Ngôi dinh thự cổ kính được xây trên một gò đất rợp bóng những hàng cây cao với tán lá xanh sậm; khuôn viên công viên trải rộng thênh thang, một phía vươn tới tận bìa rừng, phía kia chạm đến những vùng quê xa thẳm. Chỉ cách mặt tiền nhà chừng vài bước chân là một hồ nước đá khổng lồ với những pho tượng thiếu nữ bằng cẩm thạch đang tắm; thấp thoáng xa xa, kéo dài xuống tận chân dốc, là những hồ nước khác, và dòng nước cứ róc rách tuôn thành những tầng thác nhỏ từ hồ này sang hồ khác.

Từ trang viên mang dáng dấp kiêu sa của một ả đào đã qua thời son trẻ, cho đến những hang động khảm vỏ sò nơi ngủ quên những mối tình của một thời dĩ vãng, vạn vật trong điền trang cổ kính này dường như vẫn giữ nguyên vẹn hồn phách của thuở ngày xưa. Mọi thứ dường như vẫn thì thầm kể chuyện về những phong tục cổ xưa, về cung cách của một thời đã mất, về những cuộc tình hoa mỹ, và về những trò tiêu khiển thanh tao từng một thời làm xiêu lòng các bà các mẹ chúng ta.

Trong căn phòng khách mang phong cách Louis XV – nơi có những bức tường trang trí hình mục đồng đang tán tỉnh các cô thôn nữ, những quý bà lộng lẫy trong bộ váy phồng, và những bậc tao nhân mặc tóc giả – một cụ bà vô cùng già nua, trông như thể vừa trút hơi thở cuối cùng hễ ngưng cựa quậy, đang ngả người gần như nằm trên chiếc ghế bành lớn, buông thõng hai bên tay ghế là đôi bàn tay gầy gò héo hắt như xác ướp.

Đôi mắt mờ đục của cụ đăm đăm hướng về chân trời xa xăm như thể đang cố dò tìm qua khu vườn những bóng hình của tuổi trẻ. Thỉnh thoảng, qua ô cửa sổ để ngỏ, một luồng gió thoảng đưa theo hương thơm của cỏ cây và ngào ngạt mùi hoa. Gió làm những lọn tóc trắng phấp phới quanh vầng trán nhăn nheo của cụ, khơi gợi những ký ức xưa cũ trôi dạt trong tâm trí.

Bên cạnh cụ, trên chiếc đôn thêu, một thiếu nữ tóc vàng óng ả với những bím tóc dài buông xõa sau lưng đang cặm cụi thêu chiếc khăn trải bàn thánh lễ. Đôi mắt cô phảng phất nét đăm chiêu, và dễ dàng nhận ra cô đang mộng mơ trong khi đôi tay thoăn thoắt đưa qua đưa lại trên khung thêu.

Nhưng cụ bà quay đầu lại và cất giọng:

– Berthe, đọc cho ta nghe chút gì trên báo chí đi con, để thỉnh thoảng ta còn biết ngoài kia thế giới đang xoay vần ra sao.

Cô thiếu nữ cầm lấy tờ báo và lướt mắt thật nhanh.

– Toàn chuyện chính trị thôi ạ, thưa bà; con lướt qua phần này nhé?

– Ừ, ừ, cục cưng của ta. Không có câu chuyện tình yêu nào sao? Chẳng lẽ nước Pháp đã cạn kiệt những mối tình lãng mạn, đến mức người ta không còn bàn tán về những vụ bắt cóc hay phiêu lưu tình ái như ngày trước nữa ư?

Cô gái dò dẫm một hồi lâu qua các cột báo.

– Có một bài đây rồi ạ, cô nói. Tiêu đề là "Một vở kịch tình ái!"

Cụ bà mỉm cười qua những nếp nhăn. – Đọc cho ta nghe xem nào, cụ bảo.

Và Berthe bắt đầu đọc. Đó là một vụ tạt axit. Để trả thù tình địch của chồng, người vợ đã nhẫn tâm hủy hoại khuôn mặt và đôi mắt của cô ta. Tòa án đại hình đã tuyên trắng án, trả tự do cho người vợ vì cho là vô tội, giữa tiếng pháo tay hoan hô vang dội của đám đông.

Cụ bà bứt rứt cựa quậy trên ghế và thốt lên:

– Thật là kinh khủng... chà, đúng là hoàn toàn kinh khủng!

Con tìm thử xem còn chuyện gì khác để đọc cho ta nghe không, cục cưng.

Berthe lại dò tìm tiếp; và ở phần tin tức án mạng bên dưới, cô đọc:

– "Án mạng u ám. Một nữ nhân viên cửa hàng, nay đã luống tuổi, đã để bản thân bị một thanh niên gạt gẫm. Sau đó, để trả thù người tình đã bội bạc, cô ta dùng súng lục bắn hắn. Kẻ bất hạnh mang tật suốt đời. Bồi thẩm đoàn, toàn những người mang đạo đức cao thượng, đã thông cảm cho mối tình sai trái của nữ sát nhân và tuyên bố cô ta trắng án."

Lần này cụ bà có vẻ thực sự bàng hoàng, và với giọng run rẩy, cụ nói:

– Này, thời buổi này người ta điên hết cả rồi sao. Các người hóa điên rồi! Thượng đế ban cho các người tình yêu, niềm mê đắm duy nhất trong cuộc đời. Con người đã điểm xuyết cho sự lãng mạn ấy bằng những niềm vui thanh tao cho những giờ phút tẻ nhạt, thế mà giờ đây các người lại nhồi nhét vào đó axit với súng lục, chẳng khác nào đổ bùn vào vò rượu vang Tây Ban Nha vậy.

Berthe hình như không tài nào hiểu nổi cơn phẫn nộ của bà.

– Nhưng thưa bà, người phụ nữ này đã tự đòi lại công lý cho mình. Bà hãy nhớ cô ấy đã có gia đình, và chồng cô ấy đã phản bội cô ấy cơ mà.

Cụ bà giật mình thót.

– Mấy kẻ nào đã nhồi nhét những ý nghĩ đó vào đầu các cô gái trẻ thời nay vậy hả?

Berthe đáp:

– Nhưng hôn nhân là điều thiêng liêng mà bà.

Trái tim của cụ bà – vốn được sinh ra từ thời đại hoàng kim của sự lãng mạn – chợt nhói lên một nhịp.

– Tình yêu mới là điều thiêng liêng, cụ nói. Lắng nghe ta đây, đứa bé tội nghiệp, lời của một cụ bà đã chứng kiến ba thế hệ và có vốn sống trường trải với đàn ông lẫn đàn bà. Hôn nhân và tình yêu vốn chẳng có điểm gì chung. Ta kết hôn để gây dựng gia đình, và ta lập gia đình để cấu thành xã hội. Xã hội thì không thể thiếu hôn nhân. Nếu xã hội là một sợi xích, thì mỗi gia đình là một mắt xích trong đó. Để hàn gắn những mắt xích ấy, người ta luôn tìm kiếm những thứ kim loại cùng loại. Khi kết hôn, chúng ta phải cân đối các điều kiện tương xứng; ta phải gom góp tài sản, kết hợp các dòng tộc môn đăng hộ đối và hướng tới lợi ích chung, đó là sự giàu có và con cái. Ta chỉ kết hôn có một lần thôi con ạ, bởi vì thế giới buộc chúng ta phải làm thế, nhưng ta có thể yêu đến hai mươi lần trong một đời người bởi bản tính tạo hóa đã phú cho chúng ta như vậy. Con thấy đấy, hôn nhân là luật lệ, còn tình yêu là bản năng thúc đẩy chúng ta, đôi khi đi theo con đường thẳng tắp, đôi khi rẽ qua ngõ ngách quanh co. Thế giới đã đặt ra những luật lệ để kìm hãm bản năng của chúng ta – điều đó là cần thiết; nhưng bản năng của chúng ta lúc nào cũng mạnh mẽ hơn, và ta không nên chống lại chúng quá mức, bởi vì chúng xuất phát từ Thượng đế; trong khi luật pháp chỉ do con người đặt ra. Nếu chúng ta không ướp hương cho cuộc đời bằng tình yêu, càng nhiều tình yêu càng tốt hỡi con, giống như việc ta pha đường vào thuốc đắng cho trẻ nhỏ, thì chẳng ai thèm đón nhận cuộc đời nguyên vẹn thế này đâu.

Berthe trân trân mở to đôi mắt ngạc nhiên. Cô thì thào:

– Ồ! Thưa bà, chúng ta chỉ có thể yêu một lần trong đời thôi ạ.

Cụ bà giơ đôi bàn tay run rẩy hướng lên trời, như muốn một lần nữa khẩn cầu vị thần ái tình đã khuất bóng. Cụ phẫn nộ thốt lên:

– Các người đã biến thành một giống loài nô lệ, một lũ dân đen tầm thường. Kể từ sau cuộc Cách mạng, người ta chẳng thể nào nhận ra nổi bộ mặt xã hội nữa. Các người gán những mỹ từ to tát cho mọi hành động, và những nghĩa vụ nặng nề mệt mỏi cho mọi ngóc ngách của đời sống; các người tin vào sự bình đẳng và thứ tình yêu vĩnh cửu. Người ta viết thơ ca để tiêm nhiễm vào đầu các người câu chuyện người ta có thể chết vì yêu. Vào thời của ta, thơ ca được viết ra để dạy đàn ông biết yêu mọi người phụ nữ cơ. Còn chúng ta! Khi chúng ta mến mộ một vị công tử nào đó, con ạ, ta liền cử một tiểu đồng đến nhắn nhủ. Và khi một bóng hình say đắm mới mẻ thoáng qua trong tim, chúng ta chẳng chần chừ gì mà đá bay gã Tình nhân cũ – trừ phi ta giữ lại cả hai.

Cụ bà mỉm cười tinh ranh, và một tia sáng láu lỉnh lóe lên trong đôi mắt xám, cái vẻ láu lỉnh trí thức và hoài nghi đặc trưng của những con người không tin rằng mình được nhào nặn từ cùng một thứ đất sét với phần còn lại của nhân loại, những kẻ sống như những bậc bề trên đứng ngoài vòng phàm tục.

Cô thiếu nữ, mặt cắt không còn giọt máu, ấp úng:

– Vậy... hóa ra phụ nữ chẳng hề có lòng tự trọng sao?

Cụ bà thôi cười. Nếu như trong tâm hồn cụ vẫn vương vấn chút châm biếm của Voltaire, thì cụ đồng thời cũng thấm nhuần một ít triết lý rực lửa của Jean Jacques: – Không có lòng tự trọng ư? Chỉ vì chúng ta biết yêu, dám thừa nhận điều đó, thậm chí còn hãnh diện vì nó sao? Nhưng con yêu ơi, nếu một người trong số chúng ta, thuộc hàng quý tộc bậc nhất nước Pháp, mà sống cả đời không có lấy một bóng tình nhân, thì chắc chắn cô ta sẽ trở thành trò cười cho toàn bộ triều đình. Những ai muốn sống theo kiểu khác thì chỉ việc vào tu trong tu viện. Và có lẽ con còn ngây thơ nghĩ rằng các đức lang quân của các con sẽ chỉ yêu duy nhất mình con suốt đời chứ gì. Nực cười làm sao, cứ như chuyện đó có thể xảy ra thật vậy. Ta nói cho con hay, hôn nhân là thứ cần thiết để duy trì xã hội, nhưng nó hoàn toàn đi ngược lại bản năng giống loài chúng ta, con hiểu chưa? Cuộc đời này chỉ có duy nhất một điều tuyệt vời, đó chính là tình yêu. Thế mà các người lại hiểu sai nó biết bao! Các người hủy hoại nó biết bao! Các người đối xử với nó như một nghi lễ trang nghiêm tựa bí tích thánh thi thể, hoặc thứ hàng hóa có thể mua đi bán lại như một chiếc áo.

Cô thiếu nữ chộp lấy đôi bàn tay đang run rẩy của cụ bà.

– Con xin bà hãy dừng lời lại đi ạ!

Và rồi, quỳ sụp xuống với đầm đìa nước mắt, cô khẩn cầu Thượng đế ban cho mình một mối tình lớn lao, một tình yêu duy nhất và vĩnh cửu đúng như giấc mơ của các nhà thơ hiện đại, trong khi cụ bà ân cần đặt nụ hôn lên trán cô, vẫn hoàn toàn thấm đẫm thứ lý trí tươi trẻ và đằm thắm mà các nhà triết học hào hoa từng truyền thụ cho tư duy thế kỷ mười tám, thì thào:

– Hãy cẩn trọng đấy, đứa con tội nghiệp của ta ơi! Nếu con cứ tin vào thứ ảo tưởng ngớ ngẩn đó, con sẽ phải khổ sở dài dài cho mà xem.