Hai người đàn ông quay trở lại phía nhà mục sư. Khi đến cổng bãi quây gia súc, họ dừng lại và ông lão kết luận:

"Ta không thể mong ước một người tốt hơn cho con bé, Anthony ạ. Có lẽ Chúa cũng chẳng để ta ở lại đây lâu hơn được nữa. Sau khi ta khuất núi, Rosa sẽ thừa hưởng tất cả những gì ta có. Nó là đứa con duy nhất của Isaac, người em trai tội nghiệp của ta. Sau khi mẹ nó qua đời, thằng bé tội nghiệp ấy hoàn toàn sa ngã, và cho đến khi con bé đến đây, nó hầu như phải sống giữa những người dưng nước lã. Đó là một tuổi thơ khốn khổ đối với nó — một tuổi thơ thực sự khốn khổ. Cậu sẽ chăm sóc con bé chứ, Anthony? ... Thật lòng, ta không thể mong ước ai tốt hơn cậu, và ta xin thề bằng chính cái bắt tay này."

"Cảm ơn ông, ông Blencarn, cảm ơn ông," Anthony đáp, giọng khàn đi khi siết chặt tay ông lão.

Rồi cậu bắt đầu rảo bước dọc theo con đường nhỏ để về nhà.

Lòng cậu tràn ngập một cảm xúc hân hoan kỳ lạ, mạnh mẽ. Cậu cảm thấy niềm tự hào dâng trào rằng Chúa đã trao phó cho cậu trọng trách lớn lao này—chăm sóc nàng; đền đáp gấp mười lần tất cả sự quan tâm trìu mến mà trong suốt tuổi thơ của mình, nàng chưa từng được biết tới. Cùng với niềm tin cứng cỏi vào bản thân, một lòng thương cảm sâu sắc trào dâng trong cậu dành cho nàng—một lòng thương cảm dịu dàng, thứ tình cảm thanh lọc những đam mê của cậu, khiến cậu khi nghĩ về tuổi thơ cô độc của nàng, lại thấy nàng trở nên xinh đẹp rõ rệt hơn, quý giá hơn gấp bội. Cậu run rẩy, gần như không dám tin khi hình dung về cuộc sống hôn nhân của hai người—vào mùa đông, cảnh cậu trở về nhà lúc hoàng hôn và thấy nàng đợi sẵn với nụ cười tươi tắn, tin cậy; những buổi tối cùng nhau ngồi hạnh phúc trong im lặng bên những khúc gỗ đang cháy âm ỉ; hay vào mùa hè, cảnh nghỉ trưa trên những cánh đồng cỏ khô khi nàng mang bữa ăn đến cho cậu băng qua vùng đất cao, có lẽ nàng sẽ đội một chiếc mũ rộng vành buộc bằng dải ruy băng đỏ dưới cằm, và cậu sẽ trông thấy nàng từ đằng xa.

Nàng vốn không được nuôi dạy để làm vợ nông dân: nàng vẫn chỉ là một đứa trẻ, như lời ông mục sư đã nói. Nàng sẽ không phải làm lụng vất vả như vợ của những người đàn ông khác: nàng sẽ ăn vận như một quý cô, và vào những ngày Chủ Nhật, khi đến nhà thờ, nàng sẽ đội những chiếc mũ thật đẹp, và vẫn mãi là cô gái xinh đẹp nhất cả giáo xứ như nàng vốn dĩ.

Và trong lúc đó, cậu sẽ làm nông theo cách mà cậu chưa từng làm trước đây, quan sát mọi cơ hội, mặc cả khôn ngoan, không tiêu xài hoang phí cho bản thân, dành dụm từng xu để nàng có được những gì nàng muốn.... Và khi sải bước qua ngôi làng, cậu dường như dự đoán được viễn cảnh tươi sáng chung, sự tỉnh táo trước cơn sốt đầu cơ cừu, sự chấm dứt của nạn ồ ạt đổ xô vào các chợ lớn mùa đông trên khắp miền Bắc năm này qua năm khác, sự suy giảm của cạnh tranh nước ngoài theo sau là sự phục hồi ổn định giá gia súc vỗ béo—một thời kỳ thịnh vượng cuối cùng cũng đến với người nông dân.... Và những năm tháng tương lai dường như mở ra trước mắt cậu, trải dài như một vùng bình nguyên xa xôi lấp lánh, nơi cậu và nàng, tay trong tay, được gọi tên để cùng nhau bước đi....

Và rồi, đột ngột, khi đôi giày đế sắt của cậu nện trên sân lát đá cuội, cậu nhớ đến mẹ mình, và cuộc đấu tranh dữ dội đang chờ đợi phía trước, với một sự quyết tâm tàn nhẫn.

Cậu đợi cho đến khi bữa tối kết thúc, cho đến khi mẹ cậu rời khỏi bàn ăn để về chỗ ngồi bên góc lò sưởi. Trong vài phút, cậu vẫn ngồi đó, tự đấu tranh tư tưởng về cách tốt nhất để nói tin này cho bà. Đột nhiên, cậu liếc nhìn lên: chiếc kim đan đã rơi xuống lòng bà: bà đang ngồi, co quắp trên ghế, gật gù vì buồn ngủ. Dưới ánh sáng bập bùng của đống lửa củi, bà trông già nua và tiều tụy: cậu cảm thấy một nỗi ân hận vụng về nhói lên. Và rồi cậu nhớ lại vẻ tội nghiệp, bị săn đuổi trong đôi mắt của cô gái, và lời của ông lão khi họ chia tay ở cổng bãi gia súc, cậu liền thốt ra:

"Con e là cuối cùng con phải cưới Rosa Blencarn thôi."

Bà giật mình, chớp mắt và nói:

"Mẹ chỉ chợp mắt một chút thôi. Con vừa nói gì thế, Tony?"

Cậu ngập ngừng một lát, nhíu mày thành những nếp nhăn thô kệch, và bồn chồn mân mê tách trà. Một lúc sau, cậu lặp lại:

"Con e là cuối cùng con phải cưới Rosa Blencarn thôi."

Bà đứng dậy một cách cứng nhắc, bước xuống khỏi bục lò sưởi và tiến về phía cậu.

"Có lẽ mẹ nghe không rõ, Tony." Bà nói vội vã, và mặc dù bà đang đứng rất gần cậu, tay vịn vào lưng ghế của cậu để giữ thăng bằng, giọng bà nghe yếu ớt, gần như xa xăm.

"Nhìn lên đây. Nhìn vào mặt mẹ," bà ra lệnh gay gắt.

Cậu miễn cưỡng tuân theo.

"Giờ thì nói ra. Ý con là sao, Tony?"

"Con nói sao thì là vậy," cậu đáp một cách ngoan cố, tránh ánh mắt của bà.

"Con có ý gì khi nói rằng con phải cưới nó?"

"Con đã nói là con nói sao thì là vậy rồi mà," cậu lặp lại một cách đờ đẫn.

"Ý con là con đã làm cho con bé mang bầu rồi sao?"

Cậu không nói gì; chỉ ngồi nhìn đăm đăm xuống sàn nhà một cách ngốc nghếch.

"Nhìn vào mặt mẹ và trả lời," bà ra lệnh, nắm lấy vai cậu và lay mạnh.

Cậu từ từ ngẩng mặt lên và bắt gặp ánh mắt của bà.

"Dạ, đại loại là thế ạ," cậu đáp.

"Chuyện này không thể là thật được. Chắc chắn chỉ là một trò lừa bịp vô liêm sỉ!" bà kêu lên.

"Không, là sự thật đấy," cậu trả lời một cách quả quyết.

"Con có dám thề không?" bà gặng hỏi.

"Con không thấy cần phải thề thốt gì cả."

"Vậy là con không dám thề rồi," bà thốt lên một cách đắc thắng.

Cậu im lặng một lúc; rồi điềm tĩnh nói:

"Được thôi, con sẽ thề cho bà xem. Lấy quyển Kinh Thánh ra đây."

Bà nhấc cuốn Kinh Thánh cũ kỹ, sờn rách trên bệ lò sưởi xuống và đặt trước mặt cậu trên bàn. Cậu đặt bàn tay thô kệch của mình lên đó.

"Nói đi," bà tiếp tục với sự run rẩy căng thẳng, "nói đi, con thề với mẹ rằng, đó là sự thật, toàn bộ sự thật, và không gì khác ngoài sự thật, xin Chúa giúp con."

"Con thề với mẹ, đó là sự thật, toàn bộ sự thật, và không gì khác ngoài sự thật, xin Chúa giúp con," cậu lặp lại theo lời bà.

"Hôn lên sách đi," bà ra lệnh.

Cậu nâng cuốn Kinh Thánh lên môi. Khi đặt nó trở lại bàn, cậu bật ra một tiếng cười ngắn:

"Bà hài lòng chưa?"

Bà quay trở lại góc lò sưởi mà không nói một lời. Những khúc gỗ trong lò xèo xèo và nổ lách tách. Bên ngoài, giữa bóng tối mịt mù, gió đang nổi lên, hú qua những rặng linh sam và lướt qua các ô cửa sổ.

Sau một hồi lâu, cậu tự trấn tĩnh lại, lấy chiếc tẩu thuốc từ trong túi ra một cách khá vững vàng, rồi thong thả dùng tay thái một cục thuốc lá đen trên lòng bàn tay.

"Chúng con sẽ rao báo trong nhà thờ vào Chủ Nhật này," cậu nói một cách thẳng thừng.

Bà không trả lời.

Cậu nhìn sang phía bà.

Khóe miệng bà mím chặt: gương mặt bà mang vẻ cứng đờ kỳ lạ. Cậu nghĩ trông bà như một bức tượng đá.

"Mẹ không khỏe ạ?" cậu hỏi.

Bà lắc đầu một cách nghiệt ngã: rồi lết ra giữa phòng, bắt đầu nói bằng một giọng the thé, vô hồn.

"Có lần con đã nói về việc chuyển đến trang trại ở phía Scarsdale. Nhưng tốt nhất con nên ở lại đây. Mẹ sẽ không ngăn cản con. Con có thể lấy phòng ngủ lớn ở phía trước, còn mẹ sẽ chuyển sang phòng cũ của cậu Jake của con. Con biết là mẹ chưa bao giờ có thiện cảm với cô gái đó, nhưng mẹ sẽ đối xử tử tế với nó, dù có phải bẻ gãy ý chí của chính mình để làm điều đó. Mẹ sẽ chào đón nó đến đây: mẹ sẽ đứng về phía nó như lẽ thường: có lẽ cuối cùng mẹ sẽ tìm thấy điều tốt đẹp nào đó ở nó. Nhưng kể từ ngày hôm nay, Tony, con không còn là con trai của mẹ nữa. Con đã tự làm nhục chính mình: con đã gài bẫy mẹ—đúng vậy, gài bẫy, đó là từ chính xác. Con đã mang sự xấu hổ và cay đắng đến cho người mẹ già này khi đã ở tuổi xế chiều. Con đã khiến mẹ khinh rẻ chính dòng giống của con. Con có thể ở lại đây, nhưng con sẽ không bao giờ chạm được vào một xu tiền nào của mẹ; mỗi đồng xu đều sẽ thuộc về con của con, hoặc con của con của con. Đúng vậy," bà tiếp tục, nâng cao giọng, "đúng vậy, cuối cùng con cũng đạt được ý nguyện, và có lẽ con cho rằng mình đã chọn một con đường thông minh lắm. Nhưng sẽ đến lúc con phải hối tiếc vì ngày hôm nay, khi con phải nuốt lấy sự ăn năn trong tro bụi. Phải, Chúa sẽ trừng phạt con, Tony, sẽ dạy cho con một bài học thích đáng. Con sẽ học được rằng cuộc hôn nhân bắt đầu trong tội lỗi sẽ chẳng đi đến đâu ngoài tội lỗi. Đúng vậy," bà kết luận khi đến gần cửa, giơ bàn tay gầy guộc lên như một lời tiên tri, "đúng vậy, sau khi mẹ chết đi, hãy nhớ lấy lời của tông đồ—'Vì những kẻ đã phạm tội ngoài luật pháp, cũng sẽ hư mất ngoài luật pháp.'"

Và bà đóng sầm cửa lại sau lưng.