì động tĩnh quá lớn.

Chúng ta đều biết, thiết lập một chính phủ tối cao toàn quốc đồng nghĩa với việc thiết lập một trung tâm quyền lực tối cao. Theo nghị quyết ngày 30 tháng 5 của hội nghị lần này, trung tâm quyền lực đó phải theo nguyên tắc tam quyền phân lập. Do đó, bắt buộc phải có một cơ quan lập pháp tối cao, một cơ quan hành pháp tối cao, và phải có cả một cơ quan tư pháp tối cao. Điều này mâu thuẫn với "Điều khoản Bang liên". "Điều khoản Bang liên" cấm thiết lập tòa án, đồng thời cũng không thiết lập người đứng đầu hành pháp. Tại sao vậy? Bởi vì bang liên chẳng qua chỉ là liên minh mang tính khế ước xuất phát từ thiện chí của các bang độc lập. Đối xử với nhau là phải giữ chữ tín và sự tự nguyện. Nếu có tranh chấp thì chỉ có thể trọng tài, chứ không thể xét xử. Đó là lý do tại sao bang liên không thiết lập tòa án. Tương tự như vậy, giữa các bang đồng minh với nhau, các bang bình đẳng với nhau, cùng lắm là có minh chủ chứ không thể có vua chúa. Đó là lý do tại sao bang liên không thiết lập người đứng đầu hành pháp. Nghị viện Bang liên tuy có chủ tịch, nhưng đó là để duy trì trật tự chứ không phải là nguyên thủ quốc gia. Bởi vì Hợp chủng quốc Hoa Kỳ là bang liên của 13 bang, chứ không phải là một quốc gia hợp nhất làm một, thì lấy đâu ra nguyên thủ? Hiển nhiên, để giải quyết hai vấn đề cơ quan hành pháp tối cao và cơ quan tư pháp tối cao, bắt buộc phải thay đổi triệt để thể chế chính trị, không thể tiếp tục duy trì chế độ bang liên nữa. Đây tuyệt đối không phải là kiểu chắp vá đối với "Điều khoản Bang liên" là có thể đạt hiệu quả.

Thiết lập cơ quan lập pháp tối cao cũng tương tự như vậy.

Cơ quan lập pháp tối cao nhìn bề ngoài thì vấn đề không lớn, chỉ cần mở rộng quyền hạn của Nghị viện Bang liên hoặc nâng cao địa vị của nó là được. Nhưng khi đi vào thao tác cụ thể thì lại sinh ra vô vàn vấn đề. Tỷ như, cơ quan lập pháp tối cao này nên thực hiện chế độ một viện hay hai viện, đó là một vấn đề. 13 bang lúc bấy giờ, có 12 bang thực hiện chế độ hai viện, chỉ có Pennsylvania là chế độ một viện. Những bang thực hiện chế độ hai viện tuy chiếm đa số, nhưng Nghị viện Bang liên lại là viện đơn. Cho nên, nếu tiếp tục thực hiện chế độ một viện thì toàn quốc và địa phương không thống nhất; nếu đổi sang chế độ hai viện thì phải phẫu thuật giải phẫu Nghị viện Bang liên. Đây chính là một rắc rối.

Rắc rối hơn nữa là, nghị quyết của Nghị viện Bang liên thực ra không có tính ràng buộc đối với các bang. Điều này cách xa yêu cầu của cơ quan lập pháp tối cao một trời một vực. Tại sao lại không có tính ràng buộc? Bởi vì Nghị viện Bang liên được thành lập dựa trên "Điều khoản Bang liên", mà "Điều khoản Bang liên" lại do Nghị viện Lục địa vốn không có quyền lập pháp định ra. Nó không giống như hiến pháp của nhiều bang đã qua phê chuẩn và ủy quyền, cho nên nó không cao hơn hiến pháp của các bang. "Điều khoản Bang liên" không cao hơn hiến pháp các bang, thì Nghị viện Bang liên được thành lập dựa trên "Điều khoản Bang liên" cũng không thể cao hơn nghị viện các bang. Hiển nhiên, để nghị viện mới trở thành cơ quan lập pháp tối cao, bắt buộc phải có một điều khoản mới cao hơn hiến pháp các bang. Điều khoản này một khi đã cao hơn hiến pháp các bang thì nó không thể còn là điều khoản gì nữa, mà chỉ có thể là hiến pháp── "Hiến pháp Hợp chủng quốc Hoa Kỳ".

Nghị viện Lục địa lần thứ hai bỏ phiếu quyết định tuyên bố độc lập. Đây là tác phẩm của họa sĩ người Anh thế kỷ 18 Robert Edge Pine

Trên thực tế, hễ là thiết lập chính phủ tối cao toàn quốc, dù là thiết lập cơ quan lập pháp tối cao, hay là thiết lập cơ quan hành pháp tối cao và cơ quan tư pháp tối cao, thì đều cần đến một bộ hiến pháp, một bộ pháp luật tối cao có thể đại diện nhân dân ủy quyền. Chúng ta đều biết, có nhiều cách khác nhau để giành lấy quyền lực tối cao, ví dụ như chính biến cung đình và đấu tranh vũ trang. Loại trước có thể gọi là mưu đoạt khéo léo, loại sau có thể gọi là cướp giật mạnh bạo. Thế nhưng các đại biểu tại hội nghị Philadelphia hình như đều không có ý định này. Vấn đề họ cần giải quyết cũng không phải là đoạt quyền, mà là ủy quyền. Cho dù có phải đoạt quyền đi chăng nữa, thì cũng chỉ là đoạt quyền của các bang để ủy quyền cho chính phủ tối cao toàn quốc. Việc này không thể dựa vào chiến tranh hay chính biến, mà chỉ có thể dựa vào lập pháp, mặc dù sau này có người (như các nhà sử học John Burgess và Bruce Ackerman) châm biếm rằng, hành động của các đại biểu hội nghị Philadelphia nếu rơi vào tay Julius hay Napoleon thì bọn họ nhất định sẽ tuyên bố chính biến; còn cái gọi là lập hiến chiểu vân vân, thì chẳng qua chỉ là không cho phép chúng ta nhìn nhận nó như một cuộc chính biến vũ trang phản phản cách mạng mà thôi (xin tham khảo bài viết "Về thần thoại và sự thật của Hiến pháp Mỹ" của Lu Zhoulai). Nhưng dù thế nào đi nữa, muốn dùng chính phủ toàn quốc mới để thay thế Nghị viện Bang liên cũ, thì không thể không tiến hành lập pháp lại từ đầu.

Cho nên, khi hội nghị lần này đã bước đi bước thứ nhất là nên thành lập chính phủ tối cao toàn quốc rồi, thì nó không thể không bước tiếp bước thứ hai── tự biến mình từ một hội nghị sửa đổi điều khoản thành hội nghị lập hiến.

Vấn đề là, liệu nó có quyền làm như vậy hay không?