Đã ba trăm năm nay, dòng họ Garstin luôn có người ở Hootsey: hết thế hệ này đến thế hệ khác, họ đã sải bước trên những dải đất cao nguyên xám xịt, mùa xuân thì tản ra chăn thả đàn cừu trên các sườn đồi, đến độ "cuối mùa", vào những buổi chiều mùa đông tối tăm, lại lùa chúng về nhà theo con đường mòn rộng dẫn qua các gò đất. Họ là một dòng tộc kiệm lời, "chỉ giữ chuyện riêng trong nhà" như người ta vẫn thường nói; không chịu ơn ai, mang trong mình niềm kiêu hãnh bướng bỉnh và cộc cằn—một dòng tộc ngay thẳng, cổ phong, ngoan cố, sống thọ, lời ăn tiếng nói thô kệch và chậm chạp trong quyết định.
Anthony chưa bao giờ được nhìn thấy cha mình, người đã qua đời một đêm nọ trên đỉnh đồi cùng với người chăn cừu của mình, bị nhấn chìm trong trận bão tuyết khủng khiếp năm 1849. Người ta vẫn bảo rằng ông là người Garstin duy nhất không sống đến già.
Sau khi ông mất, Jake Atkinson từ Ribblehead thuộc vùng Yorkshire đã đến Hootsey sinh sống. Jake là một người nông dân giỏi giang, một tay cò kè mặc cả khôn ngoan, và rất thạo việc chăn cừu, cho đến khi ông bắt đầu sa đà vào rượu chè và hằng tuần đều tiệc tùng với mấy cô nàng ở tận Carlisle. Ông là một gã to béo, giọng ồm ồm và hào phóng: khi thời khắc của ông tới, dù chết rất khó khăn, ông vẫn giữ vẻ hân hoan và phóng khoáng cho đến tận giây phút cuối cùng. Và nhiều năm sau đó, ký ức về ông vẫn còn đọng lại trong thung lũng: người ta nhắc về ông đầy tiếc nuối, nhớ lại những câu đùa hóm hỉnh, những kỳ tích về sức mạnh và giống cừu đực Herdwicke trứ danh của ông. Nhưng ông đã để lại sau lưng cả một đống nợ nần ở Carlisle, Penrith và gần như ở mọi thị trấn có chợ—những món nợ mà từ lâu ông đã vờ như đã trả bằng số tiền vốn thuộc về người chị em gái của mình. Bà góa phụ Garstin đã bán mười hai con cừu đực Herdwicke và chín mẫu đất: chỉ trong vòng sáu tuần, bà đã trả sạch từng xu nợ, và suốt mười ba tháng sau đó, vào các ngày Chủ Nhật, bà mặc bộ đồ tang với vẻ nghiêm nghị câm lặng, đáng sợ: ý nghĩ cay đắng rằng Jake đã lén lút làm những chuyện bất lương về tiền bạc sau lưng bà, và rằng ông đã kết thúc đời mình trong tội lỗi trụy lạc, đã làm hỏng đi niềm kiêu hãnh của bà, thấm nhuần trong bà lòng căm thù gay gắt đối với cả thế giới. Bởi bà vốn là một người phụ nữ rất tự hào, độc lập, luôn ngẩng cao đầu như người ta vẫn nói về dòng giống Garstin chính gốc; và Anthony, mặc dù vài người cho rằng anh trầm lặng và chẳng có gì đáng kể, đã trở nên giống bà khi anh trưởng thành.
Bà tự mình đứng ra quản lý trang trại Hootsey, và bắt cậu con trai làm việc cùng hai người giúp việc nông trại. Đã hai mươi lăm năm kể từ ngày người chú Jake qua đời: trên bộ râu màu cát của anh đã lốm đốm những sợi bạc; nhưng anh vẫn làm việc cho mẹ mình, như anh đã từng làm từ thuở còn là một thiếu niên đang lớn.
Và giờ đây, khi thời thế đã trở nên khó khăn (những năm gần đây giá gia súc liên tục giảm; và các vụ mùa cỏ khô ngày càng tệ đi) bà góa phụ Garstin không còn thuê mướn người làm công nữa; mà sống, cả bà và con trai, năm này qua năm khác, một cách tằn tiện, khép kín.
Cuộc đời của Anthony Garstin vẫn luôn là như thế—một chuỗi công việc buồn tẻ, không có lấy một sự kiện nào, sự tích tụ trì trệ của những năm tháng đơn điệu. Và cho đến khi Rosa Blencarn đến sống cùng nhà với người chú của cô, anh chưa bao giờ để tâm đến gương mặt của một người đàn bà nào.
Nhà Garstin luôn là những người đi lễ nhà thờ chăm chỉ, và Anthony, trong nhiều năm, đã giữ vai trò quản lý nhà thờ. Một buổi chiều mùa hè, tại nhà mục sư, trong khi anh đang kiểm tra sổ sách dâng lễ, đó là lần đầu tiên anh nhìn thấy cô. Cô vừa mới đi học ở Leeds về: cô mặc một chiếc váy trắng: anh nghĩ, trông cô như một quý bà ở London vậy.
Cô đứng bên cửa sổ, dáng người cao ráo, thẳng tắp và đầy vẻ vương giả, mơ màng nhìn ra cảnh hoàng hôn mùa hè, trong khi anh và người chú của cô đang ngồi làm việc. Khi anh đứng dậy ra về, cô liếc nhìn anh với vẻ tò mò nhanh nhảu; anh vội vã rời đi, lầm bầm câu chúc ngủ ngon một cách nhút nhát.
Lần tiếp theo anh gặp cô là tại nhà thờ vào ngày Chủ Nhật. Anh lén lút quan sát cô với vẻ dè dặt, cung kính đầy do dự: vẻ đẹp của cô đối với anh thật tuyệt vời, xa cách và khó hiểu. Đến buổi chiều, bà Forsyth trẻ tuổi từ Longscale ghé qua uống trà với mẹ anh, và cả hai bắt đầu tán gẫu về Rosa Blencarn, bàn tán thoải mái về cô với giọng điệu khinh miệt gay gắt. Một lúc lâu anh ngồi im lặng, rít tẩu thuốc; nhưng cuối cùng, khi mẹ anh kết luận bằng câu: "Con bé đó trông chẳng ra sao, lúc nào cũng đầy vẻ kiêu kỳ, kiểu cách thị thành," bất chấp bản thân, anh bùng nổ: "Mẹ đừng có phí hơi sức vào mấy chuyện tầm phào đó nữa. Con nghĩ cô Blencarn thuộc tầng lớp khác với người nhà mình." Bà Forsyth trẻ tuổi cười khúc khích không ngừng, và tuần sau đó, khắp thung lũng lan truyền tin đồn rằng "Tony Garstin đã phát điên vì cô cháu gái của mục sư rồi."
Nhưng anh hoàn toàn không biết gì về những chuyện đó—vẫn giữ mình như thường lệ, và ngoài ra còn rất bận rộn với vụ mùa cỏ khô—cho đến một ngày, vào giờ ăn trưa, Henry Sisson hỏi anh đã bắt đầu tán tỉnh cô nàng chưa; Jacob Sowerby la lên rằng Tony đã quá chậm chạp trong việc hành động, bởi người ta đã thấy cô gái ấy đang tình tứ ở Crosby Shaws với Curbison, tay đấu giá, và những người khác (có khoảng nửa tá người trong số họ đang nằm dài quanh xe chở cỏ khô) cười phá lên một cách ồn ào. Anthony đỏ mặt, nhìn từ người này sang người kia một cách do dự; rồi từ từ đặt lon bia xuống, và bất thình lình, tóm lấy cổ Jacob, quật mạnh hắn xuống bãi cỏ. Hắn ngã va vào bánh xe chở hàng, và khi đứng dậy, máu đang chảy dòng dòng từ một vết cắt gớm ghiếc trên trán. Và kể từ đó, chuyện tán tỉnh của Tony Garstin trở thành trò đùa chung của cả giáo xứ.
Tuy nhiên, tính đến lúc đó, anh hầu như chưa từng nói chuyện với cô, dù đã hai lần đi ngang qua cô trên con đường dẫn lên nhà mục sư. Cô đã dành cho anh một nụ cười thân thiện, cởi mở; nhưng anh vẫn không đủ can đảm để làm gì hơn là ngả mũ chào. Anh và Henry Sisson chất cỏ khô vào sân sau nhà; không ai còn nhắc gì đến Rosa Blencarn nữa; nhưng suốt cả ngày dài, Anthony, khi quỳ lợp mái đống cỏ khô, vẫn suy tư về sự ngọt ngào kỳ lạ trên gương mặt cô, và trên đỉnh đồi, khi anh lững thững theo sau lũ cừu cái trên thảm thạch nam khô giòn, nứt nẻ, và khi anh lắc lư dọc theo con đường nhỏ, gập ghềnh, lùa xe chở đầy cừu non vào chợ đấu giá.
Như vậy, khi những tuần lễ trôi qua, anh hài lòng với những suy tư mộc mạc, đầy khao khát về hình bóng mờ nhạt của cô. Lời cáo buộc của Jacob Sowerby, và một vài ẩn ý tương tự do mẹ anh buông ra, khiến anh bình thản hoài nghi; cô gái đó đối với anh vẫn hoàn toàn xa cách; nhưng ngay từ lần đầu nhìn thấy gương mặt cô, anh đã hình thành một quan niệm vững chắc, không lay chuyển về sự khác biệt của cô so với những người phụ nữ tầm thường khác.
Nhưng một buổi tối, khi đi ngang qua nhà mục sư trên đường từ các ngọn đồi xuống, cô gọi anh lại, và với sự thân mật ngây thơ, tin cậy, cô hỏi xin lời khuyên về việc nuôi gia cầm. Trong sự háo hức muốn trả lời cô tốt nhất có thể, anh quên đi sự lúng túng thường ngày, và trong khoảnh khắc đó, anh trở nên gần như hoạt ngôn và hoàn toàn thoải mái khi ở bên cô. Tuy nhiên, ngay khi cô ngừng đặt câu hỏi, cảm giác về nụ cười hồng hào, ngập ngừng của cô, và về đôi mắt to, sâu thẳm nhìn thẳng vào mặt anh, lại khiến anh bối rối một cách kỳ lạ, và đỏ mặt, anh nhớ lại cuộc ẩu đả trên cánh đồng cỏ khô và câu chuyện ở Crosby Shaws.
Sau đó, đàn gia cầm trở thành sợi dây liên kết giữa họ—một sợi dây mà anh coi trọng một cách nghiêm túc, hoàn toàn không biết rằng còn có điều gì khác để gắn kết họ với nhau, chỉ cảm thấy bản thân kính sợ cô vì học vấn, phong cách thị thành và lối ăn mặc quý phái của cô. Và chẳng bao lâu sau, anh bắt đầu tự hào một cách kín đáo, vững vàng về sự thân mật mà cô dành cho anh. Vài lần một tuần, anh sẽ gặp cô trên đường, và họ sẽ nán lại với nhau một lát; cô sẽ khen ngợi những chú chó của anh, mặc dù anh chân thành khẳng định với cô rằng chúng chỉ là lũ chó lai tồi tệ; và có lần, cười nhạo sự nghiêm nghị của anh, cô đặt biệt danh cho anh là "Ông Quản lý Nhà thờ".
Anh đoán được rằng cô gái không được lòng người trong thung lũng, và cộc lốc cho rằng sự không được yêu mến ấy là do lòng ghen tị vô lý của đám phụ nữ. Anh không nghe thêm bất kỳ lời bàn tán nào về cô; nhưng theo bản năng, và một phần từ sự dè dặt tự nhiên, thô mộc đó của mình, anh tránh nhắc đến tên cô, dù chỉ là tình cờ, với mẹ mình.
Giờ đây, vào các buổi tối Chủ Nhật, anh thường tản bộ lên nhà mục sư, mỗi lần đều rời xa mẹ mình với cùng một vẻ giả vờ tình cờ vụng về; và khi trở về, anh mơ hồ nhận ra cách bà kiềm chế mọi bình luận về sự vắng mặt của anh, và dường như hoàn toàn lờ đi sự tồn tại của cô cháu gái mục sư Blencarn.
Bà vốn dĩ là một người đàn bà cay nghiệt; nhưng khi ngày ngắn lại theo sự đến gần của những tháng mùa đông dài đằng đẵng, bà dường như càng trở nên cáu kỉnh hơn bao giờ hết; đôi lúc, gần như thể bà đang mang trong mình một mối oán giận âm ỉ, đen tối đối với anh. Tuy nhiên, anh là người có bản chất ngoan cố, được tôi luyện bởi thói quen lâu ngày trong một khí hậu khắc nghiệt, không chiều lòng người; anh cân nhắc vấn đề trong tâm trí một cách chậm rãi, và khi cuối cùng, sau nhiều suy nghĩ miệt mài, anh nhận ra rằng bà phẫn nộ vì mối quan hệ của anh với Rosa Blencarn, anh đón nhận sự thật đó với một thái độ bình thản, không hề nao núng, và chỉ đơn giản là thay đổi thái độ đối với cô gái kia, mỗi ngày đều tính toán khả năng được gặp cô, và khi có mặt cô, anh nỗ lực không ngừng để phá bỏ, một lần và mãi mãi, rào cản từ chính sự rụt rè của mình. Anh là mẫu người không dễ bị sai khiến một cách vụng về, và càng ít hơn, theo niềm tự hào của anh, là mẫu người dễ dàng bị dắt mũi.
Đã gần đến dịp Giáng sinh thì cuộc khủng hoảng xảy đến. Mẹ anh vừa từ chợ Penrith trở về. Chiếc xe ngựa kéo loại nhỏ đang đỗ trong sân, con ngựa già màu xám đang thở ra làn hơi nóng hổi trong bầu không khí tĩnh lặng, lạnh giá.
"Con nghĩ mẹ đi nhanh quá đấy. Con ngựa già nóng quá rồi," anh nhận xét cộc lốc khi bước đến phía đầu con vật.
Bà vội vàng leo xuống, và tiến lại gần bên anh, bắt đầu thở hổn hển:
"Lẽ ra con phải đến chợ mới đúng, Tony ạ. Hôm nay ở Penrith có nhiều chuyện hay lắm. Mẹ đang giúp Anna Forsyth chọn sáu thước vải bạt ở Dockroy thì thấy Rosa Blencarn bước ra từ quán 'Bell and Bullock' cùng với Curbison và cậu Joe Smethwick trẻ tuổi. Smethwick say xỉn đến mức loạng choạng, còn Curbison và cô gái kia thì đang dìu lấy hắn để giữ cho hắn khỏi ngã; rồi một lúc sau, hắn vòng tay qua người cô gái để giữ thăng bằng, và thế là họ cứ thế đi, ngay trên phố chính—"
Anh tiếp tục dỡ các gói hàng, và máy móc mang từng gói vào trong nhà. Mỗi lần anh quay ra, bà vẫn đứng cạnh con ngựa đang bốc hơi, bận rộn với câu chuyện của mình.
"Và trên đường về nhà, chúng ta đã đi ngang qua cả ba đứa chúng nó trên xe ngựa của Curbison, với Smethwick nằm sõng soài dưới đáy xe, hát mấy bài ca sướt mướt. Chúng đi qua làng Dunscale, và người dân đổ xô ra khỏi nhà để nhìn chúng đi ngang qua—"
Anh dẫn chiếc xe về phía chuồng ngựa, bỏ mặc bà hét phần còn lại của câu chuyện theo sau mình khắp sân.
Nửa giờ sau, anh vào nhà ăn tối. Trong bữa ăn, không một lời nào được thốt ra giữa hai người, và ngay khi vừa ăn xong, anh sải bước ra khỏi nhà. Khoảng chín giờ tối, anh trở về, châm tẩu thuốc và ngồi xuống hút bên đống lửa trong bếp.
"Con đã đi đâu đấy, Tony?" bà hỏi.
"Lên nhà mục sư, đi tán tỉnh thôi," anh đáp lại đầy thách thức, với chiếc tẩu thuốc vẫn còn ngậm trong miệng.
Chuyện này đã xảy ra mười tháng trước; kể từ đó, anh vẫn kiên trì chờ đợi. Buổi tối hôm đó, anh đã quyết tâm chọn cô gái ấy, anh định sẽ cưới cô; và trong khi mẹ anh chế giễu, như bà vẫn làm mỗi khi có cơ hội, sự kiên nhẫn của anh vẫn không hề lay chuyển. Bà sẽ nhắc anh rằng trang trại thuộc về bà, rằng anh sẽ phải đợi đến khi bà qua đời mới có thể đưa cô ả đó về Hootsey: anh sẽ đáp lại rằng ngay khi cô gái đó đồng ý, anh dự định sẽ thuê một mảnh đất nhỏ bên Scarsdale. Rồi bà sẽ nhượng bộ, và một lúc sau lại thảm thiết trách móc anh vì tuổi già của bà, và vì ký ức về tất cả những năm tháng bà và anh đã trải qua cùng nhau, và anh sẽ an ủi bà bằng cách thể hiện một sự hối hận cộc lốc, né tránh.
Tuy nhiên, ngày hôm sau, suy nghĩ của anh lại quay về với hình ảnh ám ảnh về gương mặt cô gái, trong khi lòng hiệp sĩ thô kệch, cả tin của chính anh, được khơi dậy bởi hồi ức về vẻ đẹp của cô, đã dập tắt những nghi ngại của anh về hành vi của cô.
Trong khi đó, cô trêu đùa với anh và giải trí với những người đàn ông trẻ tuổi hơn. Người chú già của cô đổ bệnh vào mùa xuân và hầu như không thể rời khỏi nhà. Cô tuyên bố rằng cô thấy cuộc sống trong thung lũng buồn tẻ đến mức không thể chịu nổi, rằng cô ghét sự tĩnh lặng của nơi này, rằng cô khao khát Leeds, và sự nhộn nhịp thú vị của những con phố; và vào những buổi tối, cô viết những lá thư dài cho những cô bạn gái mà cô đã bỏ lại nơi đó, mô tả với sự sinh động đầy hờn dỗi về đám người hâm mộ quê mùa của mình. Vào mùa gặt, cô trở về thăm bạn bè trong hai tuần; buổi tối trước khi đi, cô hứa với Anthony rằng sẽ cho anh câu trả lời khi trở về. Nhưng thay vào đó, cô né tránh anh, giả vờ như đã hứa chỉ để đùa vui, và bắt đầu qua lại với Luke Stock, một tay buôn gia súc từ Wigton.
