Đây quả là một buổi sáng tuyệt vời. Mặt trời mọc lên từ đường chân trời phía xa xôi, nhuộm một lớp màu đỏ nhạt lên mặt đất phủ đầy tuyết. Cả cao nguyên Hoàng Thổ được trang điểm như vậy, bầu không khí lập tức trở nên hùng tráng vô cùng. Toàn bộ vẻ hoang vu trong mùa đông đều đã bị lớp tuyết dày mịn vùi lấp; tất cả những chỗ cao thấp, gập ghềnh và lồi lõm trên mặt đất đều biến thành những đường cong đơn giản nối liền vào nhau. Mọi thứ đều mang lại cho người ta cảm giác sung túc và tráng lệ. Tôi, với thân hình gầy giò ốm yếu, mang theo hành lý xuất hiện trên cánh đồng mùa đông, bước vào bức tranh của đại nhiên nhiên này—

Ra khỏi thành huyện, băng qua cánh đồng phẳng lặng, bước vào khe sâu bị kẹp giữa những ngọn núi—

Con đường núi lập tức trở nên gập ghềnh hiểm trở.

Tôi khó nhọc bước đi. Để không ngã xuống khe suối, tư tưởng và tinh thần đều tập trung hoàn toàn vào việc đi đường. Để tránh ánh mắt của các bạn học, tôi đã lén rời trường từ lúc trời còn chưa sáng. Không ngủ, không ăn, bụng đói cào cào như mèo cào! Mắt hoa lên, chân run lẩy bẩy, trên con đường chục dặm đã không nhớ nổi mình ngã bao nhiêu lần!

Dưới một vách đá tránh gió, tôi ngã vật cả người lẫn hành lý xuống một đống đất không có tuyết, nhắm nghi mắt thở hổn hển từng ngụm lớn.

Tôi ngã xuống đây, mãi không đứng dậy nổi nữa. Một cảm giác cô độc hiu quạnh bao trùm lấy tôi; cô đơn, nản lòng, giống như một người lính bại trận. Nhớ lại vào thời điểm cuối hè đầu thu, tôi mang theo tâm trạng tốt đẹp bước ra từ con đường trước mắt này để đi về phía thành huyện, đi đến cuộc sống mới mà tôi hằng mong ước. Giờ đây, lại quay về từ hướng ngược lại. Đây có lẽ là bước ngoặt cho toàn bộ cuộc đời tôi.

Dù cho điều này khiến người ta khó chịu và nản lòng, nhưng điều đó tuyệt đối không có nghĩa là tôi đã hối hận. Không, tất cả những gì đã qua thì đều đã qua rồi. Cảm xúc lúc này là hết sức tự nhiên. Ai ở vào hoàn cảnh thế này mà lại không khó chịu chứ? Tôi thà coi tất cả những điều này là số phận. Đứng trước số phận, con người ta dần dần sẽ tĩnh tâm lại. Nhớ lại trước khi tôi đến đây học cấp ba, mấy ông cụ râu tóc bạc phơ trong thôn nói rằng ở ngôi mộ của cố nội tôi từng có kỳ tích rễ cây nhấc bổng quan tài, vì thế họ suy đoán rằng tiền đồ của tôi vô lượng; nhưng bố tôi lại nói ngược lại hoàn toàn với lời của họ. Ông nói: "Trong tổ phần của nhà chúng ta không chôn thứ phúc khí đó đâu!" "Bố, bố nói đúng..." Tôi nhắm nghi mắt, đầu gối lên tay nải, lầm bầm lẩm bẩm; chẳng biết là đang thiu th ngủ hay hôn mê, cảm giác ý thức đã không thể kiểm soát được nữa, dần dần chẳng còn biết gì sất...

Sau đó, tôi mơ thấy mình đã chết; thi thể đặt trên một tảng băng, xương cốt đều bị đông nứt cả ra. Thậm chí tôi còn mơ màng thắc mắc thế này: Đã chết rồi, sao tôi vẫn có thể cảm thấy lạnh chứ? Ồ, tôi phát hiện ra mình vốn dĩ chưa chết, tảng băng dường như dần dần trở nên ấm áp, khiến cơ thể từ từ ấm lên, hơn nữa còn nghe thấy có tiếng gọi tên mình ở một nơi rất xa xôi...

Tôi tỉnh dậy, mở mắt ra nhìn, trên người đang đắp một chiếc áo đại cán bằng bông, Trịnh Đại Vệ đang ngồi xổm bên cạnh tôi—tất cả những điều này còn khó tin hơn cả trong giấc mơ!

"Kiến Cường!" Đại Vệ gọi một tiếng, dùng mu bàn tay quệt giọt nước mắt dưới tròng kính, đôi môi mập múp run lên vì vội vã đến mức không nói nên lời nữa. Cậu ấy nhanh chóng lấy ra một nắm bánh quy từ chiếc túi đeo bên người, hai tay dâng đến trước mặt tôi.

Tôi lập tức nhận thức được chuyện đã xảy ra trước mắt! Một cơn run rẩy vui sướng lan nhanh khắp toàn thân như chớp giật. Tất cả mọi thứ trước kia trong chốc lát trở nên xa xôi biết bao, chỉ có khuôn mặt chân thành thân thiết này là đang tồn tại trước mắt. Tôi nhận lấy bánh quy từ tay Đại Vệ, cũng nhận lấy sự tin tưởng và tình bạn mới mẻ mà cậu ấy dành cho tôi.

"Tớ có lỗi với cậu, không ngờ lại đẩy cậu vào bước đường này. Tớ nghe Á Linh nói cậu vì những chuyện đó mà bỏ học, cảm thấy rất buồn, nên đã chạy theo đuổi cậu. Cậu nhất định phải quay lại trường! Tớ đã đăng ký lại với phòng giáo vụ cho cậu rồi; tớ còn nài nỉ bố tớ nghĩ cách trợ cấp thêm ít trong số lương thực cứu tế cơ động ở huyện, ông ấy đã đồng ý rồi... Cậu nhất định phải quay về. Các bạn học nghe tin cậu bỏ học, còn quyên góp rất nhiều tem phiếu và tiền, mọi người đều đang đợi cậu. Thầy Lý còn gọi tớ, Á Linh và Chu Văn Minh đến nói chuyện, hai người họ cũng đang tìm cậu, ở phía sau ấy... Cậu hãy tha thứ cho tớ nhé..." Cậu ấy khoác chiếc áo đại cán rơi dưới đất lên người tôi, giống như một người anh cả, vòng tay ôm thân thiết lấy bã vai tôi. Tôi đã khóc trong vòng tay của cậu ấy. Chỉ trong tích tắc, hạnh phúc, niềm vui, sự uất ức, tất cả mọi cảm xúc đều trào dâng lên. Đại Vệ cũng đang lau nước mắt. Lúc này, chúng ta vừa giống trẻ con, lại vừa giống người lớn. Đúng vậy, chúng ta đang rời xa thời đại của trẻ con, bước sang giai đoạn người lớn. Trong độ tuổi tế nhị và cũng vô cùng tốt đẹp này, sẽ để lại cho chúng ta sau này biết bao nhiêu hồi ức tế nhị và tốt đẹp làm sao! Lúc này, từ phía sau chúng ta bất ngờ truyền đến một tiếng hét:

"Ái chà, đuổi kịp rồi!" Đây là Chu Văn Minh, ở phía sau cậu ta, Ngô Á Linh người dính đầy bột tuyết nhìn thấy tôi, chợt khựng lại, nụ cười vui sướng lập tức hiện lên trên khuôn mặt, nhưng trong mắt cô ấy lại ngấn một tầng lệ. Chu Văn Minh nhảy ba bước hai cỗ đã đến trước mặt tôi, vẻ kiêu ngạo thường ngày hoàn toàn biến mất, trên mặt ửng lên một tầng hồng vì xấu hổ, thẳng thắn nói với tôi: "Rất xin lỗi cậu. Thầy Lý đã phê bình tớ rồi, tớ đã xin lỗi Á Linh và Đại Vệ rồi, bây giờ cũng muốn xin lỗi cậu. Trước đây tớ thật sự có lỗi với cậu, còn từng tổn thương cậu, xin cậu hãy tha thứ cho tớ. Cậu thực ra là một người rất tốt. Tớ không tốt. Tớ là kẻ lắm tật xấu, từ nhỏ lớn lên trong ngõ ngách toàn đánh nhau. Tớ nhớ lại rất nhiều điểm tốt của cậu. Không nói gì khác, mỗi lần thi cử, tớ không biết làm, thể nào cũng phải liếc trộm mấy bài của cậu... Hại! Không có cậu, e rằng năm nay tớ phải lưu ban rồi. Từ nay trở đi, tớ cũng phải học hỏi thật tốt từ mấy người các cậu. Kiến Cường, cậu về đi! Sau này thiếu cái gì cứ nói, nhà chúng ta cái gì cũng có. Chúng ta kết nghĩa anh em đi, sau này cậu giúp đỡ tớ nhiều hơn trong việc học nhé. Cậu có thể tha thứ cho tớ không?" Lời nói của Chu Văn Minh khiến tôi vô cùng cảm động, tôi nói với cậu ấy: "Tớ sẽ không bao giờ ôm hận cậu đâu. Cậu rất thông minh, chỉ cần nỗ lực, việc học nhất định sẽ bắt kịp thôi!"

Lúc này, Á Linh bước lên phía trước, nói với tôi: "Mau quay về đi, thầy Lý cũng ở phía sau đang tới rồi. Chúng ta mau chóng đi ngược lại thôi, để thầy ấy đỡ phải đi bộ nhiều. Thầy Lý bị cận nặng đấy, đừng để thầy ấy ngã lăn quay ra, làm rơi cả kính đấy!"

Chúng ta đều phì cười. Đại Vệ cười đùa nói với tôi: "Nhìn bộ dạng do dự của cậu kìa, còn điều kiện gì muốn đàm phán nữa không?"

Tôi lại nghiêm túc nói với cậu ấy: "Vậy thì... nhất định phải đối xử thật tốt với Á Linh nhé!"

Khuôn mặt Đại Vệ đỏ bừng lên, mặt Á Linh cũng đỏ lựng, Văn Minh lại vác tay nải của tôi lên vai, hét lớn một tiếng: "Chúng ta lên đường thôi!" Cậu ấy vừa hét, liền bước lên phía trước, rồi quay người nói với chúng ta: "Đường khó đi lắm, bốn người chúng ta chi bằng cứ người nọ dắt tay người kia. Tớ đi đầu, mở đường máu đây; Kiến Cường dắt tay tớ, Đại Vệ dắt tay Kiến Cường. Á Linh dắt tay Đại Vệ, không khí dắt tay Á Linh! Có được không?" Cậu ấy làm mặt quỷ với chúng tôi, Đại Vệ và Á Linh nhìn nhau cười, đều ngượng ngùng quay đầu sang một bên...

Bốn người chúng ta tay trong tay, giẫm lên những dấu chân mà chúng tôi đã in ra khi tới, lúc ngã lúc bò, cười ha hả, tiến bước trong thung lũng trắng xóa tuyết. Chu Văn Minh đi ở phía trước thổi lên tiếng huýt sáo vang dội; giai điệu mà tiếng huýt sáo phát ra chính là bài "Chiến ca du kích" quen thuộc với chúng ta. Tôi, Đại Vệ và Á Linh, không kìm được mà hòa theo tiếng huýt sáo của Văn Minh, khẽ ngân nga bài hát này. Các bậc cha anh của chúng ta năm xưa từng ngân nga bài hát này ở chốn sơn dã này, đã vượt qua vô vàn gian khổ khó khăn, giành được thắng lợi của cách mạng; ngày nay, khúc ca bất hủ ấy cũng khiến cảm xúc của chúng ta sôi sục, cổ vũ chúng ta vững vàng tiến bước giữa chốn khó khăn khốn đốn! Tôi nắm lấy tay những người bạn đồng hành, hát bài "Chiến ca du kích" thân thương đi về phía thành huyện, đi về phía trường học, đi về phía tương lai; dòng máu toàn thân tôi đang cuồn cuộn trào dâng, nước mắt chẳng mấy chốc đã làm mờ đi đôi mắt, những ngọn núi tuyết chói lọi hai bên dần dần mờ ảo, mờ ảo...

Viết tại Tây An từ mùa đông năm 1980 đến mùa đông năm 1981