“Cậu trễ tiền nhà một tuần rồi.” Bà chủ nhà nói lúc Paul vừa mặc đồ xong.
“Thưa bà, tôi hơi thiếu hụt một chút, bà có thể chờ đến thứ bảy được không?”
Đứng trước cửa phòng, trong chiếc áo ngủ bẩn thỉu siết chặt bộ ngực dẹp lép, bà chủ nhà nhìn Paul vẻ do dự. “Cậu ta mất chỗ làm rồi”. Tuy bà vẫn tốt bụng, nhưng trong cuộc đời này, tình cảm chỉ là thứ xa xỉ phẩm mà bà không thể không thấy là nguy hiểm.
“Không thể được. Đến tối mai, nếu không có tiền, cậu phải ra khỏi chỗ này. Và tôi bắt buộc phải giữ đồ đạc của cậu lại.”
Paul không có ý định tìm chỗ làm mặc dù trong túi chỉ còn có mười Shilling.
Nhưng Paul cũng không muốn gây thiệt thòi cho chủ nhà. Khi bà ta đi rồi, chàng mở vali ra, kiểm điểm số hành trang ít ỏi của mình, kể cả chiếc đồng hồ nhỏ bằng bạc và sợi dây đeo. Đem bán chúng, có lẽ đủ tiền nhà. Chàng nhét tất cả giấy tờ vào túi xong, nhìn lại căn phòng một lần chót, rồi bước đi.
Paul đến khu Hành lang lúc gần mười giờ. Đó là một trong những khu phố lâu đời nhất của Wortley. Thời trung cổ, nó là một khu đất dành cho các cuộc đọ sức giữa các hiệp sĩ, kế đó được dùng để họp chợ phiên. Khoảng cuối thế kỷ XIX, đến mức độ suy sụp cuối cùng, ở đó mọc lên những dãy nhà rẻ tiền dành cho thợ thuyền là dấu vết chứng tỏ thời đại kỹ nghệ đã thắng thế. Sau cùng, nó trở thành một “khu riêng biệt” của thành phố chằng chịt những con đường hẻm dơ bẩn rải rác những dãy nhà đổ nát xiêu vẹo. Suốt ngày Paul đi trên các con đường đó để để tìm Charles Castles, nhưng không gặp. Gần tối, trời lại đổ mưa phùn. Quyết liều, chàng bèn đi sâu vào trung tâm khu phố chẳng lành đó, mướn được chỗ ngủ “qua đêm” với giá chỉ có chín xu.
Đó là một nơi tồi tàn hơn cả quán trọ Hart mà chàng đã đến một lần. Nó là một cái gác chứa đồ chạy suốt dọc mái nhà, muốn đến phải leo lên một chiếc cầu thang ọp ẹp. Giường ngủ là những tấm bố được căng giữa hai sợi dây to, như những chiếc võng. Ở đầu phòng là một “nhà bếp” rất bẩn, một đám người rách rưới tay cầm xoong chảo và cà-mèn, đang chen lấn chung quanh cái lò, giữa đám khói cay nồng.
Vừa liếc nhìn về phía đám người đó, Paul để nguyên quần áo nằm dài trên võng, và đắp lên mình chiếc chăn mỏng màu xám mà người ta đưa cho chàng.
“Sao, bạn không ăn tối à?”
Paul quay lại. Trên chiếc võng kế bên, một người đàn ông nhỏ thó, gương mặt nhăn nheo, đang mỉm cười với chàng. Anh ta dựa người trên một khuỷu tay trước mặt những bao đựng giấy dơ. Anh ta mặc một chiếc áo choàng cũ, mang đôi giày vải mòn hết đế, lấm lem bùn đất, thủng lỗ được bịt lại đến đâu hay đến đó bằng những tấm giấy bìa.
Anh ta thò bàn tay khẳng khiu vào một cái bao lấy ra một mẩu tàn thuốc lá, dùng móng tay xé ra, đổ vào cái bao thứ nhì. Công việc tiến hành một cách hết sức thành thạo, quen thuộc.
“Tôi sẽ nấu cho hai chúng mình, nếu bạn có cái gì để ăn.”
“Tôi rất tiếc. Trước khi đến đây, tôi đã ăn rồi.”
“Bạn hên quá! Tôi, tôi có thể nuốt hết cả một con bò” anh ta nói, mặt nhăn lại tiếc rẻ “luôn cả sừng.”
Anh ta cẩn thận đóng kín cái bao đầy thuốc lại và nhét nó dưới lần áo sơ mi. Anh vét các vụn thuốc còn lại trong bao kia vấn một điếu rồi nhét nó lên tai. Xong, anh ta nhảy xuống đất - trông anh ta nhỏ thó đến buồn cười - nháy mắt với Paul, hất cằm về phía miếng giấy đề “Cấm hút thuốc” dán trên tường và đi về phía cầu xí.
Khi anh ta trở lại, Paul nghiêng mình tới, nói: “Tôi tìm một người tên Castles. Anh biết không?”
“Charles Castles? Ờ, tôi có nghe nói, mà ai cũng vậy.”
“Tôi có thể gặp anh ấy ở đâu?”
“Hiện giờ anh ta không có ở đây. Chắc bận đi làm. Vài ngày nữa anh ta sẽ trở về nếu anh ta không bị bắt dọc đường. Bạn hãy ở quanh quẩn trong vùng này và tôi sẽ báo cho bạn biết.”
Im lặng trong giây lát.
“Bạn biết anh ta làm gì không?”
“Không.” Paul lắc đầu đáp.
Anh kia ngượng ngùng cười nho nhỏ: “Vậy rồi đây bạn sẽ biết.”
“Anh nói cho tôi biết bây giờ đi.”
“Đó là một hạng người đặc biệt. Móc túi ở trường đua và thỉnh thoảng oa trữ đồ gian. Anh ta từng lãnh nhiều năm tù. Ăn cắp, cướp giật… Đủ hết. Hiện thời anh ta được tự do có điều kiện. Nếu bạn biết lúc trước anh ta giàu có thế nào! Thật anh ta đã tuột xuống tận nấc thang cuối cùng.”
“Tôi hiểu. Anh ta ở nhà tù nào ra?”
“Stoneheath.”
Paul bỗng nín lặng. Trong phòng ngủ, tiếng ồn ào mỗi lúc một lớn. Tiếng kêu la, tiếng chửi thề, tiếng cười ầm ĩ. Một người nào đó lấy một cây khẩu cầm ra thổi. Chỉ đến gần mười hai giờ đêm mới yên tĩnh. Paul ngủ chập chờn.
Đến sáu giờ sáng, người chủ phòng trọ đến thả một sợi dây thừng căng võng ra, khiến cho những người nằm đều phải đứng lên liền. Những kẻ muốn ngủ nán liền bị những cú đá đít dựng đứng dậy ngay, Paul theo đám người đi ra, người bạn ngủ gần bên cặp kè dẫn chàng đến quán cà phê đầu tiên. Đến trước quầy hàng, anh ta dừng lại, đưa những ngón tay lạnh cóng lên miệng thổi phù phù, giậm chân xuống đất, mắt sáng lên vì hy vọng.
“Bạn uống cà phê nhé? Lần này bạn trả tiền. Tôi không có tiền lẻ.”
Paul hy sinh vài xu đãi anh ta cà phê và bánh mì.
Anh ta tên là Jerry, đối với bạn thân là Jerry con lừa. Một cuộc đời tàn lụi, anh ta thú nhận như thế. Thất nghiệp từ nhiều năm qua nhưng thạo đủ mánh khóe, nên nghề lâu dài hiện nay là quơ tàn thuốc lá đem trộn lại, bán được ba shilling sáu pence mỗi cân. Nhưng vào mùa mưa, không nhặt được bao nhiêu, sáng nay anh ta có ý định thử đi làm bánh sandwich. Jerry rủ Paul: “Bạn hãy đi với tôi. Ăn bận lành lặn như bạn chắc chắn sẽ được người ta thâu nhận.”
Paul toan từ chối, nhưng lại đổi ý. Nghĩ cho cùng, tại sao không? Muốn gặp mặt Castles, chàng cần phải giữ liên lạc với người bạn qua đêm. Hơn nữa, chàng cũng cần phải kiếm sống. Paul đi theo anh về hướng Dukes Row. Đến đầu một ngõ cụt trước một cái sân thảm hại, họ đứng nối đuôi nhau sau đám người dài theo hàng rào, dưới tấm bảng hiệu cơ sở cứu trợ: Công ty quảng cáo của khu Hành lang. Độ một giờ sau, cửa rào mở ra và người ta cho hai mươi người đầu tiên vào, trong đó có Paul và Jerry. Trong sân, tấm quảng cáo tô màu đỏ và vàng cho hí viện Palace đang chờ đợi họ. Bắt chước những người kia. Paul tiến đến một tấm bảng, vác nó lên vai và trở ra lề đường. Khi toán người đứng thành hàng xong, Paul bước theo chân bạn mình.
Suốt ngày, toán người Sandwich[1] ấy đi ngược xuôi trên những con đường đông người nhất của thành phố. Cái tấm bảng thật nặng và góc cạnh cứa mạnh trên bắp thịt vai. Nhưng đến năm giờ chiều, họ trở về Dukes Row và mỗi người được lãnh hai Shilling chín Pence.
Ra khỏi sân, Jerry bảo Paul: “Chúng ta đi ăn đi.” và tươi cười dẫn Paul đến quán ăn rẻ tiền nhất.
Paul làm việc được một tuần lễ. Công việc thật nhục nhằn vì để lôi cuốn sự chú ý của khách qua đường, những người sandwich phải ăn mặc theo các kiểu y phục kỳ quái, lố lăng. Người ta ấn lên đầu Paul một chiếc mũ chỏm cao cũ mèm và rách nát. Đến gần trưa, trong khi diễu hành qua phố Ware, Paul trông thấy Nancy Wilson tiến về phía mình. Tuy Paul cúi mặt xuống đất rất nhanh nhưng cô ta cũng kịp nhận ra chàng. Và Paul cảm thấy cái nhìn ngạc nhiên của cô ta đè nặng lên người.
Mặc kệ!… Số tiền làm ra đủ trả tiền phòng và ăn uống. Nếu ăn ở bếp chung thì ít tốn kém hơn. Theo lời khuyên của Jerry, Paul mua lại một cái xoong cũ của người chủ nhà. Một miếng mỡ dính chút xíu thịt nấu với hành tây cũng tạm no lòng.
Phòng ngủ chứa cả một thế giới người kỳ quặc thấp kém, thế giới cặn bã và trôi giạt của Wortley.
Không người nào có công ăn việc làm nhất định và trong số đó những kẻ khá nhất cũng phải tùy thuộc vào chuyện rủi may của việc thuê mướn. Nếu có một đoàn sà lan đi vào con kênh, nếu người ta cần đặt một ống cống, nếu có một lớp tuyết dày làm nghẽn đường thì nói theo Jerry là họ có cái ăn, cái uống. Một số khác làm những công việc đặc biệt hơn: lượm giẻ vụn, gom xương, nhặt ve chai. Dáng lầm lũi, len lét, họ lúc lọi trong những thùng rác, đầu nghiêng về phía trước, mắt đăm đăm nhìn xuống đất luôn luôn tìm kiếm trong kho tàng: một món đồ sành lạc lõng hay những mẩu kim khí cũ. Những nghệ sĩ lề đường cũng làm thành một “băng” kỳ lạ. Có anh hề chuyên giúp vui bằng cách ăn một miếng xúc xích kẹp giữa hai ngón chân, có anh xẩm kéo đàn violin đến tối tháo cặp kính xanh ra, cất chiếc gậy trắng dò đường và bình tĩnh nằm trên võng đọc tờ Tin tức. Có chàng ca sĩ chuyên hát giúp vui cho những người sắp hàng mua vé trước các hí viện. Sau cùng là những người tàn tật: người bị cụt hết hai chân đi bằng hai bàn tay và những đầu chân cụt, những người bại liệt giả vờ, những ăn mày cực kỳ lì lợm trơ tráo. Lắm người có rất nhiều thói hư tật xấu. Một số bệnh hoạn đến tận xương tủy. Chen chúc nhau trong phòng ngủ thiếu không khí, dơ bẩn, ngáy hoặc mớ giữa những cơn ác mộng, trong đêm tối đen, cả người họ toát ra một mùi hôi hám, hòa lẫn với mùi hôi nồng nặc của các cầu xí.
Cuộc sống hỗn độn này tác hại nặng nề đến tinh thần Paul, khiến chàng đâm ra tuyệt vọng. Chàng bắt đầu nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ khám phá được điều bí mật cần thiết.
Tình cảnh tuyệt vọng đè nặng lên người, khiến Paul nghĩ cần phải có một hành động quyết liệt nào đó để chặt đứt những sợi dây đang trói chặt mình. Nỗi hờn oán phải chịu đựng bất công mỗi ngày một thiêu đốt mãnh liệt tâm hồn trai trẻ của chàng, và trong những đêm dài không ngủ, chàng càng hướng lòng căm thù vào đối tượng chủ yếu đã gây nên sự đau khổ của cha chàng: Matthew Sprott.
Đến cuối tuần, công ty quảng cáo ngưng nhận những người sandwich. Thất nghiệp rồi! Paul quay nhìn Jerry, anh ta nhún vai: “Điều này rất thường xảy ra, bây giờ họ gởi quảng cáo theo đường bưu điện. Chúng ta thử ra phía ga xem sao.”
Cả hai cùng bước đến trước nhà ga. Trong hai ngày liền, họ đi tìm một chiếc vali hay một cái rương để vác mướn, và cố tránh những phu bốc xếp chuyên nghiệp đang giận dữ vì sự cạnh tranh bất hợp pháp này. Những món tiền ít ỏi cũng giúp Paul cầm cự được đến ngày thứ bảy. Hôm ấy khi họ trở về phòng ngủ, Jerry bỗng đứng sững lại, đưa tay chỉ một người đàn ông khoảng bốn mươi tuổi, cao và gầy, gương mặt xanh xao mang bộ râu xồm xoàm nhiều ngày chưa cạo, mặc bộ đò màu hạt dẻ, một chiếc mũ dưa và một cái khăn màu sậm, Jerry thì thầm: “Kìa, của anh đó, anh bạn ạ. Castles đó. Nhưng bạn phải cẩn thận.”
❀ ❀ ❀
[1] Người mang bảng quảng cáo trông giống như cái bánh sandwich.
