Trong lòng vợ chồng họ Dương bỗng nảy ra một cục u nhỏ. Sau khi kết hôn, trong lòng mọi người thường hay vướng mắc những cục u nhỏ, giống như củ thủy tiên vậy, nếu không qua một khoảng thời gian nhất định thì sẽ không chịu đâm chồi nở hoa. Trong tổ ấm nhỏ của họ, đâu đâu cũng là những bông hoa như thế. Bàn, ghế, những món đồ chơi khéo léo, hầu như không món nào là không nảy u trước rồi mới nở hoa sau.
Trong giai đoạn nảy u, tổ ấm nhỏ của họ giống như một vết mực nhỏ duy nhất giữa nhân gian tươi đẹp, chỉ nơi này là không có ánh sáng. Cuộc trò chuyện của họ mất đi âm hưởng, những nụ cười thiếu đi nhiệt lực, cái ôm của họ trông giống như hai đống quần áo quăng cạnh nhau. Họ suýt nghĩ rằng ly hôn cũng chưa hẳn là chuyện xấu.
Vài ngày trôi qua, cục u nhỏ đã nảy mầm. Mầm non này thường đến rất đột ngột, khiến cho tổ ấm nhỏ sấm chớp đùng đùng. Ấy là khi mầm đã nhú, hoa không nở không được. Hoa mang theo ánh sáng và gió xuân, tổ ấm nhỏ lại trở về với nhân gian tươi đẹp; cục u nhỏ kia, nói một cách công tâm, vốn không phải là một chiếc bao tồi tệ. Nó khiến cho cuộc sống của họ không đến nỗi quá tầm thường, khiến họ tự tin mình có sức mạnh sáng tạo, khiến họ quên đi bóng tối và yêu thích những đóa hoa do chính họ nở ra. Họ còn hiểu ra một điều: trong xung đột, họ biết tự giảng hòa, biết biến những giọt nước mắt xấu xí thành hạt sương trên cánh hoa; họ hiểu được sức mạnh và độ lượng của đối phương. Hơn nữa mà nói, mỗi đóa hoa nở ra, suy cho cùng vẫn là của cả hai người; mặc dù chiếc bao nhỏ kia vốn nảy sinh trong lòng một người. Họ thừa nhận bông hoa chung này, mà quên đi cục u nhỏ riêng biệt nọ. Hoa của họ đều là hoa lưỡng đầu (hoa song sinh), họ nói thế.
Mấy hôm trước, hai người họ mỗi người mang một chiếc bao trong lòng. Cưới nhau vào mùa xuân, chiếc áo khoác mỏng của anh đến mùa thu vẫn còn mặc vừa. Thế nhưng làm sao cứ mãi là mùa thu được? Mùa đông đã đang kéo vạt áo anh trong gió, anh khẽ run lên, trong lòng kết thành một cục u nhỏ. Anh có một chiếc áo khoác dày; chẳng lẽ sinh mệnh chỉ là chiếc giá treo quần áo cũ?
Anh buộc phải may một chiếc áo khoác mới. Anh đã lên kế hoạch xong xuôi, dùng chất liệu gì, cắt kiểu dáng nào, cần màu sắc gì. Ngoài ra, anh còn nghĩ đến cảm giác vinh quang, tuấn tú khi mặc chiếc áo khoác này, bản thân dưới lớp áo đó trông giống như một đóa hoa cao quý. Vì để mặc chiếc áo khoác mới này, anh nghĩ đến những chỗ trên khắp cơ thể cần được trau chuốt; nếu không có chiếc áo mới này, những điểm trau chuốt ấy vốn chẳng cần bận tâm suy nghĩ; chiếc áo khoác mới đã mang lại cho anh sự chú ý và hứng thú đối với vẻ đẹp của toàn cơ thể. Âm thanh trong cuộc sống mùa đông lấy chiếc áo khoác này làm chủ âm. Không có nó, sinh mệnh chỉ là một mảnh hoang vu; gió, lạnh, và sự run rẩy.
Anh biết lúc đính hôn và kết hôn đã để lại không ít khoản nợ, không nên khoét sâu thêm cái hố nợ nần ấy. Thế nhưng sinh mệnh là sự sáng tạo, tổng hòa cái đẹp nhân gian chính là sự sáng tạo và cống hiến cho cái đẹp của từng cá nhân; anh không thể không làm tròn trách nhiệm của mình. Anh cũng chẳng ích kỷ, chỉ lo cho vẻ bề ngoài của bản thân; anh đang tưởng tượng cảnh tượng và sự vinh quang khi mặc áo khoác mới cùng vợ dạo phố: anh là mỹ nam, cô là mỹ nhân, dưới ánh mắt của mọi người.
Nhưng anh không thể tự quyết định, anh buộc phải bàn bạc với vợ. Anh cũng chắc chắn rằng vợ sẽ không ngăn cản anh, cô muốn anh ăn mặc đẹp đẽ, khoe tuổi trẻ ra ngoài, giống như thương hiệu mạ vàng trên chiếc xe hơi mới. Thế nhưng anh không thể lợi dụng điều đó mà đi may quần áo ngay được, anh đang gánh nợ. Nếu như không thiếu nợ, việc anh mượn chút tiền mua áo khoác cũng chẳng có gì to tát. Hiện tại, anh không nên tiếp tục tạo thêm khó khăn cho tương lai, cho nên hoàn toàn không thể bàn bạc với vợ. Thế mà, chiếc áo khoác lại không thể không mua. Phải làm sao đây? Trong lòng anh thắt lại một cục u nhỏ.
Anh không muốn để lộ tâm sự của mình, thế nhưng lòng không kìm được mặt, giống như đất không thể ngăn hạt giống trồi mầm. Mang trong mình tâm sự, sắc mặt sẽ kỳ quặc.
Còn cô thì sao, sau khi kết hôn cô cũng nhận thức được rất nhiều điều, cô hiểu rằng sự viên mãn của tình yêu không hề làm giảm bớt những khó khăn khác; tiền bạc — chưa nói đến những thứ khác — vốn không hề thiên vị tình yêu. Nhưng nghĩ ngược lại, họ vẫn còn trẻ, không nên vứt bỏ tuổi trẻ một cách tùy tiện. Giả sử cứ chi tiêu dè sẻn ở mọi nơi, đợi đến khi tuổi già mới hưởng thụ, liệu lúc già còn hưởng thụ nổi nữa không? Nghĩ vậy, cô thấy tuổi già hãy còn rất xa xôi, xa đến mức hầu như không bao giờ bước tới nơi. Cho dù bất hạnh bước đến đi nữa, già rồi hãy tính chuyện của người già, có ai lại vì nghĩ đến quả mà chẳng thèm nở hoa bao giờ. Cô phải mua một chiếc túi da dùng cho mùa đông trước đã. Cô có một chiếc màu vàng, dùng vào mùa xuân và mùa thu rất hợp; lại có một chiếc màu trắng, phối với chiếc cúc xanh thiên thanh, mùa hè — kết hợp với găng tay trắng dài — trông cũng rất lịch sự. Mùa đông, đã sắp đến rồi, lại cần phải có một chiếc túi da phù hợp.
Cô cũng không muốn nói với chồng, mà trong lòng kết thành một cục u nhỏ.
Họ đều âm thầm tính toán tỉ mỉ sổ sách, xem trong thu nhập và chi tiêu một tháng có kẽ hở nào không, có thể chui qua kẽ hở ấy mà không cảm thấy quá mức khó chịu hay chăng. Hầu như chẳng có kẽ hở nào cả! Mùa đông còn chưa tới, những đóa hoa mùa thu của họ đã bị sương tuyết vùi lấp rồi. Họ không biết liệu có thể chống chọi qua mùa đông này nổi không, có lẽ cả hai sẽ cùng dắt nhau xuống mồ!
Họ không thể cúi đầu chịu khuất phục, giá trị của sinh mệnh nằm ở sự sáng tạo. Giả như không thể thập toàn thập mỹ, thì đành phải có một bên nhượng bộ, chứ đừng để cả hai cùng chết cóng trong băng giá. Bằng cách này, họ thừa nhận, mới có thể phá vỡ bế tắc. Ai nên nhượng bộ đây? Cả hai người đều muốn tự mình hy sinh. Hy sinh là nỗi đau ngọt ngào. Anh muốn tìm cách mua túi da cho cô, chiếc áo khoác của bản thân có thể lùi lại dưới chủ nghĩa anh hùng nhiệt huyết; cô muốn mua áo khoác cho anh, chiếc túi da có thể vì sự hy sinh mà không mua nữa. Cả hai đều rất kiên quyết. Hầu như cứ ngỡ rằng tiền mua áo khoác hay túi da đã có sẵn rồi vậy. Họ tranh luận sôi nổi, ôm nhau nhường nhịn, mà không có kết quả. Cho đến khi nhìn rõ tiền mua một món đồ vẫn chưa có tung tích, sự dũng cảm và lòng ngưỡng mộ lẫn nhau đã khiến họ quyết định, một không làm thì thôi, hai đã làm thì làm cho trót, dứt khoát mượn ít tiền mua quách cả hai thứ luôn đi.
Anh mặc áo khoác lên người, cô xách túi da trên tay, sinh mệnh vào mùa đông dường như có thể không cảm nhận thấy gió tuyết nữa. Họ không bàn chuyện tiền nong nữa, vẻ đẹp và niềm vui lấp đầy thế giới. Nợ thì phải trả, nhưng đó là chuyện của tương lai, tiền đồ của họ là vô lượng. Hơn nữa họ đâu có tiêu tiền vào những thứ không cần thiết, họ nằm mơ cũng không dám mơ đến chuyện mua đồ cổ hay mở một cửa hàng Sincere. Những thứ họ cần thì không thể không mua. Giả như họ có một khoản tiền từ trên trời rơi xuống, họ sẽ mua một chiếc xe hơi nhỏ trước, đây là vật dụng cần thiết.
Mùa đông đã đến. Niềm hân hoan vì áo khoác và túi da đã dần suy giảm, bởi vì hai món đồ này hoàn toàn không đủ sức thay thế vạn vật, không đủ sức chấm dứt khoản tiền vay mượn như họ từng nghĩ trước khi mua. Mùa đông vẫn còn vấn đề. Những buổi tối mùa đông lại đáng sợ đến thế, điều mà trước đây nằm mơ cũng không dám nghĩ tới, gió lạnh cấm tiệt mọi hoạt động vui chơi ngoài trời, dù có áo khoác và túi da cũng chẳng có đất dụng võ. Mùa đông này, cứ đà này thì sẽ giết người mất. Đêm mới dài làm sao, không thể ra ngoài xem phim, không thể đi uống cà phê, không thể đi dạo. Ngồi bên nhau thì nói gì đây? Làm gì đây? Hôn hũu cũng có lúc thấy chán ngán, nếu như cứ mãi hôn nhau!
Lần này, cục u nhỏ ấy đồng thời được gieo vào lòng cả hai người họ. Họ buộc phải tìm cách phá vỡ sự nhàm chán và u uất này. Họ cùng nghĩ đến một điều không hẹn mà gặp: phải mua một chiếc máy hát.
Máy hát lại còn đắt hơn cả áo khoác và túi da. Đã mua thì phải mua loại ra hồn, không thể để người khác chê cười. Loại ra hồn thì giá phải dao động trong khoảng từ một trăm rưỡi đến hai trăm. Tiếng lương của anh Dương kiếm được một trăm hai một tháng, chị Dương kiếm được ba mươi lăm, gom lại mới được một trăm năm mươi lăm!
Thế nhưng sinh mệnh chỉ là những trải nghiệm, kết quả tốt hay xấu cũng đều là chết. Trải nghiệm và sự theo đuổi mới là chân thực, là tất cả. Nghĩ đến điều này, họ suýt sẵn sàng hạ thấp lòng tự tôn xuống mức thấp nhất, giả như việc đó có thể thỏa mãn nhu cầu và lý tưởng trước mắt.
Không ai trong số họ có dũng khí để khơi mào trước, thế nhưng họ thừa biết mất đi dũng khí là mất đi sinh mệnh. Sinh mệnh bị chiếc máy hát kìm nén đến mức nghẹt thở, thế thì thật quá nực cười, quá đáng thương. Thà rằng sau này chịu đói, chứ họ không chịu nổi cơn đói khát tâm hồn trước mắt. Họ bắt buộc phải mang lại chút âm nhạc cho mùa đông. Chẳng ai lên tiếng, nhưng ai nấy đều chú ý đến những mẩu quảng cáo nhỏ trên báo, nhỡ đâu có máy hát bán rẻ, nhỡ đâu có hình thức trả góp theo tháng... Từ trước tới nay chưa bao giờ họ thấy tờ báo lại quan trọng đến thế, lại phải tốn ngần ấy tâm sức để đọc kỹ từng chi tiết. Phàm là thứ đã tốn tâm sức thì ắt sẽ nhận được hồi báo, chị Dương đã nhìn thấy: máy hát của công ty Minh Hoa có thể trả góp theo tháng, trả hết trong vòng tám tháng. Cô không thể im lặng thêm nữa, mà cũng chẳng cần phải nói năng gì. Cô dùng bút chì đỏ khoanh tròn đoạn quảng cáo ấy lại, đặt lên bàn làm việc của chồng. Anh không thể không nhìn thấy nó.
Anh đã nhìn thấy, mỉm cười với cô: cô mỉm cười đáp lại. Giữa gió lạnh tuyết rơi bỗng bung nở một đóa hoa!
Đã rước được máy hát về tay, tiếc là đĩa hơi ít, chỉ mua được ba chiếc, toàn là những bản nhạc kinh điển của phương Tây. Đĩa nhạc phải mua bằng tiền mặt, họ đành tạm thời nghe ba chiếc này, rồi chờ đợi những tháng tiếp theo từ từ mua thêm. Họ tưởng tượng rằng, trong vòng một năm, họ ít nhất có thể sở hữu bốn mươi, năm mươi chiếc đĩa nhạc và ca khúc kinh điển quý giá. Họ có thể học hát, có thể nhảy múa theo điệu nhạc, có thể nhắm mắt lặng nghe khúc đại nhạc cảm động tâm can, niềm vui của họ là vô tận.
Đối với cỗ máy, đối với ba chiếc đĩa nhạc kia, họ nâng niu hệt như chú mèo con vừa mới bế về nhà. Chị Dương chuẩn bị sẵn chiếc khăn tay bằng lụa, chuyên dùng để lau đĩa. Cỗ máy ấy tỏa ra ánh hào quang hân hoan, ở giữa mỗi chiếc đĩa có một vòng tròn đỏ thắm, trông như mặt trời bỗng mọc lên giữa đêm đen. Họ lắng nghe, ngắm nhìn, mơn trớn, niềm hân hoan truyền qua từng giác quan, khiến họ càng thêm ngây thơ, giống như một đôi trai gái tám, chín tuổi.
Chỉ trong vòng một tuần, họ đã thuộc làu cả ba chiếc đĩa; dường như chẳng còn lý do gì để tiếp tục cho đĩa quay nữa. Hơn nữa họ còn nghĩ đến việc, nếu cứ để chúng quay tiếp, có lẽ hàng xóm cũng sẽ âm thầm chê cười, nếu như không muốn nói là lớn tiếng chửi rủa. Mà thời gian thì đâu có vì thế mà vội vã, còn hơn ba tuần nữa mới đến tháng sau đấy. Để chờ đầu tháng sau mua đĩa mới, mà biến ba tuần này thành tờ giấy trắng, vậy mua máy hát và không mua có gì khác nhau đâu? Chuyện lập tức mua đĩa mới thì không dám nghĩ tới, nửa cuối tháng này đã rất khó khăn để qua rồi.
Nhìn cỗ máy ấy, trong lòng họ dâng lên chút hối hận không thốt thành lời. Dù họ có nghĩ theo chiều hướng tích cực rằng món đồ chơi ấy cũng có thể coi như một vật trưng bày, nhưng rốt cuộc đây không phải là cách hay. Đem trả nó lại thì tổn thất tiền của một tháng cùng ba chiếc đĩa kia, cũng là một cách, thế nhưng sao mà ngại ngùng thế chứ! Ai mà dám xị mặt ra đem trả nó chứ? Cả hai người bọn họ chẳng có lấy nổi dũng khí này. Cả hai người ngay cả việc bàn bạc về chuyện này cũng không dám, bởi vì niềm hân hoan lúc mua về lớn nhường nào, sao nỡ thừa nhận một đôi vợ chồng thông minh lại rơi vào hoàn cảnh khó xử nhường này; người trẻ tuổi vốn không chịu nhận sai, lại càng không chịu nhận bản thân mình ngốc nghếch. Họ ngẩn ngơ nhìn nhau, suýt chẳng dám nhìn ngắm cỗ máy ấy nữa; đó chính là tâm bệnh do chính tay họ tạo ra.
(Đăng trên tạp chí "Văn Phản Tiểu Môn", kỳ 3, tháng 4 năm 1935)