Dần dần, tôi đã bị mọi người lãng quên —— nói cách khác, các bạn học đã quen với sự nghèo khó của tôi, không còn giống như hồi mới đến, cái gì trên người tôi đối với mọi người cũng đều “mới mẻ” nữa. Một người mà bị những người xung quanh lãng quên thì đó tuyệt đối không phải là một chuyện tốt. Nhưng đối với tôi, đây lại là điều cầu còn không được. Tạ ơn trời đất, thế này cũng tốt rồi. Ở hoàn cảnh của tôi, tôi còn dám hy vọng gì nữa? Tôi chỉ cầu xin cho tâm hồn mình có được một chút yên bình, để tôi có thể dốc toàn lực đối phó với cơn đói khát đáng sợ kia!
Chà, nhắc đến chuyện đói bụng, thì quả thực ngày càng nghiêm trọng hơn. Cách đây không lâu, cha đã nhờ người nhắn lại, nói rằng nửa năm nay ông tuyệt đối không thể gửi cho tôi dù chỉ một hạt lương thực. Điều này tôi đã sớm đoán trước. Tôi biết, ngay cả chục cân cao lương được gửi tới từ một tháng trước, cũng là phần ông tự bớt miệng bớt mồm mà ra. Tuy tôi đói khát, nhưng dẫu sao vẫn chưa đến nỗi đứt bữa, chỉ là không biết người cha đáng thương bây giờ lấy gì để qua ngày đây? Chà, cái đói hiện tại này, ngoài việc trời không đổ mưa, thì chính là mấy năm gần đây đã làm hỏng bét biết bao nhiêu chuyện! Đầu tiên là tất cả mọi người đều đổ xô đi luyện thép, đem những thân cây tốt tươi đốn hạ, ném vào trong lửa; đập nát cả nồi nấu cơm, nấu chảy thành mấy cục sắt; mọi người suốt ngày ồn ào đi đánh chim sẻ trừ "tứ hại", cơ bản chẳng hề chăm sóc hoa màu đàng hoàng chút nào!
Sau đó, ở nông thôn lại lập đại cởm, cả làng cùng ăn chung một nồi cơm lớn, nói là đã đến thời kỳ cộng sản chủ nghĩa. Chưa đầy mấy tháng đã lãng phí sạch lương thực. Giờ đây gặp phải những năm tai ương liên tiếp này, không biết đã làm bao nhiêu người đói lả gục ngã rồi! Tôi không chút do dự (cũng chẳng cần do dự), lại một lần nữa bớt đi một nửa số lương thực từ chỗ "Bách Gia Tính" mang đến trường trong mỗi định mức hằng ngày. Cứ thế, một ngày hầu như chẳng ăn được bao nhiêu lương thực. Hai bát nước cháo loãng mà người khác dùng làm canh chính là bữa ăn cả ngày. Còn về rau củ, lại càng dám nghĩ cũng không dám nghĩ, bởi vì ngoại trừ một ít tiền học phí linh tinh bắt buộc phải có, trên người tôi hầu như chẳng còn nổi một xu.
Cơn đói thường xuyên khiến tôi choáng váng từng đợt. Lúc đi đường thì lảo đảo, chốc chốc lại phải dùng tay vịn vào thứ gì đó mới không đến mức ngã sấp xuống. Giờ giải lao, các bạn học đều ra ngoài phòng học hoạt động cả. Tôi không dám đứng dậy, chỉ đà đè lên bàn nghỉ ngơi một lát. Tôi thậm chí cảm thấy cái đầu đã trở thành một gánh nặng nặng nề — để không cho nó — cái món tôn quý này — cúi gằm trước thế giới này, những bộ phận đáng thương khác trên cơ thể đang phải liều mạng giãy giụa để chống đỡ biết bao!
Cơn đói khiến tôi đến chút sức đi ra đồng dã cũng không còn. Bởi vì thứ tìm kiếm được đã không thể bù đắp nổi lượng nhiệt tiêu hao. Ngoài giờ lên lớp, cả ngày tôi đều cuộn tròn trên tấm thảm len rách của mình, nuốt nước bọt từng miếng từng miếng. Ban ngày thì chẳng ăn được gì, nhưng ban đêm hễ cứ chợp mắt là lại mơ thấy mình đang ăn ngấu ăn nghiến. Tôi đã nảy sinh một thứ dục vọng bệnh hoạn đối với đồ ăn, thậm chí còn gây ảnh hưởng khiến tôi không thể nghe giảng nổi. Lúc học toán, tôi cứ không kìm được mà dùng công thức toán học mới học để tính toán đi tính toán lại cách ăn ngon nhất cho chỗ lương thực ít ỏi đó của mình; lúc học ngữ văn, hễ cứ chạm phải danh từ liên quan đến thực phẩm là tư duy lại cứ bướng bỉnh dừng lại ở những con chữ đó; còn hễ đến giờ hóa học, thì lại bắt đầu ảo tưởng không biết có thể dùng những chất vật liệu nhặt được bên đường để hóa hợp ra thứ gì ăn được không...
Tình trạng này cuối cùng đã dẫn đến một cục diện khó xử: trong kỳ thi giữa kỳ, tôi — người đứng thứ hai toàn huyện ấy — bỗng chốc biến thành áp chót của lớp (chỉ đứng trước Chu Văn Minh)! Tôi đã sớm biết sẽ có ngày hôm nay rồi! Nhưng khi thực sự đối mặt với hiện thực này, sự đau đớn và bàng hoàng quả thực khiến tôi ngây như phỗng. Kể từ khi tôi học lớp một tiểu học đến nay, thành tích học tập chưa từng kém cỏi thế bao giờ!
Buổi chiều hôm đó sau khi công bố thành tích, mọi người rất nhanh đều đã đi hết. Tôi một mình ở lại trong phòng học trống hoác, giống như một đứa trẻ mồ côi không nơi nương tựa. An ủi duy nhất về mặt tinh thần của tôi đã tan thành mây khói, điều này khiến lần đầu tiên tôi thực sự sinh ra cảm giác tự ti. Tôi biết điều này cực kỳ đáng sợ. Tôi chán nản nghĩ: nếu như trước kỳ thi mà tôi có thể ăn được một bữa no, thì thành tích học tập vốn là niềm kiêu hãnh của tôi có lẽ đã không đến nỗi tụt dốc thảm hại đến cái vị trí mất mặt thế này. Trong phòng trường thi tôi đói đến hoa mắt chóng mặt, vào lúc mấu chốt đến cả suy luận lô-gic thông thường cũng rối tung lên. Đây đúng là sự thật. Thế nhưng, dùng lý do thế này để ngụy biện cho bản thân, chẳng lẽ không thấy xấu hổ hay sao!
Phải làm sao đây? Không còn cách nào khác, chỉ có thể liều mạng đuổi theo! Bằng không, chính là sự sa đọa hoàn toàn! Để giành lại vinh quang trước kia, tôi lại bắt đầu một phen phấn đấu theo kiểu liều mạng. Buổi tối, tôi ép mình bò dậy từ tấm thảm len rách, vội vã chạy đến phòng học để ôn tập bài vở. Chỉ cần không ngất xỉu, là lại gục lên bàn học. Để một lần nữa xông lên phía trước, tôi chuẩn bị đánh đổi bất cứ giá nào. Dù có chết ngay trong phòng học đi chăng nữa! Tôi tự nhủ: chết thì chết! Đã kém cõi thế này, sống còn có ích gì? Sự nghèo khó của cuộc sống thì tôi nhẫn nhịn, nhưng việc tụt hậu trong học tập là không thể nhẫn nhịn nổi, đây mới chính là sự nghèo khó thực sự. Tôi nhất định phải giành lại vị trí dẫn đầu trong cuộc cạnh tranh này, tôi biết cuộc "chạy đua" thế này đối với tôi là vô cùng gian nan, bởi vì trên đôi chân của tôi lúc nào cũng buộc "bao cát" đói khát; không có ai cổ vũ cho tôi, tôi chỉ có thể tự hô "cố lên" cho chính mình. Để kích thích tinh thần học tập, tôi thậm chí còn tự hứa với bản thân một lời thề kiểu A Q: đợi lần thi tới làm tốt rồi, nhất định sẽ đánh chén một bữa thật no! Sau đó lại tự thấy buồn cười vì cái trò khoác lác tự mình thổi phồng này.
Thế nhưng chẳng bao lâu sau, tôi lại thực sự gặp được một cơ hội ăn no — nhưng tôi thà bị người ta tát cho một bạt tai, chứ cũng không muốn ăn no bữa cơm này!
Quốc khánh đã đến, bếp ăn của trường đã giết mấy con heo gầy do mình nuôi, chuẩn bị nấu một bữa cải thiện vào buổi chiều — thực chất chỉ là phát miễn phí cho mỗi người một muôi thịt xào. Thời buổi này, ăn một muôi thịt xào không chỉ khó khăn đối với một kẻ đói khát như tôi, mà ngay cả các học sinh khác cũng cứ nhắc đến ăn thịt là lại nuốt nước bọt. Buổi sáng, cán bộ đời sống Ngô Á Linh đã triệu tập một buổi họp lớp ngắn. Cô ấy thông báo với mọi người, bếp ăn của trường vì liên hoan nên các cấp dưỡng làm không xuể, muốn mỗi lớp cử một học sinh đến giúp bếp; người giúp bếp cũng giống như các cấp dưỡng, cơm canh buổi chiều không giới hạn số lượng, cô ấy bảo mọi người xem nên để ai đi. Chưa đợi mọi người nói gì, Ngô Á Linh đã tự mình thông báo rằng: "Tôi thấy nên để Mã Kiến Cường đi." Trong phòng học phát ra tiếng "oanh" một cách có kiềm chế. Ngô Á Linh xem chừng đối với tiếng cười này còn có chút ngạc nhiên, nhưng cả lớp đã dùng hình thức này để nhất trí thông qua đề nghị của cô ấy.
Đây lại là một sự sỉ nhục! Theo tiếng cười "oanh" một tiếng của cả lớp, máu toàn thân tôi cũng "oanh" một tiếng dồn lên đỉnh đầu, cảm thấy ý thức và linh hồn của mình lập tức muốn tách khỏi cơ thể, muốn bay đến một nơi nào đó. Hai bàn tay tôi ở trên mặt bàn run rẩy, vội vàng muốn dùng sức túm lấy một thứ gì đó, để tạm thời kiềm chế bản thân lại. Tôi không biết các bạn học rời khỏi phòng học từ lúc nào. Mất một lúc lâu, tôi mới cảm thấy hai bàn tay ở dưới gầm bàn dính nếp vì đổ mồ hôi. Lấy ra xem, hóa ra là cây bút máy hiệu "Dân Sinh" quý giá đã bị bẻ gãy trong tay, mực xanh nhuộm bẩn cả hai tay. Tôi cảm thấy sống mũi phun ra hơi nóng như lửa. Tôi hận Ngô Á Linh này! Vốn dĩ các bạn học đã "lãng quên" tôi rồi, nhưng hôm nay cô ấy lại khiến mọi người tùy ý chế nhạo tôi một cách toàn diện như thế một lần nữa! Tôi quyết định vẫn sẽ đến giúp bếp. Chỉ có điều, trong lòng tôi nghĩ: kẻ nào mà ôm tâm lý hiểm độc cho rằng tôi rốt cuộc đã nhận cái "món béo bở" này, thì cứ chờ đấy mà xem! Hừ!
Thời tiết ngoài trời vô cùng đẹp đẽ, bầu trời xanh ngắt của cuối thu trông thật thuần khiết và cao vời vợi. Sân trường rộng lớn bị giẫm đạp đến cứng ngắc, dưới ánh nắng lóe lên một màu trắng chói mắt. Cũng không có gió, mấy hàng dương lá nhỏ ở xung quanh sân trường, lá khô khốc phủ một lớp bụi mờ, cứ lẳng lặng đứng đó. Đi xuyên qua sân trường để hướng về nhà bếp, nhìn thấy trong khuôn viên trường dán rất nhiều khẩu hiệu đỏ rực xanh tươi, bảng đen của các lớp cũng đã thay nội dung mới, tiêu đề đều dùng phấn màu viết thành đủ loại chữ nghệ thuật. Các bạn học từng tốp ba tốp năm đi dạo trong khuôn viên, cười đùa trêu chọc lẫn nhau, đội văn nghệ của các lớp cũng đều đang chuẩn bị tiết mục cho buổi tối ngày hôm đó, chỗ này chỗ kia phát ra tiếng hát hợp xướng hài hòa cùng với tiếng sáo trúc độc tấu chói tai. Ngay cả trong thời kỳ khó khăn nghiêm trọng này, không khí trong ngày lễ bao giờ cũng vui vẻ hơn ngày thường rất nhiều. Bầu không khí này cũng truyền cho tôi một chút cảm nhiễm, khiến tâm trạng hơi bình ổn lại đôi chút.
Lúc tôi đi qua giữa sân trường, vô tình nhìn thấy Ngô Á Linh và lớp trưởng Trịnh Đại Vỹ, đang đứng chỉ trỏ dưới một tấm bảng đen của lớp khác để bình phẩm lẫn nhau về cái gì đó. Tôi không kìm được mà dừng bước, mang theo một thứ tâm lý cay độc liếc nhìn bóng lưng đắc ý của bọn họ. "Mặt dày!" Tôi mắng thầm trong lòng.
Ngô Á Linh là nhân vật thu hút sự chú ý của toàn trường. Phàm là nữ giới vừa xinh đẹp vừa hoạt bát, đi đến đâu cũng luôn là người thu hút sự chú ý. Cán bộ đời sống của chúng tôi chính là thuộc loại này. Cô ấy quả thực rất xinh đẹp, biết nhảy, biết hát, học tập cũng là giỏi nhất trong số các bạn nữ của lớp. Cộng thêm việc cô ấy là con gái của Trưởng ban Vũ trang huyện chúng tôi, điều này lại càng khiến cô ấy trở nên khác biệt so với mọi người. Cô ấy xinh đẹp thì xinh đẹp thật, nhưng cũng không mấy khi cố ý chưng diện bản thân, thậm chí phần lớn thời gian chỉ mặc một bộ quân phục nam cũ đã được sửa lại — nhưng điều này lại càng khiến người ta chú ý một cách độc đáo hơn là việc cố ý chưng diện!
Khỏi phải nói, các bạn nam trong lớp đều thích đến gần cô ấy. Đặc biệt là cán bộ văn thể Chu Văn Minh, hễ Ngô Á Linh nói chuyện với cậu ta vài câu, là cả ngày hôm đó mặt mày sẽ rạng rỡ. Thế nhưng, người bạn nam mà "hoa khôi" của trường này xem chừng thực sự thân thiết, lại chỉ có một mình Trịnh Đại Vỹ. Trịnh Đại Vỹ là con trai của Phó huyện trưởng Trịnh, là học sinh đứng đầu trong kỳ thi tuyển sinh cấp ba toàn huyện năm nay, cậu ta nhìn từ trong ra ngoài đều thông minh, bình thường đeo một cặp kính gọng trắng, lời nói cử binh cử chỉ quả thực giống như một giáo viên. Tôi láng thoáng nghe người ta nói, cha của Trịnh Đại Vỹ và Ngô Á Linh trong thời kỳ chiến tranh đã từng cùng nhau lãnh đạo đội du kích ở huyện chúng tôi, là chiến hữu lâu năm. Nghe nói cha mẹ hai người đã đính ước từ lúc họ mới sinh ra; còn nói hai người bọn họ bắt đầu từ mẫu giáo cho đến tận bây giờ vẫn luôn là bạn học, hiện tại đã bắt đầu yêu nhau rồi! Yêu đương đối với những người ở độ tuổi chúng tôi mà nói, vẫn là một chuyện khá là thần bí, cho nên dù là thật hay giả, trong mắt các bạn học thì luôn luôn khá là mới mẻ. Tôi biết, mấy cậu học sinh nghịch ngợm trong lớp bình thường ngoài việc bàn tán chuyện nghèo túng của tôi ra, thì đại khái chính là bàn tán về chuyện dài ngắn của hai người bọn họ. Nói thật, tôi hoàn toàn không có hứng thú với chuyện này — đến cái bụng tôi còn chẳng lo nổi, thì còn tâm trí đâu mà quan tâm chuyện người ta yêu với chả đương?
Khi tầm mắt tôi rời khỏi bọn họ, đột nhiên chẳng vì thế mà trong lòng lại dâng lên một loại cảm vị khó tả khác. Tôi vẫn đang hận Ngô Á Linh (sự căm hận này cũng lan sang cả Trịnh Đại Vỹ — người chơi thân với cô ấy), nhưng tôi lại có chút hối hận vì cái tâm lý cay độc vừa rồi của mình. Tôi trong chốc lát vẫn chưa làm rõ được cảm xúc bộc phát này là do nguyên nhân gì gây ra. Đến nhà bếp rồi, tôi mới dần dần sắp xếp ra đầu mối của nguyên nhân hối hận này — đó chính là: nếu không mang theo định kiến gì mà nói, thực lòng mà nói, trong mắt tôi, hai người bọn họ ở bên nhau, thực sự mang lại cho người ta một cảm giác đẹp đẽ. Sự khỏe khoắn xinh đẹp của họ, thành tích xuất sắc, gia thế tương đương, v.v., hòa quyện vào nhau, giống như chiếc cổng vòm hình vòng cung được xây bằng đá cẩm thạch cùng chất liệu vậy, vô cùng hoàn mỹ, khiến người ta ngưỡng mộ và trầm trồ! Mặc dù vừa rồi về mặt tình cảm tôi kháng cự nhận thức này, nhưng đồng thời lý trí lại nhanh chóng đưa ra kết luận như vậy. Cho nên, sau đó tôi mới cảm thấy hối hận vì cái tâm lý cay độc của bản thân khi nhìn thấy họ đứng cạnh nhau — nguyền rủa cái đẹp là một thứ tình cảm đáng hổ thẹn, tôi không nên hạ thấp bản thân đến mức độ này. Thế nhưng cứ như vậy, sự sỉ nhục mà Ngô Á Linh mang lại cho tôi ngược lại càng khiến tôi không thể chịu đựng nổi hơn. Tôi hiện tại có thể không nguyền rủa cô ấy, nhưng tôi vẫn cứ phải hận cô ấy: các người có ăn có mặc có hạnh phúc, tôi vốn không ganh tị với các người, nhưng tại sao các người lại cứ giày vò lòng tự tôn của một kẻ đáng thương như thế chứ?
Trong nhà bếp của trường, tôi trầm mặc băm thịt, thái rau, vo gạo, nhào bột, hoàn toàn ngửi thấy mùi thơm của cơm canh. Tôi thậm chí còn cảm thấy, cái đầu heo đang được nấu trong nồi kia, dường như đang nhe răng trợn mắt chế giễu tôi vì muốn ăn chúng nên mới đến giúp bếp. Mẹ kiếp, tôi hận không thể vớt mấy cái đầu heo này lên thớt rồi dùng rìu băm nát bét ra mấy nhát!
Không, mặc kệ mấy thứ quái quỷ này đi! Cho dù có là sơn hào hải vị, thuốc trường sinh bất lão đi chăng nữa, hôm nay tôi cũng tuyệt đối không ăn! Nửa tiếng trước giờ ăn cơm, tôi đã lẻn ra khỏi nhà bếp. Tôi ngay cả dục vọng dùng phiếu cơm của mình để mua một bát cháo gạo loãng uống cũng không có.
Tôi mang theo một tâm trạng căm phẫn, lủi thủi đi đến một sườn núi phía sau trường. Đôi chân mềm nhũn, uỵch một cái ngồi sụp xuống một mảnh đất vừa thu hoạch khoai tây xong, không kìm được áp mặt vào lớp đất xốp mềm, giống như hồi bé chịu ấm ức rúc vào lòng mẹ, không tiếng động mà nức nở khóc. Ở trước mặt mọi người, tôi là người kiên cường, nhưng khi chỉ có một mình, cảm xúc của tôi thường rất mỏng manh, thường xuyên không kìm được nước mắt... Tôi mở mắt ra, nhìn thấy ánh hoàng dương đẹp đẽ đang mỉm cười nói lời tạm biệt với mặt đất giữa các dãy núi phía tây. Tôi biết ban nãy mình đã ngủ lâu đến thế nào. Tôi muốn đứng dậy, nhưng trên người ngay đến chút sức lực cũng không có. Dạ dày đang co thắt đau đớn, cơn đói như hàng vạn cái móng vuốt đang cào xé lục phủ ngũ tạng. Hai bàn tay tôi lập tức theo bản năng điên cuồng cào cấu trên mặt đất — bởi vì tôi nghĩ đến mảnh đất vừa thu hoạch khoai tây này, nói không chừng có thể tìm được vài củ khoai tây mà chủ nhân bỏ lại.
Trải qua một trận đào bới liều mạng, kết quả khiến người ta vô cùng thất vọng. Vào năm tai ương này, thu hoạch của mọi người đều rất tỉ mỉ, rất dễ gì có chuyện bỏ sót những thứ ăn được lại trong đất. Thế nhưng, một trận mừng rỡ cuối cùng đã khiến tôi kích động đến run lập cập toàn thân — bàn tay phải của tôi cuối cùng cũng sờ thấy một thứ tròn tròn to to ở sâu trong lòng đất!
Tôi mang theo một tâm trạng hạnh phúc, từ từ đào cái bảo bối này ra khỏi mặt đất, kết quả là toàn bộ hạnh phúc lập tức bay sạch không còn một mảnh: hóa ra là một hòn cuội đá! Tôi mang theo một tâm trạng tuyệt vọng, lại chán nản ngồi phịch xuống mặt đất. Ngủ trên mặt đất lâu quá, hơi ẩm khiến toàn thân ngứa ngáy, hai bàn tay dính bùn bận rộn nửa ngày trời cũng không ngăn lại được. Ngay lúc đó, tôi đột nhiên phát hiện hình như ở một cái trũng nhỏ bên cạnh có một dây khoai tây vẫn còn đang mọc trên mặt đất. Sức hút này lập tức khiến tôi nhẹ nhõm đứng phắt dậy, giống như chó săn phát hiện ra thỏ, lao vọt tới, dùng tay kéo cái dây khô khốc này: Chúa ơi, vậy mà thực sự vẫn còn đang mọc trên mặt đất!
Tôi bới ra được năm củ khoai tây tròn vo to tướng, nâng trong tay ngắm nghía từng củ một, ngốc nghếch cười ngẩn ngơ suốt nửa buổi.
Tôi nhanh chóng nhặt ít dây khoai tây khô, châm một đống lửa lên, bắt đầu "bữa tiệc quốc khánh" của riêng mình. Lúc này, trời đã dần tối hẳn, trên sân trường lớn của trường truyền đến âm thanh náo nhiệt, tiếng chỉnh âm lộn xộn của các loại nhạc cụ và một số giọng nữ cao chưa qua huấn luyện trước lúc lên sân khấu với tiếng réo giọng "a a ê ê" nghe rất chói tai... Đêm hội liên hoan Quốc khánh đại khái sắp bắt đầu rồi. Tôi mới mặc kệ mấy thứ này! Tiết mục tiếp theo của tôi là: ăn khoai tây nướng! Tôi vừa cẩn thận vùi năm củ bảo bối đó vào đống lửa, đột nhiên láng thoáng nhìn thấy có một người, đang từ trong chạng vạng tối đi về phía này.
