Khổng Minh Huy chẳng biết làm sao mà lại làm giám đốc Cục Mở rộng Đô thị của thị trấn. Chẳng biết làm sao lại thành trưởng phòng dân chính của huyện. Rồi lại chẳng biết làm sao mà thành cục trưởng Cục Mở rộng Đô thị của thành phố. Ngày nhậm chức cục trưởng, hàng nghìn hàng vạn người Bà Lâu muốn chuyển hộ khẩu từ nông dân sang cư dân thành phố Tạc Liệt, dòng người xếp hàng từ Cục Mở rộng Đô thị ở trung tâm thành phố kéo dài tận ra vùng ngoại ô. Họ cầm cuốn hộ khẩu vốn là nông dân, xách theo những đặc sản quê hương như lạc, hạt óc chó, mộc nhĩ, nấm hương để cảm ơn và làm quà, trên mặt ai nấy đều nở nụ cười biết ơn, chờ đợi những nhân viên văn phòng thu lại hộ khẩu nông dân của họ, rồi cấp cho họ cuốn hộ khẩu cư dân thành phố và thẻ căn cước có in ảnh của mình.

"Chúng ta thế này là thành dân thành phố rồi sao?" Những người cầm cuốn hộ khẩu mới bước ra từ khuôn viên Cục Mở rộng Đô thị, nhìn cuốn sổ nhỏ màu nâu đỏ, vừa hỏi nhau vừa tự trả lời: "Từ nay chúng ta mẹ kiếp không còn là nông dân nữa rồi." Họ vừa nói vừa cười, giơ cuốn sổ lên không trung cho những người nông dân đang xếp hàng chờ đợi kia xem, sau đó rẽ vào quán cơm bên đường ăn uống no say.

Vì chúc mừng mà uống đến say mèm. Lại có những người từ nông dân vừa mới biến thành cư dân thành phố, vì quá kích động mà lên cơn đau tim đột ngột, người chưa kịp đến bệnh viện đã chết. Suốt tròn nửa tháng, Cục Mở rộng Đô thị bận rộn với việc chuyển hàng ngàn hàng vạn hộ khẩu nông dân thành hộ khẩu thị dân sau khi huyện được nâng cấp thành phố. Để đề phòng việc vui mừng quá độ dẫn đến đau tim và xuất huyết não, xe cứu thương của bệnh viện phải đỗ ngay trong sân Cục Mở rộng Đô thị. Thế mà vẫn có mười bảy người chết vì quá hưng phấn, cấp cứu được một trăm hai mươi tám người. Họ cứ thế, chỉ cần đổi cái hộ khẩu là thành thị dân. Họ đặt những món quà cảm ơn mang theo bên cạnh bàn làm việc của người giải quyết hộ khẩu, hoặc nhét vào tay những người phụ trách điền tờ khai, phê duyệt, đóng dấu.

"Sao lại không nhận quà?" Người nông dân nói: "Chúng tôi thành dân thành phố rồi, đây là chuyện lớn bằng trời." "Nhận hay không?" Người nông dân nói: "Các người không nhận, chúng tôi sẽ vứt những lễ vật này xuống đất!"

Đành phải nhận.

Bên bàn, sau cửa, trong nhà, ngoài sân, chất đống khắp nơi là những đặc sản mà người nông dân mang đến để đổi hộ khẩu. Thuốc lá và rượu phải dùng mấy công nhân bốc vác vận chuyển không ngừng nghỉ từ sân Cục Mở rộng Đô thị vào kho của cục. Có người muốn nhân cơ hội này khai báo hộ khẩu cho đứa con sinh vượt kế hoạch, nên đã nhét rất nhiều tiền vào trong những hộp thuốc lá, rượu mạnh. Có người muốn chuyển hộ khẩu của người thân ở tít sâu trong núi đến thành phố Tạc Liệt, họ nhét nhẫn, dây chuyền, mặt ngọc thẳng vào túi áo người quản lý hộ khẩu, nói rằng tặng anh nắm lạc ăn chơi, tặng anh nắm hạt hướng dương về nhà mà bóc, thế là món đồ quý giá đã nằm gọn trong túi người ta.

Văn phòng của Khổng Minh Huy nằm ở giữa sân Cục Mở rộng Đô thị, vì nhất định phải có chữ ký của anh thì người ta mới được nhận tờ khai, điền tờ khai, phê duyệt, nộp tiền và báo cáo, cuối cùng lại phải có chữ ký của anh mới nhận được hộ khẩu và thẻ căn cước của thành phố Tạc Liệt, thế nên quà cáp trong căn phòng đó chất cao tận nóc nhà. Cuối cùng, quà cáp đẩy anh và tất cả bàn làm việc của nhân viên từ trong phòng ra ngoài sân, nhường những văn phòng đó làm phòng chứa quà, kết quả vẫn không để hết, họ lại đem số quà đó chất đống trong sân Cục Mở rộng Đô thị, chất cao đến nỗi những điếu thuốc lá chạm vào cành cây trong sân, mùi thuốc lá hun vàng cả cành lá của cây du già đó, khiến cây du kia sau khi bị "nghiện" thuốc lá, nhiều năm liền mỗi ngày đều phải rắc một bao thuốc lá dưới gốc. Không rắc thuốc lá thì lá du sẽ héo úa, quăn queo rồi chết đi. Đối diện với cây du ở bên kia sân là một cây hồng, rượu thu được đều chất dưới gốc cây hồng, bởi vì mùa đó đúng lúc hồng chín đỏ, năm đó quả hồng trên cây đều có mùi rượu, người ta chỉ cần ăn ba quả hồng là sẽ say khướt nằm dưới gốc cây. Đến khi dưới gốc cây du không thể chất thêm thuốc lá, dưới gốc cây hồng không thể để thêm đủ loại rượu vang, rượu trắng nữa, Khổng Minh Huy không làm việc nữa mà đứng ở cổng Cục Mở rộng Đô thị, đích thân canh cửa không cho những người đưa quà bước vào sân làm thủ tục hộ khẩu. Anh đứng trên một chiếc ghế cao, phóng tầm mắt nhìn ra, thấy dòng người đưa quà làm hộ khẩu dài tới mấy cây số, ngoằn ngoèo vòng đến tận ven quảng trường, đuôi dòng người còn kéo dài ra tận ngoại ô.

Để ngăn chặn những người đưa quà này, Khổng Minh Huy đến chỗ người anh thứ ba là Minh Diệu gọi tám thanh niên xuất ngũ đến canh gác ở cổng, hễ thấy ai trong tay có xách đồ vật gì là tuyệt đối không được bước vào trong sân Cục Mở rộng Đô thị, cuối cùng sự việc mới tạm yên ắng, không còn ai xách quà tiến về phía khuôn viên đó nữa. Hộ khẩu cứ thế làm từng nhà một, dân số thành phố Tạc Liệt cứ thế lăn như quả cầu tuyết ngày càng lớn. Sau một tháng, hầu như những người thuộc diện chính sách được chuyển sang hộ khẩu thành phố đều đã thành dân thành phố, lúc này cả thành phố đều truyền tai nhau rằng em trai của thị trưởng Khổng Minh Lượng là Khổng Minh Huy mắc một chứng bệnh tâm thần, bạn đưa quà cho anh ta, anh ta sẽ ném lễ vật ra ngoài cửa. Nhét tiền vào tay anh ta, anh ta sẽ chộp lấy số tiền đó ném vào người bạn.

Ai nấy đều kinh ngạc.

Đều biết Khổng Minh Huy mắc bệnh tâm thần.

Có người muốn xem anh ta là bị bệnh thật hay giả vờ, bèn đợi anh ta ở cổng Cục Mở rộng Đô thị vào giờ làm việc, nhìn anh ta đi bộ đến chỗ làm, họ tiến lại gần gọi một tiếng: "Cục trưởng Khổng!"

Anh khó chịu đứng lại: "Xin anh đừng gọi tôi là cục trưởng có được không?"

Là cục trưởng, nhưng lại không cho người ta gọi mình là cục trưởng, mà bắt người ta gọi thẳng tên là Khổng Minh Huy, mọi người liền biết anh ta bị bệnh thật rồi, hơn nữa bệnh còn rất nặng. Đành cười trừ gật đầu với anh rồi vội vàng bỏ đi. Đến giờ tan làm, các phó cục trưởng của Cục Mở rộng Đô thị đều đứng trong văn phòng nhìn anh đi bộ tan làm được một đoạn xa mới dám từ văn phòng ra, lên xe riêng của mình đi làm về. Trên đường bắt gặp anh, họ cũng phải đánh lái vòng tránh sang một bên. Tránh những đám đông mỗi ngày đều đứng ven đường nhìn Khổng Minh Huy đi bộ đi làm và tan làm — em trai của thị trưởng, mỗi ngày đi bộ đi làm và tan làm đã trở thành một cảnh tượng của Tạc Liệt. Mỗi ngày bảy rưỡi trước giờ làm việc lúc tám giờ, và năm rưỡi trước giờ tan làm lúc sáu giờ, người dân thành phố đều ùa đến cổng cục, chia đứng hai bên đường, nhìn vị cục trưởng này có xe không ngồi, cứ nhất quyết đi bộ đi làm.

Một ngày nọ, số người xem Khổng Minh Huy đi bộ đi làm đông hơn, ngã tư tắc nghẽn, vừa hay thị trưởng ngồi xe đi ngang qua đó. "Chuyện gì thế?" Thị trưởng Minh Lượng hỏi. Tài xế thò đầu ra ngoài cửa sổ thăm dò rồi rút đầu vào, "Bách tính đang xem cục trưởng Minh Huy có xe không ngồi mà đi bộ đi làm ạ." Tài xế cười nói: "Thị trưởng ơi, mỗi ngày đến đây xem cục trưởng Khổng đi bộ đi làm còn đông hơn cả người đến quảng trường xem kéo cờ nữa ạ." Thị trưởng lại nhớ tới đêm bốn anh em nửa đêm ra khỏi nhà đi mộng du năm ấy, mình chạm phải một con dấu, thế là thành ra bộ dạng ngày hôm nay; Minh Diệu chạm phải xe quân đội và đại bác, thế là làm nên uy phong ngày hôm nay; còn người em út này, ra khỏi nhà chạm phải một con mèo hiền lành, thế là thành ra bộ dạng nhu nhược không thể dìu dắt nổi này. Nhìn ra ngoài cửa sổ xe, thị trưởng Minh Lượng không nói gì nữa, qua cửa sổ xe nhìn thấy em trai từ phía đối diện ngã tư đi tới, người gầy nhỏ, cũng yếu đuối, tay xách chiếc cặp da màu đen được phát đồng loạt cho cán bộ toàn thành phố, đi qua ánh mắt của đám đông, quả nhiên trông như một con mèo bệnh hiền lành đi qua dưới chân đám đông, những bước chân nhỏ, không nói chuyện, có người ở phía xa gọi anh: "Cục trưởng Khổng! Cục trưởng Khổng!" Anh xua xua tay với những người gọi mình, rồi đi khỏi giữa đám đông đang nhìn anh từ xa ấy. Những người xem đó liền tiếc nuối nói:

"Bị bệnh thật rồi."

"Thật sự bị bệnh tâm thần rồi." Thị trưởng ngày hôm đó nhìn em trai thở dài một tiếng, chiếc xe lướt qua đám đông. Đến chạng vạng tan làm, mặt trời dịu dàng chiếu xuống thành phố Tạc Liệt. Cây du, cây hồng và hai giàn nho trong sân Cục Mở rộng Đô thị vì đều đã bị "nghiện" thuốc lá, rượu và đường, ngày nào không cho chúng ăn chút thuốc lá, rượu, đường dưới gốc, thì ngày hôm sau lá cây sẽ quăn lại và rụng xuống một lớp. Sau khi cán bộ và nhân viên Cục Mở rộng Đô thị tan làm, lúc không có người, Khổng Minh Huy bóc một bao thuốc lá cho cây du ăn, lại đổ ít rượu và đường xuống dưới gốc cây hồng và giàn nho, lúc đó viện trưởng bệnh viện tâm thần thành phố đi tới. Ông ta mặc áo blouse trắng, đi vào sân Cục Mở rộng Đô thị, nhìn trái nhìn phải, đứng trước mặt Minh Huy rất lâu không nói gì, hai tay xoắn xuýt vào nhau trước ngực, như thể muốn mượn Minh Huy thứ gì đó mà cứ mãi không thốt ra lời.

"Ông có việc gì à?" Minh Huy vùi mấy viên kẹo nhỏ xuống hố đất dưới giàn nho, còn dùng chân giẫm giẫm đất lên hố. "Thị trưởng bảo tôi đón cậu đến bệnh viện chúng tôi ở vài ngày, kiểm tra tổng thể một lần."

Minh Huy sững sờ ở đó không nói gì, trong tay cầm một nắm giấy gói kẹo hoa. Anh dùng sức bóp nát những giấy gói kẹo đó vài cái, rồi cũng được viện trưởng đón đến bệnh viện tâm thần kiểm tra.

Hai. Lịch sử biến thiên văn hóa

1

Mẹ ốm, Minh Huy có ba ngày không đi làm, ở nhà chăm mẹ. Cũng chẳng phải bệnh gì lớn lao, sốt cao, lúc ngủ hay nói mê: "Mẹ đến bên kia rồi, mẹ đến bên kia rồi." "Bên kia tốt hơn bên này, bên kia tốt hơn bên này!" Thế nhưng khi cơn sốt lùi khỏi người mẹ, bệnh khỏi, mẹ từ trong phòng bước ra, người gầy sọp đi một vòng. Ngôi nhà vẫn là ngôi nhà cũ, cái sân vẫn là cái sân cũ, cây cối cũng vẫn là cây du và cây hông đó, xuân đâm chồi, hạ xanh tốt, thu lá rụng lả tả. Ngay cả lũ kiến và côn trùng bò trên thân cây, vẫn là lũ đó từ những năm tháng trước. Lúc bò lên thì thở hồng hộc, lúc bò xuống thì nhảy nhót và cười đùa. Con nhện lớn trên mạng nhện nơi góc tường sau cửa, cũng vẫn là con nhện lịch sử già nua từ những năm tháng gia đình này sa sút nhiều năm về trước.

"Tuyệt đối không được chuyển nhà," Minh Lượng từng lạnh lùng nói: "Dù anh có làm hoàng đế thì các người cũng không được chuyển, để cả nước đến ngôi nhà này xem một chút, sẽ biết được sự thánh khiết của anh và sự thánh khiết của gia tộc Khổng gia chúng ta."

Thế là không chuyển.

Vẫn cứ ở đó.

Sau khi làng Tạc Liệt diễn biến thành thành phố, ngôi nhà này liền nằm đó như một di vật trong khu phố cổ. Những cái cây vốn nằm trên đường phố khi còn là làng Tạc Liệt, đều bị đóng đinh ghi tên loài cây và số hiệu. Một chiếc cối đá bỏ hoang ở ngõ làng, mọi người đã sớm quên mất, bây giờ nó lại được phát hiện và khai quật, viết vào văn vật chí của thành phố, dùng nhà kính bao quanh bảo vệ nó lại. Những ngôi mộ ở ngã tư làng và ven đường ban đầu, đều được chuyển đến khoảng đất trống trên sườn núi phía sau — đó là khu mộ liệt sĩ đã hiến dâng mạng sống cho việc xây dựng thành phố này. Cha của thị trưởng là Khổng Đông Đức, được chuyển mộ mai táng ở vị trí trung tâm nhất phía trên nghĩa trang đó, trên bia mộ trước mộ khắc tám chữ: Người tiên phong xây dựng thành phố. Cha của Chu Dĩnh là Chu Khánh Phương, người vốn là kẻ oan gia với Khổng Đông Đức, hôm nay cùng với thông gia của mình nằm song song trong nghĩa trang liệt sĩ, trên bia mộ dưới chân cũng viết năm chữ ý nghĩa dạt dào — Mộ của người tiên phong.

Theo truyền thuyết, vị trưởng làng và trưởng huyện cũ của nơi vốn là làng Tạc Liệt, hiện nay đã là thị trưởng và phó tỉnh trưởng của một tỉnh khác, thế nhưng họ đều yêu cầu sau khi chết cũng được chôn cất trong nghĩa trang Tạc Liệt này. Trên bia mộ của họ, cũng đều khắc mấy chữ như sau: "Người tiên phong của thành phố này!" Còn thị trưởng Khổng Minh Lượng thì để người năm xưa từng mở nhà máy gia công câu chuyện tin tức ở làng Tạc Liệt là Dương Bảo Thanh — nay đã là Trưởng ban Dương của Ban Tuyên giáo Thành ủy, đích thân viết một bức thư trả lời cho trưởng huyện cũ, trên thư viết rằng một ngày nào đó ông trăm tuổi quy tiên, tôi sẽ tạc một bức tượng cho ông ở quảng trường thành phố, khắc bốn chữ "Cha của thành phố". Còn đối với vị thị trưởng cũng là Hồ Đại Quân — chính là vị trưởng làng cũ năm xưa, đã viết mấy câu ngắn gọn súc tích thế này:

Chào mừng cái chết của ông đến, đó sẽ là một vinh hạnh không gì sánh bằng đối với tôi và Tạc Liệt, nếu ông có thể sớm ngày bước vào nghĩa trang Tạc Liệt, toàn thể nhân dân Tạc Liệt đều sẽ vì ông mà kiêu hãnh!

Dù nói thế nào đi nữa, Tạc Liệt đã là một thành phố vĩ đại.

Mọi thứ vốn có của Tạc Liệt đều đã là thực tại, lịch sử và ký ức của hậu thế.

Phố cổ Tạc Liệt và thành phố Tạc Liệt mới, cũng vì thực tại và lịch sử mà trở thành hai thế giới.

Thành Đông, thành Tây và khu phát triển, rải rác dọc theo con sông, những tòa cao ốc san sát nhau như những rừng cây rực rỡ với các loại cây hình vuông, lớp kính bao phủ trên các tòa nhà khiến nhiệt độ thành phố mỗi ngày đều cao hơn vùng ngoại ô mấy độ. Mà khu phố cổ này, cùng tên với thành phố là phố Tạc Liệt, ngoài những người đến du lịch thành phố này, đã rất ít người lui tới. Ngay cả thị trưởng Khổng Minh Lượng phát tích từ con phố này và hai anh em Minh Diệu giàu nhất thành phố, cũng rất ít khi trở về nhà và đi dạo trên phố. Họ dường như đã quên mất mình là người của phố Tạc Liệt, nếu không phải đến ngày tết hoặc ngày sinh nhật mẹ, thường thường đều không quay lại ngôi nhà cũ này nữa. Đều bận rộn cực kỳ, sự nghiệp hưng thịnh tràn lan. Anh cả Minh Quang từ sau khi ly hôn với vợ, lại không lấy được bảo mẫu Tiểu Thúy về tay, sau này liền mua nhà ở trường học, ngày đêm ở trường học, cũng quên luôn là có nhà. Trong nhà chỉ có mẹ mãi mãi canh giữ ngôi nhà cũ, nấu cơm giặt quần áo cho Minh Huy, khiến anh đi làm từ nhà này, phố này bước ra, tan làm từ thành phố đi bộ trở về con phố cũ và ngôi nhà này, cho đến một ngày anh trai để viện trưởng bệnh viện tâm thần đến đón anh đi khám bệnh, tiếp theo là mẹ phát sốt ba ngày, anh phụng sự trước giường tận chút hiếu, đợi mẹ khỏi bệnh từ trong phòng bước ra, như một cái xác sống đi đến trước bàn trong phòng chính đứng lặng lại, nhìn chằm chằm vào bức ảnh của người đàn ông bao năm tháng sau, xoay người nói với Minh Huy mấy câu như vậy:

"Mẹ năm nay bao nhiêu tuổi rồi?" Mẹ hỏi, "Mẹ nên đi tìm bố con và ở cùng ông ấy rồi."

"Con không muốn sống nữa," Mẹ nhìn Minh Huy nói, "Ba ngày nay mẹ đều nhìn thấy, nằm mơ thấy bố con ở bên kia đang vẫy tay với mẹ."

Thời điểm là vào buổi sáng ba ngày sau, ánh nắng đầu hạ chiếu xuống sân, ánh nước lấp lánh của các tòa nhà trong thành phố dưới núi chập chờn rung động. Mẹ sau khi ngủ một giấc, tự mình mặc quần áo, như cái xác sống lảo đảo từ trong phòng ra. Bảo mẫu đang hâm sữa cho mẹ trong bếp cũ. Lúc này, Minh Huy thức dậy định đi làm việc của cục trưởng, lúc rửa mặt xong xuôi, thì phát hiện mẹ sau khi khỏi bệnh rất bình thường trong ba ngày qua, người không còn là người sống của ba ngày trước nữa, sắc chết đã bao phủ một lớp rất dày trên mặt bà. Không biết bà đã trải qua chuyện gì trong ba ngày bệnh này, bỗng nhiên thành người đã chết rồi sống lại, da khô héo, mặt đầy nếp nhăn vàng úa, đứng đó như một người giấy già nua màu vàng, giấy xám cắt ra. Bà cứ thế làm bộ làm tịch trước bức ảnh người đàn ông, lấy tay áo lau bụi trên khung ảnh của Khổng Đông Đức, vừa lầm bầm tự nói: "Mẹ đi tìm ông đây! Mẹ đi tìm ông đây!" Như thể Khổng Đông Đức đang đợi bà ở phía bên kia gương đến mức sốt ruột và dậm chân.

Minh Huy nghe câu này liền cứng đờ người phía sau mẹ. "Mẹ sắp chết rồi." Mẹ nghe thấy động tĩnh xoay người lại, nhìn Minh Huy nói, "Bố con ở bên kia đang dậm đôi chân gọi mẹ đấy." "Vậy con mỗi ngày đều ở nhà cùng mẹ nhé." Minh Huy nghĩ một lúc nói, "Dù sao con cũng không muốn đi làm nữa." Mẹ nhìn chằm chằm Minh Huy rất lâu không nói, nhưng đôi mắt bà sáng lên một chút.

"Con ở cùng mẹ cả đời," Minh Huy nói tiếp, "Con một ngày cũng không muốn đến cục đi làm nữa."

Mẹ nghe vậy, sắc vàng chết chóc trên mặt nhuận sắc lại chút hồng, lại giống một người sống. Tiếp theo đó, ánh nắng chiếu vào trong phòng sáng như gương. Vốn dĩ góc tường sau cửa bao ngàn năm nay không có ánh sáng, lúc này, ánh nắng bảy lần gấp khúc, cũng chiếu tới đó. Con nhện già ở góc tường, nhất thời không thích nghi được với ánh sáng, đầu tiên sững sờ ngơ ngác trong ánh sáng một lúc, sau này thích nghi được ánh sáng đó rồi, liền nhảy múa vui vẻ trên mạng nhện đó, khiến mạng nhện trở thành sân khấu rung rinh nhảy nhót. Con gà mái già từ ngoài cửa vào, nằm dưới mạng nhện đó một lúc, đi rồi để lại trên đất một ổ năm quả trứng công có dính chút máu.

Minh Huy cứ thế quyết định không đi làm nữa, không làm cục trưởng của mình nữa. Đi tìm anh cả bàn bạc chuyện không làm cục trưởng nữa, anh cả chỉ nói một câu: "Việc này phải nói với anh hai." Đi nói với anh hai chuyện không đi làm, không làm cục trưởng nữa, sau khi đặt hẹn ba lần với chủ nhiệm Trình Tinh văn phòng anh hai, mới gặp được anh hai nói mấy câu. Anh hai liền nổi trận lôi đình: "Cái loại vô dụng như mày, mày không biết mày là cục trưởng trẻ tuổi nhất toàn thành phố sao?"

Anh hai nói: "Mẹ còn sống được mấy ngày? Có tiền có bảo mẫu, phụng sự bà thành quốc mẫu là chúng ta đã làm trọn đại hiếu rồi."

Đi tìm anh ba bàn bạc chuyện không làm cục trưởng nữa, ngược lại rất nhanh đã gặp được anh ba. Anh ba ở trong một thung lũng bí mật cách thành phố Tạc Liệt vài chục dặm, xây rất nhiều nhà quân sự đơn giản, ở đó chiêu mộ rất nhiều, rất nhiều thanh niên xuất ngũ và dân binh, mỗi tháng phát lương cho họ tổ chức huấn luyện. Những người đó mặc quân phục, tổ chức lễ duyệt binh mỗi tháng một lần trên một thao trường bê tông khổng lồ được xây dựng chuyên dụng. Đài duyệt binh phía đông thao trường, là dựa theo thế núi mà xây, thao trường đang nằm giữa bụng thung lũng hình bầu hồ lô, phía bên kia bụng bầu là doanh trại, phía này chính là thao trường. Cái nắng gay gắt tháng tám như ngọn lửa bị nhốt trong bụng bầu hồ lô mà thiêu đốt, mồ hôi của những người lính chảy ra từ thao trường, hội tụ trong một con mương, ào ào gấp gáp chảy ra phía ngoài cửa thung lũng. Anh ba Minh Diệu mặc một bộ quân phục tướng quân, đứng dưới một chiếc ô che nắng trên đài duyệt binh, nhìn các phương trận bước đều đi ngang qua trước mặt mình mà chào theo nghi lễ. Tiếng nhạc quân đội hùng tráng, như hơi nước thúc đẩy bước chân và lồng ngực của các phương trận. Vì Minh Huy đến, anh ba kết thúc sớm đợt duyệt binh và huấn luyện định kỳ đó. Minh Huy đứng ở góc đài duyệt binh, nhìn từng tiểu đoàn, từng tiểu đoàn quân rút về doanh trại, tiếng khẩu hiệu chấn động làm đài cơ của đài duyệt binh dưới chân anh rung lên bần bật. Tiếng bước chân đều đặn, như chiếc máy xúc đào đất vang lên không ngừng mỗi ngày trong thành phố, đập thình thịch xuống mặt đất. Đợi quân đội đó đều rút khỏi tầm mắt anh ba, anh ba đi đến cười với em trai một cái, hai anh em liền đứng ở góc đài duyệt binh nói mấy lời này:

Minh Huy nói: "Em không muốn làm cục trưởng nữa."

Minh Diệu nhìn một đại đội cuối cùng đi ngang qua trước mặt: "Này—— đại đội trưởng đại đội ba, sau này ở cửa thung lũng đều phái sáu trạm gác, không có lệnh của anh thì không ai được vào thung lũng huấn luyện này!" Minh Huy nói: "Em muốn mỗi ngày ở nhà cùng mẹ, nhưng anh hai không đồng ý." Minh Diệu nhìn chằm chằm em út Minh Huy một lúc, hừ bằng mũi một cái: "Anh hai sớm muộn gì cũng phải nghe lời anh." "Anh bận thế này," Minh Huy nhìn khuôn mặt anh ba, "Em đi đây, không ăn cơm ở chỗ anh nữa." Minh Diệu vỗ vỗ vai Minh Huy: "Đợi anh ba thành công, em muốn làm quân trưởng thì làm quân trưởng, muốn làm tư lệnh thì làm tư lệnh."

Từ thung lũng huấn luyện của anh ba đi ra, Minh Huy đứng trên dãy núi trống trải, nhìn thấy những ngọn núi và dải núi phía sau, đều phát ra ánh sáng vàng óng trong ánh nắng, mà trong quân doanh của anh ba ẩn giấu trong thung lũng không nhìn thấy kia, đang có một luồng âm thanh ầm ầm truyền tới. Thế nhưng thành phố Tạc Liệt mơ hồ trước mắt, ánh sáng các tòa nhà trong thành phố tỏa ra trên bầu trời, như một mảnh sương mù phát sáng ngâm dưới bầu trời. Đứng giữa âm thanh và ánh sáng các tòa nhà này, Minh Huy chợt nhận ra, giữa anh hai và anh ba sắp có một chuyện gì đó xảy ra, hơn nữa chuyện đó lớn như động đất, núi lửa phun trào. Nghĩ đến mức độ lớn của chuyện đó, chân Minh Huy mềm nhũn, ngồi xổm xuống trên dãy núi, như một con kiến nằm liệt dưới chân con voi, có nước mắt chảy ra từ khóe mắt anh.

2

Minh Huy đi tìm chị dâu Chu Dĩnh nói chuyện không làm cục trưởng nữa. Làm cục trưởng ở một thành phố mới nổi, có bao nhiêu người vì việc này mà hối lộ lớn đến mức sẵn sàng đem cả vợ và con gái ra hối lộ. Thế nhưng Minh Huy, nói không làm là tuyệt đối không làm. Một chuyện lớn bằng trời, không thể nói chuyện với anh em, anh liền nhớ tới chị dâu Chu Dĩnh. Nhớ tới đã lâu rồi anh không gặp chị dâu. Lần gặp trước vẫn là sinh nhật cháu, anh mua cho cháu cái cây có thể biến thành nhà, cỏ hoa có thể biến thành lương thực, những quả trứng màu bằng nhựa có thể sinh ra chim thật bay lên bầu trời. Bên bàn ăn chị dâu làm cẩn thận, anh vừa chơi đùa với cháu, vừa tính xem anh hai từ khi làm huyện trưởng, thị trưởng đã mấy năm không về nhà. Khi tính rõ từ chính quyền thành phố về phố Tạc Liệt ở khu cũ, đi bộ cũng chỉ mất bốn mươi phút, đi xe cũng chỉ mười mấy phút, Minh Huy có chút sững sờ, kinh ngạc trong cùng một thành phố, anh hai mấy năm qua vậy mà không về nhà thăm chị dâu và cháu lấy một lần.

"Em đi gọi anh ấy về nhé?" Minh Huy hỏi chị dâu.

"Anh ấy sẽ về," chị dâu cười cười nói, "Đợi anh ấy lại về, không chỉ quỳ xuống trước mặt chị, chị không thèm để ý anh ấy còn chết trước mặt chị nữa kìa." Nói xong chị dâu nhìn ra ngoài cửa một chút, rồi thu ánh mắt lại đặt trên khuôn mặt em út Minh Huy, "Ngày này sẽ không còn xa nữa, chị dâu sẽ để em nhìn thấy ngày đó."

Minh Huy không hiểu lắm chị dâu đang nói gì, nhưng anh không nghe ra bao nhiêu oán hận, bao nhiêu hận thù từ lời của chị dâu, ngược lại còn nghe ra chút tâm cơ thâm sâu hiểu đạo lý, điều này làm Minh Huy cảm thấy chị dâu tuyệt thế bất phàm. Cảm thấy nụ cười treo trên mặt chị dâu, thâm thúy bí ẩn, không thể nắm bắt, lại không thể từ nụ cười đó mà bắt bẻ được điều gì. Ban đầu chị dâu và anh hai cùng nhau tranh thiên hạ, cùng nhau làm cho Tạc Liệt giàu lên. Cùng nhau làm cho cái làng dã nhân nhỏ như quả rụng Tạc Liệt này, biến thành ủy ban làng quản lý mấy làng tự nhiên, biến thành thị trấn biến thành huyện. Đến hôm nay, lại biến thành một thành phố Tạc Liệt mới nổi bừng bừng sức sống. Thế nhưng chị dâu mang thai rồi. Sau khi chị dâu sinh con cho anh hai, nói không ra khỏi cửa thì rất ít khi thấy chị ra ngoài. Nói canh giữ trong nhà nuôi dạy cháu thì kiên tâm nuôi dạy. Nói cho cùng, chị dâu là người từng trải qua gió lửa, là người phụ nữ mang thai thành phố này, sự đời từng trải và đại thế giới từng thấy, so với thị trưởng anh hai chút nào cũng không kém. Minh Huy đi bàn chuyện không làm cục trưởng nữa với chị dâu, cũng là đi xem đứa cháu nhỏ ngày càng lớn. Anh lại đến Bách hóa thành phố mua cho cháu rất nhiều đồ chơi nhỏ. Mua lê kết trên cây táo và táo tàu kết trên cây hồng, còn có một cây sô-cô-la màu nâu của nước ngoài, chỉ cần để cái cây đó phơi nắng một lúc, hạt sô-cô-la sẽ kết trên cành lá, em cứ việc đi hái quả sô-cô-la đó trên cây mà ăn. Mua ngựa, chuồng ngựa và đồng cỏ bằng nhựa, em để ngựa đi dạo trên đồng cỏ đó, bụng ngựa liền to lên, cỏ xanh trên đồng cỏ liền ít đi. Khi con ngựa trắng ăn no quay về chuồng ngựa nằm xuống, một lúc sau, nó sẽ sinh ra ngựa con. Một lúc nữa, ngựa con lớn lên, lại phải ăn cỏ lại phải sinh ra ngựa con mới. Mấy ngày sau, nhà em liền biến thành trang trại, nông trường rồi. Em liền thành chủ nông trại.

Minh Huy xách những đồ chơi này đi về phía nhà chị dâu.

Đến trước cổng vốn là ủy ban làng, sau này là tòa nhà doanh nghiệp, bây giờ là trường mẫu giáo, nhìn thấy rất nhiều phụ huynh đang đưa con vào trong cổng đó. Anh đứng ở cổng đó một lúc, không nhìn thấy chị dâu và cháu, liền đi về phía nhà chị dâu. Trường mẫu giáo là anh hai vì để cháu vào trường thuận tiện, đặc biệt hạ văn bản phá hủy tòa nhà doanh nghiệp trong một đêm, mời người Đan Mạch thiết kế xây dựng nên trường mẫu giáo. Tất cả tường và mái tường của ngôi nhà trường mẫu giáo, đều là màu sắc và họa tiết vui tươi, giống như một thị trấn nhỏ của Đan Mạch. Minh Huy đi ngang qua thị trấn nhỏ đó, nhìn thấy tất cả chim bồ câu đậu trên đó cũng đều là chim bồ câu bảy màu đỏ vàng xen kẽ. Chim bồ câu thật cũng giống như giả. Giả cũng giống như thật. Thế nhưng anh đã quen với những thật giả này rồi, không cảm thấy lạ lẫm và khác biệt, chỉ nhìn xem rồi đi về phía nhà chị dâu. Tòa nhà ba tầng nguy nga nhất Tạc Liệt do chị dâu xây năm xưa, bây giờ so với những kiến trúc hiện đại và biệt thự mô phỏng Âu châu trong thành phố, tỏ ra cũ kỹ và cổ lỗ. Thế nhưng ở ngay cổng lớn có lịch sử chỉ hơn hai mươi năm, phía trên bên trái cổng vòm, đóng một tấm biển đồng vàng, trên biển viết hàng chữ "Di vật trọng điểm thành phố". Có hàng chữ này, tòa nhà và sân bãi liền tỏ ra cao quý, khác với tầm thường. Phố cổ Tạc Liệt là con phố thành phố cũ của Tạc Liệt mới, tất cả gạch tường cây cối đều là lịch sử và di vật. Mà trong số di vật này, ngôi nhà cũ của Khổng gia và tòa nhà của nhà chị dâu, thì là báu vật trong báu vật, cao quý trong cao quý, là nơi ở cũ và bảo tàng của người nổi tiếng bao nhiêu năm sau. Cho nên chị dâu cứ luôn ở trên con phố cũ này, giống như cùng mẹ canh giữ ngôi nhà cũ của Khổng gia, chị dâu đang canh giữ tòa nhà Chu gia do chị kinh doanh xây dựng.

Nhấn chuông cửa.

Lại nhấn chuông cửa.

Cuối cùng ra một người mở cửa. Cánh cửa lóe lên, trước mặt đứng một cô gái mười bảy mười tám tuổi, mặc áo lụa vừa mỏng vừa trong suốt, váy ngắn đến tận gốc đùi, đôi chân trắng như ngọc và khuôn mặt ngay ngắn, ngũ quan mời gọi, cùng với lông mày và son môi được vẽ kỹ càng, làm Minh Huy giật mình, lùi lại nửa bước, tưởng mình đi nhầm cửa. Thế nhưng cô gái đầy vẻ phong lưu khí chất đó, thấy Minh Huy cũng lùi lại nửa bước nhỏ, sau đó mới cười với anh.

"Anh tìm ai?" Cô hỏi anh.

"Vào đi." Cô nói tiếp.

Anh đi vào, cô đóng cửa sau lưng anh, dẫn Minh Huy đi về phía phòng khách nhà chị dâu như chủ nhân. Đến đó, mới nhìn thấy chị dâu đứng ngay trung tâm phòng khách, trước mặt ngồi một hàng cô gái có cách ăn mặc, trang điểm đều giống hệt cô gái kia. Họ nhìn thấy Minh Huy đều kinh ngạc nhìn anh, tất cả ánh mắt đều là câu dẫn và gợi tình, đều nóng rực như lửa, như cuối cùng đã đợi được một người đàn ông như ý, như muốn dùng ánh mắt nuốt chửng và thiêu đốt anh. Minh Huy đứng ở cửa phòng, trên trán bị các cô gái nhìn ra một lớp mồ hôi, đồ trên tay xách trượt xuống, anh vội vàng nắm lại sợi dây túi đồ chơi đó, để ánh mắt đi tìm cháu ở đâu.

"Đi mẫu giáo rồi." Chị dâu sau khi nhận lấy đồ Minh Huy xách, lại nói với đám cô gái đó, "Đây là em trai chị - các em lên lầu trước đi."

Đám cô gái đó liền đều không nỡ thu ánh mắt từ mặt Minh Huy về, vừa cười vừa lầm bầm, chạy lên lầu. Tiếng bước chân trên cầu thang như gõ trống vang dội. Có một cô gái đôi giày cao gót màu đỏ, đi một lúc liền rơi ra khỏi chân, còn có những tờ tiền trăm, tiền trăm rơi ra từ trong đôi giày đó. Khi cô ta quay lại nhặt tiền nhặt giày, từ trong cái miệng, khuôn mặt, toàn thân đám cô gái đó bùng nổ ra tiếng cười, như thác đổ dọc theo cầu thang từng bậc từng bậc rơi xuống, cho đến khi chị dâu lườm đám cô gái đó một cái, họ mới đều thu tiếng cười không thấy đâu nữa. Không thấy nữa, chị dâu mới lại quay đầu nói: "Vào đi - họ đều là sinh viên trường kỹ thuật nữ giới của chị đấy."

Minh Huy tỉnh lại từ một trận ngơ ngác, đi vào phòng khách chính nhà chị dâu. Trên ghế sofa phòng khách, còn vương lại rất dày mùi phấn và mùi thịt của đám cô gái đó, còn có kẹp tóc đỏ ai đó đánh rơi trong khe ghế sofa, mặt dây chuyền kim cương giả thủy tinh tráo thật đổi giả. Chị dâu chỉ vào ghế sofa nói: "Em ngồi đi." Minh Huy không ngồi vào chiếc ghế sofa đó, anh kéo một chiếc ghế tựa ngồi bên cạnh sofa, sau đó nâng ánh mắt từ trên sofa lên, nhìn thấy trên tường treo mấy bức ảnh của anh hai. Dưới bức ảnh chị dâu đều dùng bút đỏ viết năm chữ: "Chết cũng là người của tôi!!!" Ba dấu "!!!" sau năm chữ đó, giống như một chùm lựu đạn anh từng thấy ở chỗ anh ba. Nhìn tiếp bức tường bên cạnh, cũng treo mấy bức ảnh của anh hai, dưới ảnh đều viết những chữ ý nghĩa tương tự: "Anh và Tạc Liệt đều sẽ là của tôi", sau chữ cũng giống hệt là ba dấu "!!!" tiếp nối. Tiếp đó dời ánh mắt sang phòng khách, phòng ăn, phòng bếp, phòng tắm, tủ rượu, tủ bát. Trên tường và góc nhà của tất cả các phòng, còn có bức tường cầu thang dẫn lên lầu. Phàm là nơi chị dâu thường phải làm việc hoặc đi qua và trên đồ nội thất, đều dán đầy ảnh màu, ảnh đen trắng của anh hai hồi nhỏ, lúc lớn, lúc kết hôn, lúc làm việc và sau khi làm thị trưởng phát biểu tại các cuộc họp, cắt băng khánh thành, bắt tay, dưới ảnh đều là những chữ thù hận ý nghĩa tương tự và ba dấu "!!!" sau chữ. Ảnh lúc sớm đều là ảnh rửa lại. Ảnh sau khi làm thị trưởng đều là cắt ra từ báo chí và tạp chí họa báo, cảnh tượng như là triển lãm nhiếp ảnh cuộc đời thị trưởng. Minh Huy xem xong những bức ảnh đó lại đứng dậy từ trên ghế, anh không biết lắm tại sao chị dâu lại muốn dán ảnh anh hai ở khắp mọi nơi, ánh mắt di chuyển từ đây sang đó, lại dời từ đó sang bên này, cuối cùng rơi vào khuôn mặt chị dâu trước mặt, chị dâu cười nói với anh:

"Không dán anh ấy ra, chị sợ chị quên mất anh con trông như thế nào."

Khóe mắt chị dâu rớm đỏ, trong mắt có một loại ánh sáng chua xót kiên nghị:

"Anh ấy bận như vậy, năm này qua năm khác không về nhà."

Chị dâu cuối cùng lau nước mắt, lại cười cười rất tự tin:

"Anh ấy sắp phải về rồi. Sắp phải về tìm chị rồi - anh ấy muốn xây dựng Tạc Liệt thành phố cỡ trung này thành đại đô thị, to bằng tỉnh, còn to hơn cả tỉnh, xây dựng thành siêu đại đô thị to hơn tỉnh, cần đầu não các mặt ở kinh thành đồng ý, anh ấy không đưa quà cho những nhân vật ở kinh thành đó sao? Đưa cái gì? Anh ấy cuối cùng sẽ hiểu, đưa cái gì cũng không bằng đưa những sinh viên trường kỹ thuật nữ giới này." Chị dâu nói xong ngẩng đầu nhìn lên lầu, lại thu ánh mắt khuôn mặt treo nụ cười, "Chị đã chọn sẵn hai trăm sinh viên cho anh hai em rồi, kế hoạch chọn ba trăm hoặc năm trăm, đợi anh em cần, anh ấy sẽ phải về cầu xin chị, cầu chị đem ba trăm, năm trăm cô sinh viên xinh đẹp nhất này đưa cho anh ấy, để anh ấy mang đi. Đến lúc đó, anh hai em sẽ phải về cầu xin chị, chị không đồng ý anh ấy không thể nâng cấp Tạc Liệt thành siêu đại đô thị, lúc đó anh ấy sẽ phải quỳ gối lấy đầu đập tường cầu xin chị."

Chị dâu cười nói uống nước, còn đưa cho Minh Huy một quả lê kết trên cây hồng. Minh Huy không ăn. Lúc nhận lê anh nhìn thấy trên khóe mắt chị dâu lại có thêm một lớp nếp nhăn rất sâu, làn da vốn tươi non trong chớp mắt trở nên già nua, dường như già đi hơn mười tuổi trong mấy năm. Dường như người trung niên. Dường như không phải chị dâu, mà là thị trưởng thành phố Tạc Liệt hoặc một nữ tỉnh trưởng đã trải qua vô số sự đời, đối với việc gì cũng vì năm tháng, trắc trở mà nắm chắc phần thắng, nắm chắc trước. Minh Huy lại một lần nữa dùng ánh mắt quét qua những tấm ảnh anh hai đầy khắp phòng khắp tường, ngẩng đầu liếc một cái lên những cô gái chị dâu chuẩn bị cho anh hai trên lầu.

"Lại muốn nâng cấp Tạc Liệt thành siêu đại đô thị?" Minh Huy hỏi, "Khi nào biến thành siêu đại đô thị?" Cuối cùng đặt quả lê trên cây hồng cầm trong tay lên bàn.

"Anh hai điên thật rồi." Minh Huy nghĩ.

"Em không làm cục trưởng nữa." Minh Huy nói xong đứng dậy, như thể sắp đi. Vốn là đi bàn chuyện không làm cục trưởng với chị dâu, thế nhưng bây giờ, nghe nói anh hai muốn nâng cấp Tạc Liệt thành siêu đại đô thị, anh ngược lại bỗng nhiên quyết định rồi, thế là cũng không cần bàn chuyện gì với chị hai nữa, dường như vì anh hai muốn nâng cấp Tạc Liệt thành siêu đại đô thị, anh mới quyết chí không làm vị cục trưởng trẻ nhất toàn thành phố đó. Ngoài cửa có ánh nắng chiếu vào mặt và vai chị dâu. Mặt chị dâu thành một chiếc gương phủ một lớp xám nhạt, ánh sáng không giấu nổi chiếu lên Minh Huy, chiếu lên đồ bày biện và nội thất trong phòng này. Trong túi đồ chơi Minh Huy xách đến, thao trường và chuồng ngựa làm bằng nhựa đó, trải rộng trước mặt họ thành bãi chăn ngựa cỏ xanh tươi tốt. Thảo nguyên rộng lớn trải dài vô biên trước mặt anh. Kéo dài đến dưới chân núi. Kéo dài đến thiên địa không nhìn thấy bờ bến. Trên thế giới chỉ có anh và chị dâu hai người. Họ cứ thế đứng trong sự trải rộng vô biên đó. Chị dâu nhìn anh, như nhìn em trai ruột, con trai mình vậy.

——"Em thật sự không làm cục trưởng nữa?" Chị dâu rất kinh ngạc hỏi.

——"Em đã bàn chuyện với anh trai em chưa?" Chị dâu lại truy vấn.

——"Em nên nhớ lại đêm còn nhỏ đó, người làng Tạc Liệt đều từ trong nhà ra xem mình đầu tiên chạm phải cái gì. Chị là đầu tiên chạm phải anh hai em, mới muốn chết cũng gả cho anh hai em cả đời. Anh hai em là nhặt được một con dấu, mới muốn làm trưởng làng, trưởng trấn, huyện trưởng, thị trưởng và tỉnh trưởng cả đời. Đêm đó em thực sự chạm phải một con mèo? Chạm phải mèo cũng không nên mềm yếu không chủ kiến thế này, chuyện lớn bằng trời lại không coi là chuyện gì."

——"Thật sự đầu tiên chạm phải là một con mèo?"

——"Em nghĩ kỹ đi, có lẽ không phải mèo, mà là cái gì khác."

Từ nhà chị hai đi ra, những cô gái đã lên lầu đó, đều chen nhau ở cửa sổ đưa mắt đưa tình và vẫy tay với Minh Huy ở dưới sân. Minh Huy nhìn lên lầu một cái, lại vội vàng quay đầu sang một bên. Chị dâu ra cửa tiễn anh, đứng trong sân nhìn về phía một cây xoan ở góc tường, nơi đó vì có con quạ mang một hạt dưa trồng dưới cây đó, liền có dây leo nằm bò trên cành cây, kết rất nhiều mướp, dưa chuột, khổ qua và bí ngồi. Còn một quả dưa hấu to như đầu người vậy. Họ ở ngay bên cạnh một đám quả dưa treo dưới cây đó, chị dâu cuối cùng dặn dò rằng, nghĩ kỹ xem đêm đó chạm phải cái gì rồi, nghĩ ra liền biết cả đời này em nên làm cái gì không nên làm cái gì và có nên từ chức cục trưởng này hay không. Trong sân có một mùi dưa quả rất đậm, còn có mùi cây cối hoa cỏ trên núi và tiếng ô tô cùng mùi xăng dầu vang lên trên đường phố thành Tạc Liệt. Trong mùi vị và âm thanh này, chị dâu cuối cùng nói với Minh Huy: "Rảnh rỗi đưa chị dâu ra mộ khóc chút nhé, chúng ta có mấy năm không ra mộ khóc rồi."

3

Minh Huy từ nhà chị dâu đi ra, mặt trời vẫn ở ngay phía trên đỉnh cổng phía đông phố cũ. Cái cây ở giữa phố, lúc đi bóng cây rơi bên cạnh vết nứt trên tường nhà đó, lúc về bóng cây vẫn ở bên cạnh vết nứt đó. Anh nói rất nhiều chuyện ở nhà chị dâu, ngồi hết thời gian và mùa của xuân hạ thu đông, thế nhưng mặt trời trên phố cũ không di động. Thời gian đình trệ chết rồi. Trong thời gian và ngày tháng đình trệ đó, nhìn xuống từ phố cũ trên sườn núi, dòng người đi làm của thành phố Tạc Liệt như nước vỡ đê ùa về phía đông tây nam bắc. Ngược lại phố cũ ở đây rất tĩnh lặng. Người trẻ tuổi đều đi làm ở thành phố rồi. Người thuê nhà ở phố cũ, cũng đều bắt kịp giờ đi làm rồi, chỉ để lại ngôi nhà, di vật và ánh nắng cùng bóng cây dừng lại không đi. Minh Huy đến dưới cái cây này, nhìn vết nứt trên tường và bóng không di động, lại có một con mèo chạy đi dưới cái cây đó.

Con mèo chạy qua tường sân không thấy đâu nữa.

Trong lòng ầm một cái, Minh Huy dừng chân, lại nhớ tới đêm đó bao nhiêu năm trước, ánh trăng như nước, cả làng những người đàn ông, phụ nữ đã làm cha làm mẹ đều nằm cùng một giấc mơ, đều bảo con cái từ trong nhà đi ra, xem con cái chạm phải cái gì hoặc nhặt được cái gì. Anh theo ba người anh trai từ trong nhà đi ra, chia tay ở ngã tư. Anh cả hướng đông, anh hai hướng tây, anh ba hướng nam, anh thì xách đèn bão đi về phía chính bắc. Trên đường nhìn thấy tường và cây, nhìn thấy ánh trăng và một con mèo. Con mèo đó kêu "ao" một tiếng, từ dưới một cây liễu chạy về hướng nam, vượt qua một bức tường, chạy về phía nhà người ta. Lúc đó, anh cũng giống như đứng dưới cây liễu này lúc này, thu ánh trăng từ hướng con mèo chạy đi về, biết mình nên quay người trở về hội hợp với anh em, muốn nói với anh em mình đầu tiên chạm phải một con mèo hoa lý. Thế nhưng khi muốn xoay người, lại nhìn thấy dưới gốc cây liễu con mèo chạy trốn, vứt một cuốn sách rách nát bụi bặm, nhặt lên, dưới ánh đèn lật lật, là một cuốn lịch vạn sự được người ta lật xem hàng vạn lần, đóng chỉ, trên trang sách dính đầy nước bọt lật trang trở nên bóng loáng đen sì. Còn có một mùi ẩm mốc xốc ra từ trong trang sách. Cuốn sách đó những năm tháng đó, nhà nào cũng có, trên sách in bảng đối chiếu dương lịch, âm lịch sáu mươi năm một vòng. In thời gian và khí tượng của hai mươi bốn tiết khí. Còn ở những chỗ trống cách mấy trang in một lần, in phương pháp và giải thích của bói toán bát quái.

Minh Huy lật xem cuốn sách đó rồi vứt nó đi. Vứt vào trong hốc cây của cây liễu già. Anh đầu tiên chạm phải là một con mèo, không phải cuốn lịch vạn sự đó. Anh cứ luôn cho rằng sự mềm thiện và nhu nhược của mình, đều là vì đêm đó đầu tiên chạm phải một con mèo. Nếu chạm phải một con chó, anh có thể theo anh hai làm tôi trung tướng giỏi rồi. Nếu chạm phải một con hổ, anh chính là vai diễn giống anh ba rồi. Nếu chạm phải một con bò, anh có thể vạch ra một mảnh đất ở thành phố Tạc Liệt để cày cấy chăn nuôi rồi. Thế nhưng anh chạm phải là một con mèo nhu nhược, cho nên chỉ có thể canh nhà chăm sóc mẹ, để ba người anh trai chia nhau xông pha thiên hạ, làm sự nghiệp. Thế nhưng bây giờ, Minh Huy nhìn con mèo chạy đi đó, sững sờ một lúc, bỗng nhiên bước nhanh về phía trước. Ngã tư phố ban đầu bây giờ đã có đèn giao thông, nơi từng chôn hàng chục người Tạc Liệt đã trở thành thảm cỏ hình tròn và nơi tọa lạc một bức tượng đá "Người khai phá". Anh đi đến đó, rẽ về phía bắc, dọc đường không ngừng nhìn các tòa nhà cao tầng và ngôi nhà cũ hai bên đường, cuối cùng bên cạnh chiếc cối xay cổ được dùng làm di vật quây bằng hàng rào gỗ, đã tìm thấy cây liễu già có số hiệu di vật "99" đó. Bây giờ cây liễu đó đã biến thành cây bách, thế nhưng thân cây vẫn như vậy, to như hai người ôm, ở độ cao hai mét đột nhiên vẹo cổ đổ về một bên. Cành thân cây bách cong đen vượng, ở ngang lưng có một hốc đen giống như cái giỏ. Minh Huy nhìn thấy cây liễu biến thành cây bách bên cạnh cối đá này, gần như chạy lao về phía hốc cây. Anh trèo lên hốc cây, vội vàng thò cánh tay vào trong hốc cây, sờ một cái, chộp một cái, liền lấy được cuốn lịch vạn sự mà anh vứt đi nhiều năm. Cuốn sách đã ẩm ướt và mục nát trong hốc cây đó, có một lớp lông tơ nổi rơi trên trang sách. Còn có rất nhiều dầu cây thấm vào giấy sách, nuôi trang sách thành màu dầu đỏ. Minh Huy cầm cuốn sách đó nhẹ nhàng rung một cái, có mấy mảnh giấy sách rơi xuống. Anh vội vàng nhặt mảnh giấy đó, cẩn thận ghép lại đặt về trang cũ, tiện tay lật một cái, vừa hay lật đến ngày này, tháng này, năm nay này, nhìn thấy chỗ trống của bảng đối chiếu dương lịch, âm lịch, đã từng có người dùng bút lông viết bốn chữ tiểu khải:

Mất mà tìm lại được.

Bốn chữ "Mất mà tìm lại được" đó, làm trong lòng anh ấm áp như gặp được một đống lửa trong mùa đông. Bí ẩn nhìn trước sau trái phải, ngoài việc có một chiếc xe ô tô đi ngang qua bên cạnh anh, không có động tĩnh gì khác, thế là anh thử từ cuốn lịch vạn sự tìm ra ngày anh bỏ học từ trường học về nhà, có chữ viết bút lông tiểu khải hai chữ: "Trượt". Tìm ra ngày anh đi làm ở thị trấn, viết một chữ bút lông: "Sai". Lật đến ngày anh làm trưởng phòng: "Sai lớn". Lật đến ngày anh được anh trai bổ nhiệm làm cục trưởng trẻ nhất toàn thành phố, vẫn là một chữ: "Từ".

Minh Huy kinh ngạc.

Cuốn lịch giấy cỏ dầu mục trong tay anh rung rung tinh tế. Hóa ra đêm anh ra khỏi nhà năm thiếu niên đầu tiên chạm phải không phải mèo, mà là cuốn lịch vạn sự này. Hóa ra con mèo đó từ trước mặt anh vèo một cái chạy qua, chính là để nhắc nhở anh dưới gốc cây bên đường có cuốn sách này. —— đã qua bao nhiêu năm, anh cứ luôn cho rằng đêm đó mình đầu tiên chạm phải con mèo, vậy mà đem cuốn sách vứt vào hốc cây. Nắng thu ấm áp, đại địa hòa nhã, cây bách già bắt nguồn từ cây liễu trên đỉnh đầu anh như là một chiếc ô. Bây giờ cuốn sách này lại quay về trong tay anh. Minh Huy đứng dưới bóng cây, từ chỗ mở ra vội vàng lật một chút cuốn lịch vạn sự đó, phát hiện cuộc đời và chuyện lớn quá khứ của anh, từng việc từng việc đều viết trên cuốn sách đó. Có một sự kinh ngạc và hối hận, trào dâng lên từ trong lòng anh, biến thành niềm vui không biết làm sao như nước ngâm lấy anh. Anh cứ ở trong bóng cây như nước đó, mát mẻ ấm áp một lúc, trẻ con, sau khi đem cuốn sách đó nhét sâu vào lòng mình giấu đi, nhìn trái nhìn phải, vội vàng vội vã đi về nhà.

Bước chân dập dềnh trên phố cũ, như một chiếc thuyền trôi trên sông cổ đạo.

Ba. Sử ký tâm hồn

1

Minh Huy muốn đón chị dâu lớn từ nhà mẹ đẻ về, để chị và anh cả nối lại tình xưa sống những ngày tháng. Đây là chuyện viết rành rành trên cuốn lịch vạn sự đó. Có cuốn lịch vạn sự đó rồi, anh liền không bao giờ phải hoảng hốt không có nơi dựa dẫm khi gặp chuyện nữa. Hóa ra quá khứ và tương lai của anh, đã có người dùng chữ tiểu khải nhỏ như ruồi viết từ sớm trên cuốn lịch đó. Đáng tiếc bao nhiêu năm vứt lịch vạn sự trong hốc cây, ẩm ướt dầu thấm, hầu như mỗi trang giấy lịch đều dính chết vào với nhau, đem vận mệnh của cả gia đình dính kết thành một cục chết khối chết đen sì. Mấy chữ hoặc một mảng chữ tiểu khải nhỏ như ruồi cách mấy trang có một đó, cũng đều bị ẩm ướt thấm thành một mảng mực chết câu đố chết. Những ngày này, Minh Huy hoàn toàn vứt bỏ việc cục trưởng vốn không thuộc về anh, ở nhà chui trong phòng, cố gắng đem cuốn lịch vạn sự giáp tí sáu mươi năm một vòng từng trang từng trang phục hồi và lật mở, đi tìm quá khứ và tương lai của mình trên cuốn sách đó. Để hiểu cuốn lịch vạn sự đó, anh bắt đầu mê mẩn thiên tượng học, tiết khí học và thuyết bói toán. Anh mua rất nhiều sách. Dùng những giải thích trong những cuốn sách đó đi bổ sung những chương đoạn và những chữ là khối chết mực một mảng trên lịch vạn sự đó. Đầu tiên đem cuốn sách đó phơi dưới ánh mặt trời, thổi ở nơi có gió nhẹ, khi những phương pháp này đều không thể mở được trang lịch vạn sự dính vào nhau, anh bày chiếc bàn vuông nhỏ trong sân nửa đêm, đặt lịch sự trên bàn vuông, tự mình canh trong đêm ngồi bên cạnh bàn nhỏ, mượn sương đêm thấm đều lên trang giấy lịch sự, nhuận một trang, lật mở một trang, nhuận hai trang, lật mở hai trang. Đêm lật mở ban ngày lại đi nhận diện những chữ là khối đen mực đó. Từng trang từng trang một, đến đầu đông, anh lật mở được một phần ba cuốn lịch vạn sự dính kết đó, từ trong một mảng mơ hồ của đầu xuân tháng tư trên lịch sự, tìm thấy hai chữ có thể nhận ra: "Đón—— chị dâu——"

Anh liền quyết định đi đón chị dâu về.

Đầu tiên đi gặp anh cả Khổng Minh Quang. Khổng Minh Quang không biết tại sao người ta lại là phó viện trưởng của Học viện Sư phạm mới thành lập của thành phố Tạc Liệt. Anh không muốn làm viện trưởng, anh chỉ muốn làm một giáo viên tốt mỗi ngày nói chuyện với sinh viên. Thế nhưng vì anh muốn làm một giáo viên tốt, cấp trên nói đây là cảnh giới tối cao rồi, liền bắt anh làm viện trưởng. Học viện muốn từ thành phố không ngừng phình to hướng về phía khu đông dời đi, tòa nhà giáo học, thư viện và ký túc xá sinh viên mới xây v.v., một mảng công trình trải ra trên bãi đất trống bên đường khu đông. Đội xây dựng và những chiếc xe tải lớn vận chuyển tro vận chuyển gạch đến công trường, khiến công trường bụi bay mịt mù, khắp nơi đều là gạch đỏ sắt gỉ và tấm bê tông. Minh Quang là viện trưởng, phụ trách những việc này, liền tóm được một tài xế ở cạnh công trường mắng, mắng anh ta lái xe quá nhanh, không chỉ làm vỡ nát số kính trên xe, mà còn đâm gãy một cây thông nhỏ. "Kính không biết đau, nhưng cây nó biết đau anh không hiểu sao?" Anh cả quát người tài xế đang chảy máu trên đầu, "Anh có nhìn thấy cây đều chảy nhựa máu ra không, gốc cây trắng xóa chính là đoạn xương gãy của nó đó?" Tài xế lau máu trên đầu, ngồi xổm trên đất giống như một đứa trẻ. Lúc này, Minh Huy xuất hiện. Minh Huy đi từ phía xa tới, gọi một tiếng "anh", lại gọi một tiếng "anh" từ xa. Khi anh cả Minh Quang xoay người lại từ tiếng gọi đó, Minh Huy nhìn thấy tóc mai hai bên của anh cả bạc trắng rồi. Người hoàn toàn là một trung lão niên, trên bộ quân phục màu xanh thuần, có rất nhiều bụi trên công trường và bụi phấn trắng của lớp học. Khoảnh khắc anh cả xoay người nhìn Minh Huy, ngày đông khiến hai mắt anh nheo lại. Bên cạnh công trường khu học mới xây, Minh Huy và anh cả nói một hồi chuyện, như gió và mây nói một hồi lời. Anh nói anh cả sao tóc anh đều bạc rồi? Anh cả cười một cái: "Bây giờ anh là giáo sư, em không nghe nói sao?" Minh Huy nói mấy năm nay anh đều ở trường không về nhà, anh nên bớt chút thời gian về nhà xem một chút. Anh cả nói: "Em hai cứ luôn bắt anh làm viện trưởng học viện sư phạm, nhưng anh chỉ muốn làm giáo sư." Anh cả vừa nói vừa sờ vào cây thông nhỏ bị đâm gãy đó, để tài xế một tay bảo vệ vết máu đỏ trên đầu, một tay cầm vô lăng, chở một xe kính vỡ, chạy về phía kho công trường.

Khi bên lề đường cạnh công trường chỉ còn lại hai anh em họ, gió bắt đầu nổi lên trên công trường. Cái lạnh đầu đông từ hướng Tây Bắc cuộn về phía Đông Nam, mặt trời vốn đang vàng rực trên bầu trời lúc nãy lại co rụt trở về. Trong cái giá lạnh ấy, Minh Huy nói với anh cả về chuyện cậu nhặt được cuốn lịch vạn niên. Nói về việc cuốn lịch bảo cậu hãy đến nhà ngoại của chị dâu để đón chị ấy về. Vừa nói, anh cả vừa lắng nghe, tay nắm lấy một vốc đất từ dưới đất, đắp lên vết cắt của cây thông to bằng bắp tay, rồi lại bứt một nắm cỏ khô ven đường, quấn như băng gạc quanh gốc cây, cho đến khi cái cây bị gãy ấy nhận được hơi ấm trong cái giá lạnh mùa đông, đâm chồi nảy lộc, miệng vết thương của cây thông bị đâm sầm kia lộ ra màu xanh nhạt trong đống cỏ ấm, đầu chồi lộ ra thân mình trong hơi ấm, anh cả mới thu ánh mắt lại, rất nghiêm túc nhìn chằm chằm vào em trai mà nghe.

“Anh à, anh không thể sống độc thân cả đời được.” “Chị dâu về có thể nấu cơm giặt giũ cho anh, có thể nói chuyện, sắc thuốc, dọn dẹp việc nhà cho anh, biết đâu còn có thể sinh được một mụn con, khiến cả người dân Chiết Liệt phải ngưỡng mộ gia đình anh.” “Em và mẹ đều nhớ anh.” Minh Huy tiếp tục nói, “Anh nhất định phải tranh thủ về nhà thăm mẹ.” Minh Huy nói: “Cứ quyết định vậy đi, lịch nói bảo em đi đón chị dâu về, em sẽ đi đón chị dâu về.”

Anh cả vẫn luôn nghe, vẫn luôn nhìn mặt Minh Huy, không nói lời nào, đang nghĩ ngợi chuyện gì đó. Nhưng lúc này, khi anh dời ánh mắt khỏi khuôn mặt người em thứ tư, anh nhìn thấy mặt trời vốn nấp sau đám mây lúc nãy đã ló dạng. Toàn bộ khu đông thành phố Chiết Liệt, những tòa nhà cao tầng, ống khói và cây cầu vượt vừa mới xây xong, đều bừng sáng xung quanh công trường khu học xá. Chồi thông mới nhú từ chỗ vết cắt, trong cái nắng vàng hanh hao mùa đông ấy, trông như những cái cây bằng thủy tinh trong suốt, có ánh nắng lấp lánh trên cành.

“Cậu nói đón chị dâu về, thì anh có thể chuyên tâm làm học vấn của mình?” Minh Quang nhìn người em thứ tư hỏi. “Anh muốn viết một cuốn sách,” Minh Quang cười nói, “Sách vừa xuất bản, anh chính là vị giáo sư có học vấn nhất trường.” Khi chia tay anh cả, khóe mắt Minh Huy bỗng rưng rưng lệ. Cậu không ngờ anh cả lại như vậy, trước đây vẫn luôn tưởng anh ở trường không về nhà là vì đã ly hôn với chị dâu, lại không biết cô gái tên Tiểu Thúy kia đã đi đâu, nên mới tuyệt tình tuyệt nghĩa mà sống ở trường mãi, mới ngày ngày làm bạn với phấn, bảng đen, học sinh và nỗi cô liêu. Nhưng hiện tại, anh cả không hề ở bên lớp học và bảng đen. Anh cả với danh nghĩa viện trưởng trông coi công trường, không chỉ xót xa cho xe tải chở đầy kính trắng bị vỡ kia, mà còn xót xa hơn cho cây thông nhỏ bị đâm gãy. Lúc chia tay anh cả, tuy là mùa đông, nhưng chồi non mọc ra từ gốc cây thông bị gãy kia cũng đã cao bằng chiếc đũa, lá thông xanh biếc từng chiếc một chuyển từ màu vàng non sang màu xanh đậm, có màu đen nhánh bám trên lá thông. Có màu đen nhánh là có thể chống chọi với cái lạnh mùa đông. Đối diện với cây thông lá xanh đen ấy lúc chia tay, anh cả rất vui vẻ cười với Minh Huy: “Quản lý công trường, anh có thể tham ô rất nhiều tiền, nhưng anh một xu cũng không lấy. Làm người đưa đường dẫn lối, anh chỉ muốn làm một giáo viên và giáo sư hàng đầu mà thôi.”

Anh cả hỏi: “Cậu không ở đây ăn trưa với anh à?”

Anh cả nói: “Có lẽ chị dâu cậu đã tái giá từ lâu rồi.”

Anh cả lại dặn dò: “Em thay anh đi thăm chị dâu của em nhé.”

Minh Huy liền rời khỏi chỗ anh cả, bỏ lại công trường, Đông Thành và thành phố Chiết Liệt ở phía sau, lúc ngoảnh đầu nhìn lại cứ như đang nhìn một làn khói bốc lên.

2

Nhà ngoại chị dâu là người ở sâu trong dãy núi Bả Lâu, để vận chuyển quặng đồng, sắt, thiếc, bạch kim trong núi ra ngoài, con đường trên sườn núi đã được mở rộng đủ cho bốn chiếc xe tải lớn đi song song. Con đường cũng toàn là đá vụn, xi măng và cốt thép trộn lại. Ngày thông xe hoàn thành, thị trưởng Minh Lượng đi cắt băng khánh thành, anh nhận lấy một cái kéo lớn từ khay, cắt đứt dải lụa hoa đỏ vắt ngang trên đường, khi những thỏi vàng, hạt vàng, ngọc bích và trâm cài, bông tai bằng mã não tuôn trào ra từ dải lụa ấy đổ ập xuống mặt đường. Những chiếc bông tai, vòng tay lăn từ mặt đường ra bãi cỏ ven đường có đến hàng chục, hàng trăm cái. Từ hiện trường cắt băng khánh thành vang lên tiếng vỗ tay của quan chức và thị dân, giống hệt như tiếng sấm mưa. Trong tiếng vỗ tay ấy, có người đi tranh cướp những thỏi vàng, ngọc bích và vòng cổ rơi trên mặt đất, ven đường, vì hỗn loạn mà còn dẫm chết một người. Ngày hôm đó, nhìn thấy cảnh này trên truyền hình, Minh Huy gọi điện cho thư ký trưởng Trình Tinh của chính quyền thành phố, sau khi được đồng ý, cậu đã nói chuyện với anh hai qua điện thoại.

“Thực sự đã dẫm chết người rồi.” Cậu nói với anh hai.

Anh hai suy nghĩ một lát rồi đáp: “Dự án đường bộ giai đoạn một tổng cộng dài hai trăm ba mươi hai km.”

Minh Huy kinh hãi kêu lên: “Nhân mạng đấy, anh hai!”

“Dự án đường bộ giai đoạn hai sắp bắt đầu rồi.” Anh hai nói, “Trong vòng ba năm, anh phải để các thôn làng thuộc thành phố Chiết Liệt đều có đường, nhà nhà có xe hơi, để nhân dân của anh sống vượt qua cả người Mỹ và người châu Âu.”

Minh Huy nói thêm vài chuyện gia đình với anh hai rồi gác máy. Hiện tại, cậu đang đi trên con đường trên sườn núi rải đầy trang sức ngọc bích từ buổi lễ cắt băng. Cái lạnh hanh khô của mùa đông đang bao phủ khắp con đường. Cây cối hai bên đường, đều đang khóc lóc gọi tên trong cái lạnh, gió thổi xé toạc trên cây. Minh Huy có thể ngồi xe đến nhà ngoại chị dâu, chỉ cần nhấc điện thoại lên gọi bất cứ đâu, nói tôi là Minh Huy - em trai thị trưởng Khổng, sẽ có vài chiếc xe con lái đến con phố cũ. Nhưng cuốn lịch vạn niên đó nói, phải để cậu đi bộ vạn dặm mới có thể thấu hiểu thiên hạ, thế nên cậu cứ đi bộ trên con đường này. Có rất nhiều xe tải trống đi lướt qua bên cạnh cậu, hướng vào trong núi. Lại có rất nhiều xe nặng chở đầy quặng đi từ trong núi ra, hướng ra ngoài núi, hướng về phía hơn mười nhà máy luyện kim của Chiết Liệt. Cậu đi trên lề đường, nhìn thấy bụi bặm bay lên từ mặt đường chôn vùi một cái cây như nấm mồ. Nhìn thấy con chim bay từ trên không trung xuống, vì ho mà rơi xuống đất. Còn nhìn thấy ruộng lúa mì của ngôi làng ven đường, vì bụi bay mù mịt mà lúa mì non đều bị sặc từ mặt đất xuống lại mặt ruộng. Nhìn thấy mầm lúa mì trốn tránh xe cộ, quặng mỏ, bụi bặm như chơi trốn tìm khi ẩn khi hiện, Minh Huy đứng ở ven ruộng hồi lâu, cho đến khi mặt trời lặn về phía Tây như một hòn đá lửa rơi xuống mặt hồ, cậu mới vội vàng đi dọc theo con đường hướng về phía trong núi.

Con đường lớn đi đến tận cùng, như một xấp vải được trải dài đã đến điểm cuối.

Con đường đất vàng đi đến tận cùng, như một cuộn vải thô đã đến điểm cuối.

Một con đường nhỏ đi đến tận cùng, như một sợi dây đột nhiên đứt đoạn không có mối nối. Trong ánh hoàng hôn còn sót lại, cánh đồng, làng mạc và khe rãnh, đều nằm yên tĩnh thoải mái trong dãy núi. Trong sự yên tĩnh kỳ lạ đến từ vùng núi, vì tĩnh lặng, Minh Huy nghe thấy trong tai mình có một tiếng rít cực nhỏ. Cậu đã hỏi vài người trên đường, còn đi nhầm đường hai lần, cuối cùng cũng kịp đến làng ngoại chị dâu trước khi trời tối vào ngày thứ ba. Mới nhìn thấy ngôi làng tên là Trương Vương Trang rải rác trên một sườn dốc, ngôi làng cũ có nhà tranh cũng có nhà ngói, giống hệt ngôi làng cũ Chiết Liệt bao nhiêu năm về trước. Nhà chị dâu ở ngôi nhà thứ hai đầu làng, khi Minh Huy đến cửa nhà chị dâu, chị dâu đang đút cơm cho người cha bị liệt nửa người của mình ở ngay cửa. Ánh hoàng hôn rơi trên khuôn mặt chị dâu thành màu vàng nhạt, từng sợi tóc bạc trên đầu chị, giống như cỏ khô và sợi tơ. Minh Huy đã hỏi người nhà đầu tiên mới tìm đến được cửa nhà chị dâu, khi nhìn thấy chị dâu, cậu bỗng nhớ đến người anh cả đã già đi. Nghĩ đến người anh cả già đi, bước chân cậu chậm lại, cho đến khi đứng sau lưng chị dâu, mới nói rất khẽ:

“Chị là chị dâu ạ?”

Cậu kinh ngạc nói: “Chị dâu, sao chị lại ra nông nỗi này?!”

Chị dâu đứng thẳng người rồi quay lại, khi nhìn thấy Minh Huy, bát cơm trong tay “loảng xoảng” rơi xuống, bát nước mì trứng trong bát đổ lên quần chị. Nhìn khuôn mặt của người em nhỏ Minh Huy, chị dâu há há miệng, muốn nói điều gì đó, nhưng không nói ra được, nước mắt trào ra treo trên khóe mắt, bàn tay cứng đờ giữa không trung run rẩy bần bật. Ngay trước cổng nhà tranh này, Minh Huy và chị dâu nhìn nhau hồi lâu, cho đến khi chị dâu cuối cùng cũng thốt lên hai chữ “Minh Huy” từ miệng, bước nhanh hai bước về phía Minh Huy rồi đột ngột đứng lại, hỏi cậu sao lại tìm được đến đây? Sao lại tìm được đến đây? Lại hỏi chúng ta đã bao nhiêu năm không gặp nhau rồi? Đã bao nhiêu năm không gặp nhau rồi! Lại nói em trai, em vẫn khỏe chứ, không có gì thay đổi lớn, vẫn là khuôn mặt trẻ con như vậy, lúc này mới nhớ ra nhường ghế cho Minh Huy. Nhớ ra đón Minh Huy vào nhà. Nhớ ra bảo người nhà nhanh chóng dọn dẹp nhà cửa, lau ghế lau bàn, nhanh chóng rót nước rửa mặt và nấu cơm cho Minh Huy.

Hỏi Minh Huy:

—— “Em muốn ăn gì?”

—— “Uống trước một bát nước trứng gà nhé?”

—— “Từ Chiết Liệt đến Trương Vương Trang này, từ lúc mặt trời mọc lên xe đến khi mặt trời lặn xuống xe còn phải đi bộ hơn nửa ngày, em đi bộ trên đường phải mất bao nhiêu ngày?”

Cả nhà chị dâu đều bận rộn cả lên. Hàng xóm láng giềng đều bận rộn cả lên. Cả làng đều bận rộn theo. Người làng đều mang trứng gà, quả óc chó, lạc trong nhà đến nhà chị dâu, mong Minh Huy có thể nếm thử những món ngon và đặc sản sơn lâm nhà họ. Có người còn ôm đến một con gà mái già, hỏi Minh Huy có thích ăn gà không? Thích thì lập tức giết thịt hầm canh gà. Có người dùng vạt áo túm mộc nhĩ đen, nhìn chị dâu, cầu chị dùng mộc nhĩ đó hầm cho Minh Huy một bát canh mộc nhĩ đen đường phèn.

Họ đều vây quanh Minh Huy hỏi:

—— “Em thực sự là em trai của thị trưởng à?”

—— “Là em trai thị trưởng sao lại đi bộ đến làng chúng ta?”

Chị dâu là người có thể diện, gốc rễ và cuộc sống sung túc nhất trong làng. Mặc dù đã ly hôn, nhưng suy cho cùng cũng từng gả cho một người anh là trấn trưởng, huyện trưởng. Hiện tại trấn trưởng, huyện trưởng đó sớm đã là thị trưởng rồi. Người chồng cũ cũng là viện trưởng đại học, hơn nữa lại có hai người em, một người giàu có ở thành phố, một người văn nhược lương thiện, vừa mới đến Trương Vương Trang, muốn đón chị dâu về nhà chồng, cùng anh cả sống cuộc sống gương vỡ lại lành. Sau khi Minh Huy nói muốn đón chị dâu về để đoàn tụ với anh cả và chăm sóc anh cả, cả sân người trong làng im phăng phắc, nhìn chằm chằm Minh Huy hỏi thật không? Thật không?! Sau đó có người nắm lấy cánh tay chị dâu nói, chị khổ tận cam lai rồi, khổ tận cam lai rồi! Nói từ nay thị trưởng lại phải gọi chị là chị dâu rồi, đến cả những vị cục trưởng, sảnh trưởng đó, gặp chị cũng phải gọi chị dâu gọi chị rồi. Nói Trương Vương Trang chúng ta, cuối cùng cũng xuất hiện một người chị dâu của thị trưởng. Họ liền nắm lấy cánh tay chị dâu, áo chị dâu, còn vây quanh Minh Huy thành một vòng, nói trách không được hôm kia đầu làng có hàng trăm hàng nghìn con chim hỷ thước xoay quanh kêu suốt một ngày, hôm qua có hai con công, hai con phượng hoàng bay đến đậu trên tường rào nhà chị dâu, hướng về phía chị dâu xòe đuôi múa cánh, như mặt trời mọc ở phương Đông vậy.

Mặt trời trong sự ngạc nhiên của dân làng, từ từ lặn xuống núi.

Chị dâu trong ánh hoàng hôn ngồi xổm xuống khóc hu hu, khóc một lúc chị đột nhiên xông vào sân, ôm lấy người cha đang liệt trên ghế, nói khổ tận cam lai rồi khổ tận cam lai rồi, bệnh của cha lại có thuốc chữa rồi lại có thuốc chữa rồi. Đến lúc này, Minh Huy mới biết chị dâu đồng ý ly hôn là vì khi anh hai làm trấn trưởng đã ký mười cái tên của mình lên mười tờ giấy trắng, bảo chị dâu muốn xây nhà, chỉ cần viết yêu cầu lên tờ giấy trắng đó là sẽ có gạch ngói gửi đến; muốn trồng mảnh đất tốt, điền vào một tờ giấy trắng là sẽ có cán bộ mang khế ước khoán đất tốt đến tận nhà; trong làng có tranh chấp kiện tụng với nhà ai, viết tình hình và nỗi oan ức lên tờ giấy trắng đó, là sẽ thắng kiện và giành lại danh dự. Mười tờ giấy ký tên anh hai đó, có thể giúp chị dâu làm mười việc lớn. Nhưng chị dâu trở về nhà, khi cha nghe tin chị đã ly hôn với anh cả, người già im lặng không nói gì, đến sáng hôm sau thức dậy, lại vì nhồi máu não mà liệt trên giường, từ đó bắt đầu hỏi y cầu dược, bắt đầu điền vào tờ giấy trắng đó, để bác sĩ đến nhà; điền vào tờ giấy trắng đó, để bệnh viện dùng những loại thuốc tốt nhất cho cha. Đem tờ giấy trắng đã điền xong đó coi như dẫn thuốc để vào trong nồi đất sắc thuốc bắc, sắc thuốc bắc xong cho cha uống, cầu cho cha dù bị liệt nửa người cũng phải sống tiếp, đừng dễ dàng rời bỏ thế giới này.

Có một lần, cha ra cửa ngã trên sườn núi, bất tỉnh nhân sự giống hệt như đã chết, chị dâu nhờ người vội vàng viết một dòng chữ lên tờ giấy trắng, lệnh cho bác sĩ bệnh viện trong núi lập tức đến ngay. Những bác sĩ đó đều mồ hôi nhễ nhại chạy đến, kéo người cha từ bờ vực cái chết trở về. Lại một lần nữa, cha ở nhà ngã trong sân, từ miệng sùi bọt mép, đến cuối cùng không sùi bọt mép nữa, dưới mũi không còn một hơi thở. Chị dâu biết lần này cha đã tận số, hiểu rằng bác sĩ có đến cũng không cứu kịp, liền vò tờ giấy ký tên anh hai thành một cục nhét vào miệng cha, ở bên cạnh khóc lóc gọi: Cha — cha — em trai con Khổng Minh Lượng, nó không phải là trấn trưởng nữa, nó là huyện trưởng rồi ạ! Nó là huyện trưởng rồi ạ! Thế là lại cứu sống được người cha đã chết. Đến tận bây giờ, trong tay chị dâu chỉ còn lại một tờ giấy ký tên anh hai, chuyện lớn đến đâu chị cũng không dám để tờ giấy ký tên đó rời khỏi tay, nhiều nhất là vào những thời khắc then chốt, lấy tờ giấy ký tên đó ra, lắc lắc, cho người ta xem, nói với người ta em trai Minh Lượng của tôi là thị trưởng rồi đấy, không tin các người xem đây có phải là chữ ký nó ký cho tôi không?! Khi cha lại bệnh nặng nguy kịch, chị liền lấy tờ giấy ký tên đó ra, nói với những bác sĩ đó: “Các người không tin thị trưởng là em trai tôi à?” Những bác sĩ mới và cũ đó liền hết lòng hết sức với cha. Khi cha trong mùa đông giá rét nhất vì thời tiết lạnh, não bộ cung cấp máu yếu ớt đình trệ, người trở nên hôn mê bất tỉnh, chị dâu liền quỳ trước giường cha giơ tờ giấy ký tên đó, khóc lóc gọi rằng: “Nó là thị trưởng rồi! Nó là thị trưởng rồi!” Sau đó trong nhà dần dần ấm áp lên, lượng máu cung cấp cho cha đầy đủ, cha liền tỉnh táo lại như chưa từng mắc bệnh.

Mặt trời lúc sắp lặn sau núi phía Tây, sự tĩnh lặng giữa dãy núi, như dải lụa đỏ phất phơ bay rơi trên mặt đất. Ruộng lúa của Trương Vương Trang, tất cả mầm lúa đều xanh mướt, vươn lá lúa về phía hướng nhà chị dâu. Cành cây khô mùa đông, quay đầu lại vẫy tay về phía nhà chị dâu, còn những bông hoa và cỏ dưới đất ở cửa, lại có một chút màu xanh nhạt trên đám cỏ. Cha nghe tin con gái đến tuổi trung niên lại muốn tái hôn với nhà họ Khổng quay về nhà chồng, không nói gì, giơ bàn tay bao năm qua vì liệt nửa người không thể nhấc lên được, xoa trên đầu, trên mặt con gái, giọt nước mắt rơi trên tay, trên cổ tay và cánh tay, tất cả đều nở hoa, tỏa ra một mùi hương thanh mát đầu xuân.

Đến tối, cả làng nam nữ đều đổ xô đến nhà chị dâu, hỏi Minh Huy rằng em thực sự đón chị dâu về thành phố Chiết Liệt để tái hôn với anh cả của em à?

Minh Huy gật đầu.

“Anh hai thị trưởng của em đồng ý chứ?”

“Anh hai bảo em chăm sóc gia đình,” Minh Huy nói trịnh trọng với mọi người, “Không cần nói anh hai cũng sẽ đồng ý thôi.”

Tiếp theo, có người ở cửa nhà chị dâu châm pháo đốt lên. Có người về nhà lấy tiêu sáo ra thổi. Tiếng trống chiêng, tiếng pháo, trong sân và ngoài cửa, ở cửa và trong làng, dội nam động bắc, đi đông chạy tây, náo nhiệt y như ngày tết. Người ta vây quanh chị dâu, nâng Minh Huy lên, cảm kích cậu đã đến đón chị dâu về nhà. Chúc mừng chị dâu lại trở thành người nhà họ Khổng, trở thành chị dâu mà ngay cả thị trưởng cũng phải gọi. Thế là họ đều cầu xin chị dâu rằng, chị lại đến nhà họ Khổng rồi, một lần nữa trở thành chị dâu của thị trưởng, giữ lại tờ giấy trắng thị trưởng ký khi làm trấn trưởng cũng vô dụng, chi bằng lấy ra viết một dòng chữ, mùa đông giá rét, lại khô lạnh không tuyết, đại hạn sắp đến, viết lên tờ giấy đó “Tuyết rơi đi! Tuyết rơi đi!” để ông trời ban cho ruộng đồng trong làng một trận tuyết. Chị dâu liền trở về nhà đến đáy chiếc rương đầu giường, lấy ra một phong bì. Từ trong phong bì đó lấy ra tờ giấy ký tên cuối cùng đã hơi ố vàng, viết lên tờ giấy đó sáu chữ “Tuyết rơi đi! Tuyết rơi đi!”. Sau đó người làng liền vây quanh Minh Huy và chị dâu, mượn ánh trăng đến đầu làng, quỳ xuống giơ tờ giấy trắng có chữ ký của Minh Lượng lên không trung, đồng thanh hô lớn: “Tuyết rơi đi, tuyết rơi đi! Là thị trưởng bảo ngươi tuyết rơi đấy, là thị trưởng bảo ngươi tuyết rơi đấy!” đều hô rằng: “Thụy tuyết triệu phong niên, thị trưởng bảo ngươi tuyết rơi đấy! Thụy tuyết triệu phong niên, là thị trưởng bảo ngươi tuyết rơi đấy!” Bầu trời liền có hơi ẩm và bông tuyết, trong ánh trăng như bông tuyết của ánh trăng rơi xuống ruộng đồng đầu làng. Chờ đến khi trên mặt đất đầu làng có một lớp trắng mờ, mọi người đều quỳ không đứng dậy, lại do chính tay chị dâu quẹt diêm, đốt tờ giấy Minh Lượng ký tên, giơ cao ánh lửa và tro tàn đó lên không trung, tuyết liền từ nhỏ chuyển thành lớn. Phất phới lông ngỗng suốt đêm, ngôi làng, ruộng đồng và toàn bộ sâu trong dãy núi Bả Lâu, tuyết rơi dày một thước, tất cả lúa mì, cây cối và cỏ khô, đều có sự ẩm ướt và ấm áp của giấc ngủ đông, không phải lo lắng về cảnh tượng bội thu năm sau nữa.

Đến ngày hôm sau, Minh Huy và chị dâu, liền lội qua tuyết dày trở về thành phố Chiết Liệt. Anh cả và chị dâu liền gương vỡ lại lành, sống cuộc sống bình yên, ổn định.

Bốn, Văn hóa và Văn vật

Chiết Liệt cũng có một trận tuyết.

Sau khi tuyết tạnh, toàn bộ thành phố đều phô trương hiển bày trong ánh tuyết. Những tòa nhà cao tầng và cầu vượt đằng xa, trong ngày tuyết trông như những công trình kiến trúc được xếp bằng gạch tuyết. Trên đường phố gần đây, những cái cây và biển báo, đều bị tuyết trắng bao bọc. Đón chị dâu từ nhà ngoại về, đưa đến nơi ở của anh cả, sau khi cùng chị dâu dọn dẹp sự bừa bãi trong phòng anh cả, Minh Huy đi bộ trở về từ chỗ ở của anh cả.

Ánh trăng đêm tuyết mỏng manh xuyên thấu như dải lụa sáng. Đến ngã tư đường phố cũ, Minh Huy nhặt một mảnh ánh trăng trên mặt đất trong tay, độ nặng nhẹ của ánh trăng đó quả thực như một miếng lưới cửa sổ, nhưng lại trơn mát như một miếng lụa ướt trên tay. Đặt ánh trăng đó trở lại vị trí cũ, cậu lội qua tuyết dày về nhà. Mẹ đã ngủ say trong thượng phòng như con mèo già cuộn mình bên lò sưởi. Minh Huy đẩy cửa sân, nghe thấy mẹ nói trong mơ: “Về rồi à? Anh cả và chị dâu của con tốt rồi chứ?” Minh Huy cách cửa sổ, vách tường hướng về phía mẹ gật đầu, mẹ liền trở mình trên giường, càng ngủ sâu hơn. Mọi việc ổn thỏa, Minh Huy vào phòng mình ở gian bên, lúc muốn nằm xuống, nhớ tới cuốn sách Vạn Năm giấu dưới gối, có một trang từ chỗ dính liền bóc tách ra một nửa, trên vệt mực của nửa trang đó, ngoài hai chữ “Anh hai” được cậu nhận ra, những dự báo còn lại về việc anh hai sẽ như thế nào vẫn còn nằm trong lớp mực cũ chưa được bóc ra. Lớp mực cũ đó giống như một ao bùn khô chết, những nét ngang nét dọc và nét phẩy nét mác của chữ tiểu khải như ruồi bâu đều như cỏ nước cành liễu trong bùn ao. Cậu đã nhìn chằm chằm vào nửa cái ao khô chết và đám cỏ đó hàng nghìn lần, không thể nhận ra màu xanh tươi của chúng năm xưa từ đám cỏ nước đã chết ấy, cũng không thể biết chuyện gì trong cuộc đời anh hai. Không thể biết cuốn sách Vạn Năm muốn bảo cậu đi làm những việc gì cho anh hai.

Nằm trên giường, nghĩ về cái ao bùn và sự mơ hồ về nửa trang viết về anh hai trên sách Vạn Năm, lòng Minh Huy bỗng chốc rùng mình, cậu đột nhiên ngồi dậy khỏi giường, lấy cuốn sách Vạn Năm không bìa trước, bìa sau trên gối ra, lật đến trang đã bóc tách ra một nửa có chữ Anh hai, nhìn ngày tháng trên cuốn lịch in dầu, chính là sinh nhật của anh hai — nửa cục mực chết to bằng nửa bàn tay ở trang ngày ba tháng ba, cậu nhớ đến ánh trăng mỏng manh như thủy tinh vừa nhặt được trên phố cũ. Nhớ đến cuốn lịch vạn niên giấy cỏ không biết đã dùng bao nhiêu năm này, vì năm tháng và dầu ẩm trong hốc cây, khiến tất cả các trang sách dính vào một khối. Đem cuốn lịch đó phơi dưới ánh mặt trời, những trang sách đó ngược lại sẽ càng khô cứng dính chặt vào nhau. Đem ra đêm sương ẩm lật trang sách để bóc, bóc vài đêm mới bóc ra được nửa trang. Trang của anh cả chị dâu, cậu phải bóc suốt ba đêm khuya mới mở ra được. Trang này của anh hai, cậu bóc suốt nửa tháng mười lăm đêm sương mới bóc ra được một góc, vì sương làm ẩm quá lâu, những chữ mực đó lại đều hòa lẫn vào ao bùn. Nhưng hiện tại, Minh Huy chợt linh tỉnh làm sao để giải mã những chữ mực đó của anh hai — dưới ánh mặt trời nó sẽ khô cứng dính vào nhau, trong đêm sương giấy có thể bóc ra được, nhưng mực lại hòa tan vào nhau. Mà sự ẩm ướt trong đêm tuyết này, vừa có thể hòa tan lớp giấy dính vào nhau. Trăng đêm mùa đông giá rét, cũng vừa có ánh sáng hút ẩm giống như mặt trời, để có thể hút đi sự ẩm ướt trên tờ giấy đó, làm cho những chữ viết mờ nhạt mục nát đó, hiện ra dáng vẻ đầy cành lá cỏ nước năm xưa của ao bùn.

Minh Huy ngộ ra điểm này, liền nhảy xuống giường, chạy ra cửa phòng nhìn ánh trăng đêm tuyết, vẫn còn đang sáng rực trên bầu trời phố cũ, liền nhanh chóng quay về phòng khiêng một cái bàn ra, đặt ở chính giữa sân. Bưng cuốn sách Vạn Năm đi ra, cung kính đặt ở giữa bàn, tiếp đó đi đến nơi ánh trăng rò rỉ rơi xuống giữa hai bức tường trong sân, cẩn thận nhấc mảnh ánh trăng sáng nhất từ dưới đất lên, từ từ, chuyển ánh trăng đó đặt lên cái bàn ở giữa sân, dựng đứng đặt ở một bên cuốn sách Vạn Năm, lại đi đến dưới hai bức tường đó để nhấc mảnh ánh trăng thứ hai, cậu phát hiện mảnh đất bị cậu nhấc mất ánh trăng trở thành một màu đen kịt, hơn nữa mảnh đen như thủy tinh ấy, khiến ánh sáng dưới toàn bộ bức tường đều mờ đi nhạt đi. Đứng ở góc tường một lát, Minh Huy quay người, mở cửa sân, ra ngoài khoảng trống phố cũ, lại khiêng mảnh ánh trăng thứ hai về. Đến ngã tư phố cũ, khiêng mảnh ánh trăng thứ ba về. Đến ngoại ô phố cũ, khiêng mảnh ánh trăng thứ tư, thứ năm về.

Về đến nhà, trước tiên đặt ánh trăng xuống đất dựa vào chân bàn, khóa cửa lớn lại, rồi quay lại nhấc từng mảnh ánh trăng lớn nhỏ khác nhau, hình dạng khác nhau đó lên, chống dựng đứng trên cái bàn nhỏ, xếp thành một cái sân khung vuông nhỏ hơn mặt bàn, cuối cùng nhấc mảnh ánh trăng vuông nhất lớn nhất lên làm mái che cho nóc khung sân vuông, ngay trong đêm trăng tuyết này dựng lên một căn phòng ánh trăng vuông cho cuốn sách Vạn Năm. Minh Huy yên lặng canh giữ bên căn phòng đó, nhìn cuốn sách Vạn Năm mở ra, nằm yên tĩnh trong phòng. Hơi ẩm đêm tuyết đang làm tan chảy bóc tách trang này về anh hai và trang ngày ba tháng tư tiếp theo trên cuốn lịch cũ, còn tường và mái của căn phòng ánh trăng khô lạnh sáng rực kia, đều đang hút lấy sự ẩm ướt và hơi mực tỏa ra từ những trang dính liền. Mặt trăng từ chính đỉnh thành phố Chiết Liệt di chuyển sang hướng Tây, nửa đêm đầu nó là trăng thượng huyền, nửa đêm sau lại biến thành trăng hạ huyền. Khi nó xoay tròn như bánh xe thành trăng hạ huyền, Minh Huy nhìn thấy tờ lịch trang này của anh hai và trang tiếp theo dính liền lại hở ra một đường khe góc. Cậu cẩn thận nhấc một mảnh ánh trăng trước mặt xuống, đưa hai tay vào phòng ánh trăng, từ từ bóc trang ngày ba tháng ba này lên, từng chút từng chút nhấc lên, thế là đã bóc hoàn toàn được tờ lịch này, tách rời khỏi ngày ba tháng tư.

Thế là nhìn thấy trong sự mơ hồ của ao bùn bết mực ban đầu, đã có sự rõ nét mờ nhạt. Cuối cùng trong vệt mực đó, mượn ánh trăng nhận ra hai chữ “Chu Dĩnh”. Chữ “Chu” rõ ràng như núi xanh nước biếc, chữ “Dĩnh” bên trái là mơ hồ, nhưng chữ “hiệt” bên phải rõ ràng như một chiếc lá rơi trong gió thu. Điều này không tốn công khiến Minh Huy xác định đó là chữ “Dĩnh”. Khi nhận ra hai chữ “Chu Dĩnh” hiện lên trong vệt mực đó, tay Minh Huy cứng đờ trong phòng ánh trăng, biết được cuốn sách Vạn Năm muốn cậu làm những gì giữa anh hai và chị dâu hai. Giống như một câu đố được cậu giải mã trong khoảnh khắc này, lòng mừng rỡ, đôi tay run lên theo, suýt chút nữa đâm sập căn phòng ánh trăng được xây dựng bằng ánh trăng đó.