ĐOÀN xe rời khỏi mặt đường, rẽ sang phải băng qua cánh đồng, chạy dọc theo các vườn nho của trại. Viên tướng mở bản đồ trắc địa trải ra trên đầu gối, thỉnh thoảng lại đưa mắt nhìn ra ngoài. Ông biết rõ là cùng lúc ấy, trong cabin chiếc xe tải theo sau, anh cán bộ cũng đặt trên đầu gối một bản đồ tương tự, và cũng như ông, thỉnh thoảng lại nhìn qua cửa kính xe để tìm ra đúng nơi phải dừng lại.
Về bên phải là một hàng dương liễu cao và nhìn về phía đó, người ta trông thấy ở phía bên kia có các ngôi nhà trong trại của một tên «Paşa»[1] và xa hơn nữa là một cối xay. Nơi phải đến ở ngay dưới gốc cây. Để có thể dễ dàng tìm ra các ngôi mộ chúng tôi đã đào, chúng tôi đã sắp đặt các ngôi mộ theo hình chữ V, mũi nhọn quay ra biển. Năm ngôi ở bên này, năm ngôi ở bên kia, ở đỉnh là mộ viên thiếu úy.
- Bảo hắn rẽ về phía hàng cây dương liễu, viên tướng nói.
Ông linh mục dịch lại cho người lái xe.
Mọi người xuống xe; các ngọn cây cao run rẩy trong gió. Ông linh mục đi trước là người đầu tiên đi về phía các ngôi mộ. Mới đi được một quãng thì bỗng nghe thấy ông ta kêu lên một tiếng kinh ngạc:
- Cái gì thế? Viên tướng vừa theo kịp ông linh mục vừa hỏi.
- Trông kìa, ông linh mục nói, ông nhìn về phía kia mà xem?
Viên tướng đưa mắt về phía ông linh mục trỏ.
- Thế là nghĩa lý gì nhỉ, ông giận dữ thốt lên.
Dưới gốc các cây dương liễu, các ngôi mộ đã khai quật nối tiếp nhau chạy thành hai hàng, gặp nhau ở đỉnh hình chữ V. Các ngôi mộ hình như đã bị đào lên từ một đến hai tuần nay vì qua vụ mưa mới đây, nước ngập tới nửa huyệt.
- Tôi chẳng hiểu gì cả, ông linh mục nói.
- Có người tới quật những ngôi mộ này trước ta, viên tướng nói, giọng run run.
- Anh cán bộ đến kia rồi, ông linh mục đáp. Để xem anh ta nói ra sao.
- Có chuyện gì vậy? Anh cán bộ vừa hỏi vừa tiến lại gần.
Viên tướng không nói không rằng, lấy tay trỏ các ngôi mộ. Anh cán bộ nhìn một lát rồi nhún vai.
- Lạ thật, anh ta khẽ nói.
- Người ta đã đào những ngôi mộ này không được phép của chúng tôi, không cho chúng tôi biết, ông linh mục nói. Ông nghĩ sao?
Anh cán bộ lại nhún vai.
- Đến bao giờ mới chấm dứt những trò khiêu khích này? Tôi sẽ báo cáo ngay vụ này lên cấp trên.
- Hiện nay tôi không thể có ý kiến gì được, anh cán bộ nói, nhưng tôi hy vọng sẽ sớm làm sáng tỏ vấn đề này. Xin các ông hãy kiên tâm một chút.
- Được, viên tướng giận dữ đáp.
Những người thợ đào đất và hai người lái xe tới gần và nhìn xuống đất, sững sờ.
- Chúng tôi chưa bao giờ thấy có chuyện như vậy, người lớn tuổi nhất trong nhóm nói.
Anh cán bộ lại đếm số huyệt một lần nữa, vừa nói vừa quay lại phía người lái xe.
- Này, anh lấy xe tải đi tới trại dẫn một người ở đấy về đây, bất kỳ ai cũng được. Bảo cho họ biết là chúng ta ở Phủ thủ tướng về, có việc quan trọng.
- Được, người lái xe đáp.
- Ta hãy xem những người ở trại nói ra sao, anh cán bộ lên tiếng.
- Tôi thật không ngờ có chuyện thế này, viên tướng cau có nói. Đây là một sự khiêu khích nghiêm trọng. Luật pháp quốc tế, ai cũng phải tuân theo.
- Tôi không thể có ý kiến gì bây giờ được, anh cán bộ nhắc lại. Tôi chỉ có thể bảo đảm với các ông là ai dám phạm vào một hành động như thế này với một ý định nhục mạ, người đó sẽ bị luật pháp của chúng tôi trừng trị.
- Dù có ý định gì đi nữa, ông linh mục đáp, thì đó vẫn là một sự sàm báng nghiêm trọng.
- Tôi sẽ không để việc này kết thúc như vậy, viên tướng nhấn mạnh. Tôi đã đồ rằng thế nào cũng có ngày tôi sẽ bị người ta khiêu khích nhưng tôi không ngờ là lại có thể quá quắt đến thế.
- Không ai khiêu khích các ông hết, anh cán bộ nói.
- Thế thì cái gì đây? Viên tướng đưa bàn tay run run trỏ các huyệt.
- Chúng ta sẽ xem xét vụ này ngay tức khắc.
Trong lúc đó những người công nhân đứng trước huyệt lấy làm lạ về cách sắp đặt các ngôi mộ.
- Đây là lần đầu tiên chúng tôi thấy một nghĩa địa hình chữ V như thế.
- Lạ thật!
- Chính loài sếu thường bay theo hình này, người công nhân già nói. Các ông chưa bao giờ thấy chúng bay như vậy về mùa thu sao?
Xa xa có tiếng động cơ chiếc xe tải đang trở về. Có người ngồi trong cabin bên cạnh người lái xe.
- Tôi hy vọng rằng mọi việc sẽ được sáng tỏ ngay bây giờ, anh cán bộ nói.
Người lái xe bước xuống và đến mở cửa xe bên phía người lạ ngồi. Người này đặt chân xuống đất chăm chú nhìn kỹ mọi người, lần lượt từng người một.
- Ông làm ở trại này phải không? Anh cán bộ hỏi.
- Phải.
- Từ lâu rồi chứ.
- Đúng, khá lâu rồi.
- Ông có biết gì về những ngôi mộ lính này không?
Người đó đưa mắt nhìn các huyệt đã bị khai quật.
- Cũng chỉ biết những điều mọi người ở đây đều biết thôi, ông ta đáp.
- Nghĩa là thế nào?
- Thế nào, đó là những ngôi mộ của binh lính ngoại quốc chôn ở đây đã hơn hai mươi năm nay rồi.
- Thế làm sao…
- Người ta đã đào lên cách đây mười ngày.
- Đây chính là điều chúng tôi muốn biết, anh cán bộ nói. Ai đã đào những ngôi mộ đó cách đây mười ngày?
Người kia lại đưa mắt nhìn những người công nhân, viên tướng, ông linh mục và cái xe hơi.
- Ông có tận mắt trông thấy những người đến đào những ngôi mộ này không? Anh cán bộ hỏi lại.
Người kia có vẻ ngập ngừng rồi đột nhiên bùng ra:
- Các ông định giễu tôi sao?
- Thế nào, ông muốn nói gì?
- Các ông còn biết rõ hơn tôi ấy chứ.
Anh cán bộ tỏ vẻ ngạc nhiên. Mọi người đứng xung quanh đều lặng im sửng sốt. Chỉ còn nghe thấy hàng dương liễu xào xạc.
- Tôi chỉ đề nghị ông cho chúng tôi biết là ai đã đến đào những ngôi mộ này cách đây mười ngày.
Người trại viên giận dữ trừng trừng nhìn anh cán bộ.
- Chính các ông đã đào những ngôi mộ đó chứ còn ai nữa, người đó nói, giọng dứt khoát.
Anh cán bộ cảm thấy mồ hôi vã ra trên trán.
- Chính tất cả các ông, người đó nói tiếp rồi chỉ vào những người công nhân Sở thị chính, viên tướng, ông linh mục và những người lái xe.
Ai nấy ngẩn người nhìn nhau.
Có tiếng hỏi nhỏ người lái xe tải:
- Cậu tìm ra tay này có khó khăn không?
- Này ông, anh cán bộ nói với người ở trại, ông nói như thế không…
- Thôi đi, chuyện vớ vẩn! Người kia ngắt lời anh cán bộ, mắt long lên sòng sọc. Anh tưởng lừa phỉnh được tôi thì anh lầm. Anh cho là anh có học, anh có thể giễu cợt được người ta hẳn?
Ông ta nhìn anh cán bộ trừng trừng một cách khinh bỉ rồi quay đi, trở về trại.
Người công nhân già gọi:
- Này đồng chí, đợi tí đã!
- Này bác, hãy đứng lại đã, người lái xe tải cũng lên tiếng.
- Các anh phải thấy xấu hổ mới phải, người ở trại vừa quay lại vừa la lên. Các anh cho mọi người là đồ ngu cả hay sao? Các anh tưởng người ta không trông thấy các anh đến cách đây mười ngày đào bới từ sáng tới chiều chắc?
- Chỉ còn thiếu có nước thế nữa! Ông linh mục lẩm bẩm.
- Ai đào? Chúng tôi ư?
- Phải, các anh chứ còn ai nữa? Chính các anh đã đến với cái xe màu xanh này và cái xe tải phủ bạt này.
- A! Hãy đợi một chút, anh cán bộ đột nhiên nói, ông có mặt ở đây khi họ đào không?
- Không, nhưng chúng tôi nhìn thấy các anh từ xa.
Anh cán bộ lắc đầu.
- Giờ thì tôi hiểu ra rồi, anh nói. Đúng rồi, chắc chắn là những người kia rồi. Thật là lung tung quá!
- Chuyện gì thế?
- Viên tướng cụt tay và người bạn đồng hành của ông ta chắc đã qua đây trước ta.
- Và chính họ đã làm việc này?
- Về phần tôi, tôi chắc là thế. Không có cách giải thích nào khác được.
Người ở trại khua chân khua tay, nói với những người công nhân và lái xe:
- Sao lại có thể như thế được? Viên tướng nói.
- Họ không có bản đồ và những chỉ dẫn chính xác. Có thể họ đã nhầm những ngôi mộ này là người của họ!
- Dù sao họ cũng có thể hỏi nhân dân ở đây chứ? Rồi lại còn các hình trái tim đeo ở cổ nữa kia mà, ông linh mục nói:
- Chính cái đó làm tôi ngạc nhiên, anh cán bộ vừa nói vừa cắn môi.
- Đây là một sự sàm báng nghiêm trọng, viên tướng nói.
- Đây không phải là lần đầu tiên họ nhầm lẫn, anh cán bộ nói tiếp. Ở Tirana, người ta cho biết là đâu đó ở phía Nam họ đã đào nhầm hai ngôi mộ của bọn ballistes, rồi ở một nơi khác, họ lại đi đào bới một nghĩa địa Hồi giáo đã có từ xưa.
- Thế họ có lấy hài cốt đem đi không?
- Có, tất nhiên.
- Thật là quái lạ, viên tướng nói.
- Không biết những người đó có còn đủ lý trí hay không? Tại sao họ lại hành động như vậy?
- Có lẽ họ có một lý do gì đó, anh cán bộ nói, vẻ nghĩ ngợi. Tôi có một điều nghi ngờ.
- Gì vậy?
Anh cán bộ ngập ngừng.
- Ông nghi họ gian lận phải không? Ông linh mục hỏi.
Anh cán bộ mỉm cười.
- Xin lỗi ông, tôi không có thể nói gì thêm được
- Có lẽ trong công việc của họ, họ làm ăn lung tung quá đến nỗi không tìm thấy gì nữa, họ cứ đào bừa bất cứ ngôi mộ nào họ thấy trên đường đi của họ.
- Chính họ cũng đã thú nhận với chúng ta như vậy, họ tìm mò tìm mẫm chẳng biết rờ vào đâu cả.
- Nếu họ dám làm như thế, ta không thể nào còn coi họ như những đại diện của một chính phủ đi công cán được nữa, mà chỉ là những kẻ lưu manh mà thôi, viên tướng giận dữ nói.
- Nghiêm trọng nhất là những hài cốt họ đào được, họ chuyển đi ngay lập tức, anh cán bộ nói.
- Ông muốn nói là chúng tôi không thể lấy lại được mười một bộ hài cốt này của họ sao?
- Khó khăn đấy, nếu các hài cốt đó đã được chuyển đi rồi.
- Nghĩa là, những hài cốt của binh lính chúng tôi đáng lẽ được trao trả cho gia đình họ thì lại bị người ta đem chia cho các gia đình người nước khác, viên tướng kêu lên. Thật điên người lên được!
- Chắc họ đã có hứa hẹn gì trước, ông linh mục nói, nên họ mới phải chuyển các hài cốt đào được về nước một cách vội vã đến như thế.
- Và khi không tìm thấy người của họ thì họ đào được bất cứ cái gì họ cũng cứ quơ ráo. Thật là đê tiện!
Viên tướng giận sôi lên.
- Ta đi thôi, đột nhiên ông nói. Ta chẳng còn việc gì ở đây nữa.
Mọi người lên xe, chạy về phía bờ biển theo đúng hướng mũi nhọn của cái nghĩa địa bé nhỏ hình chữ V.
❀ ❀ ❀
[1] Tỉnh trưởng Thổ Nhĩ Kỳ
