Khi ông Antoine Leuillet kết hôn với người góa phụ, bà Mathilde Souris, ông đã yêu bà được mười năm.

Ông Souris từng là bạn của ông, là người bạn học cũ thời đại học. Leuillet rất quý mến Souris, nhưng lại cho rằng anh ta có phần ngốc nghếch. Ông thường hay nhận xét: “Cái lão Souris tội nghiệp ấy chẳng bao giờ làm nên trò trống gì trên đời này đâu.”

Khi Souris kết hôn với cô Mathilde Duval, Leuillet cảm thấy kinh ngạc và có phần khó chịu, bởi bản thân ông cũng hơi có tình cảm với cô. Cô là con gái của một người hàng phòng, nguyên là chủ một tiệm vải đã về hưu với một số vốn nhỏ kha khá. Cô lấy Souris vì tiền của anh ta.

Thế là Leuillet nghĩ đến chuyện tán tỉnh vợ của bạn mình. Ông là một người đàn ông ưa nhìn, thông minh lại giàu có. Ông tưởng mọi chuyện sẽ xuôi chèo mát mái, nhưng ông đã nhầm. Khi ấy, ông mới thực sự bắt đầu ngưỡng mộ bà, một sự ngưỡng mộ mà tình bạn dành cho người chồng buộc ông phải giữ trong giới hạn của sự kín đáo, khiến ông trở nên rụt rè và lúng túng. Bà Souris tin rằng những ý đồ của ông đã vấp phải một sự cản trở lành mạnh nên giờ đây đối xử với ông như một người bạn tốt. Tình trạng này kéo dài suốt chín năm.

Một buổi sáng, người đưa thư mang đến cho Leuillet một bức thư đầy vẻ hoảng loạn từ người phụ nữ tội nghiệp ấy. Souris vừa đột ngột qua đời vì vỡ động mạch chủ. Ông vô cùng bàng hoàng, bởi họ bằng tuổi nhau. Nhưng gần như ngay lập tức, một cảm giác vui sướng khôn tả, một sự nhẹ nhõm tột cùng, một cảm giác được giải thoát tràn ngập con người ông. Bà Souris đã tự do.

Tuy nhiên, ông vẫn cố tỏ ra vẻ mặt đau buồn, đồng cảm cho phải đạo, chờ đợi khoảng thời gian cần thiết, và tuân thủ mọi phép tắc xã giao. Đến cuối tháng thứ mười lăm, ông kết hôn với người góa phụ.

Hành động này được coi là rất đỗi tự nhiên, thậm chí là hào hiệp. Đó là hành động của một người bạn tốt, một người đàn ông chính trực.

Cuối cùng thì ông cũng được hạnh phúc, một hạnh phúc trọn vẹn.

Họ sống trong sự thân mật nồng nàn nhất, đã thấu hiểu và trân trọng lẫn nhau ngay từ đầu. Họ không giấu giếm nhau điều gì và thậm chí còn tâm sự với nhau cả những suy thâm kín nhất. Leuillet giờ đây yêu vợ bằng một thứ tình cảm bình yên và đầy tin tưởng; ông yêu bà như một người bạn đồng hành dịu dàng, tận tụy, một người bình đẳng và là người tri kỷ. Thế nhưng, trong tâm trí ông vẫn vương vấn một nỗi cay đắng kỳ lạ và khó tài nào giải thích nổi đối với người quá cố Souris, kẻ từng là người chồng đầu tiên của người phụ nữ này, kẻ từng chiếm đoạt đóa hoa thời thanh xuân và tâm hồn bà, thậm chí còn tước đoạt đi của bà một phần thi vị cuộc sống. Ký ức về người chồng quá cố đã làm vẩn đục hạnh phúc của người chồng hiện tại, và sự ghen tuông sau cái chết ấy cứ dằn vặt trái tim ông ngày lẫn đêm.

Hậu quả là ông không ngớt nói về Souris, hỏi han hàng ngàn chi tiết cá nhân và thầm kín, muốn biết rõ mọi điều về thói quen và con người hắn. Và ông chế nhạo hắn ngay cả khi hắn đã nằm dưới mộ, tự mãn nhắc lại những lời ngớ ngẩn của hắn, chế giễu những thói lố bịch, và xoáy sâu vào những khuyết điểm của hắn.

Ông thường gọi vợ khắp trong nhà:

– Này, Mathilde!

– Em đây, mình.

– Lại đây một lát nào.

Bà sẽ bước ra, luôn nở nụ cười, thừa hiểu rằng ông lại sắp nói điều gì đó về Souris và sẵn sàng chiều chuộng nỗi ám ảnh vô hại của người chồng mới.

– Em bảo này, em có nhớ cái hôm mà Souris cứ khăng khăng giải thích với anh rằng những người đàn ông thấp bé luôn khơi gợi được nhiều tình cảm hơn những kẻ cao lớn không?

Và ông đưa ra những nhận xét hạ thấp người quá cố – vốn là một người đàn ông thấp lùn, đồng thời ca ngợi chính bản thân mình – Leuillet, một người đàn ông cao ráo.

Bà Leuillet để mặc cho chồng nghĩ rằng mình đúng, hoàn toàn đúng, và bà cười vang sảng khoái, nhẹ nhàng chế giễu người chồng trước chỉ để làm vui lòng người chồng hiện tại, kẻ mà lúc nào cũng kết luận bằng câu:

– Dù sao thì cái lão Souris ấy cũng thật là một tên ngốc!

Họ đã hạnh phúc, vô cùng hạnh phúc, và Leuillet không ngừng thể hiện sự tận tụy đối với vợ.

Thế nhưng, có một đêm, khi nằm trằn trọc chưa ngủ, Leuillet vừa hôn vợ vừa nói:

– Này mình ơi.

– Sao thế anh?

– Không biết phải nói thế nào nhỉ... Hồi ấy Souris... có phải là một kẻ rất nồng nhiệt trong chuyện chăn gối không?

Bà tặng ông một nụ hôn thay cho câu trả lời và thì thầm: “Không nồng nhiệt bằng anh đâu, con mèo của em ạ.”

Hắn thấy tự ái được ve vuốt nên tiếp tục hỏi:

– Hắn chắc hẳn là... một tên đần – có phải thế không?

Bà không trả lời. Bà chỉ mỉm cười ranh mãnh và giấu mặt vào cổ chồng.

– Hắn chắc phải là một tên đần và không hề... không hề... không hề khôn ngoan chứ?

Bà khẽ lắc đầu ngầm ý rằng: “Không – chẳng khôn ngoan chút nào.”

Ông tiếp tục:

– Hắn hẳn phải là một kẻ phiền toái khủng khiếp, phải không em?

Lần này thì bà đáp lại một cách thẳng thắn:

– Ồ, phải chứ!

Ông lại hôn bà vì lời thú nhận ấy và nói:

– Thật là một tên vũ phu! Em đã chẳng hạnh phúc gì với hắn phải không?

– Vâng, – bà đáp. – Đâu phải lúc nào cũng êm đẹp đâu anh.

Leuillet vô cùng đắc ý, trong đầu tự vẽ ra một sự so sánh rất có lợi cho bản thân giữa hoàn cảnh trước kia và hiện tại của vợ. Ông im lặng một lúc, rồi cười phá lên hỏi:

– Này em?

– Gì thế anh?

– Em có thật lòng, thật lòng với anh không nào?

– Ơ hay, thì có chứ, anh yêu.

– Vậy thì nói cho anh biết thật lòng đi, đã bao giờ em cảm thấy bị cám dỗ để... để... để cắm sừng cái tên ngốc nghếch Souris ấy chưa?

Bà Leuillet liền kêu lên: “Ôi!” ra vẻ bị sốc rồi lại giấu mặt vào vai chồng. Nhưng ông nhận ra là bà đang cười.

– Thôi nào, nhận đi chứ, – ông gặng hỏi. – Trông hắn y như một thằng đần, sinh vật ấy ấy! Sẽ buồn cười lắm, buồn cười lắm cho mà xem! Lão Souris tội nghiệp! Nào, nào mình ơi, nói cho anh biết có sao đâu, anh cơ mà, với anh thì ngại gì.

Ông nhấn mạnh vào chữ “anh” vì nghĩ rằng nếu bà muốn phản bội Souris thì chắc chắn sẽ chọn mình, và ông đang run lên vì hồi hộp chờ đợi lời thú nhận, chắc mẩm rằng nếu bà không phải là một người phụ nữ đoan chính thì hẳn bà đã khuyến khích những sự săn đón của chính ông rồi.

Nhưng bà không trả lời, vẫn cứ cười, cứ như đang nhớ lại một chuyện gì vô cùng buồn cười vậy.

Đến lượt Leuillet bắt đầu cười, nghĩ rằng rất có thể chính mình mới là kẻ may mắn đó, và ông lẩm bẩm giữa tràng cười: “Cái lão Souris tội nghiệp ấy, lão Souris tội nghiệp ấy, ồ phải, trông hắn ngốc nghếch làm sao!”

Bà Leuillet gần như cười đến mức co giật cả người.

– Nào, thú nhận đi, thành thật đi em. Em biết là anh không bận tâm đâu mà.

Bấy giờ bà mới ấp úng, gần như nghẹn lại vì cười: “Có, có chứ.”

– Có cái gì? – chồng bà gặng hỏi. – Nào, khai ra hết đi.

Bà đã bình tĩnh hơn một chút, kề miệng vào tai chồng và thì thầm: “Có, em đã phản bội hắn.”

Ông cảm thấy một luồng lạnh sống lưng chạy dọc xuống tận xương tủy, và ngẩn ngơ lắp bắp hỏi: “Em... em đã phản bội hắn... một cách tội lỗi ư?”

Bà vẫn tưởng ông đang thấy buồn cười nên đáp lại: “Vâng... vâng, hoàn toàn là thế.”

Ông buộc phải ngồim dậy để lấy lại hơi thở, quá ư bàng hoàng và suy sụp trước những gì vừa nghe được.

Bà bỗng trở nên nghiêm túc, hiểu ra rằng mình đã làm điều dại dột khi quá muộn.

– Với ai? – cuối cùng Leuillet cũng thốt lên được.

Bà im lặng tìm kiếm một lời ngụy biện.

– Một thanh niên, – cuối cùng bà đáp.

Ông đột ngột quay phắt lại phía bà và cộc lốc nói:

– Anh có khờ khỉ gì mà nghĩ đó là tên đầu bếp. Anh muốn biết đó là gã thanh niên nào, em nghe rõ chưa?

Bà không đáp.

Ông giật phăng tấm chăn che mặt bà ra, lặp lại:

– Anh muốn biết đó là gã thanh niên nào, em nghe rõ chưa?

Bấy giờ bà mới buồn rầu cất lời: “Em nói đùa thế thôi mà.” Nhưng ông đang run lên vì giận dữ. – “Cái gì? Sao cơ? Em chỉ đùa thôi á? Vậy ra em đem anh ra làm trò hề đấy phỉ phông? Nhưng anh không thỏa mãn với câu trả lời đó đâu, em nghe rõ chưa? Anh muốn biết tên của gã thanh niên kia!”

Bà không trả lời, cứ nằm im lìm ở đó.

Ông chộp lấy cánh tay bà và bóp chặt, nghiến răng: “Cuối cùng thì em có hiểu anh không hả? Anh muốn khi anh hỏi thì em phải trả lời.”

– Em nghĩ anh phát điên lên rồi đấy, – bà hoảng hốt nói, – mặc kệ em đi!

Ông điên cuồng vì giận dữ, chẳng biết phải nói gì hơn, tức lộn ruột, và ông xốc mạnh người bà với tất cả sức lực, tru tréo lên:

– Em có nghe thấy anh không, em có nghe thấy anh không hả?

Bà vùng vẫy một cái để thoát ra và đầu ngón tay khẽ chạm vào mũi chồng. Ông lồng lộn lên, tưởng rằng bà định đánh mình, liền lao vào đè nghiến bà xuống; và giáng những cú tát như trời giáng vào tai bà bằng tất cả sức lực, vừa hét lên: “Nhận lấy cái này, cả cái này nữa này, chết này, chết này, cái đồ khốn nạn!”

Khi đã thở hổn hển và kiệt sức, ông đứng dậy đi về phía bàn trang điểm để pha một ly nước đường cam thảo, bởi ông cảm thấy mình sắp ngất đến nơi rồi.

Bà đang khóc nức nở trên giường, thổn thức không thành tiếng, vì cảm thấy hạnh phúc của mình đã chấm dứt chỉ vì chính lỗi lầm của bản thân.

Rồi giữa những giọt nước mắt, bà nức nở thều thào:

– Nghe này Antoine, lại đây nào, em đã nói dối anh đấy, anh sẽ hiểu mà, nghe em nói đi.

Và sẵn sàng để tự vệ, vũ trang bằng những lời biện hộ cùng sự khôn khéo, bà ngẩng cái đầu bù xù với chiếc mũ ngủ lệch xệch lên.

Quay lại nhìn vợ, ông tiến đến, vừa xấu hổ vì đã đánh vợ, vừa cảm thấy tận sâu thẳm đáy lòng của một người đàn ông làm chồng, một mối hận thù không gì dung tha nổi đối với người phụ nữ từng phản bội người chồng cũ Souris.