Giường nằm của hai chúng tôi đối mặt nhau. Anh ta lên tàu trước. Lúc tôi bước vào, anh ta đang làm khó nhân viên phục vụ toa tàu; chuyện này nếu không phải tôi giải quyết thì không xong.
Vé tôi mua là chiếc nằm theo hướng đầu tàu, còn vé của anh ta dĩ nhiên là hướng đuôi tàu. Anh ta cứ khăng khăng đòi chiếc vé của tôi, lúc tôi bước vào chắc chưa được hai phút, đã nghe quen câu này: "Tàu chạy hướng nào, tôi muốn vé hướng ấy!" Câu của nhân viên phục vụ tôi cũng nghe đến quen tai: "Đặt vé nào nằm vé ấy, cái này có số hiệu đấy!" Chỉ xem tôi có nhượng bộ hay không thôi. Tôi bảo nhân viên phục vụ: "Tôi nằm bên nào cũng thế cả."
Anh ta lại lầm rầm đọc lại với tôi một lượt: "Tàu chạy hướng nào, tôi nằm hướng ấy!"
"Tôi nằm lộn nhào cũng được!" Tôi cười nói.
Anh ta không cười, chớp mắt một lúc, có vẻ thấy tôi hơi kỳ lạ.
Anh ta khoảng năm mươi tuổi, vóc người không cao, khuôn mặt rất dài, miệng suông, môi hơi không trùm hết răng; răng rất dài và trắng, nhưng chân răng lại hơi ngả vàng, đầu cạo rất nhẵn, ánh mắt chốc chốc lại nhìn ngược lên trên một lát, giống như đang nghĩ đến điều gì đó không quá quan trọng nhưng lại không muốn bỏ qua. Nghĩ một lát, anh ta sờ sờ hành lý, hoặc móc túi áo, thần sắc trên mặt bình tĩnh hơn chút ít. Quần áo của anh ta đều bằng lụa, không hợp thời trang nhưng khá ngăn nấp.
Phải rồi, từ trang phục của anh ta, tôi đã đoán ra con người anh ta, làm việc gì cũng có quy củ và nguyên tắc nhất định, một chút cũng không thể thay đổi. Nằm giường nằm nhất định phải chọn chiếc ở phía trước, dù đó có phải là vé do anh ta đặt hay không.
Sau khi tàu chạy, nhân viên phục vụ đến trải chăn. Anh ta lại đưa ra kháng nghị, gối của anh ta phải đặt ở phía bên cửa sổ. Trong lời kháng nghị ấy, thần sắc và lời nói của anh ta vô cùng nghiêm khắc, có khí thế. Gối nhất định phải đặt ở phía gần cửa sổ là quy củ của anh ta, đối với nhân viên phục vụ phải ra điều ra dáng bề trên, cũng là quy củ của anh ta. Tôi đã nhận ra chút ít điều đó.
Tàu vừa đến Phong Đài, anh ta dặn dò nhân viên phục vụ: "Đến Thiên Tân, báo tôi một tiếng!"
Nhìn hành lý và phong thái của anh ta, trông không giống người lần đầu đi du lịch, tôi thắc mắc tại sao anh ta lại sốt sắng chuyện Thiên Tân sớm thế này. Qua một ga nữa, anh ta lại dặn dò một lần nữa. Nhân viên phục vụ bảo anh ta: "Còn ba tiếng nữa mới đến Thiên Tân cơ mà." Điều này lại làm anh ta nổi giận: "Tôi bảo anh, thì anh phải nhớ lấy!" Chờ nhân viên phục vụ đi ra, anh ta bồi thêm một câu: "Đồ khốn kiếp!"
Mắng nhân viên phục vụ xong, anh ta lộ ra nụ cười với tôi; rất may là tôi không mặc chiếc áo dài vải xanh đó, thế nên anh ta sẵn lòng cười với tôi một chút, tỏ ý rằng tôi không phải là đồ khốn kiếp. Cười xong, anh ta lại chắp tay vái chào, hỏi tôi "Quý tính?" Tôi đã nói cho anh ta biết; để tỏ ra hòa nhã, tôi hỏi lại một câu, anh ta hình như rất không muốn trả lời, do dự một lúc mới thốt ra. Đợi một lát, anh ta lại hỏi tôi: "Đi đâu thế?" Tôi nói cho anh ta biết, rồi tiện thể hỏi lại anh ta. Anh ta lại do dự nửa ngày, mỉm cười, định thần một lúc: "Không có gì cả!" Câu này nghe không lọt tai cho lắm. Tôi nhìn ra tên này đi đến đâu cũng có bài bản, trên người toàn là bí mật. Đi du lịch không được tùy tiện nói ra họ tên, nghề nghiệp và nơi đến của mình; sợ gặp phải hảo hán chốn rừng xanh; cái tên này vẫn đang sống trong thời đại của cuốn "Tiểu Ngũ Nghĩa" ấy chứ. Tôi không nhịn được mà tự cười một mình hồi lâu.
Đến Lang Phường, anh ta lại dặn dò nhân viên phục vụ: "Đến Thiên Tân, thông báo một tiếng!"
"Còn hơn một tiếng nữa cơ mà!" Nhân viên phục vụ liếc anh ta một cái.
Lần này, anh ta không mắng "khốn kiếp" nữa, chỉ định thần một lúc. Trầm ngâm xong, anh ta chậm rãi, nhẹ nhàng lôi từ dưới giường nằm ra một loạt hộp nhỏ: một hộp cơm, một hộp cá rán, một hộp dưa muối, một hộp thịt xào. Gọi nhân viên phục vụ mang nước sôi tới, chan vào cơm hai lượt, sau đó lại rót nước sôi vào làm canh, ăn ngấu nghiến một cách cực kỳ nhanh và phát ra tiếng động lớn. Xong xuôi, lén gắp một miếng cá, nhấm nháp thật kỹ, nhấm nháp xong, liền ném xương cá xuống dưới giường của tôi. Lại định thần một chút, trút thịt xào lên cơm, lại làm một trận cực nhanh và kêu lớn. Trán túa mồ hôi. Lại gọi nhân viên phục vụ đưa khăn mặt. Ăn xong, thu dọn đồ đạc trong các hộp nhỏ bằng đũa thật ngăn nắp, ngửi ngửi từng thứ một, vẻ mặt trang trọng đặt lại dưới gầm giường, rồi lại gọi nhân viên phục vụ mang khăn mặt. Lau mặt xong, anh ta rút từ trong túi ra chiếc tăm bằng bạc, tỉ mỉ xỉa răng, xỉa đến đoạn cuối thì ngửa cổ ợ một cái rõ to và mãn nguyện.
"Sắp đến Thiên Tân chưa nhỉ?" Lần này là hỏi tôi.
"Cũng không rõ lắm." Lần này tôi cũng có bài bản của mình rồi.
“Đạo huynh chắc là lần đầu đi xa? Tôi thì hay đi lại lắm đấy!” Đuôi mắt anh ta thoáng hiện ý coi thường tôi.
“Ờ,” tôi cười: “Trừ Thiên Tân ra thì chỗ nào tôi cũng biết!”
Anh ta ngẩn người mất một lúc lâu, chẳng nói ra được câu nào.
Kiểm tra vé. Anh ta bắt đầu bận rộn. Lôi từ trong người ra không biết bao nhiêu cuộn giấy, xem xét từng cái một, rồi cất đi từng cái một, rút ra từ chỗ sâu nhất trong lớp áo, rồi lại nhét trở vào chỗ sâu nhất, tôi vô cùng nghi ngờ không biết trên ngực anh ta có mấy chiếc túi thịt nữa. Cuối cùng, anh ta lôi chiếc ví da ra, rất dày và đã cũ, được buộc bằng một sợi dây ruột gà. Từ trong này, anh ta lấy ra vé tàu, rồi lại lôi ra một cuộn giấy, chọn ra từ cuộn giấy ấy hai tờ giấy rất lớn, có đóng dấu đỏ lòm như máu. Một tờ viết chữ gì đó — tôi không dám chắc — trông giống chữ Mông Cổ, tờ kia rất có thể là chữ Phạn, tôi nói không rõ lắm. Đặt vé tàu lên đầu gối, anh ta chăm chú xem hai tờ văn thư đó, tôi đã nhìn ra rồi: vé tàu là vé nửa giá, chắc chắn có liên quan đến mấy thứ trông như Lý Bạch say rượu viết ấy. Nhân viên kiểm vé bước vào, quả nhiên, anh ta đưa cả vé lẫn giấy tờ ra hết.
Lúc này tôi thầm quyết định, lần sau nếu tôi lại đi tàu hỏa, nếu không mang theo vài xấp tài liệu lưu trữ trong Thư viện Bắc Bình thì thật phí phạm!
Tàu sắp đến Thiên Tân, anh ta bận rộn đến mức cuống quýt cả lên, lông mày cau lại, nhe cả răng dài ra, cứ đi ra đi vào dò hỏi: "Đến Thiên Tân chưa?" Cứ như sợ mất toi Thiên Tân vậy. Nhân viên phục vụ đã thề độc khẳng định với anh ta: "Chính xác một trăm phần trăm, Thiên Tân rồi!" Thế mà anh ta vẫn tiếp tục dò hỏi. Tàu vừa vào ga, anh ta vội vàng muốn xuống, nhưng lại không dám nhảy tàu, đi ra cửa toa rồi lại đi ngược về. Vừa quay về thì tàu dừng hẳn, anh ta vội vàng lao ra ngoài, ngẫu nhiên đâm sầm vào dòng hành khách và phu khuân vác đang đi lên, ai chịu nhường ai, cứ thế chen chúc giằng co kịch liệt. Trong lúc giằng co không nhúc nhích được ấy, anh ta nhìn thấy người mình đang tìm trên sân ga. Anh ta há hốc miệng rộng như vực thẳm không đáy, hết sức bình sinh gào lên: "Phượng lão! Phượng lão!"
Phượng lão lắc lắc xấp văn thư trong tay, anh ta cười; cười xong liền hơi lơi sức, bị đám phu khuân vác ép dính vào cửa kính tàu. Bị kẹt cứng mất mấy phút, cuối cùng anh ta cũng lách ra được. Nhìn kìa, suốt dọc đường vừa chắp tay vái chào, vừa dùng cả hai tay kéo Phượng lão lên tàu, cứ như về đến nhà mình vậy, chen lúc va đập kéo giật, trải qua muôn vàn khó khăn vất vả, cuối cùng anh ta cũng kéo được Phượng lão lên tàu. Bận rộn rót trà, kết quả là tiện tay hất cả cặn trà trong bát xuống chân tôi.
Ngồi xuống xong, Phượng lão bắt đầu báo cáo tỉ mỉ: Nhận được thư của anh ta, ông ấy đã đi khắp nơi lấy văn thư, rồi cầm chúng đi làm vé giảm bảy lăm phần trăm. Giống hệt như tấm phiên biểu mà chính tay anh ta cầm, chỉ có thể mua vé cho đoạn đường này; anh ta tự đi đến Thiên Tân, tuyến đường sắt Bắc Ninh; Phượng lão mua hộ đến Phố Khẩu, tuyến đường sắt Tân Phố; tuyến Kinh Hồ thì phải mua riêng; văn thư thì đã chuẩn bị đầy đủ rồi, chỉ cần dừng lại ở Phố Khẩu một lát là có thể làm được vé giảm giá. Nói xong những điều này, Phượng lão giao văn thư ra, đây là tuyến Tân Phố, kia là tuyến Kinh Hồ. Lần này khiến tôi vô cùng thất vọng, chẳng có tờ nào bằng chữ Tây Tạng cả. Chỉ là số lượng rất nhiều, đều đóng dấu đỏ chói, giả sử anh ta chịu bán, tôi thầm nghĩ, thật muốn mua lấy hai tờ để làm tài liệu lịch sử.
Anh ta vô cùng biết ơn Phượng lão, cất toàn bộ văn thư và vé tàu vào lớp áo sâu nhất, sau đó lục trong gót gối ra một quả lê, nhất định bắt Phượng lão phải ăn cho bằng được. Qua câu chuyện giữa hai người họ, tôi láng giáng nghe ra, anh ta hình như làm trong ngành tư pháp, lại hình như làm tri huyện, tôi không tài nào phân rõ được, bởi vì cứ mỗi khi Phượng lão muốn lái câu chuyện vào một điều chắc chắn nào đó, anh ta lại liếc tôi một cái rồi đánh trống lảng sang chuyện khác. Phượng lão vừa hỏi tình hình huyện Đường thế nào, anh ta liền vội vàng hỏi thăm cô Ngũ thế nào rồi? Những câu hỏi của Phượng lão đều không có đáp án, thế nhưng tôi đã nghe rõ mồn một nhà Phượng lão có bao nhiêu nhân khẩu.
Cuối cùng, tàu sắp chạy, Phượng lão cáo biệt, lại là một màn chắp tay vái chào dọc đường, anh ta tiễn tận xuống dưới, còn bảo Phượng lão cầm theo quả lê đó mang về nhà cho Lục nhi ăn.
Tàu chạy, anh ta áp mặt vào cửa kính hô lớn: "Gửi lời thăm sức khỏe thím Ngũ nhé!" Tàu ra khỏi ga, anh ta mỉm cười, lôi xấp văn thư mới cũ ra, tỉ mỉ phân loại sắp xếp. Sắp xếp gần xong, anh ta định thần lại một lát, gọi nhân viên phục vụ: "Đến Phố Khẩu, thông báo một tiếng nhé!"
Đăng trên tạp chí "Đàm Phong" số 1, tháng 10 năm 1936