Hôm sau trời rất đẹp. Ánh sáng rực rỡ của ban mai làm Paul thấy tương lai ít đen tối hơn. Đêm qua những nỗi lo lắng không ngăn cản Paul ngủ ngon giấc và bây giờ chàng sẵn sàng đương đầu với những khó khăn của mọi tình huống. Mẹ chàng từ Belfast đến lúc mười một giờ và chàng hy vọng bà sẽ là một niềm an ủi, một sự giúp đỡ về mặt tinh thần. Suy cho cùng, chính cuộc sống tù đày khổ nhục đã biến đổi tâm tính cha chàng. Đó là điều dĩ nhiên mà chàng quá ngây thơ không tiên đoán được! Nhưng với thời gian, sự âu yếm, tình thương của gia đình sẽ làm hồi sinh mọi quả tim khô cằn nhất.

Chàng ăn sáng một mình, rồi đến gõ nhè nhẹ vào cửa phòng cha. Cửa phòng không khóa, Paul yên tâm đẩy nhẹ, bước vào. Mathry đang ngủ say như chết, một cánh tay co lại ôm cái đầu tóc bạc hoa râm. Giường nệm xô lệch, những chiếc gối rơi trên mặt đất. Cảnh tượng buông thả này làm Paul cảm động. Chàng từ bỏ ý định đánh thức cha. Chàng lấy một tờ giấy viết vài chữ để lại:

“Con ra nhà ga. Hy vọng ba sẽ sẵn sàng khi con trở về. Paul”.

Xong chàng bước ra.

Đường phố ngập ánh sáng. Paul cảm thấy khoan khoái dễ chịu. Chàng đi dọc theo bờ kênh san sát những chiếc xà lan đang cất hàng. Một chiếc du thuyền nhỏ đang chuẩn bị ra khơi. Chuyến xe lửa tốc hành bị trễ giờ; lúc mười một giờ hai mươi lăm phút chiếc đầu máy mới xuất hiện ở khúc quanh và đoàn tàu tiến vào sân ga. Từ toa xe đầu, một toán vài người bước xuống: mẹ chàng, ông Emmanuel Fleming và Ella.

Paul ngạc nhiên. Chàng không ngờ ông mục sư và con gái ông cũng đến. Từ lâu rồi, chàng không nghĩ đến họ nữa nên sự xuất hiên đột ngột của họ làm chàng cảm thấy bối rối, khó chịu. Nhưng Paul không còn thì giờ suy nghĩ, họ đã thấy chàng, Fleming đưa cánh tay lên chào và Ella vẫy vẫy chiếc khăn tay. Vài phút sau họ ra khỏi hàng rào nhà ga và thốt lên những tiếng vui mừng rối rít chào hỏi chàng. Mẹ chàng rơm rớm nước mắt: Ella hình như không thể rời bỏ được bàn tay của Paul. Ông mục sư hơi lùi về phía sau và nhìn chàng với một nụ cười đầy ưu ái.

Mẹ chàng và ông Fleming đi đầu, cả đoàn tiến đến trạm xe lửa điện. Về phần Paul, chàng hành động như mọi người đang mong đợi: chàng đi sóng đôi với Ella ở phía sau. Đôi má xanh xao của cô gái hồng lên vì xúc động. Tóc nàng cắt ngắn vừa được uốn lại. Nàng mặc một bộ đồ màu xám mới tinh, đôi mắt sáng rỡ dưới chiếc nón nhỏ xinh xắn. Mạnh bạo nắm lấy tay Paul, nàng ríu rít nói huyên thuyên: “Anh Paul à, mọi người trong nhà phải chịu tạ lỗi với anh, tôi nhìn nhận điều đó. Đáng lẽ mọi người phải quỳ gối xin anh tha lỗi, và ít ra chính tôi đây sẽ làm điều đó.”

Nàng nhìn Paul âu yếm và nói tiếp: “À! Nếu chúng tôi biết trước, chắc chắn chúng tôi đối xử với anh khác hẳn. Nhưng biết làm sao được… Chúng tôi tưởng rằng anh hủy hoại địa vị rực rỡ đang chờ đợi anh, vĩnh viễn làm hỏng tương lai của anh, và chúng tôi rất đau khổ. Chúng tôi đã nghĩ rằng nếu tìm cách giúp đỡ anh, chúng tôi sẽ chỉ làm cho sự việc thêm trầm trọng. Không thể nào tưởng tượng nổi…”

“Rồi thình lình chúng tôi nhận được tin… Thật tuyệt vời, những gì anh đã làm, Paul nhỏ bé của tôi! Khi hay được tin, tôi suýt ngất đi vì vui mừng. Tôi đang ở trong nhà bếp pha ca cao. Khi cha tôi báo cho biết kết quả rực rỡ của những gì anh làm, tôi phải ngồi xuống mới lấy lại bình tĩnh. Cần phải nói cho anh biết, Paul yêu quý của tôi, rằng tôi không được khỏe lắm. Sự lo buồn, những đau khổ mà anh gây ra cho tôi, đã làm cho tinh thần tôi bị sa sút ghê gớm, và sự xấu hổ nữa, và tất cả đủ thứ.”

“Nhưng tôi không muốn nói đến cá nhân nhỏ bé của tôi, mặc dầu tôi đã đau khổ rất nhiều, đau khổ trong thầm lặng. Paul, anh thật đáng được ca ngợi, nếu anh được đọc những tờ báo ở Belfast và tôi tin chắc những tờ báo ở đây cũng bắt chước theo, anh sẽ biết người ta đang nghĩ thế nào về anh. Trong cả nước tên anh được tất cả mọi người nhắc nhở. Dĩ nhiên, trước hết, người ta muốn đem chúng ta ra trình diễn quảng cáo, thật là một điều tầm thường, và tôi rất sung sướng khi các ông phó nhòm không chực sẵn ở sân ga, nhưng tôi thú nhận rằng tôi đã chờ đợi điều này.”

“Anh yêu quý, anh có thích chiếc áo dài mới của tôi không? Tôi thấy nó đẹp như mùa xuân, mặc dầu màu sắc nó khá nhã và thích hợp với ngoại cảnh. Đây là sự chiến thắng của chính anh, do công lao của anh, anh Paul à, và tôi muốn tận hưởng điều này. Dĩ nhiên, những lời cầu nguyện của chúng tôi đã giúp rất nhiều cho sự thành công của anh, cha tôi và tôi đều biết chắc như vậy, và ngày nào chúng tôi cũng cầu xin Chúa che chở cho anh.”

Nói đến đây, cái nhìn của nàng biểu lộ một vẻ dịu dàng khác thường và, mỗi lần nói đến tôn giáo, người ta chỉ thấy tròng trắng của đôi mắt nàng.

“Rốt cục rồi chúng ta cũng được sum họp lại với tất cả tương lai trước mắt, thật là tuyệt diệu phải không? Tất nhiên là niềm vui đó không làm cho chúng ta lãng quên được cha anh. Thật là đáng thương cho ông ấy, ông ấy đã chịu biết bao đau khổ! Tim tôi rướm máu khi nghĩ đến ông ấy. Làm sao một việc ghê gớm như thế lại có thể xảy ra được? Tôi muốn tin rằng chính Chúa đã cho chúng ta những thử thách này để làm cho tâm hồn chúng ta thêm trong sạch và cao quý. Tôi nóng lòng muốn bày tỏ với cha anh tất cả tình cảm của tôi. Hãy tin tôi, anh Paul, nếu tôi có thể làm gì được cho anh hay cho cha anh, tôi rất sẵn sàng.”

Cô dừng lại ngẩng đầu lên bầu trời một lần nữa, và họ đến trạm xe điện cùng với mẹ Paul và ông mục sư. Trong suốt cuộc độc thoại của Ella, Paul đã nóng nảy cắn chặt môi. Toàn những lời rất kêu nhưng trống rỗng, chứng tỏ một tâm hồn hẹp hòi và thiếu cao quý. Chàng có thật sự khắng khít với nàng không? Trước đây do đâu mà chàng lại chú ý tới nàng? Phải chăng. Bây giờ chàng thay đổi hoàn toàn rồi? Paul nghĩ đến Lena với một nỗi buồn len mạnh vào lòng. Khi bốn người đã ngồi vào tầng trên của chiếc xe điện, có lúc Paul nghĩ nên báo họ biết trước rằng Mathry nay đã đổi tính rất nhiều. Nhất là đối với hai người phụ nữ; họ hoàn toàn không nghĩ gì đến điều này. Chỉ một mình ông mục sư là có vẻ lo lắng và không chú ý chút nào đến những lời nói huyên thuyên của con gái ông. Tuy nhiên, Paul vẫn không mở môi. Sự phấn khích quá dễ dàng của Ella và ngay cả sự trang điểm lòe loẹt một cách cố ý của mẹ chàng làm chàng cảm thấy khó chịu và quyết định đứng hẳn về phía con người bị đày đọa. Sao chàng lại không để chính họ tự nhận ra sự thay đổi của cha chàng?

Chàng lặng lẽ đưa họ về khách sạn, và cố nén một nụ cười gần như chế nhạo, chàng mở cửa phòng khách cho họ vào.

Mathry đang hút một điếu thuốc. Mặc quần tây dài áo sơ mi hở cổ, đôi giày mới đã được tháo dây ra cho thoải mái hơn, ông ngồi ở chiếc bàn ăn chưa được dọn dẹp. Khi ông quay về những người khách mới đến, vẻ mặt của ông khó hiểu hơn bao giờ hết. Mắt vẫn nhìn thẳng vào họ, ông đưa ly rượu lên môi, và người ta thấy trái cổ của ông trồi lên trụt xuống trên chiếc cổ nhăn nheo. Đoạn ông đặt ly xuống bàn và nói với Paul - người duy nhất mà ông rõ ràng chấp nhận sự hiện diện: “Họ đến đây làm gì?”

“Đến…” Paul đáp với giọng hòa giải “…để thăm ba.”

“Tao không cần họ. Mày, ít nhất đã làm hết sức mày. Còn họ, chẳng có gì hết! Họ bỏ mặc cho tao mục xương trong tù. Và bây giờ tao được ra thì họ muốn trở lại với tao để liếm giày tao và rút tỉa tiền bạc của tao ư?”

Ông mục sư tiến đến một bước. Mặt ông tái đi, nhưng người ta nhận thấy ông ít hoang mang hơn hai người phụ nữ trước cách tiếp đón thô bạo này. “Có lẽ ông ta cũng đã đoán trước được việc này”, Paul nghĩ.

“Mathry, anh có lý khi giận chúng tôi. Chúng tôi chỉ biết cầu xin anh tha thứ cho chúng tôi thôi.” Ông mục sư nói bằng một giọng thuyết phục.

Mathry nhìn ông từ đầu đến chân, không một chút thiện cảm: “Ông vẫn như xưa không có gì thay đổi… Tôi vẫn còn nhớ ông, và tôi không muốn nghe lặp đi lặp lại những câu nói nhàm chán của ông nữa. Tôi đã dẹp bỏ tất cả những cái đó từ lâu rồi. Ông nói tha thứ ư? Xin ông hãy nghe chuyện này: Ở Stoneheath có một người cai tù tên là Hicks, một hôm chúng tôi đang làm việc ở hầm mỏ, tôi mới đến Stoneheath chưa được một tháng và hãy còn non nớt trong nghề, hắn theo hành hạ tôi, bắt tôi làm việc đến gần xỉu. Mồ hôi tuôn ra, chảy vào mắt tôi làm tôi không còn thấy gì rõ nữa. Lưỡi cuốc nhọn của tôi bị trượt trên đá hoa cương và làm sướt chiếc giày của hắn. Ồ! chân hắn không hề hấn gì. Chỉ có da chiếc giày bị trầy một đường mà thôi. Ông tưởng rằng hắn tha thứ cho tôi ư? Trước mặt viên thống đốc nhà tù, hắn quả quyết rằng chính tôi muốn giết hắn. Và không phải chỉ có bao nhiêu đó thôi đâu. Hắn đánh đập tôi tàn nhẫn, nhổ nước miếng vào nước xúp của tôi và nhốt tôi dưới hầm kín. Hắn đã làm mười lăm năm tù của tôi thành một cuộc sống dưới địa ngục. Và bây giờ ông đến bảo tôi tha thứ à?”

“Tôi biết anh đau khổ ghê gớm.” Fleming bối rối nói: “Đó là ý do chúng tôi muốn giúp anh làm lại cuộc đời, tìm lại sự bình yên giữa gia đình anh.”

“Đời tôi? Gia đình tôi?” Mathry lặp lại với vẻ mặt bướng bỉnh mà Paul đã nhận thấy lúc cha chàng đòi chọn cho được bộ đồ mới mà ông ưa thích: “Đời tôi chưa tàn đâu. Đời tôi còn đẹp lắm!”

“Ý anh muốn nói gì?”

“Ông hãy chờ rồi sẽ thấy, đồ giả nhân giả nghĩa. Các người đã bỏ rơi tôi. Bây giờ đến phiên tôi chứ!”

Bối rối, Fleming quay về phía mẹ của Paul. Bà đang há hốc miệng nhìn chồng với một vẻ kinh ngạc không diễn ta được. Bà không nói được một tiếng nào. Rồi bỗng nhiên, do một xúc động mới thúc đẩy - có lẽ do các kỷ niệm của quá khứ xa xưa - bà đưa hai bàn tay về phía Mathry, cầu khẩn: “Rees!… Chúng ta hãy nối lại cuộc sống…”

Mathry chận chân bà lại trước khi bà bước một bước về phía ông. Ông đấm tay xuống bàn: “Không! Giữa chúng ta không còn gì nữa. Bây giờ tôi cần một người đàn bà trẻ, dồi dào sinh lực.”

Mắt ông liếc nhìn Ella làm nàng đỏ mặt. Đoạn ông nhìn trở lại vợ ông, và miệng ông nhăn lại một cách chua chát: “Bà luôn luôn chỉ biết cằn nhằn và rên rỉ, bắt tôi phải đi nhà thờ. Trong khi tôi chỉ muốn đi uống một ly rượu với bạn bè. Bà hãy yên tâm, tôi sẽ không đến gần bà nữa đâu, dù cho trên thế giới này chỉ còn có một mình bà là đàn bà.”

Buông mình trên chiếc ghế, đầu cúi gằm xuống nhục nhã, bà nghẹn ngào khóc. Ella chạy đến bên bà, quỳ gối xuống và thì thầm an ủi. Ông Fleming lặng lẽ nhìn đăm đăm chiếc thảm trải dưới đất. Paul nhìn mẹ, nhưng vẫn đứng yên, không đến bên bà. Chàng đã cương quyết đứng về phía cha.

Mathry lặng thinh, đôi mày ông cau lại và mí mắt ông cụp xuống như đang quay về với nội tâm mình. Đoạn ông nặng nề đứng lên, đi về phía cửa. Đôi mắt xanh nhợt của ông lóe lên một ánh hung dữ. Ông ta lầm rầm: “Ba mươi roi sẽ làm cho họ phải khóc thét lên. Đó chính là món quà mà người ta đã tặng tôi ở Stoneheath.”

Cánh cửa phòng đóng sầm lại, và người ta chỉ còn nghe những tiếng khóc. Ông mục sư tiến đến cửa sổ và nhìn ra ngoài.

“Ôi! Chúa ơi!” Mẹ Paul rên rỉ: “Tôi muốn chết đi cho rồi.”

Ella cũng khóc, lòng dạ hoảng hốt: “Tôi không hiểu được. Tôi tưởng rằng cuộc sum họp này sẽ đầy âu yếm và cảm động, như các tờ báo đã nói. Tôi muốn về nhà ngay.”

“Đáng lẽ chúng ta không nên đến đây.” Mẹ Paul nói bệu bạo với hai tiếng thở dài: “Chúng ta đi khỏi nơi đây lập tức.”

Đứng ở cửa sổ, ông mục sư từ từ quay về phía hai người phụ nữ, nói bằng một giọng nghẹn ngào: “Không. Chúng ta phải ở lại dự phiên tòa. Mười lăm năm trước đây chúng ta đã bỏ rơi anh ấy. Chúng ta không nên phạm lỗi lầm lần nữa. Dù sao, có lẽ cũng chưa quá trễ đâu. Chúng ta hãy hy vọng và cầu nguyện cho anh ấy.”