Cuối cùng tôi cũng được học cấp ba.
Tôi ý thức được rằng, đây là một khởi đầu có ý nghĩa vô cùng trọng đại trên đường đời của mình. Khi tôi mang theo chút hành lý rách rưới bước vào cổng trường, cảm giác hệt như một tín đồ Hồi giáo thành kính bước vào thánh địa Mecca, trong lòng ngập tràn cảm xúc trang nghiêm.
Thế nhưng, rất nhanh sau đó tôi đã nhận ra: những khó khăn tôi phải đối mặt ở nơi này còn nghiêm trọng hơn nhiều so với những gì tôi từng dự liệu. Đương nhiên, đói khát vẫn là một mối đe dọa chủ yếu — song khó khăn nghiêm trọng lại không chỉ dừng ở đó.
Tôi vạn lần không ngờ rằng, bi kịch mới của tôi lúc bắt đầu lại chính là vì tôi thi đỗ hạng nhì toàn huyện mà nên. Đúng vì thành tích đứng đầu bảng, tôi mới được phân vào "lớp chọn" của khối này — lớp 64 (Giáp). Kể từ đó, một chuỗi những chuyện xui xẻo liền bắt đầu. Lớp này sở dĩ gọi là "lớp chọn" vì được tập hợp bởi những học sinh có thành tích thi tuyển sinh xuất sắc trong năm nay của toàn huyện. Lãnh đạo nhà trường nói thẳng thừng rằng sẽ dành "chế độ ưu tiên đặc biệt", nhằm nâng cao tỷ lệ đỗ đại học của trường trong tương lai, lấy đó để cạnh tranh với các trường cấp hai khác trên toàn địa khu. Khỏi phải nói, vì lý do này mà những học sinh được phân vào lớp đều mang một vẻ đắc ý, kiêu hãnh lộ rõ ra mặt.
Chỉ có tôi là không thể vênh váo nổi — đừng nói là vênh váo, tôi thấy mình trước mặt bạn học đến ngẩng đầu lên cũng không dám. Lớp này ngoài tôi là con em nông dân, tất cả những người còn lại đều là con em cán bộ — bao gồm con trai và con gái của rất nhiều cán bộ lãnh đạo trên huyện. Dù hiện tại toàn xã hội đang trong thời kỳ khó khăn chung, nhưng sự cách biệt giàu nghèo giữa tôi và những người này vẫn quá đỗi chênh lệch. Họ có lương thực nhà nước bảo đảm ngày ngày đều được cung cấp đầy đủ; tiền lương của cha mẹ cũng đủ để họ ăn mặc tươm tất, đàng hoàng, trông ra dáng một học sinh cấp ba. Còn tôi thì sao, bụng đói cồn cào đã đành, lại mặc bộ quần áo rách rưới, lam lũ của dân quê, chen chúc giữa họ, chẳng khác nào một đứa ăn mày!
Khi ở nhà, chòm xóm láng giềng đều chẳng ai dư dả, thế nên chẳng ai vì cái nghèo của mình mà thấy hổ thẹn. Nhưng giờ đây bất ngờ có một sự tương phản dữ dội, tôi liền cảm thấy rõ ràng bản thân quá đỗi thảm hại, thê lương. Dường như lần đầu tiên tôi đứng trước gương và nhìn thấy bộ dạng này của mình khó coi đến nhường nào. Tôi ngưỡng mộ các bạn cùng lớp, cuộc sống của họ may mắn biết bao. Nhưng tôi không hề ghen ghét họ, tôi chỉ thấy đau lòng cho sự nghèo túng của chính mình. Tôi biết đây không phải lỗi của tôi — ai mà muốn sống một cuộc đời bần cùng khốn khó cơ chứ? Trong hoàn cảnh ấy, cảm giác tự ti nhanh chóng bao trùm lấy thế giới tinh thần của tôi. Đa số bạn bè trong lớp đối với tôi vẫn khá niềm nở. Một vài người trong số họ có lẽ trong bụng có chút chế giễu bộ đồ rách rưới của tôi, nhưng cũng phải tôn trọng tôi ở một phương diện khác: một đứa trẻ nhà quê nghèo hèn thế mà lại phấn đấu vào được cái "lớp chọn" này!
Dẫu vậy, tôi vẫn lo sau này sẽ có người vì tôi nghèo mà bắt nạt, nên tâm trạng lúc nào cũng nặng trĩu. Nỗi lo của tôi không hề thừa thãi. Chẳng bao lâu sau, tình cảnh như thế đã xuất hiện. Nhất là cái tên cán sự văn thể hay chơi khăm trong lớp — Chu Văn Minh. Xem ra đây là một kẻ chẳng có chút lòng trắc ẩn nào với người khác, mà bất hạnh thay tôi lại ngồi cùng bàn với hắn.
Mỗi khi đến giờ tự học buổi chiều, tôi lại đói đến mức hoa mắt chóng mặt, không kìm được mà nuốt nước bọt. Thế mà bạn cùng bàn của tôi lại cứ canh đúng lúc này để lôi những món như bánh bao chay hay lát bánh nướng làm từ bột mì pha (bố hắn là chủ nhiệm nhà ăn quốc doanh của huyện), ngồi bên cạnh tôi mà nhai ngấu nghiến, lại còn cố tình chép chép miệng, thỉnh thoảng liếc mắt nhìn yết hầu của tôi; hơn nữa ăn xong bao giờ cũng tìm cách ợ lên một tiếng thật to, rồi bảo tôi: "Mã Kiến Cường, cậu người cao thế này, nhất định phải tham gia đội bóng rổ của lớp mình đấy nhé!"
Cái thằng khốn nạn này! Hắn thừa biết tôi đói đến mức đi đứng còn không vững, thế mà lại rủ tôi đi chơi bóng rổ! Có một hôm, cả lớp chúng tôi lao động trên ngọn núi phía sau khuôn viên trường, hắn lại dám trước mặt mấy bạn nữ xung quanh, dúi thẳng vào tay tôi chiếc màn thầu bột pha mà hắn đã cắn dở một miếng, vẻ mặt chẳng khác nào một kẻ nhà giàu trêu chọc một tên ăn mày.
Sự sỉ nhục này quá mức càn rỡ, tôi cảm thấy máu toàn thân dồn hết lên đỉnh đầu. Tôi im lặng đón lấy thứ của bố thí bẩn thỉu đó, rồi ném mạnh nó ra một vũng nước thối ở đằng xa! Chu Văn Minh lập tức sững sờ há hốc mồm, một lọn tóc vàng nhạt rũ xuống trước trán, luống cuống đứng chôn chân tại chỗ, không biết phải làm sao. Tôi đồng thời dùng ánh mắt nói cho hắn biết: nếu hắn còn dám công khai lấy cái nghèo của tôi ra làm trò vui nữa, tôi tuyệt đối sẽ không khách sáo với hắn. Người bạn cùng bàn từ đó rất căm ghét tôi, nhưng hắn không dám làm nhục tôi trước mặt mọi người nữa. Song chẳng được bao lâu, một chuyện còn khó dung thứ hơn lại ập đến.
Có một hôm, một chiếc bánh ngô của bạn cùng phòng ký túc xá để trong bát ăn cơm bỗng nhiên biến mất. Người bạn đó nhanh chóng báo cáo việc này với thầy giáo chủ nhiệm.
Chuyện nhanh chóng lan truyền khắp lớp, bảo rằng ký túc xá chúng tôi có "thằng trộm". Khỏi phải nói, mọi ánh mắt nghi ngờ lại đổ dồn hết lên người tôi.
Ôi, có Chúa chứng giám, tôi đến cái bánh ngô chết tiệt ấy trông như thế nào còn chưa từng thấy!
Tôi biết, người ta nghi ngờ tôi cũng có lý lẽ nhất định: bởi vì trong mắt một số kẻ, việc trộm ăn một cái bánh ngô chẳng đáng là bao, đại khái chỉ có hạng ma đói như tôi mới làm ra được! Những ánh nhìn khinh bỉ như kim châm vào tim tôi, khiến nét mặt tôi ủ rũ, ngay cả nhấc chân nhấc tay cũng trở nên gượng gạo, mất tự nhiên. Mà điều này ngược lại càng khiến sự nghi ngờ của một số người tăng thêm. Trời đất ơi! Ngay cả bản thân tôi cũng cảm thấy, bộ dạng lúc này của mình trong mắt người khác đại khái thực sự giống một tên trộm có tật giật mình!
Mọi người bắt đầu tránh né tôi như tránh tà, còn sau lưng thì tôi lại trở thành chủ đề bàn tán trung tâm của họ. Về sau, đến cả học sinh lớp khác cũng chỉ trỏ xì xào bàn tán về tôi.
Nhưng tôi biết phân trần với ai rằng cái bánh ngô đó không phải do tôi ăn cơ chứ! Tôi chỉ có thể tự biện hộ cho sự trong sạch của mình ở trong lòng. Điều đau đớn nhất là, họ đều bàn tán sau lưng, không một ai dám thẳng mặt bảo tôi là "thằng trộm", điều này còn khó chịu hơn cả việc công khai gọi tôi là kẻ cắp. Đêm nào tôi cũng trằn trọc không ngủ được, cắn góc chăn khóc thầm. Giờ phút này, tôi thật sự muốn lao vào đánh nhau một trận tơi bời với ai đó, để xả hết nỗi phẫn uất ngập tràn trong lòng! Mà bản thân tôi không hề hay biết, đúng lúc này, bỗng nhiên có người báo cáo với thầy chủ nhiệm rằng: phát hiện có vụn bánh ngô dưới gối của tôi!
Thầy chủ nhiệm nghe xong phản ánh, nhân lúc tôi vắng mặt, lập tức dẫn theo mấy cán sự lớp đến xem xét "hiện trường". Nghe nói, dưới gối của tôi quả thực có vụn bánh ngô. Mẹ kiếp, cái danh trộm cắp của tôi sắp bị gán chặt rồi! Nhưng đồng thời, có người cũng phát hiện dưới gối tôi còn có một ít vỏ kiều mạch, mọi người kiểm tra kỹ lại thì thấy chiếc gối của tôi đã bị chuột cắn thủng một lỗ (tôi thường đói đến mức nằm xuống là chẳng muốn động đậy, trước giờ cũng chẳng đoái hoài gì đến chiếc gối của mình).
Mọi chuyện rốt cuộc cũng sáng tỏ: là lũ chuột đáng ghét đã tha chiếc bánh ngô ấy tới đây ăn, lại còn tiện mồm cắn rách luôn chiếc gối của tôi. Đúng là mẹ kiếp! Người đã đen đủi thì đến chuột cũng nhảy vào ức hiếp!
Chuyện đến đây trên thực tế vẫn chưa xong. Một số người lớp khác không rõ chân tướng nghe được vẫn là lời đồn ban đầu, họ cũng chẳng có hứng thú truy cứu đến tận cùng, nên cái "danh trộm cắp" của tôi vẫn tiếp tục lan truyền trong đám người xa lạ. Trong cuộc sống thường có tình cảnh như thế: một khi con người ta đã bị kéo vào một vụ tai tiếng, dẫu sau này chứng minh được không liên quan, thì thanh danh vẫn ít nhiều bị tổn hại.
Hơn một tháng kể từ ngày nhập học, tôi sống trong bầu không khí như vậy, tất cả những điều này quả thực khiến người ta không thể chịu nổi, nhưng cũng đành phải cắn răng mà chịu đựng. Tự tôi biết rõ, nhân phẩm của tôi bị chà đạp như thế không phải vì phẩm hạnh tôi bất chính, mà chỉ đơn thuần là vì tôi nghèo khó mà thôi! Nỗi đau đớn đã khiến tôi phát cuồng phát điên. Ở những nơi không bóng người, hai chân tôi dậm, đá huỳnh huỵch xuống đất; dùng nắm đấm nện vào vách tường; hoặc chạy thục mạng, nhảy nhót điên cuồng trên cánh đồng hoang ngoài thành, nếu không thì trốn vào khe sâu núi thẳm, cất lên vài tiếng hú dài như một con sói bị thương! Ôi, bụng đói cồn cào có lẽ còn ráng gượng qua được, nhưng những vết thương về mặt tinh thần mới là thứ giày vò con người ta nhất! Những năm tháng gian khổ này, đối với người khác, có lẽ chỉ là thời kỳ khó khăn về đời sống kinh tế; nhưng đối với tôi, đó là thời kỳ khó khăn chồng chất cả về kinh tế lẫn tinh thần. Khoảng thời gian từ lúc ăn xong bữa tối (tôi chỉ mua nổi một bát cháo loãng) cho đến lúc đi ngủ buổi tối quả thực quá đỗi dài dằng dặc, thường xuyên đói đến mức lòng dạ cồn cào rối bời.
Cơn đói thúc ép tôi lần theo bản năng bước về phía núi rừng.
Khu vực xung quanh huyện lỵ có đón một hai trận mưa nhỏ, vì thế mặt đất vẫn chưa đến mức hoang tàn như quê tôi. Xa gần vẫn thấp thoáng chút sắc xanh.
Tôi điên cuồng tìm kiếm trên những dải đất ngoại ô: táo chua dại, rau dại, rễ cỏ, hễ thứ gì nhai vào không thấy đắng nghét là tôi nuốt chửng hết vào bụng. Nếu may mắn tìm được vài quả trứng chim rừng, điều đó đối với tôi chẳng khác nào đào được thỏi vàng thỏi bạc từ dưới đất lên. Tôi nhặt cành cây khô đốt một đống lửa, nôn nóng vùi những quả trứng quý giá ấy vào tro than, nhưng thường là chẳng đợi nổi cho chín đã bới ra nuốt chửng vài miếng là xong.
Tiết trời đã sang thu. Dù trên mảnh đất không mấy trù phú, xem chừng vẫn có chút thu hoạch: nào dưa, nào quả, nào hoa màu, có thứ đã chín, có thứ đang độ sắp chín. Sức cám dỗ của những thứ này đối với một kẻ đói khát là điều có thể tưởng tượng được. Nhưng tôi luôn cố sức nuốt nước bọt, đi đường vòng thật xa để tránh những thứ khiến người ta thèm thuồng ấy. Tôi chỉ tìm những loài thực vật mọc hoang dã để lót dạ — bởi những thứ này cũng như nước và không khí, không thuộc về riêng bất kỳ ai. Ngoài những thứ đó ra, tôi quyết không vượt quá "lôi trì" nửa bước! Không, tuyệt đối không! Bây giờ tôi đã bị người ta coi khinh, ngoài sự trong sạch của bản thân ra, tôi còn có thứ gì để chống đỡ cho thế giới tinh thần của mình nữa chứ? Nếu tôi thực sự vì đói mà làm ra những hành vi trái đạo đức, thì không chỉ người khác, mà ngay cả chính bản thân tôi cũng sẽ khinh bỉ chính mình. Khi mặt trời sắp sửa lặn sau những ngọn núi lớn phía tây thành phố, đống rau dại quả dại cũng đã nhét lưng lửng bụng. Lúc này, tôi như một gã nhà giàu đã ăn no uống say, thỏa mãn nghênh ngang rảo bước từ vùng đồi núi ngoại ô trở về.
Tôi thường không quay về trường ngay, tôi vào huyện thành trước, rồi băng qua con đường lát đá xanh, ra khỏi cái cổng thành rách nát được xây từ thời nhà Thanh, đi đến bên bờ sông nhỏ dưới chân tường thành. Giờ này, ven sông nhỏ cũng chẳng còn ai giặt giũ, vô cùng thanh tĩnh, trước tiên tôi rửa sạch thứ nhựa cây hoang dại màu xanh bám trên tay và trên miệng dưới dòng nước, sau đó liền lặng lẽ nằm xuống một hốc đá nhỏ bên bờ. Kể ra thì, cái hốc đá nhỏ này quả thực là một nơi tuyệt vời. Điểm tuyệt vời nhất của nó là: nằm ở bên trong thì chẳng ai nhìn thấy được. Tôi hay nói đùa trong lòng gọi nó là "biệt thự" của mình. Mỗi lần đánh chén no nê của ngon vật lạ nơi hoang dã, tôi nhất định phải tới đây nằm yên tĩnh một lát. Lúc này, phiến đá được mặt trời phơi suốt một ngày vẫn còn lưu lại hơi ấm nhè nhẹ, nằm lên đó quả thực có thể khiến người ta lâng lâng quên hết sự đời. Cộng thêm việc vừa nuốt được chút đồ dại vào bụng, không còn quá đói nữa, khoảnh khắc này thực sự khiến người ta hạnh phúc đến mức muốn trào nước mắt. Tôi thanh thản nằm trong hốc đá ấm áp, lắng nghe tiếng nước chảy êm tai như tiếng đàn phía dưới; hoặc ngửa mặt lên nhìn bầu trời xanh thuần khiết cùng những dãy núi trập trùng bất tận dưới vòm trời ấy. Mặt trời trước khi khuất hẳn đã phủ một dải ánh sáng màu cam nhạt, dịu dàng lên đỉnh núi đối diện; trong khi tất cả các khe dốc giữa hai ngọn núi đều đã chìm vào trong bóng râm. Chẳng bao lâu sau, chút ráng đỏ trên tất cả các đỉnh núi liền từ thấp lên cao dần dần tan biến. Mặt đất lập tức sáng bừng lên trong chốc lát, rồi chẳng mấy chốc, mọi thứ đều trở nên mờ ảo.
Tôi lặng lẽ nằm đó, với một tâm thế siêu thoát, ngắm nhìn những biến chuyển của thiên nhiên. Mãi cho đến khi trời tối hẳn, tôi mới lưu luyến chia tay chốn địa đàng của mình, nương theo màn đêm che chở mà rảo bước về phía trường học. Tôi sở dĩ chọn thời điểm này để về trường, chủ yếu là sợ trên đường đụng phải bạn học quen biết, sợ họ lại đoán già đoán non về việc tôi ra ngoài "kiếm ăn".
Từ đằng xa trông thấy những dãy ký túc xá học sinh rực rỡ ánh đèn, tâm trạng tôi lại chìm hẳn vào sự ngột ngạt, đè nén. Cánh đồng tuy vắng tanh không một bóng người, nhưng mọi thứ đối với tôi đều thân thiết, bao dung; còn ở nơi huyên náo rộn rã đằng kia, tôi biết mình sẽ cô độc biết nhường nào. Mỗi lần sắp đến cổng trường, tôi lại đứng lại một lát dưới vòm cổng Văn Miếu ở tít xa bên phải cổng trường. Vì lúc này đúng vào giờ các bạn học sinh ngoại trú tan học về nhà, tôi sợ bạn cùng lớp trông thấy mình. Tôi trơ trọi đứng trong bóng tối, nhìn từng tốp bạn học ùa ra từ cổng lớn của trường, vừa đi vừa rôm rả trò chuyện, thân mật cười đùa, có người thậm chí còn khoác vai nhau thân thiết, cùng bước về phía con phố rực rỡ ánh đèn.
Tôi ngơ ngác nhìn theo bóng lưng khuất dần của họ, thật muốn òa lên khóc một trận! Tôi thầm gào thét với họ trong lòng: Ôi, các bạn học thân yêu ơi, tôi chẳng dám mong cầu tình bạn hay sự yêu thương từ các bạn, nhưng xin hãy để tôi được sống bình đẳng giữa các bạn được không!
