Lính Nhật lại ra ngoài cửa Tề Hóa để tập bắn. Theo lệ thường, cảnh sát ở cửa thành lại kiểm tra người Trung Quốc qua lại. Bởi vì cảnh sát cũng là người Trung Quốc, người Trung Quốc đề phòng gian tế còn chu đáo và dũng cảm hơn đề phòng kẻ địch, có lẽ vì trên thực tế việc đó dễ dàng và thỏa đáng hơn; tuần cảnh vừa không phải là quân nhân, lại chẳng quản việc ngoại giao.
Chiếc áo bông ngắn của Nhị Đầu, cúc áo đều không cài, chỉ dùng một dải vải xanh buộc hờ hững lại, mảng thịt lớn trước cổ lộ ra. Dù thế, cậu ta vẫn đi đến phát bực. Một phần là đi vội, phần khác cũng vì trong lòng vô cùng sốt ruột. Bệnh của cha chắc chắn không nhẹ; hơn một đồng bạc, thang thuốc này chứ ít gì! Nhà cách cửa Tề Hóa còn chưa đầy mười dặm. Cửa Tề Hóa đã ở ngay trước mắt, ra khỏi thành, đi đường tắt, có lẽ trước khi mặt trời lặn có thể cho cha uống nước thuốc sắc lần đầu.
Cậu ta càng bước nhanh hơn, một tay xách gói thuốc, một tay nắm chặt một cuốn sách.
Đầu cổng chen chúc rất đông người, tuần cảnh đứng vòng quanh bốn phía. Nhị Đầu không bận tâm xem náo nhiệt, cứ đi thẳng về phía cửa vòm thành.
"Đi đâu đấy?"
Trong vòm cổng âm u vang lên một tiếng.
Nhị Đầu không kịp nghĩ đây là đang gọi ai, cứ cắm cổ đi thẳng; hừ, sao trong vòm cổng lại yên ắng thế này?
Nhị Đầu nghe thấy câu này bên tai, bả vai cũng bị ai đó tóm lấy.
"Cha tớ đang đợi thuốc đấy!" Cậu ta nhìn rõ rồi, kẻ kéo mình là một tên tuần cảnh. "Tôi có ăn cắp của ai đâu!"
"Ông mày có uống thuốc, thì cũng phải đợi đấy!" Tên tuần cảnh đẩy Nhị Đầu vào đám người kia.
Đám người đó đều đang cởi cúc áo; Nhị Đầu không cần tốn công này, cúc áo của cậu vốn dĩ đã có cài đâu. Có thời gian nhìn kỹ lại xem rốt cuộc là chuyện gì xảy ra: Đám người này chia làm ba loại, kẻ mặc lụa là đứng một nơi, người mặc áo vải mà trên người không dính bụi đất thành một nhóm khác, còn kẻ ăn mặc như Nhị Đầu là nhóm thứ ba. Nhóm thứ nhất tuy cũng cởi cúc áo, nhưng tuần cảnh chỉ qua loa sờ soạng trên người họ vài cái. Sờ xong, "Đi!"
Nhị Đầu thầm nghĩ: "Thế này thì còn gì bằng, cùng lắm là chậm mất một bữa cơm; ra khỏi thành là ta chạy bước nhỏ được rồi."
Đến lượt nhóm thứ hai, không được suôn sẻ thế nữa, áo nào không phẳng phiu là phải sờ lại lần thứ hai. Sờ qua sờ lại, sờ đến một kẻ mũi đỏ hơn bốn mươi tuổi. Kẻ mũi đỏ không cho sờ: "Gọi người đầu sỏ của tụi mày ra đây!"
Tuần trưởng bước tới: "Ấy chà! Tam gia! Không nhìn thấy ngài, xin mời cho; phận sự, hết cách mà; xin mời!"
Kẻ mũi đỏ đến cười cũng chẳng thèm cười, "Mở to mắt ra mà nhìn; đây là cái thói gì thế!" Quẹt mặt kẻ mũi đỏ một cái, rồi ra khỏi thành.
Đợi một hồi lâu, cuối cùng cũng đến lượt đám Nhị Đầu. Những người đến sau Nhị Đầu đều tập trung sang một chỗ khác để chờ.
"Cái gì đây?" Tuần cảnh chỉ vào tay Nhị Đầu hỏi.
"Thuốc."
"Cái cuốn kia kìa, ý tao hỏi cái đó."
"Một cuốn sách, nhặt được ở nhà xí."
"Đem lại đây."
Tuần cảnh nhìn bìa sách, màu đỏ; bèn giao cuốn sách cho tuần trưởng. Tuần trưởng nhìn bìa sách, màu đỏ; nhìn Nhị Đầu. Tuần trưởng lật hai trang, hình như không hiểu gì, lại nước bọt đầm đìa, lật liền chục trang, ngẩn người một lát, ngẩng đầu nhìn cổng thành, rồi lại liếc nhìn Nhị Đầu: "Dẫn nó vào trong!"
Một tên tuần cảnh bước tới.
Nhị Đầu theo bản năng lùi lại một bước, trong lòng biết sắp có chuyện chẳng lành, dù không hiểu tại sao.
"Cha còn đang đợi uống thuốc đấy! Sách nhặt ở nhà xí mà!"
"Không ngoan ngoãn là ăn đòn đấy, bảo cho mày biết!" Tên tuần cảnh tóm lấy cổ áo Nhị Đầu.
"Cha đang đợi uống thuốc đấy!" Nhị Đầu càng sốt ruột thì tiếng lại càng nhỏ, cổ họng hình như không còn nghe theo lời nữa.
"Lôi cổ nó đi!" Mặt tuần trưởng tái đi một chút, cứ như trên người Nhị Đầu có lựu đạn vậy.
Sốt ruột cũng vô ích, không đi không được, nước mắt Nhị Đầu cứ trực trào khóe mi.
Vào đồn cảnh sát. Tuần cảnh và một tên tuần quan béo lẩm bẩm mấy câu. Tuần quan cầm lấy cuốn sách đó, xem qua.
Tên tuần quan béo lại tỏ ra rất ôn hòa: "Họ gì nào?" Chữ "nào" kéo dài rất dã, cứ như đang hát tuồng văn minh vậy.
"Ngưu, Ngưu Nhị Đầu." Nhị Đầu sụt sịt cái mũi.
"À, Nhị Đầu. Ở thôn nào thế?"
"Thập Lý Phố."
"À, Thập Lý Phố; ngoài cửa Tề Hóa." Tuần quan gật đầu, hình như đang thán phục kiến thức địa lý của chính mình. "Vào thành làm gì thế?" Chữ "thế" còn kéo dài hơn chữ "nào" lúc nãy.
"Bốc thuốc, cha bệnh rồi!" Nước mắt Nhị Đầu sắp rơi xuống.
Cha của ai thế? Nói cho rõ ràng xem nào. May là tao không đa nghi đấy. Nào, tao hỏi mày, khai cho ngoan vào, không được nói dối. Cuốn sách này ai đưa cho mày?
"Nhặt ở nhà xí."
"Mày mà không nói thật, tao dùng biện pháp mạnh đấy nhé!" Tên tuần quan béo trông lại béo hơn một chút, hoặc đó là biểu hiện của sự tức giận. "Còn trẻ tuổi, đừng có giở thói bướng bỉnh; mày nói thật thì chẳng can gì mày cả, thứ chúng tao cần là kẻ đưa cuốn sách này cho mày, hiểu chưa hả?"
"Tôi thề, đúng là nhặt được! Sách, tôi không cần nữa, thả tôi đi là được chứ gì!"
"Thế thì mày không đi được đâu!" Tên tuần quan lại nhìn cuốn sách đó, đoạn hình như đã hạ quyết tâm không thể thả Nhị Đầu đi.
"Lão gia," Nhị Đầu thực sự sốt ruột rồi: "Cha đang đợi thuốc đấy!"
"Ngoài thành không có tiệm thuốc chắc, cứ phải vào thành bốc thuốc mới được à? Có mờ ám gì đây!" Tuần quan muốn cười mà lại cố nhịn, vô cùng đắc ý với sự khôn ngoan của mình.
"Đại phu dặn đến Hoài Đức Đường mới bốc, dược liệu chuẩn xác hơn. Lão gia, tôi lạy lão gia, thả tôi đi đi; cuốn sách đó không cần nữa, thế vẫn không được à?!"
"Nhưng mà nhất định là không được!"
Tối hôm đó, Nhị Đầu bị áp giải đến cục công an.
Nhà sáng tác "Nhữ Ân" và nhà phê bình "Thanh Yến" là kẻ thù của nhau, mặc dù hai người chưa từng gặp mặt. Nhữ Ân kiếm cơm bằng việc viết tiểu thuyết này nọ, Thanh Yến lấy phê bình làm nghề nghiệp. Trên tạp chí hay báo chí, Nhữ Ân cứ đi đằng trước là Thanh Yến bám sát đằng sau. Bất luận Nhữ Ân viết gì, Thanh Yến thế nào cũng cho một phát đại bác đón đầu — tư tưởng không đúng đắn. Tác phẩm của Nhữ Ân tuy không vì thế mà bán kém đi, nhưng cậu ta cảm thấy thắng lợi về mặt tinh thần rốt cuộc vẫn thuộc về Thanh Yến. Cậu ta không biết rằng: những kẻ mua sách của cậu ta, khi rút ra vài hào tiền, liệu có cười một cách đầy thông cảm, mà trong lòng thệ rằng: "Mặc kệ tư tưởng có đúng đắn hay không, giải khuây trước đã là thật!" Cậu ta không hy vọng đây là tình hình thực tế, nhưng "Biết đâu lại có kẻ thực lòng khâm phục mình thì sao?" Kẻ buôn bán tự an ủi mình thường là thế, khi nhận được tiền nhuận bút hay tiền bản quyền, cậu ta luôn cảm thấy Thanh Yến đang ở đâu đó cười trộm mình: "Hà hà, lại kiếm thêm được ít tiền rồi chứ gì? Đó là con cá lọt lưới dưới ngòi bút phê bình của ta đấy! Mày cứ đợi đấy, tao chưa tính sổ xong với mày đâu!" Cậu ta cứ ngỡ như nghe thấy vị nhà phê bình nọ nói vậy.
Tình cờ có một lần, ảnh của hai người được đăng in trên cùng một ấn phẩm, nằm sát cạnh nhau. Trí tưởng tượng của Nhữ Ân càng phong phú thêm chút nữa. Thanh Yến trên ảnh là một cái đầu to, tóc dài, mắt cá lồng đèn, mũi chó Bắc Kinh; nói cho hay ho một chút thì trông rất giống Socrates. Vị Socrates này thường xuyên vô ảnh vô tung đến thăm Nhữ Ân.
Đương nhiên, Nhữ Ân cũng có lúc nghĩ một cách đầy ác ý rằng: Nhìn cái bút danh "Thanh Yến" này thì chắc chẳng qua chỉ là một tên lính té em của phái uyên ương bướm vàng mà thôi. Giờ đổi con đường khác, chuyên bàn về "tư tưởng không đúng đắn". Chẳng thèm chấp hắn. Thế nhưng sự tự an ủi tiêu cực rốt cuộc vẫn không địch lại cuộc tấn công tích cực; quả đại bác tư tưởng không đúng đắn vẫn bay lượn trên đầu cậu ta.
Tư tưởng thế nào mới là đúng đắn chứ? Cậu ta tìm hoài trong các bài phê bình của Thanh Yến mà chẳng thấy câu trả lời. Thanh Yến ở đây chẳng giống Socrates cho lắm. Socrates thích đặt câu hỏi, và cũng chuẩn bị sẵn câu trả lời; ông ta biết đi vòng vo, nhưng cũng có lúc tự xoay mình vào trong đó. Thanh Yến chỉ biết ở vạch đích cự ly trăm mét, túm lấy những kẻ chạy chậm mà tát vào mồm. Nhữ Ân đành phải nghĩ cách khác. Cậu ta đọc kỹ những tác phẩm trước kia từng được ca tụng là có tư tưởng đúng đắn — có những cuốn đã bị cấm bán. Điều này khiến cậu ta vô cùng thất vọng, bởi vì những tác phẩm đó chỉ là những cuốn tiểu thuyếtễm mạn thiếu máu. Cậu ta biết bản thân mình có thể viết ra những thứ hay hơn thế nhiều.
Cậu ta bắt đầu viết những tiểu thuyết kiểu đó. Sau khi đăng được một hai bài, ngày nào cậu ta cũng ngóng chờ lời phê bình của Thanh Yến, phê bình tới rồi: Tư tưởng không đúng đắn!
Cậu ta tỉ mỉ so sánh tác phẩm của mình với những tác phẩm được gọi là chính thống kia, và nhận ra: Ngôn từ của cậu khác với họ, của cậu là quốc ngữ, của họ là tiếng nước ngoài. Câu chuyện của cậu cũng khác họ, cậu thể hiện ánh sáng và bóng tối, sự nhiệt thành và đê tiện, lý tưởng và tình cảm mà mình quan sát được; còn của họ chỉ là những vở kịch lấy "máu", "cái chết" làm tu từ chính.
Thế mà, cậu vẫn mang tiếng tư tưởng không đúng đắn!
Cậu muốn chơi đùa một vỉa, chuyên để bịt miệng Thanh Yến. Cậu học đòi theo mèo vẽ hổ, cũng dùng văn phong Tây hóa, cũng bịa ra những câu chuyện nghe có vẻ kêu nhưng chẳng thực tế chút nào, gửi cho một số ấn phẩm.
Điều kỳ lạ là, mấy bài này chẳng mấy chốc đều bị trả về; có bài còn đính kèm lá thư rất khách quan của biên tập viên: "Trong thời kỳ ngôn luận không tự do, trong số các chữ đỏ vàng xanh trắng đen này thế nào cũng có những chữ khiến chúng ta không thấy được mặt trời ngày mai, những chữ cậu dùng lần này hầu như toàn là loại này..."
Nhữ Ân cười đến nỗi miệng khép không lại. Hóa ra là thế! Văn chữ quả thực là thứ biết lừa người. Nhà văn, độc giả, nhà phê bình, kẻ kiểm duyệt, đều xuất phát từ một ngôi đền!
Cậu ta tiện thể cũng hiểu luôn, tại sao Thanh Yến chỉ bắn pháo tư tưởng không đúng đắn chứ không nói gì khác, hóa ra hắn là vì "sợ". Điều này quả là công bằng quá mức. Cậu ta muốn trêu tức Thanh Yến. Cậu ta tự bỏ tiền in một tập sách nhỏ, gom hết những thứ từng bị từ chối vào trong đó. Cậu ta gửi cho Thanh Yến một cuốn, chắc mẩm rằng qua đường biên tập của một tạp chí nào đó chuyển phát, nhất định sẽ được nhận. Làm vậy, dẫu có tốn kém chút tiền, nhưng trong lòng lại rất vui sướng: "Ta dám in những thứ này, xem hắn có dám mang tư tưởng ủng hộ ra phê bình hay không!"
Thanh Yến đến tòa soạn tạp chí BB, xem có "lời nhắn" nào không. Trên bàn làm việc của hắn có ba bức thư, một gói giấy. Đọc xong thư, hắn mở gói giấy ra, một cuốn sách bìa đỏ — do Nhữ Ân viết. Hắn mỉm cười. Hắn rất thương hại Nhữ Ân. Người cầm bút ít nhiều gì cũng có chút đáng thương — vượt qua được ải khó của tòa soạn, rồi lại phải chịu trận roi của nhà phê bình. Nhưng nhà phê bình không thể, tuyệt đối không thể vì lòng trắc ẩn mà vứt bỏ địa vị của bản thân. Cố tình bất công là chuyện khó chịu, hắn biết chứ; nhưng sự công bằng chân thành lại còn khó chịu hơn: Phong khí ấy mà, không có gai thì không được gọi là văn bản phê bình! Thanh Yến là kiểu người đến con ruồi cũng chẳng nỡ hại. Nhưng hắn lấy phê bình làm nghề nghiệp, kẻ đao phủ phần lớn là để kiếm cơm mà thôi. Hắn đều hiểu cả, nhưng hắn đành phải vờ như hồ đồ. Hắn biết tòa soạn nào không ưa nhà văn nào, khi phê bình hắn dán chặt mắt vào điểm này, điều đó giúp hắn đứng vững vàng hơn. Cũng có thể nói, hắn là kẻ không có lý tưởng; nhưng đã hiểu rõ tình thế rồi thì hắn cũng có thể được tha thứ. Nói thật lòng, hắn vốn không có ý chống đối Nhữ Ân. Hắn chẳng muốn chống đối bất cứ ai, nhưng phê bình là phê bình. Giả sử hắn tìm được từ ngữ nào mới mẻ hơn "tư tưởng không đúng đắn", hắn đã sớm dùng nó rồi; hắn chẳng có chút cảm tình gì với mấy chữ đó cả. Chỉ là, vì không tìm được thứ gì mới mẻ và có lực hơn, thì đành ngậm ngùi dùng tạm cái đó, biết làm sao bây giờ.
Hắn rất muốn gặp Nhữ Ân một lần, tâm sự đôi điều, biết đâu lại thành bạn tốt thì sao? Phải, dẫu không đến gặp cậu ta, cũng nên viết một thư khuyên nhủ — mau chóng thu hồi cuốn sách bìa đỏ này lại đi, nguy hiểm lắm. Giả sử thực sự có ý định làm một trận thật sự, thì ngồi hút thuốc ngẫm nghĩ mấy chữ "chi hồ giả dã" là vô dụng nhất, phải tính toán lại con đường khác thôi. Sáng tác và phê bình, dù thế nào đi nữa rốt cuộc vẫn không thoát khỏi mấy chữ chi hồ giả dã. Việc tụng ca lẫn nhau hay thù địch lẫn nhau cũng chỉ tốn thêm chút mực giấy, chẳng ai tạo nổi cho lịch sử một hai trang mới mẻ cả. Lịch sử văn học và lịch sử phê bình vẫn là tự mình láng xê tự mình; không có chúng, thư viện chưa chắc đã trở nên quạnh hiu cho lắm.
Thanh Yến hừ mũi một tiếng. Cuộn cuốn sách lại, cầm trên tay, rời khỏi tòa soạn.
Đi đến phía nam Đông Tứ Bài Lâu, hắn muốn đi tiểu. Đặt cuốn sách lên bệ đất, cho tiện việc vén áo dài lên. Hắn vừa đứng chắn ngay cửa nhà vệ sinh, bên ngoài lại có người tới. Hắn đang vội nhường chỗ, xách áo, nín thở, liền bước ra ngoài.
Đi mãi tận đằng xa, hắn mới nhớ ra cuốn sách đó. Nhưng lại không muốn quay lại tìm. Không có sách, hắn vẫn có thể phê bình, may là hắn đã nhớ kỹ tên sách và tác giả.
Nhị Đầu đã bị giam hai ngày. Cậu ta cảm thấy khó hiểu, rốt cuộc trong cuốn sách đó có gì chứ? Chỉ nhớ là bìa đỏ, mỏng manh; cậu ta không biết chữ. Cậu ta căm ghét cuốn sách nhỏ đó, lại càng lo lắng cho bệnh tình của cha, cuốn sách quái quỷ này sắp lấy mạng cha rồi! Bọn chúng thẩm vấn cậu ta; "Nhặt ở nhà xí," cậu ta vẫn chỉ có một câu đó. Cậu ta đến việc sách do người viết ra còn chẳng tưởng tượng nổi; làm gì không làm, lại đi viết sách? Cậu ta nhặt được nó; mùa đông không có việc gì còn đi nhặt phân chuồng cơ mà; sách thì sao lại không được nhặt chứ?
"Ai đưa cho mày?" Bọn chúng hỏi dồn dập.
Nhị Đầu sống hai mươi năm rồi, chẳng có ai từng đưa cho cậu ta một cuốn sách nào cả; sách thì có quan hệ gì với Nhị Đầu cơ chứ? Cậu ta không thể bịa ra một câu chuyện hoang đường rằng: Nhị Cẩu nhà họ Trương, hay Hắc Tử nhà họ Lý đưa cho. Cậu ta không nỡ lòng nào mang tâm địa đen tối đó để vu oan cho người tốt. Còn như cái tên nghe ra có vẻ giống tên người, thì chỉ có hội đầu Mạnh Chiếm Nguyên trong thôn. Chỉ có cái tên này hình như có chút tương đồng với "Hoàng Thiên Bá", "Triệu Tử Long", đều trông giống như trên sách. Thế nhưng cậu ta không thể lôi hội đầu vào đây được. Không có hội đầu, đến tháng tư sang năm đi lễ miếu Diệu Phong Sơn, ai có thể đảm bảo "Ngũ hổ côn" của thôn nhà không bị đại thụ đè bẹp cơ chứ?! Thế nhưng vừa nghĩ đến bệnh tình của cha, cậu ta không thể tiếp tục nghĩ mấy chuyện này nữa. Cậu ta hận không thể lập tức biến thành một làn khói xanh, chuồn qua khe cửa mà trốn mất! Cuốn sách đó! Cuốn sách đó! Có phải là đơn thuốc mê của phường "bắt cóc trẻ con" không nhỉ?
Lại qua một ngày! Cậu ta nghĩ, cha chắc chắn đã chết rồi! Thuốc không bốc được, con trai cũng biến mất, sự sốt ruột này chắc chắn đã bức chết ông cụ rồi! Cha chắc chắn đã chết rồi, Nhị Đầu ôm đầu rơi nước mắt, dần dần không kiềm chế được mà bật khóc thành tiếng.
Khóc một hồi, cậu ta quyết định nói với đám tuần cảnh rằng: Sách là do Mạnh Chiếm Nguyên đưa cho mình, chỉ có ba chữ này nghe ra còn có chút hơi hướng sách vở: "Nhị Cẩu", "Hắc Tử", thậm chí cả "Thất Thập Nhi", đều trông không giống vật liệu mang sách cho người ta.
Nghĩ lại thì không được, oan ức quá! Cuốn sách đó "là" nhặt được cơ mà. Hơn nữa, đã nhặt được trong thành, sao lại thành ra Mạnh Chiếm Nguyên đưa cho mình được chứ? Trật lất rồi! Lại hết cách, lại nghĩ đến chuyện phụ huynh chắc chắn đã chết rồi. Trong nhà đều mặc tang phục rồi, chỉ thiếu mỗi Nhị Đầu! Thật khiến người ta sốt ruột đến chết!
Đến tối, lại có một người nữa tới — còn rất trẻ, quần áo rất chỉnh tề, nhưng lại mang còng chân. Tính tò mò của Nhị Đầu khiến cậu ta tạm thời quên mất sự sốt ruột. Hơn nữa, nhìn kẻ nho nhã này, mang còng chân mà hình như không mấy sốt ruột, trong lòng cậu ta cũng không khỏi thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút.
Kẻ đến sau mở lời trước: "Vụ án gì thế, lão đồng hương?"
Nhị Đầu nhổ một bãi nước bọt giải tỏa uất ức: "Nhặt được một cuốn sách, mẹ kiếp tổ tiên cái thằng viết sách!"
"Sách gì?" Tròng mắt của thanh niên tối lại chút ít.
"Bìa đỏ!" Nhị Đầu chỉ nhớ mỗi điểm này, "Tôi không biết chữ!"
"Ồ!" Thanh niên gật đầu.
Cả hai đều không nói gì. Đợi một lúc lâu, Nhị Đầu thấy bầu không khí có vẻ hòa nhã hơn, bèn hỏi: "Cậu, cậu bị — án gì?"
"Tôi viết một cuốn sách," thiếu niên mỉm cười.
A, cuốn sách quái quỷ do cậu viết đấy phỏng, cậu á? Trong lòng Nhị Đầu không nhớ nổi kẻ vừa mới biết viết sách là ai, kẻ này đã biết viết sách, đương nhiên chính là kẻ viết cuốn sách bìa đỏ kia rồi. Cậu ta không quyết định được nên xử lý thế nào cho phải. Cậu ta muốn tát cho tên viết sách này mấy cái, nhưng cậu ta biết ở đây tuần cảnh rất nhiều; đã vướng vào quan tai rồi, đừng có họa vô đơn chí nữa. Không đánh hắn ta ư, trong lòng lại thấy không được xả giận. "Rảnh rỗi sinh nông nổi, đi viết cái thứ sách quái quỷ gì không biết!" Cậu ta trừng trừng nhìn kẻ đó, nghiến răng nghiến lợi.
"Đó là viết cho các anh đọc đấy chứ," thiếu niên cười nghịch ngợm.
Nhị Đầu thực sự không nén được lửa giận: "Đánh cho mày một trận đồ chó má bây giờ!" Nhưng cậu ta vẫn chưa dám ra tay. Cậu ta không hiểu tại sao lại có chút sợ thiếu niên này, có lẽ vì diện mạo, cử chỉ, tuổi tác, cách ăn mặc và đôi còng chân kia chẳng mảy ăn khớp với nhau chút nào. Thiếu niên này, trên mặt chẳng có mấy sắc máu, nhưng làn da lại rất mịn màng. Đôi mắt chẳng có tinh thần gì, mà khóe môi lúc nào cũng vương nụ cười không mấy được lòng người cho lắm. Người không béo, cổ chân thon thả lại vướng víu mấy chiếc xiềng sắt đó! Nhị Đầu đoán không ra hắn làm nghề gì, cho nên có chút sợ hãi.
Thiếu niên tự mỉm cười một hồi lâu, mới liếc nhìn Nhị Đầu. "Mày không biết chữ à?"
Nhị Đầu ngẩn ra một lúc, vốn định không trả lời, nhưng rốt cuộc vẫn hừ một tiếng.
"Nhặt cuốn sách đó ở đâu thế?"
"Nhà xí; thì sao nào?"
"Bọn chúng hỏi mày những gì?"
"Mặc kệ —" Nhị Đầu nuốt nửa câu sau vào trong. Cậu ta rất hoài nghi, nhưng lại có chút sợ thanh niên này.
"Nói cho tôi biết, tôi sẽ nghĩ chủ đạo hay ho cho mày." Nụ cười của thiếu niên có vẻ nghiêm túc hơn chút ít, nhưng trong lòng lại nghĩ: Cuốn sách quái quỷ viết cho mày, mày không biết chữ, chẳng lẽ lại không cứu nổi mày sao?
"Bọn chúng hỏi, ai đưa cho tôi, tôi không sao đáp nổi."
"Ví dụ như, tôi nói với bọn chúng, đó là do tôi đánh rơi trong nhà xí, chẳng phải sẽ chẳng liên quan gì đến mày nữa sao?" Nụ cười của thiếu niên lại có chút vô vị.
"Thế thì còn gì bằng!" Nhị Đầu đã ba ngày không cười nổi rồi, đây là lần đầu tiên mím môi cười.
"Bây giờ chúng ta đi luôn chứ?"
"Bây giờ không được, phải đợi đến ngày mai lúc bọn chúng hỏi tôi."
"Bệnh của cha! Biết đâu chếtừ đời nào rồi ấy chứ!"
"Nói cho tôi biết trước đã, nhặt ở đâu?"
"Phía nam Đông Tứ Bài Lâu, mẹ kiếp cái bãi nước tiểu này!" Nhị Đầu chợt cảm thấy một nỗi buồn không tên trào dâng. Cậu ta không tìm nổi một câu nói nào cho thỏa đáng để hình dung nó, chỉ cảm thấy trong lòng hoang mang trống rỗng, y như cái hồi trân châu chứng kiến đàn châu chấu ăn sạch đám lúa vậy.
"Mày mặc bộ đồ này à? Tay cầm cái gì thế?"
"Bộ này; trong tay cầm một gói thuốc." Nhị Đầu nói đến đây, lại nhớ tới cha.
Thanh Yến trở về phòng của mình, cảm thấy vô cùng bất an, hắn vẫn chưa quên Nhữ Ân. Đi lại trong phòng mấy vòng, hắn mỉm cười; vẫn phải phê bình thôi. Chỉ có thể viết một đoạn ngắn, bởi vì đã làm mất sách rồi. Đã quen phê bình, phạm vi tự nhiên sẽ được mở rộng, ví dụ như về cách đóng bìa và trang bìa của sách; nhà phê bình có quyền tự do phát biểu ý kiến thẩm mỹ: "Giả như chiếc bìa sách màu đỏ có thể đại diện cho nội dung câu chuyện, thì trò ảo thuật lần này của quân Nhữ Ân lại một lần nữa khiến người ta thất vọng. Cậu ta chỉ dùng một tờ giấy đỏ, loại giấy đỏ dày và bóng bẩy, còn nội dung, nội dung thì vẫn chẳng có chút tư tưởng đúng đắn nào cả!" Hắn viết tiếp. Không ngờ lại viết thành bảy, tám trăm chữ, hơn nữa mỗi câu, về mặt tu từ, đều mang theo chút uy lực biểu trưng cho quyền uy. Phê bình cũng phải trở thành văn nghệ chứ. Hắn vô cùng hài lòng vì ngòi bút của mình đã đạt được độ chuẩn xác nhất định — những gì viết ra luôn nghiêm khắc hơn những gì suy nghĩ, ngòi bút đã bảo vệ cho địa vị của hắn. Hắn cảm thấy rất có lỗi với Nhữ Ân, nhưng đành chịu thôi biết làm sao. Đến một ngày nào đó, hắn sẽ gặp Nhữ Ân, chỉ vài câu nói là có thể giải thích tất cả. Nhà văn nếu thích đùa cợt với những nhân vật tưởng tượng, thì nhà phê bình cũng đùa cợt với nhà văn thôi, chuyện chẳng có cách nào khác! Hắn sửa chữa lại mấy chữ trong bản thảo rồi gửi đi.
Hai ngày sau, bài viết của hắn được đăng lên. Lại hai ngày nữa, hắn nghe tin Nhữ Ân bị bắt.
Thanh Yến hoàn toàn không bận tâm đến bài phê bình đó: Nhà văn bị bắt chưa chắc đã là vì tư tưởng không đúng đắn. Cho dù lần này đúng là thế, thì cũng chẳng có gì to tát, ngoại trừ mấy tên sinh viên đọc tiểu thuyết thích lo chuyện bao đồng đó ra, trong xã hội có mấy kẻ biết đến sự tồn tại của loại người này — nhà phê bình chứ? Sự nghiệp văn chương, nói cho cùng, chẳng phải cũng chỉ là khoác lác một đống lớn đó sao? Hắn đối với Nhữ Ân thực sự có chút động lòng. Hắn nhớ ra chút ý nghĩa nào đó. Ý nghĩa này vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng, hắn chỉ có thể miêu tả từ mặt trái của nó. Nghĩa là, nó đứng ở phía đối diện của tư tưởng đúng đắn hay không đúng đắn. Ý nghĩa thực sự không đứng chung một chỗ với những lời khoác lác. Giống như việc miêu tả một người quân nhân, đâu phải cứ làm lính là đủ. Hắn chợt hiểu ra, mặt chính của ý nghĩa đó là tạo ra một hai trang sử mới, chứ không phải viết mấy bài văn. Trước kia hắn cũng từng nghĩ vậy, và giờ thì càng tin tưởng hơn. Thế nhưng, hắn muốn cứu Nhữ Ân, mặc dù việc này không nằm trong cái "ý nghĩa" kia.
Mấy ngày sau nữa, Nhị Đầu mới nói câu "tạm biệt" với Nhữ Ân.
Nhị Đầu trở về nhà, cha đã được mai táng từ hai ngày trước. Nhị Đầu thề, từ nay về sau tuyệt đối không bao giờ vào thành bốc thuốc nữa!
Đăng trên tạp chí "Hiện Đại", tập 5, số 1, tháng 5 năm 1934.