Năm 1894, sau Chiến tranh Giáp Ngọ Trung - Nhật, Nghĩa Hòa Đoàn khởi phát từ vùng Tào Châu, Sơn Đông đã giương cao ngọn cờ "Phù Thanh diệt Dương". Năm 1900, liên quân tám nước đại cử tấn công Kinh - Thiên, triều đình nhà Thanh bó tay không có sách lược, Nghĩa Hòa Đoàn ở Sơn Đông, Hà Bắc v.v. phấn khởi bảo vệ kinh kì. Liên quân tám nước đại phá quân Thanh và Nghĩa Hòa Đoàn, công hãm thành Bắc Kinh, Từ Hi Thái hậu ép Hoàng đế Quang Tự hốt hoảng trốn chạy. Đại địa Trung Hoa, chao đảo giữa một vùng gió mưa...

Năm 1904, mùa đông ở Chương Khẩu, Sơn Đông đến sớm hơn mọi năm một chút. Vùng Chương Khẩu vốn cũng là nơi nhân kiệt địa linh, là quê hương của nữ từ nhân đời Tống Lý Thanh Chiếu, suối nước dồi dào, cảnh sắc trác tuyệt, thế nhưng dưới cái tổ bị lật há có trứng nào còn nguyên vẹn, do thiên tai liên năm, hoa màu mất trắng, khiến cho nạn phỉ hoành hành, thây đói đầy đồng, trên cánh đồng trống trải, gió bắc gào thét quét qua, khiến bầu trời u ám càng thêm tiêu sơ. Mà trên những con đường làng xập xìu, từng tốp người dắt díu gia đình đẩy xe cút kít lặng lẽ mệt mỏi đi về phía xa, bọn họ đều là những người tị nạn muốn đi xông Quan Đông — tuy quê hương khó bỏ, nhưng lấp đầy dạ dày để sinh sống mới là thực tế nhất. Rốt cuộc bên ngoài Sơn Hải Quan trông như thế nào, là đồng ruộng màu mỡ hay đất đóng băng tuyết giá, bọn họ không biết, bọn họ chỉ biết rằng, ở phương xa có một mảnh đất rộng lớn như thế, có lẽ có thể dung nạp họ, cho họ xin một miếng ăn.

Trong thời tiết thế này, có lẽ chỉ thiếu niên mới có thể quên đi nỗi sầu. Trong sân nhà Chu Khai Sơn ở thôn Chu Gia Dụ lại là một khung cảnh náo nhiệt, đứa thứ hai trong nhà là Truyền Võ đang cùng người em thứ ba là Truyền Kiệt tung ngực trần vật lộn với nhau. Mặc dù trời lạnh, hai người lại chỉ mặc quần đơn, thân trên khoác một chiếc áo vật, mồ hôi đầm đìa, trên đầu còn bốc hơi nóng. Truyền Võ mười tám tuổi, Truyền Kiệt mười bốn, hai người chiều cao chênh nhau một đoạn, nhưng nét mặt lại giống nhau. Lại đấu thêm một hiệp, hai người dứt khoát ném cái áo vật mặc trên người phịch một tiếng xuống đất.

Chu Truyền Võ cởi trần thân hình vạm vỡ, ôm cánh tay, nheo mắt nói với em trai: "Thằng ba, đến đây, hôm nay nhị ca truyền cho em chiêu thứ ba, Đại bối khoa!" Truyền Kiệt uể oải lắc đầu: "Nhị ca, hôm nay thôi đi, em đói đến chút sức lực cũng không còn, cái bụng này dán cả vào xương sống lưng rồi, muốn chơi thì tự mình chơi đi." Truyền Võ liếc xéo mắt: "Ba tuổi nhìn thói quen lúc ăn già, từ nhỏ em đã là cái giống không chịu nổi bào thai! Nương chiều em, anh thì không chiều cái thói hư tật xấu của đứa con út nhà mình đâu, một ngày luyện võ ba bận, đây là quy củ do cha chúng ta đặt ra năm xưa, cho dù cha không có nhà, nhưng quy củ này không thể sửa! Trừng mắt lên, anh ra tay đây!"

Truyền Võ vừa nói vừa nghiêng mình bước lên một bước, quẳng Truyền Kiệt lên lưng một cú thật kêu. Truyền Kiệt kêu thảm một tiếng, khó khăn lắm mới bò dậy được, nói: "Nhị ca, anh thật sự ra tay độc ác thế!" Truyền Võ không đáp lời, một con hổ dữ nhảy chồm lên, lại quật ngã ngửa Truyền Kiệt vừa đứng dậy xuống đất. Truyền Kiệt nổi giận, chồm dậy ôm chặt lấy Truyền Võ, Truyền Võ ngược lại bật cười: "Đúng, thế mới đúng chứ, thế mới có dáng dấp của một trang nam tử, cha chúng ta đã nói: Chết cóng đứng đón gió, chết đói chẳng cúi đầu, chỉ cần còn một hơi thở, công phu này vẫn phải luyện! Cả đời không chịu thiệt! Lên bước, móc tay áo nhỏ, né người áp sát, chân phải bước vào, eo phải dùng sức... Vác đi, dùng sức vác đi!" Truyền Kiệt thở hồng hộc, nhưng mãi mà không vác lên nổi. Truyền Võ từ trong ngực móc ra một cái bánh rau khô tựa như làm phép, đặt trước mũi em trai ngửi ngửi, nói: "Em mà vác được anh lên, miếng bánh rau này cho em." Truyền Kiệt trợn tròn mắt: "Nhị ca, cho em cắn một miếng đi, cắn một miếng em sẽ vác anh lên."

Truyền Võ cho Truyền Kiệt cắn một miếng: "Vác đi!" Truyền Kiệt giở trò lưu manh nói: "Cắn thêm miếng nữa." Truyền Võ đưa bánh cho nó: "Cắn đi." Truyền Kiệt vừa ăn vừa nói: "Nhị ca, anh nói đại ca có thể rước Tiên Nhi tỷ về không?" Truyền Võ nói: "Không biết!" Truyền Kiệt nói: "Em thấy đủ sặc, đến giờ lương số để cưới chị ấy vẫn chưa gom đủ..." Truyền Võ nghe vậy cau mày: "Mày quản nhiều chuyện thế làm gì?"

"Hôm nọ em chạm mặt Tiên Nhi tỷ rồi, chao ôi, đúng là càng lớn càng xinh, giọng nói lại càng hay nữa, nói chuyện cứ như hát tuồng ấy..." Truyền Kiệt bóp giọng bắt chước Tiên Nhi, "Tam huynh đệ, ngươi nói với nhị huynh đệ, ngày cưới ta hai người các ngươi nhất định phải cùng đến đấy nhé, nhị ca ngươi vẫn nghịch ngợm thế chứ? Ngươi bảo huynh ấy, chờ ta qua cửa sẽ từ từ thu thập huynh ấy — nhị ca, ngày cưới Tiên Nhi tỷ anh có đi không?"

Truyền Võ gãi đầu nói: "Anh đi làm gì?"

"Đi chứ, à, hôm đó anh mặc quần áo gì đi?" Truyền Kiệt vừa nói vừa nuốt miếng bánh cuối cùng.

Mắt Truyền Võ bỗng đờ ra: "Thằng ranh mày lừa anh à, bánh rau của anh đâu rồi?" Truyền Kiệt cười ha hả: "Tiện câu chuyện ăn mất rồi!" Truyền Võ nổi nóng lại vật ngã Truyền Kiệt xuống đất.

Trong nhà truyền ra tiếng gọi của nương chúng nó: "Hai đứa tụi mày đừng đùa nữa, vào đây!"

Truyền Võ vặn tay Truyền Kiệt bước vào nhà, nương chúng nó đang lạch cạch mân mê một cỗ máy dệt vải cũ, nói với hai người: "Anh con đi nhà cậu mượn lương thực gần ba ngày rồi, cũng nên về thôi, mặt đường không yên tĩnh, hai anh em tụi mày ra đầu thôn đón nó đi." Hai người vâng dạ định đi, lại bị nương gọi giật lại: "Từ từ, trong nhà sắp hết đồ ăn rồi, đừng quên mang theo bầu nước, đói hay khát thì uống ngụm nước, gặp người thì miệng lưỡi lanh lẹ vào, hỏi một câu: Có thấy đại ca của tao không?"

Xông Quan Đông phần một (2)

Tiễn hai anh em đi, người nương thở dài thườn thượt, trong lòng lại buồn bã chửi rủa một câu: Tên ma chết tiệt, sao thế nào cũng phải gửi lấy một lá thư chứ! Chồng của bà là Chu Khai Sơn đã đi Quan Đông, đi một mạch là bốn năm, chẳng có động tĩnh gì. Bà vừa làm cha vừa làm mẹ, tự chịu đựng cực nhọc vất vả nuôi ba đứa con lớn khôn, may mà bọn trẻ còn có chí. Nào ngờ năm tháng lại khắc nghiệt đến thế, tận mắt chứng kiến trong nhà sắp đứt lương thực, thằng ba kia đã gầy trơ xương, đại gia thì sắp cưới vợ, thằng hai lại đang tuổi lớn, ba thằng thanh niên đúng là cái tuổi ăn tuổi lớn!

Đang trầm ngâm suy nghĩ, thông gia tương lai của bà, cha của Tiên Nhi là Đàm Vĩnh Khánh xốc rèm bước vào nhà. Nương Truyền Võ vội đứng dậy: "Thúc tới rồi à, ngồi đi." Đàm Vĩnh Khánh nói: "Tiện đường, qua xem thế nào." Nương Truyền Võ cười nhạt: "Có chuyện gì thì cứ nói đi, không cần phải vòng vo tam quốc đâu." Đàm Vĩnh Khánh cười ngượng ngùng: "Còn có thể có chuyện gì nữa? Chuyện của Truyền Văn nhà cô và Tiên Nhi nhà tôi chứ gì." Nương Truyền Võ nhíu chặt mày: "Chuyện của chúng nó ư? Chẳng phải đều đã định đoạt rồi sao? Thúc à, thúc còn có ý kiến gì nữa?"

Đàm Vĩnh Khánh nói: "Cũng chẳng có ý kiến gì, chỉ là muốn xem nhà cô lo liệu thế nào rồi. Liên tiếp ba năm gặp đại tai họa, cứ trì hoãn mãi, chúng ta cũng không trì hoãn nổi nữa, tôi không vội gả con gái, nhưng gặp phải hoàn cảnh này thì cũng đành chịu thôi. Nhanh chóng lo chuyện của chúng nó đi, Tiên Nhi sớm muộn gì cũng là con dâu nhà cô, những lễ nghĩa phong tục xưa kia đều miễn hết đi, thế nhưng một đẩu kê gạo đó thì vẫn không thể miễn được."

Nương Truyền Võ cười nói: "Thúc à, gặp phải thời buổi này thì nhà ai có lương thực dư dả cơ chứ? Nói ra không sợ thúc cười chê, lương thực trong nhà tôi vét đi vét lại cũng không đủ một đẩu. Thúc cũng không cần phải nhíu mày cau trán lại như thế, tôi đã sai Truyền Văn sang nhà cậu nó mượn rồi, chuyện hai nhà chúng ta đã nói với nhau thì không thể thay đổi được!"

Đàm Vĩnh Khánh vội gật đầu: "Thế thì tốt quá. Lẽ ra gặp năm tai họa thế này thì không nên cưới gả, nhưng Tiên Nhi nhà chúng tôi đã đợi ba năm rồi, năm nay các người nói cưới, năm sau lại nói cưới, rốt cuộc vẫn chẳng cưới, trước kia nói đợi Chu Khai Sơn về, xem chừng trong chốc lát ông ta cũng không về nổi đâu. Thôi, chúng tôi cũng không đợi nữa."

Nương Truyền Võ thở dài: "Thúc à, tôi không phải là không muốn cưới, từ khi Nghĩa Hòa Đoàn khởi sự, chuyện trong nhà tôi cứ liên miên không dứt, nào lo được đến những chuyện này? Thúc cũng không phải là không biết."

Đàm Vĩnh Khánh cũng cảm thán: "Hây, sao lại không biết chứ? Nghĩa Hòa Đoàn khởi sự, Chu Khai Sơn lập hương án giết quỷ Tây làm ăn náo nhiệt đình đám, triều đình trở mặt muốn truy cứu tội chết của hắn, hắn hay thật đấy, giở chứng bỏ đi Quan Đông. Chạy đi mấy năm rồi nhỉ? Vẫn luôn không có tin tức gì ư?"

Nương Truyền Võ lắc đầu, gượng đứng dậy: "Hây, cái ông già này, còn chẳng biết sống chết thế nào nữa. Trong nhà cũng chẳng có gì ăn, tôi đi nấu nồi nước, nấu chút cháo cho thúc uống." Đàm Vĩnh Khánh vội đứng dậy: "Không cần đâu, tôi chỉ ghé qua chào hỏi giục giã thôi. Cô nghỉ ngơi đi, tôi đi đây." Nói đoạn, người đã ra khỏi cửa.

Hai anh em Truyền Võ đi chưa xa, đến đầu thôn thì đón được đại ca Chu Truyền Văn. Truyền Văn đang bị một đám ăn mày gõ xương trâu hát khúc Liên Hoa Lạc vây kín mít, bọn ăn mày vừa hát vừa khất thực, kẻ này nói: "Ây chà, vị tiểu đồng này mặt mũi quen quá, trên hội Bàn Đào đã gặp qua rồi, mày rậm mắt hiền tâm địa tốt, anh em chúng mình rất có duyên." Kẻ kia nói: "Ây chà, nói có duyên lại bàn có duyên, huynh đệ mau đến giúp chúng ta, chúng ta còn phải đi về phía bắc, cho chút đồ ăn để cứu nạn, người hay làm việc thiện sẽ gặp được quả báo tốt, bảo đảm huynh có một nhân duyên tốt đẹp." Kẻ khác lại nói: "Vợ đẹp dung nhan tựa Hằng Nga, lắm con nhiều cháu thọ vô biên, mặc áo choàng vàng đeo bạc cưỡi tuấn mã, đời đời kiếp kiếp làm đại quan."

Truyền Văn cố sức giãy giụa, rạc cả cổ nói: "Các người đừng bám lấy ta nữa, ta cũng đang đói bụng đây, ta có việc gấp!" Truyền Võ, Truyền Kiệt vội lao tới, đẩy mấy tên ăn mày ra. Truyền Võ tóm chặt lấy đại ca nói: "Đi mau đi, nương đều đợi sốt ruột cả rồi." Truyền Kiệt nhìn gương mặt vàng ủng và tiều tụy của đại ca, lại nhìn đôi bàn tay trống không của anh, hỏi: "Đại ca, lương thực mượn đâu?" Truyền Văn cũng chẳng đáp lời, nhân lúc khoảng trống xông qua đám đông chạy thẳng về nhà, Truyền Võ và Truyền Kiệt theo sát ở phía sau.

Truyền Văn lao đầu vào trong cửa nhà, gọi một tiếng "Nương ơi", rồi ngã gục xuống đất. Nương Truyền Võ như một con cào cào nhảy tót xuống đất, bấm huyệt nhân trung cho Truyền Văn, dặn dò Truyền Võ, Truyền Kiệt vừa chạy theo vào: "Hai đứa tụi mày còn ngẩn người ra đấy làm gì? Đi đun nước đi!"

Uống bát nước nóng nương mớm cho, lúc này Truyền Văn mới lả tả tỉnh lại, vừa nhìn thấy nương ở ngay bên cạnh, lập tức nước mắt đầm đìa, nắm chặt lấy tay nương nói: "Nương ơi, hỏng to rồi, ông ngoại và bà ngoại, họ..."

Nương Truyền Võ lo lắng nói: "Nói mau, họ làm sao thế?"

Đi sáu mươi dặm đường núi, đến nhà bà ngoại đẩy cửa ra nhìn, mẹ ơi, cả nhà bà ngoại treo cổ tự tử rồi!"

Nương Truyền Võ như sét đánh ngang tai, khóc rống lên: "Cha ơi, mẹ ơi, hai người bị làm sao thế này? Gặp phải chuyện khó khăn gì chứ? Sao lại không thể sống tiếp được nữa chứ? Trời ơi!" Truyền Văn khóc lóc nói: "Hàng xóm láng giềng bảo rằng, cậu út dẫn dắt bà con đi ăn hộ lớn, ba ngày trước đã bị người ta trùm bao tải quăng xuống giếng rồi, ngày tháng không thể sống nổi nữa."

Xông Quan Đông phần một (3)

Nương Truyền Võ khóc chán chê, im lặng hồi lâu, bỗng nhiên đứng dậy định đi. Truyền Kiệt thấy vậy vội kéo lại, hỏi: "Nương, người định đi đâu thế?"

Nương Truyền Võ lau nước mắt: "Đến nhà bà ngoại con, tiễn đưa cha mẹ tao một đoạn, nhà họ Ngụy tao tuyệt diệt hương khói rồi..." Bà nói chưa dứt lời, nỗi bi thương từ đáy lòng dâng lên, nấc nghẹn một tiếng, không trụ vững nổi, lại ngã quỵ xuống.

Truyền Văn nói: "Nương, người đã bệnh thành thế này rồi, đi thế nào được chứ! Hơn nữa, người lấy gì để tống táng ông ngoại bà ngoại đây?" Nương Truyền Võ lau khô nước mắt: "Truyền Văn, Truyền Võ, hai đứa tụi con sang nhà đại gia họ Trương mượn con dao phăng, chặt cây dương già trong sân đi. Truyền Kiệt, con đi mời bác thợ mộc Hoàng, đóng hai cỗ quan tài mỏng, không thể để ông ngoại bà ngoại cứ thế mà đi được." Truyền Văn khóc lóc: "Nương, không được đâu, đó là gỗ quan tài mà người và cha để dành cho mình khi trăm tuổi đấy, ai cũng không thể động đến!" Nương Truyền Võ nhắm nghiền hai mắt: "Không quản được nữa, chặt!"

2

Lo liệu cho cha mẹ yên bề gia thất, nương Truyền Võ đổ bệnh một trận lớn, nhưng ngày tháng khó khăn thế nào thì vẫn phải tiếp tục sống. Nhìn ba đứa con giống như quả cà dầm sương, ngay cả Truyền Kiệt nhỏ nhất cũng mất đi vẻ ồn ào náo nhiệt ngày thường, bà lại không kìm được mà nhớ tới người chồng ở tận Quan Đông: Quan Đông, Quan Đông, rốt cuộc ở Quan Đông có cái gì, mà mê hoặc người ta đến mê muội, mê muội đến mức bặt vô âm tín, mê muội đến mức không màng tới sống chết của người già kẻ trẻ trong nhà. Bà hiểu rõ chồng mình, bà biết ông là một người đàn ông gánh vác được đại sự, thế nhưng, bốn năm rồi, nhung nhớ biến thành chờ mong vô vọng, kỳ vọng biến thành thất vọng, bà đã khóc cạn nước mắt trong đêm tối.

Sáng sớm tinh mơ, nương Truyền Võ xốc lại tinh thần, gọi Truyền Văn lại gần: "Truyền Văn, chuyện tao dặn con đã làm chưa? Cha của Tiên Nhi lại đến giục cưới dâu rồi kìa." Truyền Văn mặt mày khổ sở: "Nương, con chạy khắp cả thôn cũng không gom đủ một đẩu gạo, nhà nào cũng không mở nổi nồi, nhà ai còn lương thực cơ chứ!" Nương Truyền Võ thở dài: "Truyền Văn, thật sự hết cách rồi, con sang bàn bạc với Đàm nhị thúc xem, thiếu hai thưng gạo có được không? Nhà ta có vét sạch đáy vạc cũng chỉ gom được tầm tám thưng, thật sự là không còn cách nào khác nữa rồi."

"Nương ơi, chuyện đã bàn bạc xong xuôi cả rồi, giờ chúng ta làm ăn lất cất thế này, con không tài nào mở lời được ạ!"

Nương Truyền Võ mắng mỏ: "Truyền Văn này, đến bao giờ con mới có thể tự gánh vác nổi cái gia đình này hả? Truyền Kiệt, đi theo đại ca con sang nhà họ Đàm cầu xin đi." Truyền Kiệt đáp rất nhanh nhẹn: "Vâng, con đi."

Nương Truyền Võ lại giận dỗi mắng: "Mày bảo cái tên cha chết tiệt của tụi mày xem, tự mình gây ra đại họa, đá một cước chuồn thẳng ra ngoài Quan Đông, bốn năm rồi, cái đồ vô lương tâm này, cho đến tận bây giờ vẫn không thèm gửi lấy một lá thư! Ai cũng bảo Quan Đông là vùng đất báu, nói không chừng bây giờ hắn ta đã tậu nhà tậu đất rồi, ngựa xe đầy chuồng, năm thê bảy thiếp, sớm đã quên béng mất mấy mẹ con ta rồi! Tụi mày không tin à? Bây giờ hắn ta đang uống rượu ngon ợ no nê, xì một bãi rắm rõ to hút thuốc lá sợi Quan Đông, ngồi chổng mông trên mái nhà hóng mát đấy!"

Truyền Kiệt nháy mắt một cái, vừa đẩy vừa giục lôi người anh cả còn đang chần chừ ra khỏi nhà. Truyền Văn nói: "Thằng ba, chuyện này rõ ràng là đã định đoạt xong xuôi rồi lại lật lọng, em nói xem lát nữa đến nhà Tiên Nhi thì anh biết mở miệng thế nào đây? Nhà ta chỉ có mỗi mình mày là học mấy năm tư sục, kinh Thi đều bắt đầu giảng rồi, mày dạy anh đi."

Truyền Kiệt bĩu môi: "Cái miệng mọc ngay dưới mũi mình, sao lại không mở miệng được? Em dạy anh xem anh phải nói thế nào nhé." Nó vừa nói vừa khua tay múa chân: "Gặp cha của Tiên Nhi, anh trước tiên phải vái chào một cái, hành lễ một tiếng: Thái sơn lão đại nhân ở trên, tiểu tế Chu Truyền Văn xin hành lễ."

Truyền Văn nói: "Không ổn, không ổn, sao cứ như trong tuồng kịch thế này? Em đừng có hù anh, anh biết chứ, Thái sơn lão đại nhân là cách gọi bố vợ, Tiên Nhi còn chưa qua cửa đâu, không thể gọi như thế được."

Vậy anh cứ vái chào một cái, nói thế này: Lão Đàm đại thúc, con vâng lệnh cao đường lão mẫu đến thưa với bác một lời. Trai lớn dựng vợ gái lớn gả chồng, đây là chuyện đương nhiên, cưới vợ nạp sính lễ cũng là phép tắc cũ. Chẳng qua là gặp phải năm mất mùa thế này, có một số chuyện phải cùng nhau thương lượng, nhà con gom hết sạch chỉ gom được tám thưng gạo tẻ, xin bác rộng lượng nhận cho, đợi qua năm được mùa bọn con nhất định sẽ bù lại cho bác, quân tử nhất ngôn, tứ mã nan truy." Truyền Kiệt tuổi còn nhỏ mà đầy một bụng chữ nghĩa.

Truyền Văn lắc đầu: "Có mấy câu anh nghe không hiểu, em có thể biến hết thành lời ăn tiếng nói của nhà nông không?"

Truyền Kiệt cũng lắc đầu theo: "Đồ gỗ mục không thể điêu khắc được! Thôi bỏ đi, anh cứ nói thế này: Lão Đàm thúc, nương con nói rồi, lương thực nhà con cũng đã thấy đáy bồ rồi, thúc rộng lòng giơ cao đánh khẽ cho Tiên Nhi gả qua đó đi! Con dập đầu lạy thúc có được không?" Truyền Văn giật mình: "Lại còn phải dập đầu á? Không được đâu, anh thấy ngượng chết đi được." Truyền Kiệt khinh bỉ nói: "Dập đầu với bố vợ thì có gì mà ngượng? Rước được chị dâu về nhà mới là thật. Anh cứ làm theo lời em bảo, chắc chắn không sai đâu."

Đàm Vĩnh Khánh đang ngồi nhà hút thuốc chuyện trò với một lão già. Đàm Vĩnh Khánh nói: "Nhắc đến chuyện ngày trước làm gì? Ngày trước cửa nhà tôi đây có từng đứt đoạn xe ngựa bao giờ không? Không nói gì khác, vào dịp Tết nhà nào dám dựng sân khấu trong sân hát tuồng lớn? Nhà tôi có cái thế lực ấy đấy, Tiên Nhi còn từng lên sân khấu đóng vai nữa kìa, con bé hát vở 'Vương Định Bảo mượn hiệu cầm đồ' hay là vở 'Tiểu cô hiền' mà các ông chưa nghe bao giờ à? Nếu không phải tôi ngăn cản không cho nó đi hát tuồng, thì bây giờ sớm đã thành đại đào kép rồi."