Một trận gió lạnh ban đêm đã thổi bay mùa thu không lạnh không nóng. Mùa đông đáng ghét nối đuôi đàn ngỗng trời di cư về nam đợt cuối, giáng xuống Hoàng Thổ Cao Nguyên. Muôn vàn núi non nhấp nhô như sóng biển, nhanh chóng trở nên hoang vắng. Vùng núi non đồng ruộng quanh huyện thành trơ trọi, chẳng còn thấy nổi một chút màu xanh nào.
Buổi sáng hoặc chiều tối, khói sương trên bầu trời thành phố chợt dày đặc hẳn lên, trong không khí tràn ngập mùi khói than khó ngửi — điều này cho thấy các loại lò sưởi vốn bỏ không suốt một năm nay, giờ lại được trưng dụng.
Năm tháng trôi đi, thời gian thay đổi, tôi nhìn chung vẫn y nguyên như trước. Kể từ sau Quốc khánh, Ngô Á Linh lại chủ động tìm tôi hai lần, nói rằng cô ấy muốn giúp tôi chút ít gì đó, nhưng tôi đều tránh đi. Tôi trốn tránh sự quan tâm của cô ấy với tâm trạng biết ơn, và càng trở nên xa cách với cô ấy hơn. Ngoài vẻ rụt rè và nhát gan của một kẻ nhà quê, nguyên nhân chính là tôi vẫn chưa quen với việc vô duyên vô cớ nhận sự giúp đỡ của người khác. Dù tôi nhìn ra cô ấy có thành ý, nhưng tôi không phải họ hàng của cô ấy, cũng chẳng phải người quen thân gì, cớ gì lại phải nhận sự giúp đỡ này? Mà nói cho đúng ra, cô ấy đối với tôi vẫn là người lạ — trước quốc khánh, thực ra tôi chưa từng nói với cô ấy lấy một câu. Hơn nữa, cô ấy lại là con gái. Nhìn chung, lứa tuổi chúng tôi rất sợ gần gũi với con gái.
Nhưng hành vi của Ngô Á Linh không nghi ngờ gì đã chiếu rọi vào tâm hồn tôi một tia nắng ấm. Con người nếu đang ở trong bước đường cùng, dù chỉ nhận được chút ít sự đồng tình và tình hữu ái từ người khác, thì điều đó cũng vô cùng trân quý. Có kẻ sẽ lập tức thuận nước đẩy thuyền, coi sự đồng tình và tình hữu ái ấy của người khác là chiếc phao cứu sinh để giải thoát cho mình, một khi đã nắm được thì không buông tay. Còn với tôi, chỉ cảm thấy nên trân trọng thứ tình cảm con người tốt đẹp này, và dùng một tâm hồn cao thượng tương xứng để báo đáp.
Bây giờ tôi càng lúc càng cảm thấy xấu hổ vì thành tích học tập của mình; tôi biết tại sao trước tiên mình lại dồn toàn bộ tâm trí vào vấn đề này. Phải, tôi trong chuyện học hành đã tụt hậu đến mức này rồi, sao còn đáng được người ta tôn trọng cơ chứ?
Dưới sự kích thích tinh thần mới mẻ và mãnh liệt này, mặc dù cơn đói khiến tôi hoa mắt chóng mặt, nhưng chỉ cần ngồi trong lớp, gục đầu lên bàn học, đối mặt với sách giáo khoa và vở nháp, mọi thứ liền nhanh chóng được kiểm soát lại, giống như một chiếc lò xo bị nén chặt lại, không hề có chút lơi lỏng nào. Nhưng hễ rời khỏi lớp, tinh thần hơi thả lỏng một chút, chiếc "lò xo" này liền kêu "bụp" một tiếng bung ra. Tôi lập tức cảm thấy tất cả các khớp xương trên người như đã rời ra, mềm nhũn ra như một vũng bùn lỏng...
Cũng may là vào vụ thu hoạch mùa màng ở ngoại ô, tôi từng nhặt được một ít khoai tây và hơn chục bắp ngô không được mẩy lắm ở những thửa ruộng còn sót lại gốc rạ. Đương nhiên tôi không thể cất chỗ lương khô này ở ký túc xá; nghĩ ngợi hồi lâu, tôi mới quyết định giấu nó trong một lò gạch vỡ bị đội sản xuất bỏ hoang ở ngọn núi phía sau trường. Buổi tối ôn tập bài vở xong, tôi lần mò trong bóng tối đến nơi hoang vắng này, nhặt chút củi khô cỏ mục, nhóm một đống lửa, nướng vài củ khoai tây; hoặc nổ một nắm bắp rang trong đống lửa. Tôi không thể tưởng tượng nổi còn bữa tối nào tuyệt vời hơn thế này nữa. Ăn xong, tinh thần hơi khá lên một chút, tôi lại ngâm nga những công thức toán lý hóa mới học trong ngày giữa bóng tối; hoặc nhẩm phác thảo đề văn trong đầu, miệng lầm rầm đọc... À, lò gạch vỡ! Nơi này lại trở thành "biệt thự mùa đông" của tôi rồi. Cái tổ ấm nhỏ bên bờ suối bây giờ tôi không thể đến được nữa, bởi vì hễ đến mùa đông, gió ở lòng sông thổi rất dữ dội, lạnh đến mức không chịu nổi. Còn nơi mới này vừa khuất người, lại vừa có thể che chắn chút giá rét.
Chẳng mấy chốc, kỳ thi cuối kỳ bắt đầu, tôi mang theo tâm trạng sung túc bước vào kỳ thi. Kết quả thi khiến ngay cả bản thân tôi cũng giật mình kinh ngạc: điểm trung bình các môn lại đứng đầu toàn lớp! Trịnh Đại Vệ thông minh hiếu học cũng đành ngậm ngùi xếp thứ hai. Bạn cùng bàn của tôi Chu Văn Minh vẫn giống như lần thi trước, đứng bét toàn lớp, nhưng tính cả điểm thể dục và ca hát vào thì coi như vừa đủ điểm đậu (cậu ta lại đi than vãn khắp nơi rằng công việc cán bộ văn thể đã làm chậm trễ việc học của mình).
Sau khi công bố thành tích, tôi lầm lũi bước ra khỏi lớp, giống như một võ sĩ quyền Anh vừa chiến thắng, trong sự mệt mỏi rã rời ẩn chứa một niềm vui sướng khó tả.
Đến sân vận động lớn, cảm xúc kích động càng dâng trào hơn. Mặc dù hai chân đói đến mềm nhũn, nhưng tôi rất muốn đi lại, thậm chí muốn chạy.
Tôi một mình đi đến chân bức tường lớn ở hậu viện trường, dẫm lên những thảm cỏ khô úa tàn, thẫn thờ đi dạo một mình. Mấy cây lê già ven chân tường đã rụng sạch lá, những cành cây trơ trọi xám trắng mà sạch sẽ, lặng lẽ vươn cao trong làn gió lạnh đầu đông. Trên đỉnh của một cây trong số đó, chẳng biết vì điều kỳ diệu nào mà vẫn còn sót lại một chiếc lá to bản, bị sương giá nhuộm đỏ rực, phấp phới bay phần phật dưới bầu trời xanh như một lá cờ.
Chẳng biết từ lúc nào, tôi chợt cảm thấy có một bàn lòng bàn tay khẽ đặt lên vai mình. Tôi giật mình, quay đầu lại nhìn, hóa ra là Trịnh Đại Vệ. Trên mặt Đại Vệ mang nụ cười ôn hòa, xoay người bước đến trước mặt tôi, nói: "Kiến Cường, cậu giỏi thật đấy! Tớ thật không ngờ cậu có thể giải quyết trọn vẹn câu hỏi cuối cùng của đề thi vật lý. Câu đó thực sự quá khó, tớ cảm thấy trong đó có một khâu mà chúng ta chưa học qua. Cậu không biết đấy, thầy Vương dạy vật lý của chúng ta từng nói, kỳ thi vật lý lần này thầy ấy đoán chắc sẽ không có ai đạt điểm tuyệt đối đâu. Tớ không phục, kết quả là câu này không giải được. Nhưng cậu đã khiến lời nói của thầy Vương trở thành viển vông! Điều này thật đáng vui mừng. Mặc dù các bạn học có ý kiến về những bài toán khó như vậy, nhưng tớ rất ủng hộ thầy Vương. Làm vậy cũng có cái lợi, bởi vì chúng ta đã là học sinh cấp ba rồi, phải bị ép học thêm nhiều thứ ngoài sách giáo khoa. Không giấu gì cậu, câu này đến giờ tớ vẫn chưa biết làm. Thầy Vương nói tuần sau lên lớp vật lý sẽ giảng riêng. Tớ không muốn nhận kết quả sẵn có thế này, muốn trước lúc đó tự mình phải giải cho bằng được. Nhưng hiện tại quả thật không giải nổi. Cậu bây giờ ngàn vạn lần đừng nói cho tớ các bước làm nhé, cậu biết tớ cần là sự gợi ý mà..."
Lớp trưởng vốn được các bạn học kính trọng đột nhiên xuất hiện trước mặt tôi, lại dùng thái độ khiêm tốn chân thành như vậy để thỉnh giáo tôi, khiến trong cơn kinh ngạc, tôi dâng lên một sự kính trọng sâu sắc đối với cậu ấy. Quả thực, Đại Vệ cũng là một người ít nói — mặc dù nguyên nhân không giống tôi. Cậu ấy thông minh, chăm chỉ, lại rất có hàm dưỡng. Trước đây, đối với các bạn học khác thì tôi tránh né, còn với cậu ấy thì có thể gọi là kính nhi viễn chi. Bây giờ, cậu ấy lại chủ động vì một câu hỏi thi mà nhọc lòng tìm đến tôi, điều này lại càng khiến tôi vô cùng khâm phục con người này — bởi vì trong mắt tôi, chỉ có những người có năng lực mới khiêm tốn và tỉ mỉ như vậy trong học vấn.
Tôi liền bảo cậu ấy hãy tìm đọc cuốn "Vật lý nghi nan đề ngũ bách giải", trong đó có một bài tập rất giống với câu hỏi này trong kỳ thi vật lý. Tôi bảo cậu ấy, cuốn sách này tôi mới mua từ tiệm sách vào ba ngày trước (đương nhiên cậu ấy không biết rằng, để mua được cuốn sách này, tôi đã phải đổi số tiền ăn phiếu cơm ít ỏi còn lại của tháng này thành tiền mặt).
Đại Vệ vui mừng nói: "Cảm ơn cậu nhiều lắm. Hôm nay là thứ bảy, tiệm sách đóng cửa sớm, tớ phải đi nhanh mới được!" Cậu ấy vừa định đi, tay lại nắm lấy vai tôi một cái, nói: "Nhìn cậu lạnh đến run lập cập kìa, mau về mặc thêm áo vào đi... Tớ đi đây, rảnh rỗi thì sang nhà tớ chơi nhé, cậu rất hay lầm lì, thường trốn tránh mọi người, tại sao vậy? Nhà tớ ở rất gần trường này, ngay khu gia đình ủy ban nhân dân phường đằng sau sân vận động ấy, dãy thứ nhất, hang động thứ tư và thứ năm!"
Cậu ấy vội vã rời đi, bóng dáng khỏe mạnh vóc dáng cân đối thoáng hiện lên ở góc khuất tòa nhà lớp học năm thứ hai rồi biến mất. Tôi thẫn thờ đứng ngẩn ngơ một mình rất lâu, cũng không biết bản thân đang nghĩ những gì. Tôi cảm thấy tâm trạng của mình chưa bao giờ thoải mái như ngày hôm nay.
Lâu lắm sau, tôi mới cảm thấy cơ thể đã lạnh đến mức hơi tê cứng. Tôi chợt nhớ đến lời Đại Vệ vừa nói lúc nãy — cậu ấy bảo tôi "mặc thêm áo vào".
Tôi không kìm được thở dài một tiếng. Suy nghĩ của tôi lập tức quay trở lại với sự bất hạnh của chính mình, tôi nhận ra rằng, theo sự xuất hiện của mùa đông, tôi lại phải đối mặt với một khó khăn mới: Giá rét. Đói khát khó chịu đựng, giá rét lại càng khó chịu đựng hơn. Tôi ngoài chiếc áo đơn ra, thì chỉ có một bộ áo bông vải thô cũ kỹ. Còn như áo lót len, áo lông cừu, áo len, tất cả những loại áo trung gian đó thì một chiếc tôi cũng không có. Đương nhiên, bây giờ chắc chắn tôi không dám mặc áo bông lên người, bởi vì thời tiết vẫn chưa đến mức lạnh nhất — một khi đã đến lúc đó, tôi lại không có thêm một chiếc áo khoác nào mặc trùm lên ngoài như người ta, bộ áo bông này chính là phòng tuyến cuối cùng để tôi chống lại sự tấn công của giá rét.
Để xua tan cái lạnh, tôi muốn chạy tại chỗ vài bước, nhưng cơn đói lại khiến tôi nhanh chóng từ bỏ ý định này — đói thành ra thế này, làm sao mà chạy nổi chứ?
Trời vẫn còn sớm, tôi nghĩ đằng nào cũng là thứ bảy, chi bằng ra phố lượn một vòng xem sao.
Ra khỏi cổng trường, tôi đi theo con đường nhỏ lát bằng những mảnh đá vụn, đến đầu ngõ. Nghe nói con phố lát đá phiến từ cuối thời nhà Thanh, nay đã bị bàn chân qua mấy thế hệ mài mòn thành lồi lõm không bằng phẳng. Đầu phố dựng vài ngôi cửa hiệu cũ kỹ từ nhiều năm trước; những căn nhà rách nát này xếp hàng cùng với các cửa hàng, nhà ăn, công ty dược liệu, bưu điện, ngân hàng... được xây mới, trông có vẻ nghèo nàn y như lúc tôi đứng trong hàng ngũ của lớp lúc tập thể dục buổi sáng vậy. Sát cạnh xã hội cũ là xưởng nhuộm, nay là căn nhà cũ của tiệm rèn, chính là nhà ăn quốc doanh của huyện mới được xây cách đây hai năm. Nhìn qua cửa kính lớn, có thể thấy những người bên trong đang ăn uống cười nói ngả nghiêng. Trong năm tháng khó khăn này, nơi này đã thay thế nhà văn hóa huyện để trở thành nơi náo nhiệt nhất toàn thành phố. Tôi cố gắng kìm chế không nhìn vào bên trong cửa kính đó. Tôi định ghé qua hiệu sách Tân Hoa một chút. Nghe giáo viên văn học nói, gần đây xuất hiện một cuốn sách tên là "Sáng nghiệp sử", rất hay. Nghe tên sách cứ như sách lịch sử, nhưng lại nghe nói là tiểu thuyết dài tập. Sách dày thì đương nhiên tôi không đủ tiền mua, chỉ định đứng trong hiệu sách giở xem qua thôi.
Đang lúc tôi chuẩn bị đến hiệu sách, vô tình liếc thấy xung quanh một chiếc bàn lớn phía sau cửa sổ kính của nhà ăn, những người đang ăn uống hình như toàn là bạn học cùng lớp chúng ta.
Quả thực là vậy! Kia chẳng phải là Chu Văn Minh đó sao? Kìa cậu ta đang bưng mấy đĩa thức ăn lên bàn kìa. Mấy cậu ấm con các vị cục trưởng, bộ trưởng đang ăn uống rất hừng hực hứng khởi, cười ha hả, vừa ăn vừa đùa giỡn. Tôi chợt nhớ ra, hôm nay là thứ bảy, lại vừa thi xong, nhóm bạn tốt này có lẽ đang tụ tập ở đây ăn uống. Không hiểu sao, sống mũi tôi cay xè, quay người bước ngược lại con ngõ nhỏ lúc đến. Tôi cảm thấy mình không nên ra phố để chịu đựng sự kích thích này. Điều này khiến tôi nhớ lại lời thề ngớ ngẩn mà tôi từng tự hứa với lòng mình trước đó: Đợi tôi thi tốt rồi, nhất định sẽ ăn một bữa thật no nê! Ải, tôi thầm nhủ trong lòng: Cậu thi thì thi tốt thật đấy, nhưng ăn no nê thì không thành hiện thực đâu. Kẻ có phúc như Chu Văn Minh lần nào cũng thi bét bảng, thế mà ngày nào cũng được ăn no nê!
Như có ma xui quỷ khiến, lúc này tôi chợt nhớ đến chỗ khoai tây và bắp ngô trong lò gạch vỡ. Tôi liền quyết định ngay trong đầu: Phải, đi nướng khoai tây! Đi nổ bắp rang! Để ăn mừng tôi thi được điểm cao chứ!
