Kính gửi Leon Chapron.

Marambot bóc bức thư do người hầu Denis đưa cho và mỉm cười.

Đã hai mươi chục năm nay, Denis làm người hầu trong ngôi nhà này. Hắn là một người đàn ông thấp, mập mạp và vui tính, được cả vùng biết đến như một mẫu mực của sự tận tụy. Hắn cất lời:

– Ông chủ có vui không ạ? Ông có nhận được tin tốt lành gì không?

Ông Marambot chẳng giàu có gì. Ông là một lão dược sĩ làng đã về già, sống độc thân bằng thứ thu nhập kiếm được đầy nhọc nhằn từ việc bán thuốc cho nông dân. Ông đáp:

– Ừ, anh bạn ạ. Lão Malois đang sợ vụ kiện mà ta dọa đưa ra tòa. Ngày mai ta sẽ lấy được tiền. Năm nghìn franc chắc chắn không làm rủng rỉnh thêm được bao nhiêu vào tài khoản của một ông lão độc thân, nhưng chẳng thừa thãi chút nào.

Ông Marambot xoa hai tay với vẻ mãn nguyện. Ông vốn là người có bản tính điềm đạm, trầm tư hơn là sôi nổi, bất lực trước mọi nỗ lực kéo dài và lơ đễnh trong chuyện làm ăn.

Lẽ ra ông đã có thể tích lũy được một khoản thu nhập lớn hơn nếu biết chớp lấy cơ hội khi những đồng nghiệp ở các trung tâm lớn qua đời, để thay thế vị trí và tiếp quản công việc của họ. Nhưng sự phiền toái khi phải chuyển chỗ ở cùng nỗi ngán ngẩm trước mọi sự chuẩn bị luôn ngăn bước ông lại. Sau vài ngày suy tính sự việc, ông thường bằng lòng tự nhủ:

– Thôi kệ! Ta sẽ chờ dịp khác. Ta chẳng mất mát gì qua sự chậm trễ này đâu. Biết đâu ta lại tìm được cái gì đó tốt hơn.

Ngược lại, Denis luôn giục giũ chủ nhân dấn thân vào những mưu sự mới. Vốn mang bản tính xốc vác, hắn không ngớt lặp đi lặp lại:

– Ôi! Ước gì con có sẵn một ít vốn ban đầu, con đã gây dựng nên cơ nghiệp rồi! Chỉ cần một nghìn franc là đủ với con.

Ông Marambot chỉ mỉm cười không đáp, rồi bước ra khu vườn nhỏ, chắp tay sau lưng thong thả dạo bước và mơ mộng.

Suốt cả ngày, Denis cất tiếng ca những điệu dân ca vui tươi của vùng quê. Hắn thậm chí còn tỏ ra năng nổ lạ thường khi lau chùi tất cả các khung cửa sổ trong nhà, sức lực dồn cả vào đôi tay cọ xát tấm kính, miệng hát vang lừng.

Ông Marambot ngạc nhiên trước sự hăng hái của hắn, mỉm cười bảo hắn mấy bận:

– Này anh bạn, nếu cậu làm việc với khí thế ấy thì ngày mai chẳng còn gì cho cậu làm nữa đâu.

Hôm sau, vào khoảng chín giờ sáng, người đưa thư mang tới cho Denis bốn bức thư gửi chủ nhân, trong đó có một bức rất nặng. Ông Marambot lập tức tự nhốt mình trong phòng cho đến tận chiều muộn. Sau đó, ông trao lại cho người hầu bốn bức thư để gửi bưu điện. Một bức gửi cho ông Malois; đó chắc hẳn là giấy biên nhận tiền.

Denis chẳng hề gặng hỏi chủ nhân điều gì; hôm nay trông hắn buồn bã và ủ dột y như hôm qua từng hớn hở, tươi vui.

Đêm xuống. Ông Marambot lên giường đi ngủ như mọi ngày và chìm vào giấc ngủ.

Ông bị đánh thức bởi một tiếng động lạ. Ông ngồi bật dậy trên giường và lắng nghe. Bỗng nhiên cánh cửa mở toang, và Denis xuất hiện, tay cầm một ngọn nến, tay kia lăm lăm con dao lóc thịt; đôi mắt hắn trừng trừng, khuôn mặt co rút lại như bị một cảm xúc sâu kín nào đó nung nấu; hắn tái mét như một bóng ma.

Ông Marambot kinh ngạc, tưởng rằng hắn đang mộng du, và toan bước xuống giường để dìu hắn thì gã gia nhân bỗng thổi tắt ngọn nến rồi lao bổ vào giường. Chủ nhân liền giơ tay để đỡ lấy cú lao khiến ông ngã ngửa ra sau; ông cố tóm lấy đôi tay của gã đầy tớ mà giờ đây ông đinh ninh là đã hóa điên, nhằm tránh những nhát dao hắn đang đâm tới tấp vào mình.

Ông đã dính dao; một nhát vào vai, một nhát ở trán và nhát thứ ba vào ngực. Ông chống trả điên cuồng, khua khoắng đôi tay trong bóng tối, vừa giãy đạp vừa gào thét:

– Denis! Denis! Mày điên rồi à? Nghe tao nói đã, Denis!

Nhưng gã kia, vừa thở hồng hộc vừa tiếp tục cuộc tấn công cuồng nộ, nhát nào nhát nấy đâm tới tấp, dẫu có lúc bị đẩy lùi bởi một cú đá hay một cú đấm, lại càng lồng lộn chồm lên.

Ông Marambot trúng thêm hai nhát nữa, một ở chân và một ở bụng. Nhưng thình lình, một ý nghĩ lóe lên trong đầu, ông bắt đầu hét lớn:

– Dừng tay, dừng tay lại Denis, ta vẫn chưa nhận được tiền!

Gã đàn ông khựng lại ngay lập tức, và chủ nhân có thể nghe thấy tiếng thở dốc nặng nhọc của hắn trong không gian tối mịt.

Ông Marambot bấy giờ mới tiếp lời:

– Ta chưa nhận được gì cả. Lão Malois đã rút lại lời nói, vụ kiện sẽ vẫn diễn ra; đó là lý do vì sao ngươi mang thư ra bưu điện. Cứ đọc mấy bức thư trên bàn làm việc của ta mà xem.

Bằng chút sức lực cuối cùng, ông với tay lấy hộp diêm và châm nến.

Người ông đầm đìa máu. Ga giường, rèm cửa, thậm chí cả những bức tường đều văng vãi những vệt đỏ lòm. Denis đứng giữa căn phòng cũng nhuốm máu từ đầu tới chân.

Nhìn thấy máu, ông Marambot đinh ninh mình đã chết và ngất lịm đi.

Đến rạng sáng, ông tỉnh lại. Tuy nhiên, phải mất một lúc lâu ông mới hồn vía trở lại, hiểu chuyện và nhớ ra mọi thứ. Nhưng rồi, ký ức về cuộc tập kích và những vết thương ùa về, nỗi khiếp hoàng bao trùm lấy ông khiến ông nhắm nghiịt mắt lại để không phải thấy gì nữa. Chỉ ít phút sau, tâm trí ông bình tĩnh lại đôi chút và bắt đầu suy nghĩ. Ông chưa chết ngay, vậy thì có lẽ ông vẫn còn cứu được. Ông cảm thấy yếu ớt, vô cùng yếu ớt; nhưng chẳng thấy đau đớn dữ dội nào, dẫu nhận ra cảm giác xót xa khó chịu ở mấy chỗ trên cơ thể. Ông còn thấy lạnh buốt xương và ướt đẫm, tựa như được quấn trong băng gạc. Ông nghĩ sự ẩm ướt ấy xuất phát từ lượng máu đã mất; và ông run bắn lên trước ý nghĩ hãi hùng rằng chất lỏng đỏ tươi rỉ ra từ huyết quản ấy đã làm ngập cả chiếc giường. Cảnh tượng kinh hoàng đó nếu hiện ra trước mắt sẽ làm ông suy sụp đến mức ông phải nhắm chặt mắt bằng hết sức lực, như thể chúng có thể tự động mở ra bất chấp ý muốn.

Chuyện gì đã xảy ra với Denis? Hắn hẳn là đã trốn thoát rồi.

Nhưng giờ đây ông, Marambot, phải làm sao? Đứng dậy ư? Kêu cứu ư? Nhưng chỉ cần cử động dù là nhỏ nhất, vết thương chắc chắn sẽ rách ra và ông sẽ mất máu mà chết.

Bỗng nhiên ông nghe tiếng cửa phòng bật mở. Tim ông như ngừng đập. Chắc chắn là Denis quay lại để kết liễu đời ông rồi. Ông nín thở để kẻ sát nhân tưởng rằng hắn đã thành công.

Ông cảm thấy tấm ga giường bị lật lên, rồi có bàn tay đang rà sát vùng bụng. Một cơn đau nhói gần bên hông khiến ông giật nảy mình. Hóa ra ông đang được nhẹ nhàng lau rửa bằng nước lạnh. Vậy là có ai đó đã phát hiện ra tội ác và ông đang được cứu chữa. Niềm vui sướng tột độ trào dâng; nhưng sự thận trọng mách bảo ông không nên để lộ rằng mình đã tỉnh táo. Ông hé mở một con mắt, đúng một con mắt thôi, với sự cẩn trọng cao độ.

Ông nhận ra Denis đang đứng ngay cạnh, chính là Denis! Lạy chúa từ bi! Ông vội vã nhắm chặt mắt lại.

Denis! Hắn đang làm gì thế này? Hắn muốn gì đây? Âm mưu gớm ghiếc nào lại đang được hắn thực hiện?…

Hắn đang làm gì vậy? Chà, hắn đang kỳ cọ cho ông để phi tang dấu vết tội ác! Rồi hắn sẽ chôn ông ngoài vườn, sâu dưới mười thước đất, chẳng ai có thể tìm thấy! Hoặc có lẽ dưới hầm rượu chăng! Và ông Marambot bắt đầu run lẩy bẩy như chiếc lá buổi thu. Ông tự nhủ thầm: “Đời ta tiêu rồi, tiêu đời rồi!” Ông nhắm nghiền mắt để không phải nhìn thấy con dao hạ xuống cú kết liễu. Thế nhưng nó không hề giáng xuống. Denis lúc này đang nâng người ông lên và băng bó cho ông. Sau đó hắn cẩn thận xoa dịu vết thương ở chân, đúng theo cách mà chủ nhân từng dạy hắn làm.

Chẳng còn gì phải nghi ngờ nữa. Gã đầy tớ của ông, sau âm mưu đoạt mạng chủ, giờ đây đang tìm cách cứu sống ông.

Bấy giờ, bằng giọng nói thều thào sắp tắt thở, ông Marambot đưa ra lời khuyên thực tế:

– Hãy rửa vết thương bằng dung dịch axit carbolic loãng ấy!

Denis đáp lời:

– Con đang làm thế đây thưa ông chủ.

Ông Marambot mở trừng cả hai mắt. Chẳng còn chút dấu vết máu me nào trên giường, trên tường hay trên người kẻ sát nhân. Nằm trước mắt ông là một người bị thương đang trải dài trên những tấm ga trắng phau.

Hai người nhìn chằm chằm vào nhau.

Cuối cùng, ông Marambot điềm tĩnh cất tiếng:

– Ngươi đã phạm một tội ác tày trời.

Denis thưa:

– Con đang tìm cách chuộc lỗi đây thưa ông. Nếu ông không tố cáo con, con sẽ phục vụ ông trung thành hệt như trước kia.

Bây giờ không phải lúc để chọc giận gã đầy tớ. Ông Marambot thì thào nhắm mắt lại:

– Ta thề sẽ không tố cáo ngươi.

Denis đã cứu sống chủ nhân. Hắn trải qua những ngày đêm ròng rã chẳng màng chợp mắt, không bao giờ rời khỏi căn phòng bệnh, tự tay pha chế thuốc men, nấu cháo, sắc thuốc, bắt mạch, lo lắng đếm từng nhịp đập, chăm sóc ông vừa với sự khéo léo của một y tá chuyên nghiệp vừa bằng lòng tận tụy của một người con.

Hắn không ngớt hỏi han:

– Thế nào rồi ông chủ, ông cảm thấy trong người ra sao?

Ông Marambot sẽ đáp lại bằng giọng yếu ớt:

– Khá hơn một chút rồi cậu ạ, cảm ơn cậu.

Và mỗi khi người bệnh tỉnh giấc giữa đêm khuya, ông thường nhìn thấy gã gia nhân ngồi thừ trên chiếc ghế bành, lặng lẽ khóc nghẹn ngào.

Chưa bao giờ vị dược sĩ già lại được chăm sóc, cưng chiều và chuộng đãi kỹ lưỡng đến thế. Thoạt đầu ông tự nhủ:

– Hễ ta khỏe lại là ta tống cổ ngay cái tên đểu cáng này.

Giờ thì ông đang trong thời gian bình phục, và cứ qua từng ngày ông lại trì hoãn việc sa thải kẻ từng mưu sát mình. Ông nghĩ rằng chẳng ai có thể tận tụy chăm nom mình đến mức ấy nữa, vả lại ông nắm thóp được gã này nhờ sự sợ hãi; ông cũng từng cảnh cáo rằng mình đã để lại một văn kiện tố giác hắn trước pháp luật cho một luật sư nếu có bất kỳ tai họa nào tái diễn.

Biện pháp phòng ngừa này dường như bảo đảm cho ông khỏi mọi cuộc tấn công trong tương lai; và rồi ông tự hỏi liệu có khôn ngoan hơn không khi giữ gã này ở cạnh bên để tiện bề canh chừng sát sao.

Hệt như trước kia, mỗi khi do dự chuyện có nên thâu tóm một cơ ngơi kinh doanh lớn hơn hay không, ông chẳng tài nào đưa ra được quyết định dứt khoát nào.

– Lúc nào chẳng có thời gian, ông tự nhủ.

Denis tiếp tục chứng tỏ mình là một người hầu tuyệt vời. Ông Marambot đã hoàn toàn khỏe mạnh. Ông giữ hắn lại.

Một buổi sáng nọ, khi vừa dùng xong bữa sáng, ông bất chợt nghe thấy tiếng động lớn vọng lên từ nhà bếp. Ông vội vã chạy ra. Denis đang vật lộn với hai tên hiến binh. Một sĩ quan đang cặm cụi ghi chép vào sổ tay.

Vừa thoáng thấy bóng chủ nhân, gã gia nhân bắt đầu mếu máo khóc lóc, kêu gào:

– Ông đã tố cáo con, thưa ông, như thế là thất hứa với những gì ông đã hứa với con đấy. Ông đã nuốt lời danh dự rồi, thưa ông Marambot; làm thế là không được, không thể đối xử với con như thế!

Ông Marambot bối rối và hoảng hốt khi bị nghi ngờ, liền giơ tay thề:

– Ta thề trước Chúa, cậu bạn ạ, là ta không hề tố cáo cậu. Ta hoàn toàn không mảy may biết bằng cách nào cảnh sát lại hay biết chuyện cậu tấn công ta nữa.

Viên sĩ quan ngắt lời, giọng đanh lại:

– Ý ông là hắn ta đã tấn công ông, thưa ông Marambot?

Vị dược sĩ ngơ ngác đáp:

– Vâng—nhưng mà tôi đâu có tố cáo hắn—tôi chẳng hé răng nửa lời—tôi xin thề đấy—từ dạo đó đến nay hắn phục vụ tôi vô cùng chu đáo—

Viên sĩ quan tuyên bố nghiêm nghị:

– Tôi sẽ ghi nhận lời khai của ông. Pháp luật sẽ lưu tâm đến hành vi mới này, một tình tiết mà trước đó chưa hề được biết tới, thưa ông Marambot. Nhiệm vụ của tôi là bắt giữ tên đầy tớ của ông vì tội trộm cắp hai con vịt mà hắn đã len lén bắt trộm của ông Duhamel, hành vi có đầy đủ nhân chứng vật chứng. Tôi sẽ ghi chú lại thông tin ông vừa cung cấp.

Đoạn, quay sang đám thuộc hạ, hắn ra lệnh:

– Đi nào, áp giải hắn đi!

Hai tên hiến binh lôi xềnh xệch Denis đi.

Vị luật sư đã viện dẫn luận điểm mất trí tâm thần, đặt song song hai hành vi phạm tội để củng cố cho lập luận của mình. Ông ta chứng minh rành mạch rằng vụ trộm hai con vịt xuất phát từ cùng một trạng thái tâm thần như tám nhát dao cắm vào cơ thể Marambot. Ông ta khôn khéo mổ xẻ mọi giai đoạn của trạng thái loạn trí nhất thời ấy, thứ mà chắc chắn có thể chữa khỏi sau vài tháng điều trị tại một viện điều dưỡng uy tín. Ông ta dùng những lời lẽ đầy nhiệt huyết để ca ngợi lòng trung thành bền bỉ của người đầy tớ tận tụy này, ca ngợi sự chăm sóc ân cần mà hắn dành cho người chủ chính tay hắn đâm chém trong một phút giây mất trí.

Xúc động trước ký ức đó, ông Marambot cảm thấy khóe mắt rưng rưng chực trào nước mắt.

Vị luật sư tinh ý nhận ra điều đó, dang rộng hai tay với cử động phóng khoáng, xòe rộng hai ống tay áo choàng đen dài thượt như đôi cánh dơi, rồi cất giọng hào sản:

– Quý vị bồi thẩm đoàn hãy nhìn kìa, hãy nhìn những giọt nước mắt ấy đi. Còn gì để tôi có thể bào chữa hơn nữa cho thân chủ của mình? Lời lẽ nào, bài biện hộ nào, lập luận nào có thể sánh ngang với những giọt nước mắt của người chủ nhân ấy? Chúng cất tiếng lớn hơn tôi, lớn hơn cả luật pháp; chúng đang khẩn khoản: 'Xin hãy khoan hồng cho một tâm trí u mê lạc lối thuở nào!' Chúng đang van xin, chúng đang tha thứ, chúng đang ban phúc!

Ông ta im lặng và ngồi xuống.

Bấy giờ vị thẩm phán quay sang Marambot, người vừa có lời khai vô cùng có lợi cho gã gia nhân, và hỏi:

– Nhưng thưa ông, dẫu cho có thừa nhận rằng ông cho là gã này bị tâm thần đi nữa, điều đó cũng chẳng giải thích được tại sao ông vẫn giữ hắn lại bên mình. Hắn vốn dĩ vẫn là một kẻ nguy hiểm.

Marambot đưa tay lau nước mắt, đáp:

– Thưa quan tòa, ngài bảo tôi phải làm sao đây? Thời buổi này tìm được một người hầu tốt khó làm sao—chính bản thân tôi đời nào tìm được ai khá hơn thế nữa.

Denis được tuyên án vô tội và được đưa vào một viện điều dưỡng do chủ nhân đài thọ chi phí.